|
ÖZET: Başvuran, Milli Savunma Bakanlığı İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda kalite kontrol sorumlusu olarak görev yaptığını ve 2012 yılından itibaren C grubu idareci primine hak kazandığını iddia ederek, bu primin geriye dönük ödenmesini talep etmiştir. Başvuru, 24 Ekim 2023 tarihinde yapılmış olup, idare bu talebi yasal mevzuata aykırı bulmuş ve başvuranın prim alacaklarının zamanaşımına uğradığını belirtmiştir.
İdarenin açıklamalarında, başvuranın işçi statüsünde çalıştığı ve kalite kontrol sorumlusu kadrosunun bulunmadığı ifade edilmiştir. Ancak bilirkişi raporunda, başvuranın kalite kontrol sorumlusu olarak görev yaptığı ve ilgili belgelerde imzasının bulunduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın 29. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 59/d maddesi uyarınca prim alacağına hak kazandığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebinin kısmen kabul edilmesine ve C grubu idareci priminin 6 Ekim 2023 tarihinden geriye doğru beş yıllık süreye ilişkin olarak ödenmesine yönelik işlem tesis edilmesi tavsiye edilmiştir. Fazlaya ilişkin talepler ise reddedilmiştir. Karar, başvurana ve Milli Savunma Bakanlığına tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3920-S.24.6178
BAŞVURU NO : 2023/16938
KARAR TARİHİ : 05.04.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Prim alacağı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Milli Savunma Bakanlığı İstanbul Tersanesi Komutanlığında
numaralı 17/1/2012 tarihli Atölye ve Fabrika Kalite Kontrol Sorumlusu Çalışma Esasları Talimatı ve ilgili yetki belgesi doğrultusunda 2012 yılından itibaren , ve köşe numaralı iş emirleri gereği motor fabrikası kalite kontrol sorumlusu olarak görev yaptığını, Milli Savunma Bakanlığı ile Türk Harb-İş Sendikası arasında akdedilen Toplu İş Sözleşmesi’nin 59/d maddesi uyarınca kalite kontrol sorumlusuna C grubu idareci primi verileceğinin düzenlendiğini, bununla birlikte kendisine ödeme yapılmadığını belirterek söz konusu prim ödemesinin geriye dönük olarak yasal faiziyle yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Millî Savunma Bakanlığı Tersaneler Genel Müdürlüğü İstanbul Tersanesi Komutanlığının
1/12/2023 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) Başvuranın 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında 300 İşletme Müdürlüğü 32 Motor Fabrikasında motorcu
meslek kolunda işçi statüsünde çalıştığı,
2.2) Komutanlık bünyesindeki fabrika ve atölyelerin kalite güvence sorumlusu kadrosu bulunmadığı, söz
konusu işyerlerinde onarımları tamamlanan gemilerin makine parçalarının her türlü kontrol ve tecrübelerinin yapılması ve test edilmesinin akabinde müteakip performansını imzalayarak sorumluluğunu üstlenme görevinin, sadece 130 Kalite, Güvence ve Tecrübe Müdürlüğü bağlısı 132 Kalite Güvence Baş
Mühendisliği ve 133 Tecrübe Baş Mühendisliği görevleri arasında yer aldığı, söz konusu birimde bahse
konu işleri yürüten geçici görevli üç motorcu işçi personelin bulunduğu ve bu işçilere Toplu İş
Sözleşmesinin 59/d maddesi gereği teknik kontrol keşifçi primi ödendiği, söz konusu görevler belirlenirken, onarım yapan birim ile kontrol eden birimin farklı olması maksadıyla görev dağılımlarının ayrı ayrı belirlendiği, bu nedenle hem onarım hem kontrol birimlerinin aynı birimler olmamasının kalite kontrol süreçleri için önem arz ettiği,
2.3) Başvuranın herhangi bir prim alacağı talebinin yerine getirilmesinin yasal mevzuata aykırı olduğu,
bununla birlikte prim alacağının varlığı kabul edilse dahi söz konusu alacakların zamanaşımına uğradığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Ücret ve ücretin ödenmesi” başlıklı 32. maddesinin birinci, beşinci
ve sekizinci fıkralarında;
“Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.
…
Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.
…
Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.”
6) T.C. Milli Savunma Bakanlığı, T.C. İçişleri Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, T.C. İçişleri
Bakanlığı Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Askeri Fabrika ve Tersane İşletme AŞ. (ASFAT) İşyerleri için Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) İle Türkiye Harb
Sanayi, Savunma ve Güvenlik Çalışanları Sendikası (TÜRK HARB-İŞ) arasında 1/6/2023 tarihinde akdedilen 1/3/2023 – 28/2/2025 yürürlük tarihli 29. Dönem Grup Toplu İş Sözleşmesi’nin;
6.1) “Ücretler ve Ödeme Şekilleri” başlıklı 51. maddesinin birinci fıkrasında;
“İşçilik ücretleri, işyerinin ve işin özelliğine göre genel olarak saat ücreti veya parça başı ücret şekillerinden biriyle ayda bir ödenir.”
6.2) “Primler” başlıklı 52. maddesinin birinci fıkrasının (d) ve (g) bentleri, (ğ) bendinin 3 numaralı
alt bendi ile ikinci fıkrasında;
“İdareci Primi:
Verilmesini gerektiren sebeplerin geçici olarak ortadan kalkması halinde kalktığı sürece kesilmek, devamlı olarak ortadan kalkması halinde tamamen kesilmek, müktesep bir hak sayılmamak ve başkaca bir ödemeyi etkilememek üzere, bu toplu İş sözleşmesinin “İşçi İdarecileri ve Görevleri” başlıklı 59. maddesi hükümleri uyarınca,
1- A grubu işçi idarecisi olarak görevlendirilenlerin fiili çalışma sürelerine %14,
2- B grubu işçi idarecisi olarak görevlendirilenlerin fiili çalışma sürelerine %9,
3- C grubu işçi idarecisi olarak görevlendirilenlerin fiili çalışıma sürelerine %6,
oranında idareci pirimi ödenir.
…
Bu maddede belirtilen primlerin ödenmesinde;
1- İşçinin işinde ve işverenin her an buyruğuna hazır bir halde bulunmakla beraber, çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler,
2- İşçinin işveren vekilleri tarafından işi ile ilgili başka bir yere gönderilmesi veya işverenle ilgili başka bir yerde meşgul edilmesi sureti İle asıl İşini yapmaksızın geçirdiği süreler,
3- İşçilerin İşveren vekilleri tarafından İşyerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesi halinde yolda geçen süreler,
4- İşyeri içinde vizitede ve periyodik tıbbi muayenede geçen sürelerin azami normal mesai bitim saatine kadar olan süreleri,
5- İşyeri sendika temsilci ve baş temsilcilerin bu toplu iş sözleşmesinin “Sendikal İzinler” başlıklı 64.
maddesinin (a) ve (b) fıkraları uyarınca işyeri içinde geçirdiği “baş temsilci” ve “temsilci” izinleri fiilen çalışılmış süreler gibi kabul edilir.
…
Bu maddenin (d) fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde belirtilen idareci primlerinden yalnızca birisine hak kazanılır.
…
Primler o ayki ücretleri ile birlikte ödenir.”
6.3) “İşçi İdareci İlkeleri” başlıklı 57. maddesinde;
“İşyerinde bilfiil çalışmakla beraber, gereğinde ve işyerinin özelliklerine göre, İşlerin teknik ve idari yönden yürütülmesi ve işçi gruplarının idaresi amacıyla işçiler arasından tahsil, liyakat, idarecilik niteliği ve kıdemi dikkate alınarak İşçi idarecileri görevlendirilir.
İdarecilerin miktarı, işyerinin kadrosuna ve gerçek ihtiyacına göre ihtiyacın devamı süresince ayarlanır ve uygulanır.
İşçi idarecisi olarak çalışmak kazanılmış bir hak doğurmaz. Ancak, idarecilik vasfı kaldırılan işçi, meslek ve sanatının altında bir İşte çalıştırılamaz.
İşçi idareciliği en yakın amirlerinin, yoksa vekillerinin teklifi ve işveren vekilinin yazılı onayı İle kesinleşir.
Ancak, onaysız bir aydan fazla süreyle idarecilik görevi verilemez.”
6.4) “İşçi İdarecilerinin Sorumlulukları” başlıklı 58. maddesinde;
“İşçi idarecileri;
a- Emirleri altındaki işçileri, verilmiş talimat ve emirler gereğince idare etmekten,
b- İşleri devamlı surette takip ve kontrol altında bulundurmaktan, c- Verilen işleri zamanında bitirmek ve işiyle ilgili kayıtları tutmaktan,
ç- Hataları görmek ve zamanında tedbir almaktan,
d- Yayımlanan emir ve talimatları, usul ve kuralları bütün işçilere okumak ve öğretmekten,
e- Mevcut emir ve talimatlara aykırı hareketleri en yakın amirine haber vermekten, sorumludurlar.”
6.5) “İşçi İdarecileri ve Görevleri” başlıklı 59. maddesinin (d) bendinde;
“Kalite kontrol ve teknik kontrol görevlilerine verilecek prim miktarı;
İşyerinde onarım ve imal edilen malzeme ve teçhizatın teknik resmine, projesine, kataloglarına, teknik tarif ve teknik emirlere uygun yapılıp yapılmadığını kontrol eden, performansını imzalayarak sorumluluk yüklenen, kalite kontrol ve teknik kontrol görevlileri ile iş emniyetçilerine “C” grubu primi verilir.
İnşaat hizmetlerinde çalışan inşaat mühendisleri, istimlâk teknisyenleri ile sürveyanlar, istimlâk ve kontrollük görevini yaptıkları sürece teknik kontrol primi alırlar.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere başvuran, 29. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 59/d
maddesi uyarınca kalite kontrol sorumlularına ödenen C grubu idareci priminin ödenmesini talep etmektedir.
9) Bu noktada, başvuranın da kapsamında olduğu ve işveren ile yetkili sendika arasında 1/6/2023 tarihinde
akdedilen 1/3/2023 – 28/2/2025 yürürlük tarihli 29. Dönem Grup Toplu İş Sözleşmesi’nin 52. maddesinde işçi idareci olarak görevlendirilenlere prim ödenmesinin öngörüldüğü görülmektedir. Söz konusu maddeye göre, verilmesini gerektiren sebeplerin geçici olarak ortadan kalkması halinde kalktığı sürece kesilmek, devamlı olarak ortadan kalkması halinde tamamen kesilmek, müktesep bir hak sayılmamak ve başkaca bir ödemeyi etkilememek üzere C grubu işçi idarecisi olarak görevlendirilenlerin fiili çalışma sürelerine %6 oranında idareci primi ödeneceği düzenlenmiştir. Bu noktada 29. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 59.
maddesinin (d) bendinde de C grubu idareci priminin kimlere ödeneceğinin düzenlendiği, buna göre işyerinde onarım ve imal edilen malzeme ve teçhizatın teknik resmine, projesine, kataloglarına, teknik tarif ve teknik emirlere uygun yapılıp yapılmadığını kontrol eden, performansını imzalayarak sorumluluk yüklenen, kalite kontrol ve teknik kontrol görevlileri ile iş emniyetçilerine C grubu primi verileceği anlaşılmaktadır.
10) Diğer taraftan Toplu İş Sözleşmesi hükümlerinden işçi idarecilerinin görevlendirilmesinde işyerinde
bilfiil çalışmakla beraber, gereğinde ve işyerinin özelliklerine göre, işlerin teknik ve idari yönden yürütülmesi ve işçi gruplarının idaresi amacıyla işçiler arasından tahsilin, liyakatin, idarecilik niteliğinin ve kıdemin dikkate alınacağı, görevlendirilecek idareci sayısının işyerinin kadrosuna ve gerçek ihtiyacına göre ihtiyacın devamı süresince belirleneceği, işçi idarecisi olarak çalışmanın kazanılmış bir hak doğurmayacağı ancak idarecilik vasfı kaldırılan işçinin, meslek ve sanatının altında bir işte çalıştırılamayacağı, işçi idareciliğinin en yakın amirlerinin, yoksa vekillerinin teklifi ve işveren vekilinin yazılı onayı ile kesinleşeceği, idareci primlerinin aylık ücretler ile birlikte ödeneceği anlaşılmaktadır.
11) Bu aşamada başvuranın yaptığı işin niteliğinin ve kalite kontrol ve teknik kontrol sorumluluğu üstlenip
üstlenmediğinin tespiti için Kurumumuzca bilirkişi görüşüne başvurulmuştur. Gemi İnşaatı ve Gemi
Makineleri Yüksek Mühendisi ve İş Başmüfettişi bilirkişisi tarafından Kurumumuza sunulan raporda; İstanbul Tersanesi Komutanlığı 17/1/2012 yayın tarihli Atölye ve Fabrika Kalite Kontrol Sorumlusu
Çalışma Esasları Talimatları’nda kalite kontrol sorumlusunun, bulunduğu atölyede/fabrikada kalite kontrol faaliyetlerinin icrası için 132 Baş Mühendisi tarafından yetki verilen, yetki ve sorumlulukları bu talimatla tanımlanmış personel olarak tanımlandığı, söz konusu Talimat’a göre kalite güvence sorumlusunun görev
tanımında anılan işlerin yapılmasına ilişkin birim amirine ve Kalite Güvence Baş Mühendisliğine karşı sorumlu olduğu, bu noktada başvuranın Kalite Kontrol Sorumlusu Yetki Belgesi’nin ve ayrıca Mühür Yetki
Belgesi’nin bulunduğu, bu kapsamda 32 Motor Fabrikası Makine Parçalarının Hidrostatik Basınç Testi ve
Sıcaklığı Kontrol Formu’nda Kuler isimli parçanın test dayanımına ilişkin kontrollerde ve Silindir Blok
Layner Yuvası Ölçüm ve Kontrol Raporu’nda, 8 Adet Enjektör, Blok, Piston Kolu, Yakıt Pompası, Ana
Makine Yakıt Tulumbası, 16 Adet Kaver ekipmanlarına ilişkin kontrol raporlarında başvuranın Kalite
Güvence Sorumlusu olarak imzasının yer aldığı, buna göre başvuranın 29. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 59/d maddesindeki kalite kontrol görevleri kapsamında yer alan faaliyetlerde bulunduğu, düzenlenmiş belgelerde Kalite Kontrol Sorumlusu olarak imzasının yer aldığı, ilgili işlerin yapılmasına ilişkin birim amirine ve Kalite Güvence Baş Mühendisliğine karşı sorumluluk yüklendiği, bu doğrultuda tarafına verilen görev kapsamında ilgili prim alacağına hak kazandığı görüşüne yer verilmiştir.
12) Bu açıklamalar sonrasında somut olaya gelince, başvuranın Millî Savunma Bakanlığı Tersaneler Genel
Müdürlüğü İstanbul Tersanesi Komutanlığı 300 İşletme Müdürlüğü 32 Motor Fabrikasında 4857 sayılı İş
Kanunu kapsamında motorcu meslek kolunda işçi statüsünde çalıştığı, İstanbul Tersanesi Komutanlığı
Kalite Güvence ve Tecrübe Müdürlüğü tarafından düzelenmiş Kalite Kontrol Sorumlusu Yetki Belgesi’ne sahip olduğu görülmektedir. Öte yandan 29. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 59/d maddesinde kalite kontrol ve teknik kontrol görevlilerine C Grubu idareci priminin verileceğinin düzenlendiği, aynı şekilde önceki dönem toplu iş sözleşmelerinin de bu yönde hüküm ihtiva ettiği anlaşılmaktadır.
13) Bu aşamada bilirkişi raporunun dosya kapsamına uygun olduğu görüldüğünden Kurumumuzca da
benimsenerek uyuşmazlığın çözümünde esas alınmakla tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesinden, başvuranın Kalite Kontrol Sorumlusu Yetki Belgesi’nin ve Mühür Yetki
Belgesi’nin bulunduğu, nitekim dosyada yer alan belgelerde bu ünvan ve mühürle birlikte imzasının yer aldığı, bu nedenle Atölye ve Fabrika Kalite Kontrol Sorumlusu Çalışma Esasları Talimatları uyarınca sorumluluk üstlendiği anlaşıldığından bu kapsamda görev yaptığı sürelerle sınırlı olmak üzere 29. Dönem
Toplu İş Sözleşmesi’nin 59/d maddesinde ve önceki dönem toplu iş sözleşmelerinde kalite kontrol ve teknik kontrol görevlilerine ödenmesi öngörülen C Grubu idareci primini alması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
14) Öte yandan somut olayda idare zamanaşımı definde bulunmuş olup, başvuru konusu alacakların beş
yıllık zamanaşımına tabi olduğu ve bu kapsamda başvuranın idareye başvuru tarihi olan 6/10/2023 tarihinden geriye doğru beş yıllık alacaklarını talep edebileceği, önceki dönemlere ait alacakların zamanaşımına uğradığı anlaşılmıştır.
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; Kalite Güvence Sorumlusu olarak görev yaptığı
sürelere ilişkin 29. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 59/d maddesinde ve önceki dönem toplu iş sözleşmelerinde kalite kontrol ve teknik kontrol görevlilerine ödenmesi öngörülen C Grubu idareci priminin başvurana ödenmesi gerekirken aksi yönde tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Mezkûr Kanun’un 21.
maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecektir. Buna göre; (varsa) dava açma süresinden kalan süre içerisinde
İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin kısmen kabulü ile kısmen reddine;
Başvurana, 6/10/2023 tarihinden geriye doğru beş yıllık süreye ilişkin Atölye ve Fabrika Kalite Kontrol
Sorumlusu Çalışma Esasları Talimatları uyarınca Kalite Kontrol Sorumlusu olarak sorumluluk üstlendiği sürelerle sınırlı olmak üzere 29. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 59/d maddesinde ve önceki dönem toplu iş sözleşmelerinde kalite kontrol ve teknik kontrol görevlilerine ödenmesi öngörülen C Grubu idareci priminin ödenmesine yönelik işlem tesis edilmesi hususunda Milli Savunma Bakanlığına tavsiyede bulunulmasına,
Başvuranın fazlaya ilişkin talebinin reddine,
Kararın başvurana ve Milli Savunma Bakanlığına tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli Savunma Bakanlığınca bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi