|
ÖZET: Başvuru, Çanakkale İl Özel İdaresi tarafından verilen yıkım kararının uygulanmaması üzerine yapılmıştır. Başvuran, kaçak yapılaşma nedeniyle yıkım kararı alındığını, ancak bu kararın hayata geçirilmediğini belirtmiş ve yıkımın gerçekleştirilmesini talep etmiştir. Çanakkale İl Özel İdaresi, başvuranın iddialarına ilişkin detaylı bir açıklama yaparak, yıkım kararının ilgili kooperatife tebliğ edildiğini ve yıkım işleminin gerçekleştirilmesi için gerekli sürelerin verildiğini ifade etmiştir. Ayrıca, COVID-19 pandemisi sonrasında yıkımın 2020 yıkım programı kapsamında yapılacağı belirtilmiştir.
İlgili mevzuat çerçevesinde, ruhsatsız yapıların yıkılması zorunludur ve bu süreçte idarenin yetkileri bulunmaktadır. Yargıtay kararları da bu durumu desteklemektedir. Başvuranın iddiaları ve idarenin açıklamaları göz önünde bulundurulduğunda, yıkım kararının ivedilikle uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, iyi yönetim ilkeleri gereği, başvuranın hangi mercilere başvurabileceği konusunda bilgilendirilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Çanakkale İl Encümeni tarafından alınan yıkım kararının derhal uygulanması ve bu süreçte idarenin gerekli işlemleri yapması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. İdare, bu tavsiyeye uygun hareket etmediği takdirde, başvuranın yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6243-S.20.9883
BAŞVURU NO : 2019/18819
KARAR TARİHİ : 17/04/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Çanakkale İl Özel İdaresi
Yıkım talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 28/10/2019
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran, (gerek bu başvurusunda gerekse de önceki başvurularında) kaçak yapılaşma ile başvuru yaptığını, başvuru sonucunda Çanakkale İl Encümenince yıkım kararı verildiğini, ancak yıkım kararının yerine getirilmediğini, konuyla gerekli işlemlerin yapılmadığını iddia edip yıkım kararının icrasını talep etmektedir.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Çanakkale İl Özel İdaresi
Hukuk Müşavirliği’nden alınan cevabi yazının tetkikinden özetle;
2.1.İlgi yazıda başvuran ‘in iddiaları hakkında Kurumda mevcut bilgi ve belgeler talep edilmekte ve başvuranın talebi ile ilgili “Dostane Çözüm” kapsamında yapılacak bir işlem bulunup bulunmadığının sorulduğu,
2.2.Başvuranın iddia ve talepleri hakkında Çanakkale İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel
İyileştirme Müdürlüğü tarafından bilgiler verildiği,
2.3.İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğü tarafından 04/02/2020 tarihli ve sayılı yazı ile
Çanakkale İl Encümeni’nin 28/01/2014tarih ve sayılı yıkım kararı ilgili kooperatife tebliğ edilmek üzere gönderildiği,
2.4.Gönderilen yazıda başvuruya konu olan ilgili kooperatif tarafından İmar Kanununa aykırı olarak inşaa edilen yapının, idarenin ihtar yazısının kendilerine tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde tahliye ve yıkım işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerektiğinin ihtar edildiği,
2.5.Verilen süre içerisinde yıkım işlemlerinin ilgili kooperatif tarafından gerçekleştirilmemesi halinde, sürenin bitiminde idare tarafından yıkım işleminin gerçekleştirileceği, tahliye ve yıkım masraflarının da sorumlu kooperatife rücu edileceği de aynı tebliğ yazısı ile muhatap kooperatife gönderildiği,
2.6.Bahsi geçen yapının yıkılması için verilen süre dolduğundan, COVID19 virüs pandemisi ortadan kalktığında 2020 yıkım programı kapsamında yıkılacağı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3.Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1.“Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde;
“Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”,
3.2.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
4.İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye Ek
Protokol “Mülkiyetin korunması” başlıklı 1 nci maddesi;
“Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”
5.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6.5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun “Encümenin görev ve yetkileri” başlıklı 26 ncı
maddesinde;
“Encümeninin görev ve yetkileri şunlardır: …
e) Kanunlarda öngörülen cezaları vermek…
i) Vali tarafından havale edilen konularda görüş bildirmek.
j) Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.”,
7.3194 sayılı İmar Kanununun,
7.1.“Ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32 nci maddesinde;
“Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası da muhtara bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mührün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.”,
7.2.“İdari Müeyyideler” başlıklı 42 nci maddesinde;
“Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beş yüz Türk Lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: …”,
8.5237 sayılı Türk Ceza Kanununun, “İmar kirliliğine neden olma” başlıklı 184 üncü
maddesinde;
“Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. …”, hükümlerine amirdir.
IV.KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9.Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10.Başvuran, (gerek bu başvurusunda gerekse de önceki başvurularında) kaçak yapılaşma ile başvuru yaptığını, başvuru sonucunda Çanakkale İl Encümenince yıkım kararı verildiğini, ancak yıkım kararının yerine getirilmediğini, konuyla gerekli işlemlerin yapılmadığını iddia edip yıkım kararının icrasını talep ettiği tespit edilmiştir.
11.Çanakkale İl Özel İdaresi Hukuk Müşavirliği’nin Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde, başvuranın iddia ve talepleri hakkında Çanakkale İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğü tarafından bilgiler verildiği, İmar ve Kentsel İyileştirme
Müdürlüğü tarafından 04/02/2020 tarihli ve sayılı yazı ile Çanakkale İl Encümeni’nin 28/01/2014 tarih ve sayılı yıkım kararı ilgili kooperatife tebliğ edilmek üzere gönderildiği, gönderilen yazıda başvuruya konu olan ilgili kooperatif tarafından İmar Kanununa aykırı olarak inşaa edilen yapının, idarenin ihtar yazısının kendilerine tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde tahliye ve yıkım işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerektiği ihtar edildiği, verilen süre içerisinde yıkım işlemlerinin ilgili kooperatif tarafından gerçekleştirilmemesi halinde, sürenin bitiminde idare tarafından yıkım işleminin gerçekleştirileceği, tahliye ve yıkım masraflarının da sorumlu kooperatife rücu edileceği de aynı tebliğ yazısı ile muhatap kooperatife gönderildiği, bahsi geçen yapının yıkılması için verilen süre dolduğundan, COVID19 virüs pandemisi ortadan kalktığında 2020 yıkım programı kapsamında yıkılacağı, ifade edilmiştir.
12.Konuya ilişkin Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin E.2001/3718, K.2001/5575 sayılı ve 03/12/2001 tarihli kararında,
“3194 sayılı İmar Kanununun hükümleri kamu düzeniyle ilgili olup, bu yasa gereğince her türlü inşaatın yapımı yetkili mercilerden ruhsat alımına bağlı olup ruhsatsız yapılan ve ruhsata bağlanamayan yapıların yıkılması zorunludur, imara ve ruhsata aykırı bir yapının ekonomik değerinden de söz edilemez.” şeklinde hüküm tesis etmiştir.
13.Yine Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 23/12/2009 tarihli E:2009/4-561 K: 2009/577 sayılı kararında;
“… Görüldüğü üzere, İmar Kanunu 32 nci maddesi hükmünün son fıkrası; önceki fıkraların öngördüğü prosedür çerçevesinde yıkım koşulları gerçekleştiğinde, yıkım işleminin gerçekleştirilmesi görev ve yetkisini ilgili belediye veya valiliğe vermiştir. Bu düzenlemenin gereği ve doğal sonucu olarak, somut olaydaki gibi, yıkımın yapılabilmesi için insan ve/veya eşyanın dışarı çıkartılmasının gerektiği durumlarda, bu işlemler de, herhangi bir mahkeme kararına gerek olmaksızın, kanunun verdiği yetkiye dayanılarak ve o yetki çerçevesinde kamu gücü kullanılarak, uygun hukuki yol ve yöntemlerle, yine aynı makam tarafından yerine getirilecektir.” hususlarına yer verilmiştir.
14.3194 sayılı İmar Kanununun 21 inci maddesi hükmü uyarınca, bazı istisnalar dışında, bütün
yapılar için belediye veya valiliklerden yapı ruhsatı alınması zorunludur. Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak inşa edilen yapılarda ruhsata aykırılık giderilemiyorsa, 3194 sayılı
Kanunun 32 nci maddesi hükmü gereğince, ilgili belediye veya valilikçe inşaat derhal durdurulur ve yasal hale getirilmesi olanaksız ise veya ruhsat veya eklerine ya da imar mevzuatına aykırılık öncelikle yüklenici tarafından giderilemiyorsa bu hali ile yapılan yapının yıktırılmasına karar verilir ve anılan Kanunun 42 nci maddesi hükmü gereğince de yapı sahibine ve yükleniciye ceza yaptırımı uygulanır.
15.5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun da, kanunlarda öngörülen cezaları vermek; vali
tarafından havale edilen konularda görüş bildirmek ve kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak encümeninin görev ve yetkileri arasındadır.
16.Başvuran tarafından Kurumumuza aynı konu ile ilgili idari başvuru yolunu tüketmeden başvuru yapıldığı, Kurumumuz tarafından Gönderme Kararı verildiği, idare tarafından; “…
Bahse konu aykırı uygulamalar ile ilgili yıkım kararı İmar ve Kentsel İyileştirme
Müdürlüğü’nün yıkım programında bulunmakla birlikte yeterli miktarda ödenek ve iş makinası tedarik edilmesi halinde değerlendirileceği…” şeklinde cevap verildiği tespit edilmiştir.
17.Vatandaşların alacağı kamu hizmetlerine ilişkin tam bilgiye sahip olmaları “İyi Yönetim” ilkelerinin kamu hizmetlerinin verilmesinde hakim olması açısından önem arz etmektedir.
18.Kurumumuza benzer nitelikte 2019/11902 numaralı, “Ankara, Çankaya, Yakupabdal
Mahallesi, … sayılı parsel üzerindeki yapılara verilen yapı kayıt belgelerinin iptali talebi” ile ilgili başvuruya 31/12/2019 tarihinde Tavsiye Kararı verilmiştir. Ayrıca yine benzer nitelikli 2019/15265 numaralı, “Yıkım talebi” ile ilgili başvuruya 25/03/2020 tarihinde Tavsiye Kararı verilmiştir.
19.Yukarıdan bu yana tüm açıklananlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Çanakkale İl
Encümeni tarafından alınan yıkım kararının ivedi bir şekilde uygulanmasının gerektiği tespit edilmiştir.
B.İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20.İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir.
Başvuranın, dilekçesine idare tarafından verilen cevapta, hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. Adı geçen idarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21.6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup
Çanakkale İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII.KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Çanakkale İl Encümeni tarafından alınan yıkım kararının ivedi bir şekilde uygulanması ve yıkımının yapılması hususunda ÇANAKKALE İL ÖZEL İDARESİ’NE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın, BAŞVURANA, ÇANAKKALE İL ÖZEL İDARESİ’NE tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, idare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi