|
ÖZET: Başvuru, İGDAŞ tarafından kesilen 6.376,00 TL tutarındaki cezanın iptali talebiyle yapılmıştır. Başvuran, sayacının arızalı olduğu gerekçesiyle söküldüğünü ve bu süreçte bilgilendirilmediğini belirtmektedir. Uzun yıllardır aynı adreste ikamet ettiğini ve düzenli fatura ödediğini ifade eden başvuran, kaçak gaz kullanımına dair bir müdahalesinin olmadığını savunarak cezanın iptalini istemektedir.
İGDAŞ, başvuranın sayacının mühürsüz olduğunu ve bu nedenle kaçak kullanım cezası uygulandığını açıklamıştır. Doğal Gaz Piyasası Yönetmeliği gereğince, sayaçların korunması ve dışarıdan müdahalelere karşı müşterilerin sorumlu olduğu belirtilmiştir. Başvuranın sayacında yapılan incelemede mühür bulunmaması, dışarıdan bir müdahale olduğunu göstermektedir. Bu durumda, başvuranın talebi reddedilmiş ve cezanın geçerliliği onaylanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun hukuka uygun olduğunu değerlendirerek, İGDAŞ’ın uygulamalarının mevzuata uygun olduğunu belirtmiştir. Başvuranın itiraz hakkı saklı kalmakla birlikte, kararın tebliğinden itibaren dava açma süresi başlamaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/16255-S.23.25559
BAŞVURU NO : 2023/9121
KARAR TARİHİ : 20.12.2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İGDAŞ İSTANBUL GAZ DAĞITIM SANAYİ VE TİCARET
ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran hakkında verilen para cezası hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 26.06.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; İGDAŞ görevlisi tarafından arızalı denilerek sayacının sökülerek incelemeye gönderildiğini, bu süreçte herhangi bir bilgilendirme yapılmadığını, 20/02/2023 tarihinde 6.376,00 TL tutarında fatura kesildiğini, nedenini sorduğunda kaçak gaz kullanımından dolayı olduğu cevabını aldığını, yaklaşık 20 yıldır aynı adreste ikamet ettiğini ve faturalarının düzenli olarak otomatik ödendiğini, bugüne kadar hiçbir kurumla bir sorun yaşamadıklarını, hiçbir müdahalede bulunmadıklarını belirterek, söz konusu cezanın iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından talep edilen bilgi ve belge talebine İstanbul Gaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret
Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’nün sayılı cevabi yazısında;
2.1. İGDAŞ’ındoğal gaz dağıtımı ile ilgili uygulamalarını 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve bu kanuna dayanarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun yürürlüğe koyduğu doğal gaz piyasası mevzuatlarına göre yürüttüğü, /
2.2. numaralı tesisattan 26.10.2022 tarihinde sökülmüş olan numaralı doğal gaz sayacının laboratuvara gönderildiği, laboratuvarda yapılan inceleme neticesinde; mezkur sayacın mühür (damga) mevcut olmadığının rapor edildiği, 2.3. EPDK’nın ilgili Yönetmeliğine istinaden başvurana kaçak kullanım ceza bedeliyle birlikte 6.376,00
TL tutarında fatura tahakkuk ettirildiği, 2.4. Sayaca müdahale edilerek gaz kullanılması sebebiyle tarafına, doğal gaz piyasası mevzuat hükümleri doğrultusunda işlem yapıldığı, başvuranın talebi halinde mezkûr faturaya taksit işlemi yapılacağı, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarih ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinin 1.
fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 03/11/2002 tarih ve 24925 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğal Gaz
Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin; 5.1. “Sayaç” başlıklı 40. maddesinde; “Sayaçlar, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup abone bağlantı bedeli dışında hiçbir bedel alınmadan dağıtım şirketince temin edilerek sisteme dahil edilir. Sayaçların muayenesi ile tamir ve ayar işlemleri Ölçü Aletleri Mevzuatı kapsamında yapılır.
Sayaçların takılması, sökülmesi, değiştirilmesi, kontrolü ve benzeri her türlü işlem dağıtım şirketi tarafından yapılır veya yaptırılır. Sayaçlar hiçbir koşulda tüketicilere teslim edilmez. Bununla birlikte sayacın sertifikalı firmalar tarafından tesis edileceği durumlarda, sayaçlar müşteri sözleşmesinin imzalanması sonrasında sertifikalı firmalar tarafından dağıtım şirketinden tutanakla teslim alınır. Abone sayaçlarında meydana gelen ve gaz arzının sürdürülmesini engelleyen tüm arıza ve sorunlar dağıtım şirketine arıza bildirimi yapıldıktan sonra 24 (yirmi dört) saati geçmeyecek şekilde en kısa sürede giderilir.
Müşteri, sayaca hiçbir şekilde müdahale etmemekle ve sayacı dağıtım şirketinin erişimini engellemeyecek şekilde korumakla yükümlüdür. Sayaçlara dışarıdan yapılan müdahale sonucu oluşacak zarar ve ziyan müşteri tarafından karşılanır. Bu durumda dağıtım şirketi tarafından hazırlanacak müdahale/hasar raporu ve yerinde tutulacak tutanak esas alınır.” 5.2. “Sayacın ölçüm yapmaması veya yanlış ölçüm yapması” başlıklı 42. maddesinde; “Sayacın, müşterinin kusuru dışında herhangi bir nedenle ölçüm yapmadığı veya yanlış ölçüm yaptığı tespit edilirse,
doğal gaz tüketim miktarı aşağıdaki şekilde belirlenir:
a) Serbest tüketicilerin kullanmakta oldukları ölçüm ekipmanlarının herhangi bir nedenle devre dışı kalması veya arızalanması halinde, bu ekipmanların devre dışı kaldığı süredeki tüketim miktarlarının
hesaplanmasında öncelikle taraflar arasında imzalanmış olan sözleşme hükümleri çerçevesinde işlem yürütülür. Ancak sözleşmede belirlenmiş bir yöntem bulunmaması halinde üretim kapasitesindeki değişimler de dikkate alınarak sırasıyla; 1- Teçhiz edilmiş ise kontrol amaçlı ölçüm ekipmanları, 2- Sayacın akredite kuruluşlarca test ve kontrolü sonucunda belirlenen ölçüm toleransı dışındaki sapma yüzdesi, 3- Gaz mühendisliği teknolojisi doğrultusunda manuel olarak yapılabilecek hesaplamalar, 4- Geçmiş dönem benzer şartlardaki doğal gaz kullanım miktarlarının ortalaması, 5- Tespit edilebilmesi durumunda arıza öncesi ve arıza sonrası benzer şartlardaki en yakın döneme ait tüketim ortalamaları, ile işlem yapılır. Doğal gazı sadece ısınma amaçlı kullanan serbest tüketicilere ise (b) bendi hükümleri uyarınca işlem yapılır.
b) Aboneler için ise; son iki yılın aynı aylarına, aylık değer tespit edilememesi halinde çeyrek dönemlerine rastlayan doğal gaz kullanım miktarlarının ortalaması esas alınır. Bu ortalama, benzer tüketim eğilimine sahip diğer müşteriler emsal alınmak suretiyle hesaplanan aynı dönemdeki tüketimlerin ortalaması ile kıyaslanır. Müşterinin tüketim ortalamasının; emsal alınan müşterilerin ortalamasından fazla olması halinde, emsal alınan müşterilerin tüketim ortalaması, az olması halinde ise, müşterinin kendi tüketim ortalaması esas alınarak sayacın ölçüm yapmadığı veya yanlış ölçüm yaptığı dönem tüketimleri hesaplanır ve tahakkuk ettirilir. Müşteriye ilişkin geçmiş yıla ait veri olmaması durumunda, hesaplamalar, benzer tüketim eğilimine sahip diğer müşterilere ilişkin veriler dikkate alınarak yapılır.”
5.3. “Sayaçların kontrol edilmesi” başlıklı 43. maddesinde; “Dağıtım şirketi, sayaçların sağlıklı işleyişini bir yılı geçmemek kaydıyla düzenli olarak kontrol eder. Sayacın 3516 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda dağıtım şirketi tarafından, her türlü ayar ve bakımı için periyodik olarak muayene ettirilmesi esastır. Ölçü Aletleri Mevzuatı hükümleri doğrultusunda; sayaçların muayenesinin, gerektiğinde ise tamir ve ayarının yaptırılması ve izin verilen hata sınırları içinde çalışmasının sağlanması dağıtım şirketinin sorumluluğundadır. Sayaçların arızalanması veya ölçme hassasiyetinden şüphe edilmesi halinde müşteri sayacın muayenesini talep edebilir. Bu talep, dağıtım şirketi tarafından 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu hükümleri çerçevesinde karşılanır. Müşterinin haklı olduğu durumlarda muayene bedeli dağıtım şirketi tarafından ödenir. Dağıtım şirketi, sayaçları gerekli gördüğü zamanda müşterinin nezaretinde olsun veya olmasın her zaman kontrol edebilir. Yapılan kontrolde, sayaçta arıza tespit edilirse, endeks değerini de içeren tutanak düzenlenerek çalışır durumda başka bir sayaç takılır. Müşterinin adresinde bulunmadığı durumlarda sayaçla ilgili olarak, dağıtım şirketi tarafından herhangi bir işlem yapılmış ise müşteri adresine bildirim bırakılır ve müşterinin sistemde kayıtlı telefonuna kısa mesaj ile bilgi verilir. Müşteri, gerekiyorsa bildirim ile birlikte dağıtım şirketine müracaat eder. Dağıtım şirketi, güvenlik açısından tehlike arz eden durumlarda, müşteri veya inceleme yapılan yerde ikamet eden kişinin izni ile sayaçtan sonraki doğal gaz tesisatını kontrol edebilir. İzin alınamaması halinde, dağıtım şirketi tehlike giderilinceye kadar müşterinin doğal gazını keser.” 5.4. “Kaçak doğal gaz kullanımı” başlıklı 52. maddesinde; “Dağıtım veya ölçüm sistemine ya da tesisata herhangi bir şekilde müdahale edilerek tüketimin doğru tespit edilmesini engellemek suretiyle, tüketimin eksik veya hatalı ölçülerek ya da hiç ölçülmeden veya yasal şekilde tesis edilmiş sayaçtan geçirilmeden mevzuata aykırı bir şekilde tüketilmesi, kaçak doğal gaz kullanımı olarak kabul edilir. Kaçak doğal gaz kullanımının tespit edilmesinde, dağıtım şirketinin tespitini doğru bulgu ve belgelere dayandırması ve tüketici haklarının ihlal edilmemesi esastır. Kaçak doğal gaz kullanıldığının tespit edilmesi halinde, dağıtım
şirketi tarafından fotoğraf, video ve benzeri uygun kayıt araçlarıyla görüntü alınarak tutanak düzenlenir ve arşivlenir. Dağıtım şirketi tarafından kaçak kullanımın engellenmesi için gereken önlemler alınır. Kaçak doğal gaz kullanımının tespiti halinde, ölçüm ve kontrol sonuçlarına göre düzenlenen belgelere dayanılarak hesaplanmak suretiyle kullanım süresi ve bu süre içerisinde tüketilen doğal gaz miktarı dikkate alınarak dağıtım şirketi tarafından bu fiili işleyene veya yararlanana tahakkuk ettirilecek bedel içerisine, sebep olunan zarar ve ziyan, hesaplama ile elde edilen doğal gaz miktarı karşılığı bedel ve hesaplanan bu miktarın 2 (iki) katı karşılığı kaçak kullanım bedeli yansıtılır. Kaçak kullanımın aynı tüketici tarafından iki yıl içerisinde tekrarı halinde her bir tekrarda kaçak kullanım bedeli katsayısı bir öncekinin 2 (iki) katı olarak uygulanır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; İGDAŞ görevlisi tarafından arızalı denilerek sayacının sökülerek incelemeye gönderildiğini, bu süreçte herhangi bir bilgilendirme yapılmadığını, 20/02/2023 tarihinde 6.376,00 TL tutarında fatura kesildiğini, nedenini sorduğunda kaçak gaz kullanımından dolayı olduğu cevabını aldığını, yaklaşık 20 yıldır aynı adreste ikamet ettiğini ve faturalarının düzenli olarak otomatik ödendiğini, bugüne kadar hiçbir kurumla bir sorun yaşamadıklarını, hiçbir müdahalede bulunmadıklarını belirterek, söz konusu cezanın iptal edilmesini talep etmektedir.
8. numaralı tesisattan 26.10.2022 tarihinde sökülmüş olan numaralı doğal gaz sayacının laboratuvara gönderildiği, laboratuvarda yapılan inceleme neticesinde; mezkur sayacın mühür (damga) mevcut olmadığının rapor edildiği, bu durum üzerine ilgili Yönetmeliğe istinaden başvurana kaçak kullanım ceza bedeliyle birlikte 6.376,00 TL tutarında fatura tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.
9. Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinde “Kaçak doğal gaz kullanımı” başlıklı 52. maddesinde; “Dağıtım veya ölçüm sistemine ya da tesisata herhangi bir şekilde müdahale edilerek tüketimin doğru tespit edilmesini engellemek suretiyle, tüketimin eksik veya hatalı ölçülerek ya da hiç ölçülmeden veya yasal şekilde tesis edilmiş sayaçtan geçirilmeden mevzuata aykırı bir şekilde tüketilmesi, kaçak doğal gaz kullanımı olarak kabul edilir.” düzenlemesine yer verilmiştir. Herhangi bir müdahaleyle tüketimin eksik, hatalı ölçülmesi ya da hiç ölçülmemesi halinde kaçak tüketim söz konusu olmaktadır.
10. Yine aynı Yönetmelik’in 40. maddesinde; “Müşteri, sayaca hiçbir şekilde müdahale etmemekle ve sayacı dağıtım şirketinin erişimini engellemeyecek şekilde korumakla yükümlüdür. Sayaçlara dışarıdan yapılan müdahale sonucu oluşacak zarar ve ziyan müşteri tarafından karşılanır” düzenlemesine yer verilmiştir.
11. Somut olayda mezkur sayacın mühür (damga) mevcut olmadığının tespit edildiği açıktır. Bu mühre kimin müdahale ettiği bilinmemekle birlikte, Yönetmelik hükmü gereği müşterilerin sayacı korumakla yükümlü olduğu, dışarıdan gelen müdahaleler sonucu oluşan zarardan sorumlu olduğu düzenlenmiştir.
12. Dağıtım şirketinin kusurundan kaynaklı olarak firma mührünün bulunmadığı tespiti yapılamamıştır.
Nitekim dağıtım şirketinin kusurundan kaynaklı olarak yaşanan kaçak doğalgaz kullanımına ilişkin bir dosyada Yargıtay, “tüm dosya kapsamı itibari ile, 10.08.2012 tarihli kaçak tespit tutanağında, tarımsal sulama için kullanılan elektrik sistemi kontrolünde 2 no.lu akım trafosunun canlı ucunun şönt yaptığı ve sayacın bu suretle sayacın 1/3 eksik tüketim kaydettiğinin tespit edildiği, bilirkişi raporunda da açıklandığı üzere bu durumun, davacı … birliğinin herhangi bir müdahalesi olmaksızın meydana geldiği ve buna göre somut olayda Elektrik Piyasası Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 13.maddesi kapsamında kaçak elektrik kullanımı değil, 20. Maddesi gereği sayacın müşteri kusuru dışında doğru tüketim kaydetmemesi durumunun oluştuğu ve tahakkukun da bu maddede belirtilen usule göre yapılması gerektiği açıktır. Buna karşın mahkemece, davacının kullanımının kaçak elektrik tüketim olarak değerlendirilmesi ve hesaplamanın da kaçak tahakkukunda esas alınan 1,5 kat cezalı katsayı üzerinden yapılmış olması yerinde değildir.” hususlarını vurgulamıştır (Y. 3. HD. 2016/14379 E., 2017/7876 K., 24.05.2017 tarihli kararı).
13. Başvuranın sayacı değiştirilmeden önce arızalı olması sebebiyle incelemeye alındığı, yine bahsi geçen
Yönetmelik’te şirketin sayaçları gerekli gördüğü zamanda müşterinin nezaretinde olsun veya olmasın kontrol edebileceği, gerekirse de sayacı değiştirilebileceğinin düzenlendiği tespit edilmiştir.
14. Yapılan değerlendirmede, mülkiyeti dağıtım şirketlerine ait olan sayaçları korumakla yükümlü olan müşterilerin, sayaçlara dışarıdan gelen müdahaleler sonucu doğan zararlardan sorumlu olduğu, sayaçlarda meydana gelen müdahale açıkça (özellikle bilirkişi raporu ile) dağıtım şirketinden kaynaklı olmadığı sürece, herhangi bir dışarıdan müdahaleye tüketicinin katlanması gerektiği, aksi halde şirketlerin öngörülemez her türlü zarardan sorumlu olmasının beklenmesinin doğru olmadığı değerlendirilmiştir.
15. Diğer yandan başvuran kendi bilgisi olmadan sayacın değiştirildiğini ifade etmişse de bahsi geçen
Yönetmelik’in 43. maddesinde “Dağıtım şirketi, sayaçları gerekli gördüğü zamanda müşterinin nezaretinde olsun veya olmasın her zaman kontrol edebilir. Yapılan kontrolde, sayaçta arıza tespit edilirse, endeks değerini de içeren tutanak düzenlenerek çalışır durumda başka bir sayaç takılır. Müşterinin adresinde bulunmadığı durumlarda sayaçla ilgili olarak, dağıtım şirketi tarafından herhangi bir işlem yapılmış ise müşteri adresine bildirim bırakılır ve müşterinin sistemde kayıtlı telefonuna kısa mesaj ile bilgi verilir” düzenlemesine açıkça yer verildiği görülmüş olup, ilgili ekiplerin sayacı değiştirmesinde de bir hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6. maddesinde “İyi yönetim ilkelerine” yer verilmiştir. Yapılan değerlendirmede; idarelerin süresinde cevap vererek “makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandıkları görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17. 6328 sayılı Kanunun 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, İSTANBUL GAZ DAĞITIM SANAYİ VE TİCARET ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMUNA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi