|
ÖZET: Ünye Belediyesi’ne yapılan başvuruda, deniz kenarındaki kamuya ait alanda inşa edilen ruhsatsız yapının yıkılması ve halkın kullanımına açılması talep edilmiştir. Başvuran, 2020 yılından bu yana yapılan şikayetlerin dikkate alınmadığını, belediyenin yanıltıcı yanıtlar verdiğini ve kaçak yapının sürekli genişlediğini belirtmiştir. Ayrıca, yapı hakkında daha önce alınan yıkım kararlarının uygulanmadığına dikkat çekilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun incelenmesi için Ünye Belediyesi’nden bilgi talep etmiştir. Belediye, ruhsatsız yapının mühürlendiğini ve yıkım kararı alındığını, ancak yıkım işleminin 2024 yılı içinde gerçekleştirileceğini bildirmiştir. Ancak, yıkım süreciyle ilgili kesin bir tarih verilmemesi, hukukun belirliliği ilkesine aykırı olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Ünye Belediyesi’ne yıkım kararına ilişkin işlemleri hızlandırması ve hukuki belirliliği sağlaması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Bu kararın, ilgili idareye tebliğinden itibaren 30 gün içinde uygulanması gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5923-S.24.9300
BAŞVURU NO : 2023/20058
KARAR TARİHİ : 03.06.2024
TAVSİYE KARARI TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÜNYE BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Deniz kenarında kamuya ait alanda yapılan kaçak yapının yıkılarak halkın kullanımına açılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçinin gizlilik kaydı ile Kurumumuza verdiği dilekçede kayıtlı hususlarda özetle, 2020 yılından itibaren, bizzat şikâyetçiler tarafından ve CİMER üzerinden yapılan şikayet başvurularının dikkate alınmayarak yanıltıcı ve oyalayıcı cevaplar verildiğini, Ünye sahil şeridi üzerinde sahile sıfır halkın kullanımında olan ve kamuya ait bir alanda ve adlı şahıslar tarafından kaçak inşaat yapıldığını ve belediye tarafından engellenmediğini, buna benzer yapılara şimdiye kadar müdahale eden ve yıkım kararı alarak uygulayan Ünye Belediyesi tarafından bu binaya göz yumulduğunu, Belediye tarafından verilen cevapta “inşaat faaliyeti durdurulmuş ve mühürlenmiştir” denildiğini, ancak başvuru hangi sene yapıldıysa o sene yıkılacağının söylendiğini, üzerinden 4 yıl geçmesine rağmen yıkılmadığı gibi
‘mühürlendi’ denilen alanın 24 saat konaklama alanı haline geldiğini ve her geçen gün genişlediğini, üzerine tavuk besleme alanları, çardak ve sera gibi faaliyetler yapıldığını, daha önce 2021 de yıkılacak denilen yapının her sene ileriye atıldığı için kaçak yapıyı yapan kişiye yıkılmaması konusunda güvence verildiği söylentilerine yol açtığı ifade ve iddia ederek, kaçak yapının yıkılarak halkın kullanımına açılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikayet edilen idareden 25/12/2023 tarihli ve sayılı yazı bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup
Ünye Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nden alınan 08/01/2024 tarih ve sayılı yazıda özetle; “ Bahse konu Mahallesi ada parselin deniz tarafında kalan ve ruhsatsız olarak yapılan yapı 03/02/2022 tarihli yapı tatil zaptı tutulmak suretiyle mühürlenerek durdurulmuştur. Belediye encümeninin 21/02/2022 tarih ve sayılı kararı ile İmar
Kirliliğine sebep olma suçundan Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, idari para
cezası verilmesi ve yapının kanun ve mevzuata uygun hale getirilmesi yönünde yapı sahibine en fazla 30 güne kadar süre verilmesine karar verilmiştir. Verilen süre sonunda yapılan incelemede mühürlü yapıya devam edilmediği yapının kanun ve mevzuata uygun hale getirilmediği 07/04/2022 tarihli yapı tatil zaptı ile tespit edilmiştir. Yine belediye encümeninin 11/04/2022 tarih ve sayılı kararı ile ruhsatsız olarak yapılan yapının yıkılarak masrafının yapı sahibinden tahsil edilmesine karar verilmiştir. Yapı tatil zabıtları ve encümen kararları yazımız ekindedir.
Ruhsatsız olarak yapılan ve yıkım kararı bulunan yapı 2024 yılı içerisinde yapılan olan kaçak inşaat ihale kapsamındadır. Yıkım ihalesi gerçekleşmesi durumunda yıkım işlemi yapılaması mümkün olacaktır.” açıklamasına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
5. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; … ; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır… Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.” ,
6. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun;
6.1. “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, “ Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için
26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir.
…”,
6.2. “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, “Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (…)[29] tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.[30]
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir.
Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.
(Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100 fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir.
(Ek fıkra:29/11/2018-7153/15 md.) İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.”,
6.3. “İdari müeyyideler” başlıklı 42 nci maddesinde, “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: …”,
hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Uyuşmazlık konusu özetle; Ünye sahil şeridi üzerinde sahile sıfır halkın kullanımında olan ve kamuya ait bir alanda kaçak inşaat yapıldığını söz konusu kaçak yapının, üzerinden 4 yıl geçmesine rağmen yıkılmadığı gibi ‘mühürlendi’ denilen alanın 24 saat konaklama alanı haline geldiği ve her geçen gün genişletildiğini, 2021 de yıkılacak denilen yapının yıkılmadığı için kaçak yapıyı yapan kişiye yıkılmaması konusunda güvence verildiği söylentilerine yol açıldığı ifade ve iddia edilerek, kaçak yapının yıkılarak halkın kullanımına açılması talep edilmektedir.
9. Belediye sınırları içinde bir yapı inşası için yapı ruhsatı alınması gerekmekte olup, söz konusu belgenin; yerleşim alanlarındaki yapılaşmanın kontrolünü ve takibini sağlama işlevi vardır. Ruhsatsız (İzinsiz) yapı, istisnalar haricinde, belediye veya il özel idaresinden izin alınmaksızın malik olunan arsa veya arazi üzerine yapılan yapılardır. Bu tür yapılara “kaçak yapı” denilmektedir. İzinsiz yapılar, inşaat halinde olabileceği gibi, kullanılıyor da olabilir (KALABALIK, Prof. Dr. Halil (2014). “İmar Hukuku Dersleri”, Seçkin
Yayıncılık, Ankara, s. 612-613).
10. Yapı ruhsatı alınmaması halinde ise 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32’nci maddesinde; yıkım yaptırımının öncelikle ruhsatsız ya da yapının ruhsat ve eklerine aykırı imalatların saptanması ile mümkün olduğu, ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların yıktırılmasına karar verilebilmesi için, idarece yapı mahallinde ruhsata aykırılıkları somut ve ayrıntılı olarak belirtecek şekilde ve idarenin uzman fen elemanları tarafından bu aykırılıkların ayrıntılı ve somut şekilde saptanarak veri olarak aktarılan yapı tatil tutanağının düzenlenmesinin gerektiği, gerekli tebligat işlemlerinin yapılması, yapının mühürlenmesi ve yapı sahibine yapısını ruhsata uygun hale getirmesi için süre verilmesi, bu süreler içinde yapı ruhsata uygun hale getirilmezse yapının belediyece yıkılması öngörülmektedir. Kanunun 42’nci maddesi gereğince de bu durumun varlığı halinde aynı zamanda idari para cezası uygulanacağı düzenlenmiştir.
11. Bununla birlikte, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla hazırlanan İmar Kanunu; belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapıları kapsamaktadır.
Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. İstisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda 3194 sayılı Kanunun yukarıdaki paragrafta yer verilen hükümlerinin uygulanmasını gerektirecektir.
12. Şikayetçinin incelenmekte olunan tarihli başvurusunda yer verilen somut olay hakkında, idareden alınan cevabi yazıda özetle; bahse konu Mahallesi ada parselin deniz tarafında kalan ve ruhsatsız olarak yapılan yapının 03/02/2022 tarihli yapı tatil zaptı tutulmak suretiyle mühürlenerek durdurulduğu, Belediye Encümeninin 21/02/2022 tarih ve sayılı kararı ile İmar
Kirliliğine sebep olma suçundan Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulduğu, idari para cezası verilmesi ve yapının kanun ve mevzuata uygun hale getirilmesi yönünde yapı sahibine en fazla 30 güne kadar süre verilmesine karar verildiği, verilen süre sonunda yapılan incelemede mühürlü yapıya devam edilmediği yapının kanun ve mevzuata uygun hale getirilmediği 07/04/2022 tarihli yapı tatil zaptı ile tespit edildiği, yine belediye encümeninin 11/04/2022 tarih ve sayılı kararı ile ruhsatsız olarak yapılan yapının yıkılarak masrafının yapı sahibinden tahsil edilmesine karar verildiği, ruhsatsız olarak yapılan ve yıkım kararı bulunan yapının 2024 yılı içerisinde kaçak inşaat ihale kapsamında olduğu, yıkım ihalesinin gerçekleşmesi durumunda yıkım işlemi yapılamasının mümkün olacağı, yönünde açıklamalara yer verildiği tespit edilmiştir.
13. Başvuru konusu açısından mevcut durumda şikayetçi tarafından yıkımı talep edilen yapının İmar
Kanununa aykırı inşa edildiği konusunda tereddüt bulunmadığı, mezkur yapının 2024 yılı içerisinde yapılan olan kaçak inşaat ihale kapsamında olduğu, ancak söz konusu işlemin ne zaman gerçekleştirileceği konusunda herhangi bir süre öngörülmediği, konuya ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir. Anayasa’nın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı
Kararı). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve bu kapsamda yapılacak iş ve işlemlerin belirlenen program kapsamında tamamlanması gerektiği tespit edilmiştir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, şikayetçinin bahse konu 968 ada 6 parsel ile deniz kenarı arasında kaldığı anlaşılan ruhsatsız olarak yapılan yapı hakkında 2020 yılından itibaren yapılan şikayet başvurularının dikkate alınmadığı, binanın sürekli genişlediği, yeni ilaveler yapıldığı ve 24 saat çalışan konaklama alanı haline geldiği iddiası ve buna bağlı kaçak yapının yıkılarak halkın kullanımına açılması talebi hakkında İdareden alınan cevabi yazıda; uyuşmazlık konusu ruhsatsız yapı hakkında tesis edilen, 2022 yılındaki mühürleme ve savcılığa suç duyurusunda bulunma şeklindeki diğer işlemlerin yanı sıra, yıkım kararı bulunan yapının 2024 yılı içerisinde kaçak inşaat ihale kapsamına alındığı bilgisinin verildiği, ancak uyuşmazlık konusu hakkında geçen süre ve söz konusu yıkım ihalesinin zamanı ve yıkım işlemi sürecine ilişkin herhangi bir bilgiye yer verilmediği hususu dikkate alındığında hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla bahse konu yıkım ihalesi ve 2022 yılında kararı alınan yıkım işlemleri hakkındaki idari işlemlerin tamamlanması ve sürecinin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
15. Yukarıda açıklanan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Ünye Belediye Başkanlığı tarafından ada parsel ile deniz kenarı arasında kalan mezkur kaçak yapı hakkında almış olduğu 2022 tarihli yıkım kararına ilişkin işlemleri, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında tamamlaması ve buna yönelik idari süreci hızlandırılması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı
Ordu İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN
KABULÜNE;
Hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında mezkur uyuşmazlık hakkında 2022 yılında alınan yıkım kararına ilişkin işlemlerin tamamlaması ve buna yönelik idari süreci hızlandırması için ÜNYE
BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve Ünye Belediye Başkanlığı’na tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Ünye Belediye Başkanlığı’nca bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi