|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, başvuranın Kahire Üniversitesi’nden aldığı diş hekimliği diplomasının denklik talebine ilişkin bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, üniversitenin CWTS sıralamalarında ilk 1000’de yer aldığını ve benzer durumda olan diğer mezunlara SYBS işlemleri uygulanmadığını belirterek, kendisine de doğrudan denklik verilmesini talep etmiştir. Ancak Yükseköğretim Kurulu, başvuranın eğitim aldığı dönemde üniversitenin sıralamada yer almadığını tespit ederek, başvuranın denklik talebini reddetmiştir.
Kararda, Yükseköğretim Kurulu’nun, eğitim-öğretimin niteliğinde tereddüt oluşması durumunda değerlendirme hakkına sahip olduğu ve bu bağlamda başvuranın Seviye Tespit Sınavı (STS) ile Klinik Pratik eğitimi almasının şart koşulduğu belirtilmiştir. Ancak, başvuranın durumuna ilişkin yapılan değerlendirmelerin gerekçelerinin açık ve denetlenebilir olmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın diploma denkliği başvurusunun yeniden değerlendirilmesi ve gerekçeli kararın bildirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu durum, eğitim hakkının korunması ve idarenin takdir yetkisinin hukuka uygun kullanılması açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/11022-S.22.16947
BAŞVURU NO : 2022/3947
KARAR TARİHİ : 31/08/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
Başvuranın diploma denklik başvurusu hakkında verilen karara
BAŞVURUNUN KONUSU :
itirazları hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/03/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 2008-2009 öğretim yılında Mısır Kahire (Cairo) Üniversitesi Diş Hekimliği Bölümüne başlayıp zorunlu hastane stajını tamamladıktan sonra 2019-2020 öğretim yılında mezun olduğunu,
21.04.2021 tarihinde Diş Hekimliği diplomasına denklik verilmesi için Yükseköğretim Kuruluna (YÖK)
başvuruda bulunduğunu, Yükseköğretim Yürütme Kurulunca Diş Hekimliği alanında yapılacak sınavlardan ve devlet üniversitelerinden birinde yapacağı 33 hafta klinik pratiklerinden başarılı olması halinde “Lisans Diploma Denklik Belgesi”nin düzenlenmesine karar verildiğini, karara karşı 10.01.2022 tarihinde itirazda bulunduğunu, Kahire Üniversitesinin 2009 yılında ilk 1000 sıralamasında yer almadığı tespit edilerek itirazının reddedildiğini, ancak YÖK resmi sitesinde yer alan sıralama kuruluşlarından
CWTS kuruluşunun listelerinde 2006-2009 opsiyonu seçildiğinde Kahire Üniversitesinin 493. sırada yer aldığını, 2007-2010 opsiyonu seçildiğinde Kahire Üniversitesinin 476. sırada yer aldığını, 2008-2011 opsiyonu seçildiğinde Kahire Üniversitesinin 446. sırada yer aldığını, ayrıca aynı üniversiteden mezun başkaca kişilere SYBS uygulanmaksızın denklik belgesi verildiğini, idarenin eşit muamele yükümlülüğü nedeniyle kendisine de doğrudan denklik belgesi verilmesi gerektiğini ileri sürerek lisans diplomasına denklik verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 17.06.2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından iletilen 18.07.2022 tarihli ve – – sayılı yazıda özetle; 2.1. Kurul kayıtlarında yapılan araştırmada; başvuranın, Mısır’da bulunan Cairo University’de gördüğü öğrenimin ardından 21.04.2021 tarihinde diploma denkliği başvurusunda bulunduğu, yurt dışı
yükseköğrenimini teyit etmek için Kahire Büyükelçiliğinden gelen 28.09.2021 tarihli ve sayılı yazıda başvuranın diplomasının teyit edildiği, 2.2. Başvuranın dosyasının Bilim Alanı Danışma Komisyonunda incelenerek Yükseköğretim Yürütme
Kurulunun 08.12.2021 tarihli toplantısında hakkında alınan “STS ve Klinik Pratik” yapması yönündeki kararın 14.12.2021 tarihli ve sayılı yazı ile tarafına bildirildiği, başvuranın 10.01.2021 ve 07.03.2022 tarihli itiraz dilekçelerine, 10.02.2022 ve 14.04.2022 tarihli yazılar ile hakkında alınan kararın geçerli olduğunun bildirildiği, 2.3. CWTS sıralama kuruluşunda ilgilinin eğitime başladığı 2008 yılında Cairo Üniversitesinin 437. sırada olduğu tespit edilmiş olsa da, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinin birinci fıkrasının diploma denklik başvurularında eğitim-öğretimin niteliğinde tereddüt oluşması durumunda Kurula değerlendirme hakkı verdiği, Kurulun bu değerlendirmesini alanında uzman ve bağımsız akademisyenlerden oluşan Bilim Alanı Danışma Komisyonu aracılığıyla yaptığı, Bilim Alanı
Danışma Komisyonunun eğitim seviyesinin sınavla ölçülmesi gerektiği sonucuna vardığı, 2.4. Başvuranın emsal gösterdiği kişilerin 2011 ve sonrası yıllarda öğrenime başladığı, bu kişiler hakkında
Bilim Alanı Danışma Komisyonu’nun sınavla eğitim düzeyi ölçme yönünde görüş vermediği, başvuran ile emsal gösterilen kişiler her ne kadar aynı üniversiteden mezun olsa da eğitim yılları itibariyle başvurana emsal teşkil etmediği, Kurulun, işlemlerini Bilim Alanı Danışma Komisyonu tavsiyeleri üzerine almakta olduğu, başvuran hakkında alınan kararın geçerli olduğu, bilgilerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. T.C. Anayasası’nın “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13’üncü maddesi:
“Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”
3.1. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesi:
“Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.
Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir. […]” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin dördüncü
ve beşinci fıkraları:
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrası:
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7’nci
maddesinin (p) fıkrası:
“Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek.” 6. 05.12.2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları
Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin “Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının
incelenmesi sonucu yapılacak işlemler” başlıklı 7’nci maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları:
“(1) Mezun olunan kurumun eğitim-öğretiminin niteliğinde tereddüt oluşması durumunda Yükseköğretim Kurulunun değerlendirme hakkı saklı kalmak kaydıyla, 5 inci ve 6 ncı maddeler kapsamında uygunluğu tespit edilen diploma
denklik başvurularıyla ilgili denklik işlemi aşağıdaki hallerde SYBS uygulanmaksızın yapılır:
a) Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğer bir karşılığının olması hâlinde, yükseköğrenime başlanılan yıl
Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenmiş olan sıralama kuruluşlarınca yapılan dünya üniversite sıralamalarının
Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen dilimdeki üniversitelerden alınan diplomalara, […] (5) […] Meslek icrasına izin veren tıp, hukuk, mühendislik, mimarlık, diş hekimliği, eczacılık, öğretmenlik ve
Kurulun usul ve esaslarla belirlediği klinik uygulaması olan sağlık alanlarından alınan diplomaların denklik başvurularının değerlendirilmesinde ise, başvuru özelinde münferiden inceleme yapılır ve bu inceleme sonucunda aynı programdan mezun farklı kişilere; almış oldukları dersler, uygulamalar ve projeler gibi hususlar göz önünde tutularak farklı SYBS işlemleri gerektiren kararlar alınabilir.” 7. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Yurt Dışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik İşlemlerine
İlişkin Çalışma Usul ve Esasları’nın “Doğrudan denklik kararı alınabilecek durumlar” başlıklı 13’üncü
maddesi:
“(1) Mezuniyet ve/veya diploma denklik başvurularının uygunluğunun tespiti halinde aşağıdaki durumlarda SYBS işlemleri uygulanmaksızın doğrudan denklik kararı alınmasına ilişkin Daire Başkanlığınca hazırlanan rapor
Komisyon tarafından uygun görülmesi üzerine Kurulda karara bağlanır:
a) Türk yükseköğretim sisteminde eş değer bir karşılığının olması hâlinde, mezun olunan yükseköğretim kurumunun, başvuru sahibinin, yükseköğrenime başladığı yıl Academic Ranking of World University (ARWU), CWTS Leiden
Ranking Academic Ranking, QS World University Rankings, Times Higher Education World University Ranking, University Ranking by Academic Performance (URAP) sıralandırma sisteminde yer alan ilk 1.000 yükseköğretim kurumu arasında yer alması, […]” 8. Yükseköğretim Kurulu Diş Hekimliği ile Ağız ve Diş Sağlığı Alanlarında Denklik İşlemleri
Yönergesi’nin,
8.1. “SYBS işlemleri uygulanmaksızın denklik verilebilecek durumlar” başlıklı 7’nci maddesi:
“(1) Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınan bir yurtdışı yükseköğretim kurumundan alınmış diplomaya sahip olan başvuru sahiplerinin ilgili mevzuat çerçevesinde diğer koşulları sağlaması durumunda; mezun olunan alan ve derece, eğitim süresi (sömestr, yarıyıl, yıl), ders içeriği, alınan AKTS, toplam eğitim ve uygulama saatinin uygun bulunması
halinde mezun olunan program:
a) Yükseköğretim Kurulunun tescil yetkisi verdiği veya tescil yetkisini kabul ettiği uluslararası kalite güvencesi kuruluşları tarafından akredite edilen bir program ise, b) Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen dünya üniversite sıralama kuruluşlarınca yapılan sıralamalarda, yine Kurul tarafından belirlenen sıralama dilimine giriyorsa, c)ÖSYS Kılavuzunda yer alan yurt dışı yükseköğretim kurumlarının ilgili programlarından, başka yükseköğretim kurumlarından ders transferi yapılmaksızın mezun olunmuş ise,
adayların eğitim içeriği ülkemizde verilen teorik ve pratik eğitime eşdeğer sayılarak mevzuat hükümleri çerçevesinde denklik işlemi yapılır.
(2) Yapılan incelemeler sonucu, denkliği talep edilen diplomaya esas yükseköğretim programının alanı, derecesi, içeriği, düzeyi, türü ve süresi bakımından Türk yükseköğretim sistemindeki ilgili programlara eş değer görülmemesi hâlinde, gerekçesi belirtilmek suretiyle denklik talebinin reddi yönünde görüş bildirir.”
8.2. “SYBS işlemleri uygulanacak durumlar” başlıklı 8’inci maddesi:
“(1) Yükseköğretim Kurulunca tanınan bir yükseköğretim kurumundan alınmış diplomalara sahip olan adaylardan ilgili mevzuat çerçevesinde diğer koşulları sağlayan, asgari eğitim süresi (sömestr, yarıyıl, yıl), toplam eğitim saati ve transkript içeriği ve/veya ekteki çizelgeye göre Diş hekimliği bilim alanı için asgari ders ve/ veya klinik uygulamalarda eksiklik tespit edilmeyen ancak incelenerek ilgili program için uygun bulunan; klinik pratik uygulamaları tam olan ancak 7 nci maddenin birinci fıkrası kapsamına girmeyen adaylar SBYS kapsamında Seviye
Tespit Sınavına (STS) alınır. Sınavda başarılı olanlara, bünyesinde Diş hekimliği programı bulunan devlet üniversitelerimizden Kurul tarafından yerleştirilmesi uygun görülen birinde, Türk sağlık sistemine adaptasyonlarını sağlamak ve mesleki kazanımları gözlemlemek amacıyla ilgili uzman hekimlerin gözetmenliğinde, 6 ay süreyle klinik pratik uygulama eğitimi yaptırılır. Adayın bu dönemi başarıyla tamamlamasından sonra denklik işlemi yapılır.
(2) Yükseköğretim Kurulunca tanınan bir yükseköğretim kurumundan alınmış diplomalara sahip olan adaylardan ilgili mevzuat çerçevesinde diğer koşulları sağlamakla birlikte asgari eğitim süresi (sömestr/yıl), toplam eğitim saati ve transkript içeriği ve/veya ekteki çizelgeye göre Diş hekimliği bilim alanı için asgari ders ve/veya klinik uygulamalarda eksiklik tespit edilen adaylar SBYS kapsamında Seviye Tespit Sınavı (STS) alınır. Sınavda başarılı olan adaylara, bünyesinde Diş hekimliği programı bulunan devlet üniversitelerimizden Kurul tarafından yerleştirilmesi uygun görülen birinde, Türk sağlık sistemine ve Türkiye’de tanı ve tedavi amaçlı uygulamalara uyum ve adaptasyonlarını sağlamak ve mesleki kazanımları gözlemlemek amacıyla, ilgili uzman hekimlerin gözetmenliğinde, 6 ay süreyle klinik pratik uygulama eğitimine ilaveten eksikliği tespit edilen ders ve/veya klinik pratik uygulamaları yaptırılır. Adayın bu dönemi başarıyla tamamlamasından sonra denklik işlemi yapılır.”
8.3. “SYBS kapsamında klinik pratik uygulamalar” başlıklı 9’uncu maddesi:
“(1) SYBS kapsamında Seviye Tespit Sınavında (STS) başarılı olan adaylara Türk sağlık sistemine ve Türkiye’de tanı ve tedavi amaçlı uygulamalara uyum ve adaptasyonlarını sağlamak amacıyla, ilgili uzman hekimlerin gözetmenliğinde, ilgili bölüm ve süre olarak; 6 hafta Protetik Diş Tedavisi, 3 hafta Restoratif Diş Tedavisi, 3 hafta
Endodonti, 3 hafta Pedodonti, 3 hafta Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi, 3 hafta Ortodonti, 3 hafta
Periodontoloji, 3 hafta Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi bölümlerinde Klinik Pratik Uygulama Eğitimleri yaptırılır.
(2) Birinci fıkradaki “Zorunlu Klinik Pratik Uygulama Eğitimleri” ne ilaveten adayın dosyasının incelenmesi sonucu ayrıca eksikliği saptandığında ilgili bölüm ve süre olarak; 2 hafta Protetik Diş Tedavisi, 1 hafta Restoratif Diş
Tedavisi, 1 hafta Endodonti, 1 hafta Pedodonti, 1 hafta Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi,1 hafta Ortodonti,
1 hafta Periodontoloji, 1 hafta Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi bölümlerinde Klinik Pratik Uygulama Eğitimleri
yaptırılabilir.
(3) Adayın klinik pratik yapmak üzere yerleştirilmesi ve değerlendirmesi gibi konularda 02.11.2017 tarihli Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemine İlişkin Usul ve Esaslarda belirlenen hükümler uygulanır.
(4) Adaylar, klinik pratik yapacakları anabilim dallarının eğitim seminerlerine, poliklinik ve klinik çalışmalarına aktif olarak katılırlar. Hastalara yapılacak uygulamalarda adaylar öğrenci hükmündedirler, tek başına doğrudan hastaya müdahale edemezler, ilgili ana bilim dalında bulunan uzmanlar eşliğinde ve gözetiminde hastaların tanı ve tedavilerinde yer alırlar.
(5) Klinik Pratikler sonrasında sınav yapılmaz ve adaylar, her bir ana bilim dalında geçirdiği süreçte gözlem yapan öğretim üyelerinin görüşleri doğrultusunda, tıp fakültesi son yıl öğrencilerinin değerlendirilmesine benzer şekilde başarılı ya da başarısız kabul edilirler.
(6) Aynı ana bilim dalından iki kez başarısız kabul edilen durumlarda adayın bir defaya mahsus olmak üzere üniversitesi değiştirilerek aynı klinik pratiği yapması istenir. İkinci kez yerleştirileceği üniversite, adayın yazılı tercihleri arasından Komisyonca belirlenir. Süreç tekrarlanır ve adayın tekrar iki kez başarısız kabul edilmesi durumunda denklik işlemleri sonlandırılır.
(7) Adaylar, klinik pratik uygulama eğitimi süreçlerinde öğrenci hükmündedirler; yapılacak sağlık hizmeti uygulamalarında kendini koruyacak önlemleri almak ve gerekli aşılarını yaptırmaktan sorumludurlar.
(8) İlme Hüviyet Tespiti sınavları Diş Hekimliği programlarının denklik işlemleri sürecinde alınan seviye tespit sınavı kararı kapsamında, klinik bilgi, beceri ve yetkinliklerin sınanması amacıyla üniversiteler tarafından oluşturulan komisyonlar marifetiyle yapılır. Esas olarak sözlü, simülasyon, modeller ve standart hastalar üzerinde pratik uygulama aşamalarını içerebilir. İlgili komisyonun gerekli görmesi halinde yazılı aşama da içerebilir.
(9) İlmi hüviyet tespiti sınavlarında 100 üzerinden 50 puan alan adaylar başarılı sayılır.”
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, Kahire Üniversitesinin CWTS kuruluşu sıralamalarında ilk 1000’de yer aldığını ve bu üniversiteden mezun başka kişilere SYBS işlemleri uygulanmadığını ileri sürerek lisans diplomasına SYBS işlemleri uygulanmaksızın denklik verilmesini talep etmektedir.
11. Dosya kapsamındaki belgelerin tetkikinden; 11.1. Başvuranın 2008 yılında öğrenime başladığı, 2019 yılında Kahire Üniversitesi Diş Hekimliği
Fakültesi Ağız ve Diş Tıbbı ve Cerrahisi lisans diploması aldığı, 01.11.2019 – 31.10.2020 tarihleri arasında
Dental Eğitim Hastanesinde staj yaptığı, 21.04.2021 tarihinde Yükseköğretim Kuruluna diploma denkliği başvurusunda bulunduğu, 11.2. YÖK tarafından yapılan incelemeler kapsamında, Diş Hekimliği Bilim Alanı Danışma
Komisyonunun, başvuranın dosyasının “Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik
Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinin beşinci fıkrası ile Diş Hekimliği ile Ağız ve Diş Sağlığı Alanlarında
Denklik İşlemleri Yönergesi’nin 8’inci ve 9’uncu maddelerine göre incelendiği, yapılan inceleme neticesinde, başvuran hakkında, Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik gereğince Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) gereği akademik alanıyla ilgili belirlenen öğrenme kazanımlarının yetersizliği nedeniyle Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemi (SYBS)
kapsamında Seviye Tespit Sınavı (STS)-Klinik Bilimlere girmesi ve söz konusu sınavda başarılı olduğu takdirde, alanıyla ilgili ülkemizde uygulanan iş ve işlemlere yönelik beceri düzeyini artırmak ve uyumu sağlamak amacıyla yine SYBS kapsamında seçecekleri devlet üniversitelerinin birinde 33 hafta Klinik
Pratik (8 hafta Protetik Diş Tedavisi, 4 hafta Restoratif Diş Tedavisi, 4 hafta Endodonti, 4 hafta Pedodonti,
4 hafta Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi, 3 hafta Ortodonti, 3 hafta Periodontoloji, 3 hafta Ağız,
Diş ve Çene Radyolojisi) eğitimini tamamlaması halinde Diş Hekimliği alanında Lisans Diploma Denklik
Belgesi düzenlenmesinin uygun olacağı” sonuç ve kanaatine vardığı,
11.3. Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 08.12.2021 tarihli toplantısında Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezince “Diş Hekimliği” alanında yapılan Seviye Tespit Sınavından 100 üzerinden en az 40 puan alarak başarılı olunması ya da Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Akdeniz Üniversitesi, Necmettin
Erbakan Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Üniversitelerince yapılan İlmî Hüviyet Tespiti Sınavlarından birine girerek başarılı olunması akabinde yukarıda içeriğine yer verilen Klinik Pratik eğitiminin tamamlanması halinde Lisans Mezuniyet Denklik Belgesi düzenlenmesine karar verildiği, 11.4. Başvuranın 10.01.2021 tarihli dilekçesiyle karara itiraz ettiği, itirazını Kahire Üniversitesinin CWTS kuruluşu sıralamalarında ilk 1000’de yer almasına ve bu üniversiteden mezun başka kişilere SYBS işlemlerinin uygulanmamasına dayandırdığı, İdarenin 10.02.2022 tarihli cevabi yazısında “Yapılan inceleme neticesinde; Mısır’da bulunan Cairo University’de 2009 yılında öğrenime başladığınız ve söz konusu üniversitenin ilk 1000 sıralamasında yer almadığı tespit edilmiştir. Bu sebeple daha önce hakkınızda alınmış olan ve ilgi (b)de kayıtlı yazımızla tarafınıza bildirilen 08.12.2021 tarihli Yükseköğretim
Yürütme Kurulu Kararının geçerli olduğu, durumunuzu değiştirecek bir hususun bulunmadığı görülmüştür.
Ayrıca dilekçenizde emsal gösterdiğiniz kişilerin eğitime başlama yılları aynı olmadığından tarafınıza emsal teşkil etmemektedir.” şeklinde yanıt verdiği, başvuranın 04.03.2022 tarihli dilekçesi ile CWTS kuruluşu sıralamalarını ekte sunarak itirazını yinelediği, 11.03.2022 tarihinde ise Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
12. Anayasa’nın 42’nci maddesinde, eğitim hakkı teminat altına alınmış olup Devlete eğitimden yoksun bırakmama yükümlülüğü yüklenmiştir. Hakkın etkili olması için kişinin aldığı eğitimden menfaat sağlama imkânına sahip olması ve bu bağlamda yürürlükteki kurallara uygun olarak tamamladığı eğitimin resmi
makamlarca tanınması gerektiği kabul edilmektedir (Anayasa Mahkemesi, Rauf Bekiroğlu, B. No:
2014/127, 19.07.2017).
13. Diğer yandan, eğitim hakkının mutlak ve sınırsız bir hak olmadığı Anayasa’nın 42’nci maddesinin ikinci fıkrasında “hakkın kapsamının kanunla düzenleneceği” ifadesinden anlaşılmakta olup aynı zamanda
Devletin, toplumun kaynakları ile bireyin ihtiyaçları açısından, zamana ve yere göre değişebilecek düzenlemeler yapmasını gerekli kılmaktadır. Anayasa’da eğitim hakkının sınırlanması hususunda kanun koyucuyu bağlayan belli bir meşru amaçlar listesi getirilmemiştir. Bu bakımdan, kanun koyucuya geniş bir takdir marjı bırakıldığı kabul edilmekle birlikte yapılan sınırlamanın Anayasa’nın 13’üncü maddesine aykırılık taşımaması gerektiği de açıktır.
14. Bu bağlamda başvuranın yurtdışındaki bir yükseköğretim kurumunda tamamladığı eğitime karşılık aldığı diplomaya denklik verilmesi için “Seviye Tespit Sınavı veya İlmi Hüviyet Sınavından başarılı olunması akabinde Klinik Pratik eğitimi” şartı öngörülmesinin eğitim hakkına sınırlama teşkil ettiği değerlendirilmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, eğitim hakkına yönelik yapılan sınırlamanın; kanunla öngörülmesi, meşru bir amaç taşıması ve ölçülülük ilkesine uygun olması gerekmektedir.
15. 2547 sayılı Kanun uyarınca, yurtdışından alınan önlisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarına ilişkin denklik başvurularını değerlendirmekle yetkili kılınan idari otorite Yükseköğretim Kuruludur.
Yükseköğretim Kurulu, denklik başvurularının değerlendirilmesine ilişkin usul ve esasları, Yurtdışı
Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği ve diğer alt düzenleyici işlemler ile belirlemiştir.
16. Başvuruya konu uyuşmazlık yönünden; Yükseköğretim Kurulu tarafından Kurumumuza iletilen yazıda (§ 2.3), Kahire Üniversitesinin başvuranın eğitime başladığı 2008 yılında 437. sırada olduğu tespit edilmişse de, başvuran hakkında tesis edilen işlemin anılan Yönetmelik’in 7’nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “eğitim-öğretimin niteliğinde tereddüt oluşması durumunda Yükseköğretim Kurulunun değerlendirme hakkı” çerçevesinde, alanında uzman ve bağımsız akademisyenlerden oluşan Diş Hekimliği
Bilim Alanı Danışma Komisyonunun, başvuranın eğitim seviyesinin sınavla ölçülmesi ve klinik pratik eğitimi alması gerektiği sonucuna vardığı ifade edilmiştir. Ancak başvuranın 10.01.2022 tarihli itiraz dilekçesine istinaden idarenin 10.02.2022 tarihli cevabi yazısında; başvuranın Kahire Üniversitesinde öğrenime başladığı 2009 yılında üniversitenin ilk 1000 sıralamasında yer almadığı tespit edildiğinden kararı değiştirecek bir hususun bulunmadığı belirtilmiştir (§10.4).
17. Bu noktada, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7’nci maddesi belirleyicidir. Yönetmelik’in 7/1-(a) hükmünde; eğitim-öğretimin niteliğinde tereddüt oluşması durumunda
Yükseköğretim Kurulunun değerlendirme hakkı saklı tutularak, Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğer bir karşılığının olması hâlinde, yükseköğrenime başlanılan yıl Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenmiş olan sıralama kuruluşlarınca yapılan dünya üniversite sıralamalarının Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen dilimdeki üniversitelerden alınan diplomalara SYBS işlemleri uygulanmadan denklik işlemi yapılacağı düzenlenmektedir.
18. Yükseköğretim Kurulu tarafından düzenlenen Yurt Dışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve
Denklik İşlemlerine İlişkin Çalışma Usul ve Esasları’nın 13’üncü maddesi uyarınca; diploma denklik başvurularının uygunluğunun tespiti halinde, Türk yükseköğretim sisteminde eş değer bir karşılığının olması hâlinde, mezun olunan yükseköğretim kurumunun, başvuru sahibinin yükseköğrenime başladığı yıl, Academic Ranking of World University (ARWU), CWTS Leiden Ranking Academic Ranking, QS World
University Rankings, Times Higher Education World University Ranking, University Ranking by
Academic Performance (URAP) sıralandırma sisteminde yer alan ilk 1000 yükseköğretim kurumu arasında yer alması halinde SYBS işlemleri uygulanmaksızın doğrudan denklik kararı verilmektedir.
19. Bu bağlamda, başvuranın mezun olduğu Kahire Üniversitesi’nin başvuranın öğrenime başladığı yıl, CWTS sıralandırma sisteminde ilk 1.000 yükseköğretim kurumu arasında yer aldığı, yukarıda belirtildiği üzere (§2.3) idare tarafından da kabul edilmektedir. Yönetmelik’in 7’nci maddesine göre, 5’inci ve 6’ncı maddeler kapsamında uygunluğu tespit edilen diplomalara kural olarak doğrudan denklik verilmekte, istisnai olarak eğitim-öğretimin niteliğinde tereddüt varsa doğrudan denklik belgesi verilmeyebilmektedir.
20. Belirtilmelidir ki; tıp, hemşirelik, ebelik, diş hekimliği, veterinerlik, eczacılık, mimarlık, hukuk ve öğretmenlik gibi diploması ülkemizde doğrudan meslek icrasına imkân ve yetki veren programlarda, eğitim seviyesinin ve mesleki yeterliliğin korunmasının fazlasıyla önem taşıdığı ve bu programlarda yapılan diploma denklik başvurularının, belirli şartlara tabi tutularak değerlendirilmesinin idarenin takdir yetkisi alanında olduğu yönünden kuşku yoktur. Nitekim anılan Yönetmelik’in 7’nci maddesinin beşinci fıkrasında, meslek icrasına izin veren programların denklik işlemlerinde, Seviye ve Yeterlik Belirleme
Sistemi (SYBS) işlemleri adı altında (ders, staj tamamlama, seviye tespit sınavı veya pratik eğitim gibi) her bir kişi özelinde yapılan incelemeye göre farklılaşan birtakım ek yükümlülükler öngörülebileceği düzenlenmiştir. Bu itibarla, idarenin eşit muamele yükümlülüğüne aykırı davrandığı iddiasının, başvuranın kendisiyle birebir aynı şartları taşıyan kişilerin denklik başvurularının doğrudan kabul edildiğine ilişkin belgelere dayandırılması gerekmektedir.
21. Bununla birlikte, idareye takdir yetkisi tanınması, idarenin temel hak ve özgürlüklere keyfi ve sınırsız şekilde müdahale edebileceği anlamına gelmemektedir. Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak, idarelerin takdir yetkisine dayanan düzenleyici ya da bireysel işlemlerinin; kamu yararı amacını taşıması, hukuki güvenlik, öngörülebilirlik ve eşitlik ilkelerine uygun olması, makul ve objektif bir gerekçeye dayanması ve tabii ki yasama organının çizdiği sınırlar içinde, başta Anayasa olmak üzere kanun gibi üst hukuk normlarına aykırı olmaması gerekmektedir.
22. Diploma denkliği başvurularının değerlendirilmesinde Yükseköğretim Kuruluna verilen takdir yetkisi kapsamında, idarenin denklik başvurularını değerlendirilmesi sürecine ilişkin yönetmelik ve yönergeler düzenlediği görülmektedir. İdarenin alt düzenleyici işlemler tesis etmesi; denklik başvurularının
değerlendirilmesinde belirli kural ve ölçütler öngörerek takdir yetkisinin hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ve eşitlik ilkelerine uygun olarak kullanılmasını sağlama işlevi görmektedir.
23. Ancak takdir yetkisinin hukuka uygun olarak kullanıldığından söz edebilmek için, düzenleyici işlemlerle ortaya konan objektif kurallar ve ölçütler çerçevesinde başvuranın içinde bulunduğu sübjektif durumun incelenmesi ve hangi kuralın uygulanacağına ilişkin yapılan değerlendirmenin hukuken denetlenebilir şekilde gerekçeleriyle ortaya konması gerekmektedir. Bu bakımdan idari işlemin gerekçesinde asgari olarak; işlemin muhatabı yönünden hangi hukuk kurallarının geçerli olduğu, muhatabın somut durumuna ilişkin hangi olguların saptandığı, bu olguların hangi hukuk kuralı kapsamında olduğu ve ilgili hukuk kurallarında birden fazla seçenek öngörülmüşse idarenin yaptığı seçimin hangi makul sebebe dayandığı hususlarının açık, anlaşılabilir ve spesifik şekilde belirtilmesi elzemdir. İdarenin takdir yetkisine dayanan işleminin gerekçelerinin ortaya konması; işlemin muhatabı tarafından, uygulanan işlemin adil olduğunun anlaşılmasını ya da gerekçede belirtilen hususlara karşı savunma hakkının kullanılmasını sağlayacağından, hak arama özgürlüğü bakımından da önemli bir yer tutmaktadır.
24. Bu bağlamda başvuruya konu uyuşmazlık yönünden; başvuranın Diş Hekimliği diplomasına denklik verilmesi talebine ilişkin, her ne kadar Yönetmelik’in 7’nci maddesinin birinci fıkrasına göre doğrudan denklik işlemi yapılması olasılığı söz konusu olsa da, başvuran özelinde yapılan incelemeler sonucunda eğitim-öğretimin niteliğinde tereddüt oluşması nedeniyle SYBS işlemlerinin uygulanmasına karar verilmesi halinde, idarenin eğitim-öğretimin niteliği hakkında oluşan tereddüdü gerekçeli bir şekilde ortaya koyması beklenmektedir. Ancak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının kararına esas aldığı Diş Hekimliği
Bilim Alanı Danışma Komisyonu kararı (§10.2) incelendiğinde; başvuranın somut durumuna ilişkin hangi olguların saptandığı ve başvuranın talebi hakkında doğrudan denklik yerine SYBS işlemleri uygulanması gerektiği kanaatinin hangi makul sebeplere dayandığı hususlarının açık, anlaşılabilir, spesifik ve hukuken denetlenebilir şekilde ortaya konmadığı, bu durumda idarenin takdir yetkisine dayanan işlemini hukuka ve hakkaniyete uygun olarak tesis ettiğinden söz edilemeyeceği değerlendirilmiştir.
25. Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, idarenin başvuranın YÖK tarafından belirlenen sıralama kuruluşlarından CWTS sıralandırma sisteminde ilk 1000 yükseköğretim kurumu arasında yer alan Kahire
Üniversitesinden almış olduğu Diş Hekimliği diplomasına ilişkin denklik başvurusunu değerlendirirken, takdir yetkisini “Seviye Tespit Sınavı veya İlmi Hüviyet Sınavından başarılı olunması akabinde Klinik
Pratik eğitimi” yönünde kullanmasının gerekçelerini Hukuk Devleti ilkesinin gereklerine uygun olarak açık, anlaşılabilir, spesifik ve hukuken denetlenebilir şekilde ortaya koymadığı değerlendirildiğinden; başvuranın diploma denkliği başvurusunun yeniden değerlendirilmesi ve gerekçeli kararın başvurana bildirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 26. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
27. Dosya kapsamı incelendiğinde; idare tarafından başvuran hakkında verilen kararın gerekçelerinin bildirildiği herhangi bir belgeye rastlanmamıştır. İdare tarafından başvurana iletilen 14.12.2021 tarihli yazıda “Seviye Tespit Sınavı veya İlmi Hüviyet Sınavından başarılı olunması akabinde Klinik Pratik eğitimi” kararının verildiği bildirilmişse de bu yazıda da herhangi bir gerekçeye yer verilmemiştir.
Başvuranın 10.01.2022 tarihli itiraz dilekçesine istinaden idarenin 10.02.2022 tarihli cevabi yazısında; başvuranın Kahire Üniversitesinde öğrenime başladığı 2009 yılında üniversitenin ilk 1000 sıralamasında yer almadığı tespit edildiğinden kararı değiştirecek bir hususun bulunmadığı belirtilmiştir (§10.4). Ancak
İdare tarafından Kurumumuza iletilen yazıda ise, Kahire Üniversitesinin başvuranın eğitime başladığı 2008
yılında 437. sırada olduğu tespit edilmişse de, kararın anılan Yönetmelik’te yer alan “eğitim-öğretimin niteliğinde tereddüt oluşması durumunda Yükseköğretim Kurulunun değerlendirme hakkı” çerçevesinde alındığı ifade edilmiştir (§2.3).
28. İyi yönetişim ilkesi, kamu otoritelerinin uygun zamanda, uygun yöntemle ve her şeyden önce tutarlı
olarak hareket etmelerini gerektirir (Anayasa Mahkemesi, Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım, B. No:
2013/711, 03.04.2014, § 68). Dosya kapsamının değerlendirilmesinden; idare tarafından başvurana açık, tutarlı ve doğru bilginin verilmediği, bu nedenle “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik”, “savunma hakkı”, “kararların gerekçeli olması” gibi iyi yönetişim ilkelerine uyulmadığı kanaatine varılmış olup idarenin bundan sonraki işlemlerinde bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
29. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu
Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Bu hükme göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)
dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın diploma denkliği başvurusunun yukarıda detaylı olarak açıklanan esaslara uygun şekilde gerekçeleri ortaya konarak yeniden değerlendirilmesi ve başvurana gerekçeli kararın bildirilmesi hususunda YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığınca bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi