|
ÖZET: Başvuru, Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi’ne ait su şebeke hattının, başvuranın ikamet ettiği evine 500 metre mesafeden çekilmesi talebiyle yapılmıştır. Başvuran, 6 Şubat 2023 depremi sonrası ağır hasar gören evinin yıkılmasıyla yeni bir konuta taşındığını ve bu süreçte KASKİ’nin kendisinden 103 bin lira talep ettiğini belirtmiştir. Elektrik bağlantısının sağlanmasına rağmen, su bağlantısının köy yerleşim alanı dışında olduğu gerekçesiyle reddedildiğini ifade etmektedir. Başvuran, sosyal devlet ilkesi gereği su hattının çekilmesini talep etmektedir.
Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi, başvuruya ilişkin yaptığı açıklamada, başvuranın taleplerinin teknik ve mevzuat açısından uygun olmadığını belirtmiştir. İdare, başvuranın su talebinin, mevcut altyapı sisteminin yetersizliği ve köy yerleşik alanı dışında kalması nedeniyle karşılanamayacağını ifade etmiştir. Ayrıca, benzer taleplerin sayısının yaklaşık üç bin olduğu ve bu durumun bütçeyi zorlayacağı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit etmemiştir. Başvuranın, ilgili idarenin kararına itiraz etme hakkı bulunmaktadır ve bu süreçte yargı yoluna başvurması mümkündür. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11859-S.24.18027
BAŞVURU NO : 2024/7100
KARAR TARİHİ : 31.10.2024
RET KARARI TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : KAHRAMANMARAŞ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Başvuranın, 500 metre yakınında bulunan su şebeke hattının KASKİ
BAŞVURUNUN KONUSU :
tarafından evine çekilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04.06.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi, Kurumumuza yapmış olduğu başvuruda özetle; “6 Şubat depreminde Kahramanmaraş
İstiklal Mahallesinde oturduğu evin ağır hasarlı olması ve sonrasında yıkılması neticesinde Kahramanmaraş ili İlçesi Mahallesi sınırları içerisinde / ada parsel üzerinde bulunan no.lu evine taşındığını ve burada ikamet ettiğini, evine Belediyesi tarafından kapı numarası verildiğini, AKEDAŞ tarafından elektriğinin çekildiğini, elektrik çekilmesine rağmen KASKİ tarafından köy yerleşim alanı sınırları dışında denilerek evinin suyunun çekilmesi için kendisinden 103 bin lira para talep edildiğini veya “hattını sen çektir biz gelir saatini bağlarız” denildiğini, kendisinin bunu ödeyecek ve yaptıracak maddi durumunun olmadığını, AKEDAŞ’ın elektriği çekerken köy yerleşim alanı demediğini, herhangi bir ücret talep etmediğini, gerekli işlemi yaptığını, evinin köy yerleşim alanı sınırına uzaklığının sadece 500 metre olduğunu, ayrıca mahalle muhtarının evine su çekilmesine müsaade ettiğini, ailecek depremde sığınma limanı olan evlerinde su imkânı olmadığı için insanı ihtiyaçlarını gidermekte güçlük çektiklerini” iddia ve ifade ederek “13.06.2023 tarih ve sözleşme abone nolu kapı numaralı evinin 500 metre mesafeli su şebeke hattının sosyal devlet ilkesi gereği KASKİ tarafından çekilmesini” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nden 03.07.2024 tarihli ve
S. 03.09.2024 tarihli ve S. sayılı yazılar ile bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Planlama ve Yatırım Dairesi
Başkanlığı’ndan alınan 10.09.2024 tarih ve E- – – sayılı cevabi yazıda özetle;
“İdarenin konu ile ilgili saha çalışmalarını yapmış olup, hazırlanan teknik raporun yazı ekinde sunulduğu, başvuru sahibinin muhtelif kanallardan yaptığı tüm başvurulara cevap verildiği (Dilekçe, Cimer ve
Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Beyaz Masa uygulaması v.b), ayrıca başvuru sahibi ile yüz yüze görüşmelerde talebiyle ilgili, teknik ve mevzuat yönünden gerekli izahatlar yapıldığı, başvuru sahibinin
“Hattını çektir biz gelir saatini bağlarız” iddiasının İdarelerince yapılmış bir telkin olmadığı,
Başvuru sahibine talebinin, Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Tarifeler ve Abone Hizmetleri
Yönetmeliğinin 14’üncü maddesinin, Usul ve Esaslar başlıklı ikinci fıkrasında; “ a) 2 Kasım 1985 tarihli ve 18916 mükerrer sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan Plansız Alanlar İmar
Yönetmeliği ile tanımlanan Yerleşik Alan ve Yerleşme Alanı içindeki, Resmi Bina ve Umumi Bina tanımlarına haiz yerlerden ve bu tanımlara uymayan taşınmazlardan gelen taleplerde, taşınmazın konumu ve ihtiyaçlarının teknik olarak mevcut alt yapıdan içme suyu sağlamaya uygun olması şartıyla içme suyu şebekesi katılma payı dışında şebeke yapımı adı altında herhangi bir bedel alınmayacaktır.
b) İmar Planı, Yerleşme Alanı ile Yerleşik Alan dışında veya mevzi imar planı ile düzenlenmiş alanlarda taşınmaz sahiplerince yazılı başvuru ile yapılan ve idarece uygun görülen şebeke taleplerinde, tesis edilen şebeke hatlarının imar planı, yerleşim alanı veya yerleşik alan içerisinde kalan kısmı ve imar planı, yerleşim alanı veya yerleşik alan sınırı dışında kalan kısmının 50 mt’ si hariç içme suyu şebeke teknik alt yapı bedelinin tamamı talep sahiplerince yürürlükteki tarifelere göre karşılanacaktır.
c) Halihazırda içme suyu alt yapı sistemi bulunmayan, teknik olarak da herhangi bir içme suyu alt yapı sistemine bağlantısı mümkün olmayan veya İdarenin yatırım hedeflerine uymayan, İmar Planı, Yerleşme
Alanı ile Yerleşik Alan dışında veya Mevzi İmar Planı ile teşekkül etmiş yerlerden gelen içme suyu şebeke taleplerinde, içme suyunun temini, isalesi, depolanması ve dağıtımı için yapılacak tüm harcamalar talep sahibi veya sahiplerince karşılanır.
d) Mülkiyeti devletin hüküm ve tasarrufu altındaki orman, mera, tabiat ve kültür varlıları koruma alanları,doğal sit alanları vb. Özel kanunlara tabi yerlerdeki taşınmazlardan gelecek talepler (İlgili kurumlarca özel izinle tesisi edilmiş bölümler hariç) bedelli veya bedelsiz karşılanmayacaktır.
e) Bağ veya bahçe aboneliği için içme suyu şebeke talepleri, teknik uygunluk, İdarenin uygun görüşü ve yürürlükteki mevzuat hükümlerine uygunluk şartı ile içme suyu taleplerinde uygulanan usullere uygun olarak yapım bedellerinin ödenmesi ile gerçekleşir.
f) İmar planı bulunmayan yerleşim yerlerinde kanalizasyon hattı talepleri bedelli veya bedelsiz karşılanmayacaktır. (28.11.2019 tarih ve 2019/17 sayılı Genel Kurul Kararı ile değiştirilmiş halidir.)” şeklinde belirtilen hususlar çerçevesinde karşılanabileceği konusunun özenle izah edildiği,
/
Başvuru sahibinin şikayetine konu adreste inceleme yapılmış olup, bölgenin sayfiye yeri olarak kullanılan bağ ve bahçeliklerden oluştuğu, konutun bulunduğu bölgede geniş bir sahada benzer bağ evleri bulunduğu,
06.02.2022 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli deprem sonrasında İdarece, AFAD, Çevre
ve Şehircilik Bakanlığı ve Bağlı Birimleri, Sivil Toplum Kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiliklerce kurulan tüm çadır kent, konteyner kent, geçici barınma merkezlerine içme suyu ve kanalizasyon altyapılarının, ilgili kurum ve kuruluşlar ile koordinasyonlu olarak tesis edildiği ve halen edilmeye devam edildiği, kuşkusuz ki deprem sonrasında, toplu barınma alanları haricinde şehrin imar alanları ve civarı ile kırsal mahalleler dışında düzensiz geçici yerleşimler de oluştuğu, bu gibi alanlarda her bireye ayrı ayrı hizmet götürmenin, teknik, mevzuat ve finansal açıdan mümkün olmadığı,
Başvuru sahibinin başvurusunda yapı ruhsatı ve yapı kullanım belgesi sunmadığı, diğer taraftan enerji dağıtım şirketlerinin benzer alanlarda tarımsal ve hayvancılık amaçlı üretimi desteklemek üzere abonelik verebildiği,
Şikayet konusu ile ilgili olarak “Yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlık” bulunmadığı, zira yerleşim alanları dışarısında verilen yapı ruhsatları için, ilgili belediye tarafından İdareye görüş sorulduğu,
Sonuç olarak İdarelerinde bu ve buna benzer 3000’e yakın talep bulunduğu, bu taleplerin karşılanmasının
“Mevzuat ve Teknik Uygunluk” kriterlerinin yanında; su temini, hukuki sorunlar, sosyal sorunlar ve üçüncü taraf kurumlarla yaşanan sorunlara ilaveten İdarelerinin altından kalkamayacağı finansal yük ve iş yükü teşkil ettiği, diğer taraftan yerleşik alan sınırı şartına rağmen, Köy (Kırsal Mahalle) ve bağlılarına ait mücavir alanda yer alan, görüntü olarak yerleşim ile bütünlük sağlayan yeni yerleşim alanlarına alt yapı hizmetlerinin sunulmasına hassasiyet gösterildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”
,
4.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır”,
4.3. “Devletin İktisadi ve Sosyal Ödevlerinin Sınırları” başlıklı 65’ inci maddesinde; “(Değişik:
3/10/2001-4709/22 mad.) Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
5.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5.2. “İnceleme ve araştırma başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
6. 5393 sayılı Belediye Kanununun;
6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,… ifade eder.”,
6.2. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. … ; dördüncü fıkrasında; “Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.”; beşinci fıkrasında; “Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur…”,
7. 3194 sayılı İmar Kanunun Geçici Madde 11’inci maddesinde yer alan “(Ek : 9/7/2008-5784/25 md.) 1/7/2022 tarihine kadar yapı (inşaat) ruhsatı alınmış ve buna göre yapılmış olup, kullanma izni verilmeyen ve alınmayan yapılara; yol, elektrik, su, telefon, kanalizasyon, doğal gaz gibi alt yapı hizmetlerinden birinin veya birkaçının götürüldüğünün belgelenmesi halinde, ilgili yönetmelikler doğrultusunda fenni gereklerin yerine getirilmiş olması ve bu maddenin yayımı tarihinden itibaren başvurulması üzerine, kullanma izni alınıncaya kadar ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su ve/veya elektrik bağlanabilir. Bu kapsamda, ilgili belediyeden dağıtım şirketlerine elektriğin kesilmesi talebinin söz konusu olması halinde aboneliği iptal edileceğinden, su ve/veya elektrik bağlanması herhangi bir kazanılmış hak teşkil etmez. Ancak, yapı (inşaat) ruhsatı alınmış
ve buna göre yapılmış olma şartı 31/12/2021 tarihinden önce yapılmış olan yapılarla ilgili olarak uygulanmaz. …”
8. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu Kanununun, “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … (r) Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak. …”,
9. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanunu’nun “Görev ve yetkiler” başlıklı 2 nci maddesinin (d) bendinde; “Su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak”; Ek 5 inci maddesinde, “(5/6/1986 – 3305/3 md. ile gelen Ek 4 üncü madde hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir.) Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.”,
10. Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin 14’üncü maddesinde, “İdarenin yatırım programında bulunmayan veya yatırım hedeflerine uygun olmayan kanalizasyon ve içme suyu şebekeleri gibi teknik alt yapısı henüz tamamlanmamış olan yerlerde, kanalizasyon ve/veya içme suyu şebekesinden yararlanacak taşınmaz sahibi ve/veya sahiplerinin yazılı talebi ve idarenin uygun görmesi halinde kanalizasyon ve içme suyu şebekelerin yapılmasına ait usul ve
esaslar aşağıda belirtilmiştir:
10.1. 1) Tanımlar: a) Yerleşik Alan: Belediye ve mücavir alan sınırları içindeki imar plânı bulunmayan mevcut yerleşmelerin (mahalle, köy ve mezralar) müstakbel gelişme alanlarının da içine alan ve sınırları
Belediye Meclislerince karara bağlanan alanlardır. b) Yerleşme Alanı: İmar plânı sınırı içindeki yerleşik ve gelişme alanlarının tümüdür. Diğer bir deyimle imar plânının kapsadığı alandır. c) Yerleşme Alanı Dışı (İskan Dışı Alan): Her ölçekteki imar planı sınırı, yerleşik alan sınırı, belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan köy ve mezraların yerleşik alanı ve civarlarının dışında kalan alanlardır. d) İmar Planı: Bu usül ve esasların belirlenmesine konu imar planı, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren “Uygulama İmar Planıdır.” (1/1000 İmar Planı) e)
Belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan köy ve mezraların yerleşik alanı ve civarı: Köy ve mezraların cami, köy konağı gibi köy ortak yapıları ile köy nüfusuna kayıtlı ve köyde sürekli oturanlar tarafından, yapımı tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine uygun olarak inşa edilmiş yapıların toplu olarak bulunduğu yerlerde mevcut binaların en dışta olanlarının dış kenarlarından geçirilen çizginin içinde kalan alan köy yerleşik (meskun) alanını; bu çizgi ile 100 m. dışından geçirilecek olan, valiliklerce tespit edilerek il idare kurulunca karara bağlanan sınırın içinde kalan alan köy yerleşik alanı civarını tanımlar. (28.11.2019 tarih ve 2019/17 sayılı Genel Kurul Kararı ile değiştirilmiş halidir.) …” 10.2. 2) Usul ve Esaslar” a) 2 Kasım 1985 tarihli ve 18916 mükerrer sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan
Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği ile tanımlanan Yerleşik Alan ve Yerleşme Alanı içindeki, Resmi Bina ve
Umumi Bina tanımlarına haiz yerlerden ve bu tanımlara uymayan taşınmazlardan gelen taleplerde,
taşınmazın konumu ve ihtiyaçlarının teknik olarak mevcut alt yapıdan içme suyu sağlamaya uygun olması şartıyla içme suyu şebekesi katılma payı dışında şebeke yapımı adı altında herhangi bir bedel alınmayacaktır.
b) İmar Planı, Yerleşme Alanı ile Yerleşik Alan dışında veya mevzi imar planı ile düzenlenmiş alanlarda taşınmaz sahiplerince yazılı başvuru ile yapılan ve idarece uygun görülen şebeke taleplerinde, tesis edilen şebeke hatlarının imar planı, yerleşim alanı veya yerleşik alan içerisinde kalan kısmı ve imar planı, yerleşim alanı veya yerleşik alan sınırı dışında kalan kısmının 50 mt’ si hariç içme suyu şebeke teknik alt yapı bedelinin tamamı talep sahiplerince yürürlükteki tarifelere göre karşılanacaktır.
c) Halihazırda içme suyu alt yapı sistemi bulunmayan, teknik olarak da herhangi bir içme suyu alt yapı sistemine bağlantısı mümkün olmayan veya İdarenin yatırım hedeflerine uymayan, İmar Planı, Yerleşme
Alanı ile Yerleşik Alan dışında veya Mevzi İmar Planı ile teşekkül etmiş yerlerden gelen içme suyu şebeke taleplerinde, içme suyunun temini, isalesi, depolanması ve dağıtımı için yapılacak tüm harcamalar talep sahibi veya sahiplerince karşılanır.
d) Mülkiyeti devletin hüküm ve tasarrufu altındaki orman, mera, tabiat ve kültür varlıları koruma alanları, doğal sit alanları vb. Özel kanunlara tabi yerlerdeki taşınmazlardan gelecek talepler (İlgili kurumlarca özel izinle tesisi edilmiş bölümler hariç) bedelli veya bedelsiz karşılanmayacaktır.
e) Bağ veya bahçe aboneliği için içme suyu şebeke talepleri, teknik uygunluk, İdarenin uygun görüşü ve yürürlükteki mevzuat hükümlerine uygunluk şartı ile içme suyu taleplerinde uygulanan usullere uygun olarak yapım bedellerinin ödenmesi ile gerçekleşir.
f) İmar planı bulunmayan yerleşim yerlerinde kanalizasyon hattı talepleri bedelli veya bedelsiz karşılanmayacaktır. (28.11.2019 tarih ve 2019/17 sayılı Genel Kurul Kararı ile değiştirilmiş halidir.)” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Şikayetçi, iş bu kararın 1 No.lu paragrafında “Başvuranın İddia ve Talepleri” başlıklı bölümünde açıklandığı üzere özetle, Kahramanmaraş ili İlçesi Mahallesi sınırları içerisinde
/ ada parsel üzerinde bulunan no.lu evine AKEDAŞ tarafından elektriğinin çekildiğini, KASKİ tarafından köy yerleşim alanı sınırları dışında denilerek evinin suyunun çekilmesi için kendisinden 103 bin lira para talep edildiğini, kendisinin bunu ödeyecek ve yaptıracak maddi durumunun olmadığını, evinin köy yerleşim alanı sınırına uzaklığının sadece 500 metre olduğunu, ailecek depremde sığınma limanı olan evlerinde su imkânı olmadığı için insanı ihtiyaçlarını gidermekte güçlük çektiklerini iddia ederek evine 500
metre mesafeli su şebeke hattının sosyal devlet ilkesi gereği KASKİ tarafından çekilmesini talep etmektedir.
13. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na göre, belediyelerin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak, belirtilen oran ve esaslara göre alınacak yol, su ve kanalizasyon harcamalarına katılma paylarını belirlemek görevi bulunmaktadır. 5393 sayılı Belediye Kanunun 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının ( a ) bendinde, “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; …hizmetlerini yapar veya yaptırır…” hükümleri ve söz konusu Kanunun 15’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunacağı hükümleri kapsamında Belediyelerin görev, sorumluluk ve yetki alanları belirlenmiştir.
14. Anayasanın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden birisi belirliliktir. Belirlilik hukuki güvenliğin bir sonucu olarak; normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Bilindiği üzere, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır. İdari işlemin dayanağı olan sebebin açıkça kanunlarda gösterilerek bağlı yetkinin bulunduğu durumlarda idarenin, kanunun koyduğu sınırlar içinde kalması, sebep ve konu yönünden kanun ile belirtilen koşullara uyması gerekir.
15. Kamu hizmetlerini yürütmekle yetkili ve yükümlü olan idareye kamu kudretinden kaynaklanan bir takım üstünlük ve ayrıcalıklar tanınmıştır. Bu üstünlük ve ayrıcalıklarla donanmış ve kamu hizmetini yürütmek için bir takım kararlar almak ve işlemler yapmak durumunda olan idare, özel hukuk ilişki ve işlemleri dışında, kamu tüzel kişiliğine sahip olma ve mevzuat tarafından açıkça yetkilendirilmesine bağlı olarak, kamu kudretinden yararlanarak bir takım idari işlemler yapmaktadır.
16. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 11’inci maddesinde, bu düzenlemede öngörülen tarihe kadar yapı ruhsatı alınmış ve buna göre yapılmış olup, kullanma izni verilmeyen ve alınmayan yapılara; yol, elektrik, su, telefon, kanalizasyon, doğal gaz gibi alt yapı hizmetlerinden birinin veya birkaçının götürüldüğünün belgelenmesi halinde, ilgili yönetmelikler doğrultusunda fenni gereklerin yerine getirilmiş olması ve bu maddenin yayımı tarihinden itibaren başvurulması üzerine, kullanma izni alınıncaya kadar ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su ve/veya elektrik bağlanabilmesine imkan tanınmaktadır. Madde hükmünde ayrıca, belli bir tarihten önce yapılmış yapılarda yapı ruhsatı alınmış ve buna göre yapılmış olma şartının uygulanmayacağı düzenlenmiştir. İlgili belediyeden dağıtım şirketlerine elektriğin kesilmesi talebinin söz konusu olması halinde ise abonelik iptal edileceğinden, su ve/veya elektrik bağlanmasının herhangi bir kazanılmış hak teşkil etmeyeceği hüküm altına alınmıştır.
17. 7417 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesinde yapılan düzenleme, “3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar
Kanununun geçici 11 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar” ibaresi “1/7/2022 tarihine kadar” şeklinde, fıkrada yer alan “12/10/2004” ibaresi “31/12/2021” şeklinde değiştirilmiştir.” şeklindedir. Bu düzenleme ile 09/07/2008 tarihli ve 5784 sayılı Kanunun 25’inci maddesi ile getirilen altyapı hizmetleri götürülmüş olmakla birlikte yapı kullanma izni bulunmayan yapılara geçici olarak su ve/veya elektrik bağlanabilmesi imkanı, yapılaşma tarihlerinin yeniden belirlenmesi suretiyle tekrar tanınmıştır. Bahse konu düzenleme ile geçici olarak su ve/veya elektrik bağlanabilmesi için öncelikli olarak 1/7/2022 tarihine kadar yapı (inşaat) ruhsatı alınmış ve buna göre yapılmış olma şartı aranacak, ancak bu şart 31/12/2021 tarihinden önce yapılmış olan yapılar için uygulanmayacaktır.
18. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 11’inci maddesine göre başvuru konusu taşınmaza ilgili yönetmelikler doğrultusunda fenni gereklerin yerine getirilmiş olması ve bu maddenin yayımı tarihinden itibaren başvurulması üzerine, kullanma izni alınıncaya kadar ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su bağlantısı yapılması mümkündür. Ancak ilgi yasal düzenlemede, gerekli şartları sağlayan taşınmazlara geçici olarak su bağlantısı yapılması ve abonelik verilmesi işlemleri idare için bir zorunluluk teşkil etmeyip, bahse konu işlemlerin yerine getirilmesinde idarenin takdir yetkisi bulunmaktadır. Zira yasa hükmü …
“1/7/2022 tarihine kadar yapı (inşaat) ruhsatı alınmış ve buna göre yapılmış olup, kullanma izni verilmeyen ve alınmayan yapılara; yol, elektrik, su, telefon, kanalizasyon, doğal gaz gibi alt yapı hizmetlerinden birinin veya birkaçının götürüldüğünün belgelenmesi halinde, ilgili yönetmelikler doğrultusunda fenni gereklerin yerine getirilmiş olması ve bu maddenin yayımı tarihinden itibaren başvurulması üzerine, kullanma izni alınıncaya kadar ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su ve/veya elektrik bağlanabilir.” ifadelerini taşımaktadır.
19. Bilindiği üzere kamu hizmetlerinin sunumunda yerel yönetimlerden biri olan Belediyelere günümüzde birçok sorumluluk yüklenmiştir. Ayrıca, vatandaşlar için mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarının karşılanmasının yaşamsal bir önemi bulunmakta olup, kamu hizmetinin, halkın beklentileri doğrultusunda sunulması ve hizmet alıcılarının maddi ve manevi bakımdan tatmin edilmeleri, kamu idarelerinin hızlı hareket edebilmelerine ve isabetli kararlar alabilmelerine bağlıdır.
20. Başvuru üzerine Kurumumuz tarafından istenen bilgi-belge isteme yazısı yazılmıştır.
Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nün Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde, “İdarenin konu ile ilgili saha çalışmalarını yaptığı, hazırlanan teknik raporun yazı ekinde sunulduğu, başvuru sahibinin muhtelif kanallardan yaptığı tüm başvurulara cevap verildiği, ayrıca başvuru sahibi ile yüz yüze görüşmelerde talebiyle ilgili, teknik ve mevzuat yönünden gerekli izahatlar yapıldığı, başvuru sahibinin “Hattını çektir biz gelir saatini bağlarız” iddiasının İdarelerince yapılmış bir telkin olmadığı, başvuru sahibine talebinin, Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi
Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin 14’üncü maddesinin, Usul ve Esaslar başlıklı ikinci fıkrasında belirtilen hususlar çerçevesinde karşılanabileceği konusunun özenle izah edildiği, başvuru sahibinin şikayetine konu adreste inceleme yapıldığı, bölgenin sayfiye yeri olarak kullanılan bağ ve bahçeliklerden oluştuğu, konutun bulunduğu bölgede geniş bir sahada benzer bağ evleri bulunduğu,
/
06.02.2022 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli deprem sonrasında İdarece, AFAD, Çevre
ve Şehircilik Bakanlığı ve Bağlı Birimleri, Sivil Toplum Kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiliklerce kurulan tüm çadır kent, konteyner kent, geçici barınma merkezlerine içme suyu ve kanalizasyon altyapılarının, ilgili kurum ve kuruluşlar ile koordinasyonlu olarak tesis edildiği, deprem sonrasında, toplu barınma alanları haricinde şehrin imar alanları ve civarı ile kırsal mahalleler dışında düzensiz geçici yerleşimler de oluştuğu, bu gibi alanlarda her bireye ayrı ayrı hizmet götürmenin, teknik, mevzuat ve finansal açıdan mümkün olmadığı,
Başvuru sahibinin başvurusunda yapı ruhsatı ve yapı kullanım belgesi sunmadığı, diğer taraftan enerji dağıtım şirketlerinin benzer alanlarda tarımsal ve hayvancılık amaçlı üretimi desteklemek üzere abonelik verebildiği,
Yerleşim alanları dışarısında verilen yapı ruhsatları için, ilgili belediye tarafından İdareye görüş sorulduğu, İdarelerinde bu ve buna benzer 3000’e yakın talep bulunduğu, bu taleplerin karşılanmasının “Mevzuat ve Teknik Uygunluk” kriterlerinin yanında; su temini, hukuki sorunlar, sosyal sorunlar ve üçüncü taraf kurumlarla yaşanan sorunlara ilaveten İdarelerinin altından kalkamayacağı finansal yük ve iş yükü teşkil ettiği, diğer taraftan yerleşik alan sınırı şartına rağmen, Köy (Kırsal Mahalle) ve bağlılarına ait mücavir alanda yer alan, görüntü olarak yerleşim ile bütünlük sağlayan yeni yerleşim alanlarına alt yapı hizmetlerinin sunulmasına hassasiyet gösterildiği” şeklinde açıklama yapıldığı görülmektedir.
21. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Devletin İktisadi ve Sosyal Ödevlerinin Sınırları” başlıklı 65’inci maddesinde; “ (Değişik: 3/10/2001-4709/22 mad.) Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”, hükmü yer almaktadır. Buna göre kamu hizmetlerinin sunulacağı konu ve yerlerin seçiminde, herkese eşit hizmet verecek şekilde karar tesis edilmelidir. Kamu kaynakları sınırlı olduğu için, kamu kurumları herkesin bu kaynaklardan eşit derecede yararlanması için çalışma yürütmek zorundadır.
22. Anayasanın 65’inci maddesine benzer şekilde 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde de belediye tarafından kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde öncelik sırası belirlenirken belediyenin mali durumu ile hizmetin ivediliğinin dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır. Sınırlı mali kaynaklara sahip olan belediyelerin kendisine verilen görevleri yerine getirmesine yönelik yapacağı plan ve programlarda bu öncelik sıralamasının belirlenmesi büyük önem arz etmektedir.
23. Sonuçta kamu kaynakları sınırsız değildir, herkese adil dağıtımı sağlanmalıdır. Kamu hizmeti sunumunda belediyenin mali durumu ile birlikte kamu kaynakların dengeli dağılımı sorumluluğunun dikkate alınması gerekmektedir. Aksi durumda, söz konusu öncelik sırasının belirlenmesinde kullanılan ölçütler dikkate alınmadan plan ve program yapmak bazı hizmetlerin aksamasına hatta bir takım hizmetlerin hiç yapılmamasına dahi neden olabilecektir. Belediye Kanununda yer alan hüküm gereğince hizmetlerin yerine getirilmesindeki öncelik sırasının belirlenmesinde temel alınan kıstaslardan biri mali durumdur. Belediyenin mali durumunun iyi olması halinde yapılacak olan hizmetin belirlenmesinde hizmetin ivediliği kriteri kıstas alınmaktadır. Hizmetin ivediliğinin belirlenmesinde
de, somut olayın durumuna göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. Zira aksi bir durum, daha fazla insanın ivedilik arz eden müşterek ihtiyaçların ötelenmesi ve karşılanamaması tehlikesini doğuracaktır.
24. İdare başvurana ve Kurumumuza vermiş olduğu cevaplarda ve cevabi yazı eki Teknik Rapor’da, abonelik talebinin mevcut durumda karşılanamaması ile ilgili olarak, başvuru sahibinin şikayetine konu adreste inceleme yapıldığı, bölgenin sayfiye yeri olarak kullanılan bağ ve bahçeliklerden oluştuğu, konutun bulunduğu bölgede geniş bir sahada benzer bağ evleri bulunduğu, içme ve kullanma suyu talep edilen parselin köy yerleşik alanı dışında kaldığı, bahse konu mevkiin içme suyu şebeke hattına uzaklığının
390 metre olduğu, bu metrajın 378 metresinin Köyü yerleşik alan sınırının dışında kaldığı,
bu durumda hat yapımının, bedeli mukabilinde yapılması gerektiği, mevcut su deposundaki maksimum su seviyesi ile kullanma suyu talep edilen parsel arasındaki statik kot farkının 35 metre olduğu ve teknik açıdan uygun olduğu, ancak köydeki hanelerin çoğunluğunun bahse konu parselden düşük kotta bulunduğundan yoğun kullanım zamanlarında bu parsele su çıkmasının zorlaşacağı, söz konusu talep benzeri il genelinde çok sayıda yaklaşık üç bin başvuru bulunduğu, Yönetmeliğe göre yerleşik alan dışında kalan kısımların bedelinin alındığı, bedeli alınmadan yapılması durumunda örnek teşkil edeceğinden il genelindeki benzer taleplerin tamamının yapılması gerekeceği, taleplerin tamamının yapılmasının ise Genel Müdürlüğün bütçesi nedeniyle sürdürülebilir ve gerçekçi gözükmediği ifadelerine yer verilmiştir.
25. Başvuru konusu somut olay Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen bilgi ve belgeler, cevabi yazı ekinde bulunan Teknik Rapor ile birlikte incelendiğinde, başvuru konusu taşınmazın 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 11’inci maddesine göre geçici su aboneliği bağlantısı tesis edilmesine ilişkin yapı ruhsatına sahip olma şartını taşımadığının anlaşıldığı, Kanunda yasal olarak geçici su aboneliği tesisinde idareye takdir yetkisi tanındığı, su şebekesi altyapısının henüz kurulmadığı durumlarda idareyi hepsi depremzede aynı konumda olan diğer abonelerden önce altyapı gerçekleştirmeye zorlama imkanının bulunmadığı, 5393 sayılı Belediye
Kanununun 14’üncü maddesine göre belediye hizmetlerinin mahalli müşterek nitelik taşıması gerektiği, hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırasının ve hizmetin ivediliğinin belirlenmesinin idarenin takdirinde olduğu, başvurudaki somut koşullara göre yaklaşık 390 metre şebeke suyuna uzaklık ile köy yerleşik alanı dışında kalması, benzer talepli yaklaşık üç bin talebin olması, bunların yapılması durumunda bütçenin yerleşik alan içinde olan hizmetlerin yapılmasını engelleyeceği dikkate alındığında mevcut durumda kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı işlem yapıldığına ve 3194 sayılı İmar
Kanunu’nun Geçici 11’inci maddesine aykırı olarak hareket edildiğine yönelik bir tespit yapılamamıştır.
26. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konu ile ilgili tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvurudaki somut koşullara göre yaklaşık 390 metre şebeke suyuna uzaklık ile köy yerleşik alanı dışında kalması, benzer talepli yaklaşık üç bin talebin olması, sosyal devlet ilkesi gereği bunların yapılması durumunda bütçenin yerleşik alan içinde olan hizmetlerin yapılmasını engelleyeceği dikkate alındığında Kurumumuzca kullanılan yetkinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına dair bir tespitin yapılamadığı
/
için, şikâyetçinin talebinin idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 27. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’ ilkelerine uygun davrandığı, ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ilkesine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ve eylemine karşı Kahramanmaraş
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile KAHRAMANMARAŞ SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi