|
ÖZET: Başvuran, Vize ilçesinde bir kahvehanenin kaldırım işgali nedeniyle ailesinin ve misafirlerinin bu alanı kullanamadığını, aynı zamanda gürültüden rahatsız olduğunu belirtmiştir. Vize Belediye Başkanlığına yaptığı başvurulara rağmen, idarenin gerekli önlemleri almadığını iddia eden başvuran, kaldırımların halkın kullanımına açılmasını talep etmiştir. İdare, şikâyet üzerine yapılan denetimlerde, kahvehanenin işgalinin tespit edildiğini ve zabıta memurları tarafından gerekli uyarıların yapıldığını bildirmiştir. Ancak, uygulanan idari para cezalarının caydırıcı olmadığını ve işgallerin devam ettiğini vurgulayan Kamu Denetçiliği Kurumu, bu durumu hukuka aykırı bulmuştur.
Kamu Denetçisi, Vize Belediye Başkanlığına, kaldırım işgallerinin önlenmesi için denetimlerin artırılması ve sürekli işgal eden işletmelere karşı daha etkili tedbirler alınması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İlgili mevzuat çerçevesinde, yaya kaldırımlarının işgali, hem kamu düzenini tehdit etmekte hem de vatandaşların ulaşım hakkını ihlal etmektedir. Bu nedenle, denetimlerin sıklaştırılması ve caydırıcı yaptırımların uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, Vize Belediye Başkanlığına, bu tavsiyenin uygulanması için 30 gün içinde gerekli işlemleri bildirmesi gerektiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, bu kararın ardından, yargı yolunun açık olduğunu ve şikâyetçinin hak arama özgürlüğünün korunması gerektiğini vurgulamıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 16788-16788 |sayi|36311982-101.07.04-E.36311982-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2017/8818 2017/ 8818
KARAR TARİHİ : 29/12/2017 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Vize Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, kahvehane tarafından kaldırımın işgal edildiğini belirterek söz konusu kaldırımın vatandaşın kullanımına açılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 10/07/2017 10.7.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran Mah . Cad . No: adresinde bulunan kahvehane
tarafından kaldırıma masa ve sandalye koyularak yaya kaldırımının işgal edilmesi nedeniyle ailesinin ve misafirlerinin kaldırımı kullanamadığını, ayrıca bulunulan ortamdaki gürültünün rahatsız edici boyutta olduğunu, kendi aralarındaki yargı sürecinin devam ettiğini, ancak Vize Belediye
Başkanlığının gereğini yapmadığını, sakin şehir olan ilçede kaldırımların işgal edildiğini iddia ederek söz konusu kaldırımın vatandaşların kullanımına açılmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Vize Belediye Başkanlığından bilgi ve
belge talebinde bulunulmuştur . İlgili idarenin 29/ 08/ 2017 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Şikâyetçinin konuyla ilgili Belediye Başkanlığına yaptığı başvurular ve buna istinaden idare
tarafından verilen cevabi yazılar gönderilmiş olup, şikâyete konu talebin, şikâyet olduğu esnada veya zabıta memurlarınca tespit edildiğinde yerine getirildiği, Zabıta Memurlarınca sandalyelerin toplatıldığı,
2.2) Kahvehanenin kaldırımı işgal etmesinin önüne geçmek için yazılı ve sözlü tebliğ yapıldığı, 5326
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
1 / 6sayılı Kabahatler Kanununun 38 inci maddesinin birinci fıkrası gereğince cezai işlem uygulandığı,
2.3) Taraflarla görüşülmeye devam edildiği ve ikili arasındaki asıl problemin kira anlaşmazlığı ile
ilgili olduğu açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . … ” ,
4) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
5) 03/ 07/ 2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve
sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “ Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;… .İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta , itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar… . hizmetlerini yapar veya yaptırır .”,
5.1) “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (l)
bendinde, “ Gayrisıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek .”,
5.2) “Zabıtanın görev ve yetkileri” başlıklı 51 inci maddesinin birinci fıkrasında, “ Belediye
zabıtası, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olup bu amaçla, belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygular .”,
6) 30/ 03/ 2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun “Tanım” başlıklı 2 nci maddesinde,
“ Kabahat deyiminden; kanunun, karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlaşılır .”,
6.1) “İşgal” başlıklı 38 inci maddesinin birinci fıkrasında, “ Yetkili makamların açık ve yazılı izni
olmaksızın meydan, cadde, sokak veya yayaların gelip geçtiği kaldırımları işgal eden veya buralarda mal satışa arz eden kişiye, belediye zabıta görevlileri tarafından elli Türk Lirası idarî para cezası verilir .”,
7) 11/ 04/ 2007 tarihli ve 26490 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Belediye Zabıta
Yönetmeliğinin “Görevleri” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında Belediye zabıtasının görevleri sıralanmış olup, beldenin düzeni ve esenliği ile ilgili görevleri ise a bendinde düzenlenmiştir . Buna göre, “- Belediye sınırları içinde beldenin düzenini, belde halkının huzurunu ve sağlığını sağlayıp
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
2 / 6korumak amacıyla kanun, tüzük ve yönetmeliklerde, belediye zabıtasınca yerine getirileceği belirtilen
görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak .
…
– Belediye karar organları tarafından alınmış kararları, emir ve yasakları uygulamak ve sonuçlarını izlemek, …
– Kanunların belediyelere görev olarak verdiği takip, kontrol, izin ve yasaklayıcı hususları yerine getirmek .
– Belediye cezaları ile ilgili olarak kanunlar uyarınca belediye meclisi ve encümeninin koymuş olduğu yasaklara aykırı hareket edenler hakkında gerekli işlemleri yapmak .
…
– 13/ 3/ 2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ile verilen görevleri yerine getirmek…”,
7.1) “Yetkileri” başlıklı 11 inci maddesinin birinci fıkrasında, “ Belediye zabıtası; kanun, tüzük,
yönetmeliklerin ve yetkili belediye organlarının yüklediği görevleri yerine getirebilmek için belediye sınırları içinde;
…
d) Umumi yerlerde belediye nizamlarına aykırı olarak seyyar satışta bulunan kimseleri ve başkalarının ticarethane önlerini de kapatacak şekilde yaya kaldırımlarını, izinsiz işgal edenleri men eder, e) Taşıtların durmak, duraklamak ya da park etmek suretiyle yolları, herkesin gelip geçmesine mahsus yerleri ve yaya kaldırımlarını işgallerini önler… ”,
8) Belediye Zabıta Talimatnamesinin 9 uncu maddesinde, “ İşyerlerinin önüne her ne suretle
olursa olsun sandalye, tabure vb . malzeme bırakarak üzerine oturulamaz .”,
8.1) 11 inci maddesinin (a) bendinde, “ Şehrin Cadde, sokak, meydanları ve yaya kaldırımları her
ne suretle olursa olsun kısa bir süreliğine dahi olsa işgal edilemez .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; kaldırım işgalinin önüne
geçmek adına yapılan denetimlerin sıklaştırılması ve uygulanan cezai işleme rağmen aynı eylemi sürekli hale getiren işletme hakkında gerekli tedbirlerin alınması hususunda hazırlanan Tavsiye Karar
Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, aynı zamanda kiracısı da olan kahvehane
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
3 / 6tarafından kaldırıma masa ve sandalye koyularak yaya kaldırımının işgal edildiğini, bu yüzden
ailesinin ve misafirlerinin kaldırımı kullanamadığını, ayrıca gürültü nedeniyle rahatsız olduklarını, sakin şehir olan ilçede kaldırımların işgal edildiğini ve Vize Belediye Başkanlığının gereğini yapmadığını iddia ederek söz konusu kaldırımın vatandaşların kullanımına açılmasını talep etmektedir .
11) Kolluk, kamu düzenini sağlamak ve korumak amacıyla idarenin yaptığı faaliyetler olarak
tanımlanabilir . Bu kapsamda zabıtalar, mahalli idare kolluğu içerisinde yer almaktadır . Zabıtanın görev ve yetkileri 5393 sayılı Belediye Kanunu ile Belediye Zabıta Yönetmeliğinde düzenlenmiştir .
Buna göre, belediye zabıtası, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olup, bu amaçla belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygulamaktadır . Uyulması gereken emir ve yasaklara ilişkin ayrıntılar ise, Vize
Belediyesi Zabıta Talimatnamesinde düzenlenmiştir . Talimatnamenin 9 uncu maddesinde, işyerlerinin önüne her ne suretle olursa olsun sandalye, tabure vb. malzeme bırakarak üzerine oturulamayacağı; 11 inci maddesinin birinci fıkrasında ise, şehrin cadde, sokak, meydanları ve yaya kaldırımlarının her ne suretle olursa olsun kısa bir süreliğine dahi olsa işgal edilemeyeceği hükme bağlanmıştır . Söz konusu yasağa uymayanlar hakkında ise, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 38 inci maddesinin birinci fıkrasına göre cezai işlem tesis edilmektedir .
12) Şikâyetçi, kahvehane tarafından yaya kaldırımının işgal edildiğini iddia etmektedir . Yaya
kaldırımları, cadde ve sokakların ayrılmaz bir parçası olup, kent insanının altyapı, sosyo-kültürel, rekreasyonel, ticari vb. pek çok gereksinimleri temelinde yaya erişimi sağlayan vazgeçilmez mekanlardır (Bknz . Ege Üni . Ziraat Fak . Der ., 2006, 43( 2), s.122) . Yaşanabilir bir kentin standartlarını belirleyen Avrupa Kentsel Şart’ında yer alan ilkelerden biri, ‘ulaşım ve dolaşım ilkesi’dir ve bu kapsamda sokağın sosyal bir arena olarak algılanması düzenlenmiştir . Sokağın yaşanabilir sosyal bir mekan olarak kaybı, kentte güvensizliğin artması ve kentsel bozulmayı da beraberinde getirmektedir .
Yaya yoluna masa ve sandalye koyularak söz konusu alanın kullanımını engelleyecek uygulamaların olması yaya erişimini olumsuz etkilemekte, sokakların kullanımını kısıtlamakta veya güçleştirmektedir . Bu nedenle yaşanabilir bir kent için yaya kullanımını engelleyecek uygulamalara son verilmesi ve gerekli denetimlerin yapılması önem arz etmektedir .
13) Konuyla ilgili gerekli denetimlerin yapılması ise belediye zabıtasının görev ve
sorumluluğundadır . Somut olay açısından şikâyet başvuru dilekçesi ile idarenin gönderdiği cevabi yazı ve ekleri incelendiğinde, şikâyetçinin 2013 yılından itibaren belli aralıklarla yaya kaldırımındaki işgalin sonlandırılması için gereğinin yapılması talebiyle gerek doğrudan gerekse
Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER) aracılığıyla Vize Belediye Başkanlığına başvuruda bulunduğu, şikâyet üzerine kahvehaneye gidildiği, dosya kapsamında sözlü ve yazılı uyarılara ilişkin belgeler ile iki adet idari yaptırım karar tutanağının yer aldığı tespit edilmiştir . Söz konusu bilgi ve belgeler ile şikâyetçinin konuyla ilgili Kurumumuza göndermiş olduğu fotoğraflar incelendiğinde, kahvehanenin masa ve tabure koymak suretiyle yaya kaldırımını işgal ettiği, idari para cezası uygulanmasına rağmen mevzuata aykırı fiilini devam ettirdiği, söz konusu cezanın kahvehane açısından caydırıcı nitelikte olmadığı, dolayısıyla başka tedbirler alınması gerektiği değerlendirilmiştir .
14) Danıştay 17. Dairesi 15/ 02/ 2016 tarihli ve E .2015/ 6458, K.2016/ 893 sayılı kararında, “…market
işletmeciliği yapan davacı şirketin işyerinde, 09.08.2011 tarihinde yapılan kontrolde; umuma mahsus kaldırımı sürekli işgal ettiği, defalarca yapılan uyarılara rağmen kaldırım işgaline devam ettiği, işgalden dolayı Belediye Encümenince cezai işleme uğramasına rağmen işgali kaldırımdan aşağı yola kaldırarak işgal alanını büyüttüğü yolunda tutulan tutanağa istinaden encümence 5326 s.
Kanunun 38 inci maddesi uyarınca 75,00 TL para cezasıyla cezalandırılmasına ve işyerinin üç ( 3)
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
4 / 6gün süreyle kapatılmasına karar verilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı
anlaşılmaktadır… .
… davacı şirketin “umuma mahsus kaldırımı işgal etme” eylemini sürekli hale getirdiği, belediye tarafından verilen cezalarla işgalin önlenemediği göz önüne alındığında, 1608 sayılı Yasa uyarınca işyerinin geçici süreyle ( 3 gün) faaliyetten men edilmesi şeklinde uygulanan yaptırımda hukuka aykırılık, aksi yönde Mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir .” belirtilmiştir . Söz konusu karardan da anlaşılacağı üzere, uygulanan cezai işleme karşın aynı eylemi sürekli hale getiren işletme hakkında başka yaptırımların uygulanması gündeme gelmektedir .
15) Diğer taraftan, şikâyetçi tarafından yapılan başvuruların yoğunluğu ve başvurulara istinaden
yalnızca iki adet idari yaptırım karar tutanağının yer alması dikkate alındığında ise, denetimlerin yetersiz olduğu değerlendirilmektedir . Söz konusu husus 2014 yılında düzenlenen Teftiş Layihasında da belirtilmiştir . Buna göre, “…Kaldırım işgallerine yönelik denetimlerin yeterince yapılmadığına tanık olunmuştur . 2013 yılı içerisinde kaldırım işgali ile ilgili hiçbir idari yaptırım tutanağının düzenlenmesi denetimlerin yetersiz kaldığını göstermektedir… ” tespitlerine yer verilmiştir .
16) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde , Vize ilçesinde bulunan şikâyete konu
kahvehane tarafından masa ve tabure koymak suretiyle yaya kaldırımının işgal edildiği, şikâyetler üzerine yapılan denetimlerde, dosya kapsamında sözlü ve yazılı uyarılara ilişkin belgeler ile iki adet idari yaptırım karar tutanağının yer aldığı, yapılan başvuruların yoğunluğu ve başvurulara istinaden yalnızca iki adet idari yaptırım karar tutanağının yer alması dikkate alındığında, denetimlerin yetersiz olduğu ve idari para cezası yaptırımının caydırıcı nitelikte olmadığı değerlendirildiğinden, yaya kaldırımı işgallerinin sonlandırılmamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Edirne İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Kaldırım işgalinin önüne geçmek adına yapılan denetimlerin sıklaştırılması ve uygulanan cezai işleme rağmen aynı eylemi sürekli hale getiren işletme hakkında gerekli tedbirlerin alınması
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.
5 / 6hususunda VİZE BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, VİZE BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve bilgisi amacıyla İÇİŞLERİ
BAKANLIĞI ile KIRKLARELİ VALİLİĞİNE tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Vize Belediye Başkanlığınca bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir . Evrak teyidi
.