|
ÖZET: Dijital imar işlem dosyasında yapılan incelemeler sonucunda, şikayetçi tarafından belirtilen kaçak inşaat iddialarına ilişkin daha önce Kuruma iletilen detaylı bilgilere ulaşılmıştır. Şikayetçi, ikamet ettiği binanın çatı katında izinsiz yapılar inşa edildiğini ve bu durumun Fatih Belediyesi’ne bildirildiğini belirtmiştir. Belediyenin mühürleme işlemi gerçekleştirmesine rağmen inşaatın devam ettiğini, bu süreçte binanın yapısına zarar verildiğini ve kaçak inşaatın yıkılması için gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmiştir.
Fatih Belediye Başkanlığı, yapılan incelemeler sonucunda ruhsatsız inşaat faaliyetlerinin tespit edildiğini ve bu nedenle yapı tatil tutanağının düzenlendiğini bildirmiştir. Ancak, mühürleme işleminin ardından inşaatın devam etmesi üzerine, ilgili encümen kararı ile yıkım işlemleri için gerekli adımlar atılmıştır. Yıkım işlemlerinin ihale kapsamına alındığı ve sürecin hızlandırılması gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca, hukukun öngörülebilirliği açısından yıkım sürecinin belirli bir takvim çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Fatih Belediye Başkanlığı’nın kaçak yapı ile ilgili almış olduğu kararların uygulanması ve sürecin hızlandırılması yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. İlgili işlemlerin tamamlanması için belirli bir süre öngörülmesi gerektiği, aksi takdirde hukuki belirsizliklerin ortaya çıkabileceği belirtilmiştir. |
2.1. İlgi (b) yazınıza istinaden dijital imar işlem dosyasında yapılan incelemede; bahsi geçen şikayet hakkında daha önce Kurumunuza ilgi (a) (17/10/2019 tarihli ve referans sayılı yazımız) yazımız ile detaylı bilgi verildiği anlaşılmış olup, ilgi (a) yazının bir sureti yazımız ekine eklenmiştir. Bilgilerinize arz ederim. ” açıklamasına yer verilmiştir.
3. Şikayetçinin 30/09/2020 tarihli dilekçesinde özetle, ikamet ettiği adresin çatı katında 9 ve
11 numaralı dairelerde 23/03/2019 tarihinden itibaren kaçak inşaat yapıldığını, konuya ilişkin
Fatih Belediyesi’ne başvuru yaptığını, ilgili idare tarafından mühür işlemi yapıldığı bilgisi verilmesine rağmen inşaatın devam ettiğini, binadan yaklaşık 1000 çuval moloz çıkarılarak taşındığını, binanın kolon ve kirişlerine zarar verildiğini, binaya maddi zarar verildiğini ve ortak mülkiyette olan alana kaçak inşaat yapıldığını, haksız kazanç elde edildiğini, kaçak inşaatla ilgili yasal sürecin başlatıldığının belirtilmesine karşın inşaatın yapımına devam edildiğini, işlem yapılan inşaatın moloz taşıma işlerinin belediye tarafından yapıldığını iddia ederek kaçak inşaatı yapan ve yaptıranlarla ilgili gerekli cezanın verilmesini, inşaatın tamamlanmasına izin verenler hakkında işlem yapılmasını ve kaçak inşaatın yıkılması” talepleriyle Kurumumuza yaptığı başvurusu hakkında 16/010/2019 tarih ve 2019/10316S.15873 sayılı Gönderme Kararına istinaden Fatih Belediye Başkanlığı’ndan alınan 24/10/2019 tarih 7 sayılı cevabi yazıda;
3.1. “ İlgi(h) yazıda, (16/10/2019 tarihli ve 2019/10316-S 15873 sayılı yazınız.) Fatih İlkesi, Ali Kuşçu Mahallesi, Başmüezzin Sokak. ada, parsel sayılı yerde izinsiz inşai çalışma yapıldığı, belediyemizce işlem yapıldığının bildirilmesine rağmen kaçak inşai faaliyete devam ettirildiği, molozlarının belediyemizce alındığı bu bakımdan söz konusu kaçak yapının yıkılmasını, izin verenler hakkında yasal işlem yapılmasını ve kaçak inşaat yapanların cezalandırılması hakkında tarafınıza başvurulduğu belirtilmiş olup yapılan işlemler hakkında gerekli bilgi verilmesi istenmektedir.
3.2. İlgi(h) yazıya istinaden dijital imar işlem dosyasında yapılan incelemede; bahsi geçen taşınmazda yapılmış olan ruhsatsız inşai faaliyet nedeniyle müdürlüğümüzce ilgi(a)
(28/03/2019 tarihli ve 19/20 cilt/sahife sayılı) yapı tatil tutanağının düzenlendiği ve yapı tatil tutanağında söz konusu çalışmaların durdurularak mühürlendiği, 05/04/2019 tarihinde yapılan mahallen incelemede ise mührün fekkedilerek çalışmaların devam ettiği ve ilgi(b) (05/04/2019 tarihli mühür fekki tutanağı) mühür fekki tutanağının düzenlendiği. ilgi(d) (17/04/2019 tarihli ve 297 karar no’lu) encümen kararı ile 3194 sayılı İmar Kanununun 42. Maddesi gereğince idari para cezası verildiği, verilen süre içerisinde ilgililerince düzeltilmediği tespit edildiğinden ilgi(c) (17/04/2019 tarihli ve 296 karar no’lu) encümen kararı ile 3194 sayılı imar kanununun 32. Maddesi gereğince belediyemiz fen işlen müdürlüğü tarafından yıkım işleminin gerçekleştirilmesi için karar alındığı, ilgi(e) (23/05/2019 tarihli ve sayılı) yazımız ile kaçak yapı yapılan yerin malikine imar kanununa muhalefet suçundan ilgi(ı) (18/10/2019 tarihli ve sayılı) yazımız ile de mühür fekki suçundan İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğu, ilgi(f) (25/06/2019 tarihli ve sayılı) yazımız ile belediyemiz fen işleri müdürlüğüne yıkım işleminin gerçekleştirilmesi için bilgi verildiği ve ilgi(g) (11/07/2019 tarihli ve E. sayılı Belediyemiz Fen İşleri Müdürlüğü yazısı) yazı ile söz konusu yıkımın ihale kapsamına alındığı ve ihaleyi alan firma tarafından yıkım işleminin gerçekleştirileceği ile ilgili bilgi ve belgelerin olduğu anlaşılmış olup, ayrıca ilgi(h) yazınıza istinaden ilgi (j) (23/10/2019 tarihli ve sayılı) yazımız ile ilgilisine bilgi verilmiştir.
Bilgilerinize arz ederim.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; … ; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır… Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.” ,
7. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun;
7.1. “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, “ Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. …”,
7.2. “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32 nci maddesinde, “Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır…Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mührün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.”,
7.3. “İdari müeyyideler” başlıklı 42 nci maddesinde, “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere,…. gösterilen şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır.”hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Uyuşmazlık konusu, şikayetçinin ikamet ettiği adresin çatı katındaki 9 ve 11 numaralı dairelerde 23/03/2019 tarihinden itibaren kaçak inşaat yapıldığı iddiası ve buna bağlı olarak kaçak inşaatı yapan ve yaptıranlarla ilgili gerekli cezanın verilmesi, inşaatın tamamlanmasına izin verenler hakkında işlem yapılması ve kaçak inşaatın yıkılması talepleri hakkındadır.
10. Belediye sınırları içinde bir yapı inşası için yapı ruhsatı alınması gerekmekte olup, söz konusu belgenin; yerleşim alanlarındaki yapılaşmanın kontrolünü ve takibini sağlama işlevi vardır. Ruhsatsız (İzinsiz) yapı, istisnalar haricinde, belediye veya il özel idaresinden izin alınmaksızın malik olunan arsa veya arazi üzerine yapılan yapılardır. Bu tür yapılara “kaçak yapı” denilmektedir. İzinsiz yapılar, inşaat halinde olabileceği gibi, kullanılıyor da olabilir (KALABALIK, Prof. Dr. Halil (2014). “İmar Hukuku Dersleri”, Seçkin Yayıncılık, Ankara, s.
612-613).
11. Yapı ruhsatı alınmaması halinde ise 3194 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde; yıkım yaptırımının öncelikle ruhsatsız ya da yapının ruhsat ve eklerine aykırı imalatların saptanması ile mümkün olduğu, ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların yıktırılmasına karar verilebilmesi için, idarece yapı mahallinde ruhsata aykırılıkları somut ve ayrıntılı olarak belirtecek şekilde ve idarenin uzman fen elemanları tarafından bu aykırılıkların ayrıntılı ve somut şekilde saptanarak veri olarak aktarılan yapı tatil tutanağının düzenlenmesinin gerektiği, gerekli tebligat işlemlerinin yapılması, yapının mühürlenmesi ve yapı sahibine yapısını ruhsata uygun hale getirmesi için süre verilmesi, bu süreler içinde yapı ruhsata uygun hale getirilmezse yapının belediyece yıkılması öngörülmektedir. Kanunun 42 nci maddesi gereğince de bu durumun varlığı halinde aynı zamanda idari para cezası uygulanacağı düzenlenmiştir.
12. Bununla birlikte, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla hazırlanan İmar Kanunu; belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapıları kapsamaktadır. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. İstisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda 3194 sayılı Kanunun yukarıdaki paragrafta yer verilen hükümlerinin uygulanmasını gerektirecektir.
13. Somut olayda, uyuşmazlık konusu hakkında idareden alınan cevabi yazıda; uyuşmazlık konusu taşınmazda yapılmış olan ruhsatsız inşai faaliyet hakkında idare tarafından; yapı tatil tutanağının düzenlendiği ve söz konusu çalışmaların durdurularak mühürlendiği, mahallen incelemede mührün fekkedilerek çalışmaların devam ettiğinin tespiti üzerine mühür fekki tutanağının düzenlendiği, encümen kararı ile 3194 sayılı İmar Kanununun 42’nci maddesi gereğince idari para cezası verildiği, verilen süre içerisinde ilgililerince düzeltilmediği tespit edildiğinden yine encümen kararı ile 3194 sayılı İmar Kanununun 32’nci maddesi gereğince yıkım işleminin gerçekleştirilmesi için karar alındığı, kaçak yapı yapılan yerin malikine imar kanununa muhalefet suçundan ve mühür fekki suçundan İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğu, Belediye Fen İşleri Müdürlüğüne yıkım işleminin gerçekleştirilmesi için bilgi verildiği ve söz konusu yıkımın ihale kapsamına alındığı ve ihaleyi alan firma tarafından yıkım işleminin gerçekleştirileceği konusunda Kurumumuza ve şikayetçiye bilgi verildiği yönünde açıklamalarına yer verildiği tespit edilmiştir.
14. Şikâyet konusu açısından mevcut durumda mezkur kaçak yapının yıkımının ihale kapsamına alındığı ve ihaleyi alan firma tarafından yıkım işleminin gerçekleştirileceği ancak söz konusu işlemin ne zaman gerçekleştirileceği konusunda herhangi bir süre öngörülmediği, konuya ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir. Anayasa’nın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa
Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı Kararı). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve mevzuatta belirtilen şartları taşıyan kişilere ödemelerin yapılması için nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, şikayetçinin “inşaatın tamamlanmasına izin verenler hakkında işlem yapılması” yönündeki talebi karşısında idareden alınan cevabi yazıda söz konusu kaçak inşaat hakkında yapılan diğer idari işlemlerin yanı sıra kaçak yapı yapılan yerin maliki hakkında İmar Kanununa muhalefet suçundan ve mühür fekki suçundan İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğu yönündeki açıklamalar dikkate alındığında bahse konu talep hakkında ayrıca bir değerlendirmeye gerek olmadığı, diğer taraftan bahsi geçen taşınmazda yapılmış olan ruhsatsız inşai faaliyet 28/03/2019 tarihli ve 19/20 cilt/sahife sayılı yapı tatil tutanağının düzenlendiği, söz konusu çalışmaların durdurularak mühürlendiği ve söz konusu kaçak yapının yıkımının Belediye Fen
İşleri Müdürlüğü 11/07/2019 tarihli ve sayılı yazısı ile ihale kapsamına alındığı ve ihaleyi alan firma tarafından yıkım işleminin gerçekleştirileceği yönündeki işlemlerin tarihleri ile birlikte mezkur uyuşmazlık konusu hakkında idarenin cevabi yazısı tarihi itibariyle söz konusu yıkım ihalesi ve yıkım işlemi sürecine ilişkin herhangi bir bilgiye yer verilmediği hususu dikkate alındığında, hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla bahse konu yıkım ihalesi ve yıkım işlemleri hakkındaki işlemlerin tamamlanması ve sürecinin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
16. Yukarıda açıklanan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Fatih
Belediye Başkanlığı tarafından mezkur kaçak yapı hakkında almış olduğu kararlara ilişkin işlemleri, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında tamamlaması ve buna yönelik idari süreci hızlandırılması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresinde gönderildiği, ancak uyuşmazlık konusu hakkında başlatılan yıkım ihalesi sürecinde gelinen aşama itibariyle cevabi yazı ve eklerinde herhangi bir bilgiye yer yer verilmemesi nedeniyle
“Makul Sürede Karar Verme” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, ŞİKAYETİN KABULÜNE;
Hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında Fatih Belediye Başkanlığı tarafından mezkur uyuşmazlık hakkında almış olduğu kararlara ilişkin işlemleri tamamlaması ve buna yönelik idari süreci hızlandırması için FATİH BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve Fatih Belediye Başkanlığı’na tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Fatih Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi