|
ÖZET: Başvuru, Antalya’nın Finike ilçesinde bulunan bir kaçak yapının yıkım kararının uygulanmaması üzerine yapılmıştır. Başvuran, Finike Belediyesi tarafından alınan yıkım kararının kesinleştiğini, ancak yapının hala yıkılmadığını ve bu durumun çevre güvenliğini tehdit ettiğini belirtmiştir. Yıkım işleminin gecikmesi nedeniyle hem kamu düzeninin hem de can güvenliğinin tehlikeye girdiği ifade edilmiştir. Başvuran, yıkımın gerçekleştirilmesi ve bu süreçte ihmali olanlar hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmiştir.
Finike Belediyesi, başvuruya ilişkin olarak yıkım sürecinin devam ettiğini ve adli süreçlerin tamamlanması gerektiğini açıklamıştır. Yıkım ihalesinin hazırlık aşamasında olduğu, gerekli belgelerin ve süreçlerin tamamlanması için belirli bir zaman alacağı belirtilmiştir. Ancak, başvuranın yıkım işleminin ne zaman gerçekleştirileceğine dair bir bilgi verilmemesi, hukuk güvenliği açısından sorun teşkil etmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yıkım kararının uygulanması sürecinin hızlandırılması gerektiği yönünde tavsiyede bulunmuştur. Yıkım işlemlerinin belirli bir takvime bağlanarak tamamlanması gerektiği vurgulanmış, idarenin bu konuda gerekli adımları atması için 30 gün süre verilmiştir. Bu süreçte, başvuranın hak arama özgürlüğünün korunması adına yasal yolların açık olduğu belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9483-S.24.14655
BAŞVURU NO : 2024/4006
KARAR TARİHİ : 06.09.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : FİNİKE BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İmar mevzuatına aykırı olarak yapılan kaçak yapı hakkında alınan ve kesinleşen yıkım kararının uygulanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Antalya İli Finike İlçesi Yeşilyurt Mahallesi 301.
Sokak No: numaralı adreste bulunan binaya ilişkin Finike Belediyesi tarafından kaçak yapı olduğu gerekçesiyle yıkım kararı alındığını, gerekli yasal süreç tamamlanarak yıkım kararının kesinleştiğini, ancak hala kaçak yapının yıkılmaması nedeniyle hem çevre güvenliği hem de kamu düzeninin tehdit altında olduğunu, bu durumun 1. derece deprem bölgesi olan Finike için ciddi can kayıplarına sebep olabileceğini, yıkım kararının uygulanması için Finike Belediyesi’ne yazılı başvuruda bulunduklarını, belediye tarafından verilen cevapta binanın yıkımına ilişkin ihale yapılacağının bildirildiğini, ancak herhangi bir yıkım işlemi gerçekleştirilmediğini ifade etmekte; kaçak yapının yıkılmasını ve yıkım işleminin geciktirilmesinde ihmali olanlar hakkında gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında Kurumumuzun 25.03.2024 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Strateji Geliştirme
Başkanlığı’nın 04.07.2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Antalya Büyükşehir Belediyesi Kent Estetiği Dairesi Başkanlığı’nın 20.05.2022 tarihli ve sayılı yazısı, 07.03.2022 tarihli ve başvuru sayılı Cimer Şikayeti ve 13.06.2022 tarih ve sayılı
. .’nin şikayet dilekçeleri gereğince gerekli inceleme yapılmak üzere yapının bulunduğu yere gidildiği,
2.2. Tespit edilen kaçak yapı ile ilgili olarak 04.07.2022 tarihli yapı tatil zaptı düzenlendiği, zaptın bir nüshasının mührün yan tarafına asıldığı, bir nüshasının da mahalle muhtarına 04.07.2022 tarihinde belge düzenlenerek teslim edildiği, 2.3. Her katında 2’şer daire bulunan, 3 katlı, betonarme nitelikli, toplam 6 daireli yapı için Ceza hesap tablosu düzenlendiği, İmar ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından Encümen’de görüşülmek üzere 07.07.2022 tarih ve sayılı Olur’lu sevk yazısı yazıldığı, 2.4. Belediye Encümeni tarafından 07.07.2022 tarihli ve sayılı ile idari para cezası, 07.07.2022 tarihli ve sayılı süre ve yıkım ile ilgili kararlar alındığı, 2.5. 19.07.2022 tarihli ve sayılı tebliğ yazısı, 04.07.2022 tarihli yapı tatil zaptı, 07.07.2022 tarihli ve
, sayılı olarak alınan Encümen kararlarının kaçak yapı sahibine tebliğ edilmek üzere Tebligat
Kanunu’nun 21. maddesine göre gönderildiği, 28.07.2022 tarihinde Tebligat Kanunu’nun 21/2. maddesi gereğince Turunçova Mahalle Muhtarı . .’ya tebliğ mazbatası imzalattırılarak teslim edildiği, 2.6. Antalya 5. İdare Mahkemesi Esas: / sayılı dosyasıyla, Belediye Encümeni’nin almış olduğu
07.07.2022 tarihli ve , sayılı kararların iptali için, idare mahkemesine dava açıldığı ve 20.09.2022
tarihli karar ile yürütmenin durdurulması kararı verildiği, kararın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunu’nun 38. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Belediye Başkanlığına tebliğ tarihi olan 22.09.2022 tarihinden başlayarak en geç 30(otuz) gün içerisinde uygulanmasının istenildiği, 2.7. Antalya 5. İdare Mahkemesi tarafından 11.10.2022 tarihli kararında 3 kişilik bilirkişi oluşturulması kararı verildiği, Mahkeme tarafından Finike Belediye Başkanlığı vekiline E- Tebligat yapılarak 17.11.2022 günü saat 13.00’de yapılacak olan keşif günü ve saatinin bildirildiği, 2.8. 07.12.2022 tarihli bilirkişi raporunun, Esas: / sayılı imar konulu dosya için Antalya 5. İdare
Mahkemesi Başkanlığına sunulduğu, 2.9. Antalya 5.İdare Mahkemesi Esas: / sayılı olarak yürütmenin durdurulması isteminin reddine, tebligatın tamamlanmasına, kararın tebliğini izleyen günden itibaren (7) gün içerisinde Konya Bölge İdare
Mahkemesi’ne itiraz yolu açık olmak üzere 22.12.2022 tarihinde karar verildiği, 2.10. Konya Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi Y.D.İtiraz No: / sayılı kararında, dava konusu dosyasında bulunan bilgi ve belgelere göre, Mahkemece verilen yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki kararda mevzuata aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü
Kanunun 27’nci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca itiraz isteminin reddine, kesin olmak üzere 12.01.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildiği, 2.11. Finike Cumhuriyet Başsavcılığı / Esas No’lu, / Soruşturma No’lu ve /
İddianame No’lu dosyasının Finike Asliye Ceza Mahkemesi’ne sunulduğu, 2.12. Antalya 5.İdare Mahkemesi’ne Esas: / sayılı dosyasında Belediye Encümeninin 07.07.2022 tarihli ve sayılı süre ve yıkım ile ilgili ve 07.07.2022 tarihli ve sayılı, idari para cezası verilen kararların iptali istemiyle dava açıldığı, / karar no’lu kararında davanın reddine, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içerisinde Konya Bölge İdare Mahkemesi’ne istinaf yolu açık olmak üzere
29.03.2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildiği,
2.13. Finike Asliye Ceza Mahkemesi / Esas Nolu Dosya, / Karar Nolu ( /
C.Savcılığı Esas Nolu) 03.10.2023 tarihli gerekçeli kararında; kovuşturma evresinde alınan bilirkişi raporuna göre söz konusu yapının Ağustos 2004 tarihinden önce yapıldığının tespit edildiği, TCK’nın 184/1 maddesinin 12.10.2004 tarihinde yürürlüğe girdiği, 765 Sayılı eski TCK’da imar kirliliğine neden olma suçunu düzenlenmediği, bu haliyle sanığın imara aykırı olarak yapı yapma eyleminin yapının yapıldığı tarihte ceza kanunlarımızda suç olarak tanımlanmadığı anlaşıldığından, sanığın üzerine atılı suç yönünden
CMK’nın 223/2-a maddesi uyarınca beraatına karar verildiği, 2.14. Adli süreçlerin devam etmesi nedeniyle Belediye tarafından 2023 yılında herhangi bir yıkım işlemi yapılamadığı belirtilerek konuyla ilgili olarak yıkım ihalesine hazırlık işlemlerinin başlatıldığının iletildiği, açıklamaları yapılmıştır.
3. Başvuruya konu iddialar hakkında Kurumumuzun 25.03.2024 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben Finike Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün 04.07.2024 tarihli ve – – sayılı ve 25.07.2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazıları ve eklerinde özetle; 3.1. Yeşilyurt Mahallesi, 301. Sokak No: Finike/ANTALYA adresinde, tapunun Finike ilçesi, Yeşilyurt
Mahallesi, Dalmenekiş mevkii, ada parsel nolu taşınmaz üzerine, . . tarafından yapılan kaçak ve ruhsatsız yapı da dahil olmak üzere belediye sınırları içerisinde kaçak ve ruhsatsız yapıların bulunduğu, 3.2. Bu kaçak yapılar için, 3194 Sayılı İmar Kanunu’nun 32. ve 42. maddeleri gereğince kanuni işlemlerin yapıldığı ve 32. madde gereğince yıkım kararı alınmış olduğu, 3.3. Adli süreçleri sonuçlanan yapılarla ilgili olarak 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunun 19. maddelerine göre (açık ihale usulü) Yıkım İhalesi yapılacağı, 3.4. Bu kapsamda İhale Ön Hazırlık Aşamasında; 3.4.1. Yıkılacak kaçak yapı listesinin hazırlanacağı, 3.4.2. Belediye Mali Hizmetler Müdürlüğünde ödenek bütçe tertibi ve numarası hazırlanacağı, 3.4.3. Kaçak yapılar listesinde bulunan yapıların sınıflarına göre ayrılarak ada, parsel, yapı sahibi, ölçüleri ve adreslerini gösteren tablolara işlendiği, yapı sınıfları ve nitelikleri belirtilerek toplam alanları ve hacimleri hesaplanarak metrajlarının yapılacağı, 3.4.4. 2024 yılı birim fiyat analizleri ve pozlarına göre keşif özetinin hazırlanacağı, 3.4.5. Yaklaşık Maliyet İcmal tablosunun hazırlanacağı, 3.4.6. Teknik şartnamenin hazırlanacağı, 3.5. Ayrıca EKAP ((Elektronik Kamu Alımları Platformu) üzerinden; 3.5.1. İhtiyaç raporu oluşturulduğu ve ihale usulünün tespit edileceği, 3.5.2.Birim Fiyat teklif cetvelinin oluşturulacağı, 3.5.3. İdari Şartnamenin oluşturulacağı, 3.5.4. Sözleşme tasarısı oluşturulacağı, 3.5.5. İhale ilanının yayımlatılması için Kamu ihale bültenine ve Basın İlan Kurumu’na başvurulacağı, 3.5.6. İhale Komisyon üyelerine tebliğ yapılacağı, 3.5.7. İhale Komisyon Üyelerine görevlendirme yazısı yazılacağı,
3.5.8. İhale Onay belgesi düzenleneceği, 3.5.9. İhale günü ve saati, komisyon huzurunda elektronik tekliflerin açılacağı, 3.5.10. İhale Komisyon kararı düzenleneceği, 3.6. Tüm bu hazırlık süreçleri sonucunda nihayetinde; 3.6.1. Kaçak yapı listesi, yazışmalar, metrajlar, keşif özeti, maliyet icmal tablosu ve teknik şartname için yaklaşık 30 gün, 3.6.2. İhale hazırlık için 2 gün, 3.6.3. İhale yaklaşık maliyeti 13.194.664,00 TL’den düşük ise ihale ilan süresinin 21 gün, 3.6.4. İtiraz süresi için 10 gün, 3.6.5. Sözleşme imza süresi 10 gün olmak üzere yaklaşık olarak toplamda 3 aylık süreyi bulabileceği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 8.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun; 6.1.“Tanımlar” başlıklı 5 inci maddesinde; “Bu Kanunda geçen terimlerden bazıları aşağıda tanımlanmıştır… Yapı; karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesislerdir.”
6.2. “Yapı” başlıklı 20 nci maddesinde; “Yapı:
a) Kuruluş veya kişilerce kendilerine ait tapusu bulunan arazi, arsa veya parsellerde, b) Kuruluş veya kişilerce, kendisine ait tapusu bulunmamakla beraber kamu kurum ve kuruluşlarının vermiş oldukları tahsis veya irtifak hakkı tesis belgeleri ile, İmar planı, yönetmelik, ruhsat ve eklerine uygun olarak yapılabilir.” 6.3. “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir.” 6.4. “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32 nci maddesinde; “Bu
Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal
durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir.
Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100 fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir.
(Ek fıkra:29/11/2018-7153/15 md.) İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.” 6.5. “İdari müeyyideler” başlıklı 42 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır:…” hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın, kaçak yapı olduğu gerekçesiyle yıkım kararı alınan başvuru konusu taşınmazın yıkım işleminin geciktirilmesinde ihmali olanlar hakkında gereğinin yapılması talebi kapsamında Ret Kararı verilmesi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran özetle; Antalya İli Finike İlçesi Yeşilyurt Mahallesi 301. Sokak No: numaralı adreste bulunan binaya ilişkin Finike Belediyesi tarafından kaçak yapı olduğu gerekçesiyle yıkım kararı alındığını, gerekli yasal süreç tamamlanarak yıkım kararının kesinleştiğini ancak herhangi bir yıkım işlemi gerçekleştirilmediğini ifade ederek kaçak yapının yıkılması ve yıkım işleminin geciktirilmesinde ihmali olanlar hakkında gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
9. Belediye sınırları içinde bir yapı inşası için yapı ruhsatı alınması gerekmekte olup, söz konusu belgenin; yerleşim alanlarındaki yapılaşmanın kontrolünü ve takibini sağlama işlevi vardır. Ruhsatsız (izinsiz) yapı, istisnalar haricinde, belediye veya il özel idaresinden izin alınmaksızın malik olunan arsa veya arazi üzerine yapılan yapılardır. Bu tür yapılara “kaçak yapı” denilmektedir. İzinsiz yapılar, inşaat halinde olabileceği gibi, kullanılıyor da olabilir (KALABALIK, Prof. Dr. Halil (2014). “İmar Hukuku Dersleri”, Seçkin
Yayıncılık, Ankara, s. 612-613).
10. Yapı ruhsatı alınmaması halinde ise 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32’nci maddesinde; “Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulca tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası da muhtara bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.” hükmü yer almaktadır. Kanunun 42’nci maddesi gereğince de bu durumun varlığı halinde aynı zamanda idari para cezası uygulanacağı düzenlenmiştir.
11. Bununla birlikte, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla hazırlanan İmar Kanunu; belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapıları kapsamaktadır.
Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. İstisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda 3194 sayılı Kanunun yukarıdaki paragrafta yer verilen hükümlerinin uygulanmasını gerektirecektir.
12. Konuya ilişkin Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin E.2001/3718, K.2001/5575 sayılı ve 03/12/2001 tarihli kararında, “3194 sayılı İmar Kanununun hükümleri kamu düzeniyle ilgili olup, bu yasa gereğince
her türlü inşaatın yapımı yetkili mercilerden ruhsat alımına bağlı olup ruhsatsız yapılan ve ruhsata bağlanamayan yapıların yıkılması zorunludur, imara ve ruhsata aykırı bir yapının ekonomik değerinden de söz edilemez.” şeklinde hüküm tesis etmiştir.
13. Yine Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 23/12/2009 tarihli E:2009/4-561 K: 2009/577 sayılı kararında; “… Görüldüğü üzere, İmar Kanunu 32 nci maddesi hükmünün son fıkrası; önceki fıkraların öngördüğü prosedür çerçevesinde yıkım koşulları gerçekleştiğinde, yıkım işleminin gerçekleştirilmesi görev ve yetkisini ilgili belediye veya valiliğe vermiştir. Bu düzenlemenin gereği ve doğal sonucu olarak, somut olaydaki gibi, yıkımın yapılabilmesi için insan ve/veya eşyanın dışarı çıkartılmasının gerektiği durumlarda, bu işlemler de, herhangi bir mahkeme kararına gerek olmaksızın, kanunun verdiği yetkiye dayanılarak ve o yetki çerçevesinde kamu gücü kullanılarak, uygun hukuki yol ve yöntemlerle, yine aynı makam tarafından yerine getirilecektir.” hususlarına yer verilmiştir 14. Dosya kapsamında idareden edinilen bilgiler kapsamında; 14.1. Başvuruya konu kaçak yapı ile ilgili olarak 04/07/2022 tarihli yapı tatil zaptı düzenlendiği, 14.2. Belediye Encümeni tarafından 07/07/2022 tarihli ve sayılı karar ile idari para cezası, 07.07.2022 tarihli ve sayılı karar ile süre ve yıkım ile ilgili kararlar alındığı, 14.3. Yapı müteahhidi tarafından Encümen kararlarına karşı yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açıldığı, Antalya 5. İdare Mahkemesinin / esas sayılı dosyasına kayıtlı davada 11/10/2022 tarihli karar ile bilirkişi heyeti oluşturulduğu, bilirkişi raporunun sunulmasını takiben 22/12/2022 tarihli ara karar ile yürütmenin durdurulması talebinin reddi yönünde karar verildiği, yürütmenin durdurulması talebinin reddine ilişkin karara karşı itiraz sonucunda Konya Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 12/01/2023 tarih ve / sayılı kararı ile itirazın reddine karar verildiği, nihayetinde Antalya 5. İdare
Mahkemesinin 29/03/2023 tarih ve / karar sayılı kararı ile davanın reddi yönünde karar verildiği, karara karşı itiraz yoluna gidilmediği ve kararın kesinleştiği, 14.4. Diğer yandan kaçak yapı müteahhidi hakkında imar kirliliğine neden olmak suçundan ceza davası açıldığı, Finike Asliye Ceza Mahkemesi / Esas, / Karar Nolu 03/10/2023 tarihli gerekçeli kararında; kovuşturma evresinde alınan bilirkişi raporuna göre söz konusu yapının Ağustos 2004 tarihinden önce yapıldığının tespit edildiği, TCK’nın 184/1 maddesinin 12/10/2004 tarihinde yürürlüğe girdiği, 765
Sayılı eski TCK’da imar kirliliğine neden olma suçunu düzenlenmediği, bu haliyle sanığın imara aykırı olarak yapı yapma eyleminin yapının yapıldığı tarihte ceza kanunlarımızda suç olarak tanımlanmadığı anlaşıldığından, sanığın üzerine atılı suç yönünden CMK’nın 223/2-a maddesi uyarınca sanığın beraatına karar verildiği, 14.5. Finike Belediye Başkanlığı tarafından adli süreçleri sonuçlanan yapılarla ilgili olarak 4734 Sayılı
Kamu İhale Kanunun 19. maddelerine göre (açık ihale usulü) Yıkım İhalesi yapılacağı, ihale sürecinin başlatıldığı, hazırlık aşamasında oldukları yönünde cevap verildiği anlaşılmıştır.
15. Şikâyet konusu açısından idari para cezası uygulanan, yıkım kararı alınan yapının yıkım işleminin gerçekleştirilmesinin talep edildiği, söz konusu yapının İmar Kanununa aykırı inşa edildiği konusunda tereddüt bulunmadığı, bunun için idari para cezası tesis edildiği, ayrıca mezkur imalatın yıkımı amacıyla
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32’nci maddesi uyarınca 07/07/2022 tarih ve / sayılı encümen
kararının alındığı, bahse konu kararlara karşı yargı yoluna gidildiği ve kararların mahkeme kararıyla kesinleştiği, idare tarafından her ne kadar adli süreçlerin devam etmesi nedeniyle 2023 yılında herhangi bir yıkım işlemi yapılamadığı, ihale sürecinin başlatıldığı ve ihale ön hazırlık sürecinin zaman aldığı ifade
edilmiş olsa da mahkeme kararının kesinleştiği tarihten (29/04/2023) günümüze kadar bir işlem yapıldığına dair herhangi bir evrak sunulmadığı, söz konusu işlemin ne zaman gerçekleştirileceği konusunda herhangi bir süre öngörülmediği, konuya ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir.
16. Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri belirliliktir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. (Anayasa
Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı Kararı) Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve bu kapsamda yapılacak iş ve işlemlerin belirlenen program kapsamında tamamlanması gerekmektedir.
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, uyuşmazlık konusu yapı ile ilgili olarak yıkım kararı alındığı, ilgililere idari para cezası verildiği ve yıkım sürecinin devam ettiği, başvuranın idareye yaptığı başvurularda yıkım kararının uygulanmasına yönelik talebin ne zaman karşılanacağına dair bilgi verilmediği, idarenin başvurana hitaben 06/02/2024 tarihli cevabi yazısında, “… ada parsel nolu taşınmaz üzerinde bulunan ruhsatsız ve kaçak yapı ile ilgili olarak 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. ve 42.
maddeleri gereğince kanuni işlemler yapılmış olup, 07/07/2022 tarih ve sayılı encümen kararında imara uygun hale getirilmesi için 30 gün süre verilmesine, verilen süre içerisinde imara uygun hal getirilmediği takdirde yıkılmasına karar verilmiştir. Belediyemizce planlanacak bir tarihte yıkım işlemi yapılacaktır.” bilgisine yer verildiği, ancak söz konusu yıkım kararının uygulanması sürecine ilişkin takvim/program bilgisine yer verilmediği hususu dikkate alındığında, hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla bahse konu yıkım işlemleri hakkındaki idari iş ve işlemlerin tamamlanarak sürecin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
18. Yukarıda açıklanan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Finike Belediye Encümeni tarafından ruhsatsız ve kaçak yapıldığı tespit edilen yapı hakkında alınan yıkım kararına ilişkin iş ve işlemlerin, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında tamamlaması ve buna yönelik idari sürecin hızlandırılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme” ve
“kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı
Antalya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre;
BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Finike Belediye Encümeni’nin, ruhsatsız ve kaçak yapılan yapı hakkında aldığı yıkım kararına ilişkin işlemlerin, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında belirli bir takvime bağlanarak tamamlaması hususunda FİNİKE BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA ve FİNİKE BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare tarafından bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi