|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, Malatya Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde bir doktorun hasta ile olan iletişimi ve muayene sürecine ilişkin yaşanan bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, doktorun randevu saatine riayet etmediğini, kendisine hakaret ettiğini ve muayene etmeden reçete yazdığını iddia etmiştir. Ancak, yapılan incelemelerde başvuranın randevu saatinde muayene odasına girmediği, dolayısıyla doktorun başka hastalarla ilgilenmek zorunda kaldığı tespit edilmiştir.
Olayın sübut şekli, başvuranın iddialarını destekleyecek kamera kayıtlarının saklama süresinin dolması nedeniyle ortaya konulamamıştır. Bu durum, başvurunun reddedilmesine yol açmıştır. Karar, hasta ve hekim haklarının birbirini tamamlayan unsurlar olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamakta ve sağlık hizmetlerinde iletişimin önemini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, başvurunun reddi, mevcut verilerin yetersizliği nedeniyle hukuka uygun bulunmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/9047-S.22.13918
BAŞVURU NO : 2022/2668
KARAR TARİHİ : 19/07/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MALATYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
BAŞHEKİMLİĞİ
Başvuranın doktorun görevini gereği gibi ifa etmediği iddiası
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/02/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan özetle; MHRS sistemi üzerinden Malatya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Polikliniğine 01/11/2021 tarihinde saat 13.30’da randevu oluşturduğunu, randevu saatinde hazır beklemesine rağmen Dr. ın 14:00’da odasına geldiğini, kendisini 14:10’da elektronik ekran ile odasına çağırdığını, odasına girdiğinde kendisine yüksek sesle ‘ben sizi beklemek zorunda değilim’ diyerek bağırdığını, kendisinin ‘randevu saatine riayet ettiğini, bağırmamasını, hakaretlerini sona erdirmesini, aksi halde hukuki yollara başvuracağını, sadece tedavi olmak istediğini’ söyleyerek doktoru uyardığını, doktorun ise ‘kendisine hiç kimsenin bir şey yapamayacağını’ söyleyerek odasından kovduğunu, çıkmak istememesi üzerine muayene etmeden el yazısı ile reçete yazdığını, yaşanan olay hakkında hasta hakları birimine şikayette bulunduğunu ancak tarafına konu ile alakası olmayan bir cevap verildiğini, Dr. ın görevini gereği gibi yapmadığını iddia ederek doktor hakkında gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kurumumuzun 22/03/2022 tarih ve sayılı yazısı Malatya İl Sağlık Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili idarenin 31/03/2022
tarihli sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle:
2.1. Olaya ilişkin kamera görüntülerinin 60 günlük yasal saklama süresi geçtiği için temin edilemediği, 2.2. Başvuran tarafından Hasta Hakları Birimine verilen 01/11/2021 tarihli dilekçeye istinaden kayıtlarda yapılan incelemede sistemsel bir sorun nedeniyle farklı hastalara aynı saatlerde randevu verildiği, konu ile
alakalı olarak Bilgi İşlem Birimi ve MHRS Birimlerince gerekli düzeltmelerin yapıldığı ve hekim ile görüşüldüğü bilgisinin verildiği, 2.3. Başvuranın iddialarına ilişkin Dr. .’ın yazılı görüşünde; “ isimli hasta sistemden 01/11/2021 tarihide hastanemize gelmiş 13:30’daki randevusuna 13:32’de giriş yaptırmıştır. 13:30’da kendisini çağırdığın halde içeriye girmediği için randevusu olmayan ve muayene etmemi isteyen üç dört hasta aynı anda içeriye girdi ve onları dışarı çıkarmak istediğim halde ısrarla ve yalvararak muayene etmemi isteyen hastalara açıklama yapmak zorunda kaldığım ve hatta iki tanesini muayene etmek zorunda kaldığım için ’un içeriye girmesi on dakika kadar gecikmiştir. Ve kendisine ‘sen neredesin bak sen gelmediğin için içeriye başkaları giriyor’ dediğimde kendisinin askerlik arkadaşı olmadığımı ve ona siz diye hitap etmem gerektiğini söyledi…Olayı uzatmak istemediğim için şikayetini sordum, muayenemi kabul etmediğini ve şikayet edeceğini söyledi, şikayet etme konusunda yorum yapmadım.
Muayene olmak istemiyorsa kendisini başka doktor arkadaşa yönlendirebileceğimi söyledim. Bunun üzerine vazgeçtiğini, onu muayene etmek zorunda olduğumu söyledi. Bunun üzerine muayene ettim ve uygun gördüğüm ilacı sistem çalışmadığı için reçete kağıdına yazarak kendisine verdim.” açıklamalarında bulunduğu, 2.4. Vizit listesine bakıldığında Doktor ın 01/011/2021 tarihinde saat 13:32’de başka bir hastayı muayene ettiğinin görüldüğü, başvuran ’un Dr. .’ın odasına saat 14:08’de yeniden çağırıldığı ve muayene olduğu, 14:14 te muayene kaydının kapatıldığı ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye
Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk
Devletidir.”
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 01/08/1998 tarih ve 23420 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hasta Hakları Yönetmeliğinin; 5.1. “İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; “Sağlık hizmetlerinin sunulmasında aşağıdaki ilkelere uyulması
şarttır:
a) Bedeni, ruhi ve sosyal yönden tam bir iyilik hali içinde yaşama hakkının, en temel insan hakkı olduğu, hizmetin her safhasında daima göz önünde bulundurulur.
b) Herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkını haiz olduğu ve hiçbir merci veya kimsenin bu hakkı ortadan kaldırmak yetkisinin olmadığı bilinerek, hastaya insanca muamelede bulunulur.
c) Sağlık hizmetinin verilmesinde, hastaların, ırk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç ve ekonomik ve sosyal durumları ile sair farklılıkları dikkate alınamaz. Sağlık hizmetleri, herkesin kolayca ulaşabileceği şekilde planlanıp düzenlenir.
d) Tıbbi zorunluluklar ve kanunlarda yazılı haller dışında, rızası olmaksızın kişinin vücut bütünlüğüne ve diğer kişilik haklarına dokunulamaz.
e) Kişi, rızası ve Bakanlığın izni olmaksızın tıbbi araştırmalara tabi tutulamaz.
f) Kanun ile müsaade edilen haller ile tıbbi zorunluluklar dışında, hastanın özel hayatının ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.” 5.2. . “İnsani Değerlere Saygı Gösterilmesi ve Ziyaret” başlıklı 39’uncu maddesinde; “Hasta, kişilik değerlerine uygun bir şekilde ve ortamda sağlık hizmetlerinden faydalanma hakkına sahiptir.
Sağlık hizmetlerinde görev alan bütün personel; hastalara, yakınlarına ve ziyaretçilere güler yüzlü, nazik, şefkatli ve sağlık hizmetleri ile ilgili mevzuat ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun şekilde davranmak zorundadır.
Sağlık hizmetlerinin her safhasında, hastalara, onların bedeni ve ruhi durumları dikkate alınarak, hangi işlemin neden ve nasıl yapıldığı, yapılacağı ve bekletilmeleri söz konusu ise, bekletilmenin sebepleri hususunda gerekli ve yeterli bilgi verilir.
Sağlık kurum ve kuruluşlarında, insan haysiyetine yakışır gereken her türlü hijyenik şartların sağlanması, gürültünün ve rahatsız edici diğer bütün etkenlerin bertaraf edilmesi esastır. Gerektiğinde, bu hususlar hasta tarafından talep konusu yapılabilir.
Hasta ziyaretçilerinin kabul edilmesi, kurum veya kuruluşça belirlenen usul ve esaslara uygun olarak ve hastaların huzur ve sükunlarını bozacak fiil ve tutumlara sebebiyet vermeyecek şekilde gerçekleştirilir ve bu konuda gereken tedbirler alınır.” 5.3“Müracaat, Şikayet ve Dava Hakkı” başlıklı 42’nci maddesinde; “Hastanın ve hasta ile ilgili bulunanların, hasta haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü müracaat, şikayet ve dava hakları vardır.” 5.4. “Hastanın Uyması Gereken Kurallar” başlıklı 42/A maddesinde; “Hasta sağlık hizmeti alırken
aşağıdaki kurallara uyar:
a) Başvurduğu sağlık kurum ve kuruluşunun kural ve uygulamalarına uygun davranır ve katılımcı bir yaklaşımla teşhis ve tedavi ekibinin bir parçası olduğu bilinciyle hareket eder.
b) Yakınmalarını, daha önce geçirdiği hastalıkları, gördüğü tedavileri ve tıbbi müdahaleleri, eğer varsa halen kullandığı ilaçları ve sağlığıyla ilgili bilgileri mümkün olduğunca eksiksiz ve doğru olarak verir.
c) Hekim tarafından belirlenen sürelerde kontrole gelmeli ve tedavisinin gidişatı hakkında geri bildirimlerde bulunur.
ç) Randevu tarih ve saatine uyar ve değişiklikleri ilgili yere bildirir.
d) İlgili mevzuata göre öncelik tanınan hastalar ile diğer hastaların ve personelin haklarına saygı gösterir.
e) Personele sözlü ve fiziki saldırıya yönelik davranışlarda bulunmaz.
f) Haklarının ihlal edildiğini düşündüğünde veya sorun yaşadığında hasta hakları birimine başvurur.”
6. 19 Şubat 1960 tarih ve 10436 sayılı Tıbbi Deontoloji Nizamnamesinin 2 nci maddesinde; “Tabip ve diş tabibinin başta gelen vazifesi, insan sağlığına, hayatına ve şahsiyetine ihtimam ve hürmet göstermektir.
Tabip ve diş tabibi; hastanın cinsiyeti, ırkı, milliyeti, dini ve mezhebi, ahlâki düşünceleri, karakter ve şahsiyeti, içtimai seviyesi, mevkii ve siyasi kanaatı ne olursa olsun, muayene ve tedavi hususunda âzami dikkat ve ihtimamı göstermekle mükelleftir.” 7. Merkezi Hekim Randevu Sistemi Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge’nin “Sağlık tesislerinde koordinasyon” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının c bendinde; “Başhekimin, görev yaptığı sağlık tesisinde MHRS’ye ilişkin görev ve sorumlulukları şunlardır;… c)Randevulu hastaların randevu saatinde muayene olabilmeleri için gerekli tüm tedbirlerin alınması, hastaların sağlık
tesisinden ayrılmadan önce uygun görülen ilk muayene ve kontrol randevularının verilmesine ilişkin süreçlerin planlanması…” Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, (1) numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; Dr. ın kendisine olumsuz davranışlar sergileyerek hekimlik görevini gereği gibi ifa etmediği iddiasında bulunarak ilgili hakkında gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
10. Hasta hakları kavramı temel dayanağını insan haklarıyla ilgili evrensel düzenlemelerden alarak insan hak ve değerlerinin sağlık hizmetlerinde uygulanmasını dile getirmektedir. Ancak sağlık hizmetlerinin sunumunda yalnızca hasta haklarını dile getirmek tek yönlü bir yaklaşım olacaktır. Görünüşte birbirine zıt gibi algılanan hasta ve hekim hakları aslında birbirini tamamlayan haklardır. Hasta ile hekim aynı sağlık sistemi içinde yer aldığı dolayısıyla mesleki uygulamanın karşıt tarafları değil, eşitler arası ilişkide hak ve sorumluklara sahip bireyler olarak kabul edilmelidir (E. S. Yurdakul, O. Sarı, Hastaların, Hekimlerin Hakları
Konusundaki Farkındalıkları, Hastalık Algısı Ve Kişilik Tiplerinin Hekimin Haklarına Etkisi, Ankara Med J, 2020;(4):926-943 // 10.5505/amj.2020.36097).
11. Bu nedenle hasta hekim arasındaki dinamik sürecin sağlıklı yürümesi adına insan hakları çerçevesinde hasta hakları, iletişimin düzenli bir şekilde işleyişi ve ortaya çıkabilecek sorunların minimuma indirilmesi açısından da hekimlerin hakları belirlenmiştir. Hekimlik mesleğinin temel amacı kişilerin sağlığının korunup geliştirilmesi, hastanın sağlığının iyileştirilmesidir. Aslında hastaların da hekimlerin de ortak amacı hastanın sorunsuz şekilde sağlığına kavuşmasıdır. Bunun için hasta kendisine yeterince zaman ayrılmasını isterken, hekim de her hastası için yeterli zaman ayırmak ister, hasta kendisi ile ilgilenilmesini isterken hekim de kendisine ve mesleğine saygı gösterilmesini ister.
12. Tıbbi müdahale kavramı hasta hakları ile hekimin mesleğini icrası arasında yer aldığı için sağlıklı bir hasta hekim görüşmesinde hasta ve hekim haklarının beraber irdelenmesi gerekmektedir. Hasta hekim iletişiminde hekimin yapması gereken yükümlülükler olduğu kadar, hastanın da kendi sağlığı ile ilgili sorumlulukları vardır.
13. Nitekim Hasta Hakları Yönetmeliği ve Tıbbi Deontoloji Nizamnamesinde de hem sağlık personelinin hem de hastaların hakları ve yükümlülükleri ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır. Sağlık hizmetlerinde görev alan personelinin hastalara güler yüzlü, nazik, şefkatli ve sağlık hizmetleri ile ilgili mevzuata uygun şekilde davranması arzu edilirken, hastalardan da sağlık kurum ve kuruluşlarının kural ve uygulamalarına uygun davranması, randevu tarih ve saatlerine uyması, personel ve diğer hastaların haklarına saygı göstermesi beklenmektedir.
14. Başvuru ile ilgili bilgi ve belgeler incelendiğinde; başvuranın 01/11/2021 tarihinde 13:30’daki randevusuna 13:32’de giriş yaptığı, bu sırada Dr. tarafından başka bir hastanın muayene edildiği, başvuranın 14:08’de çağrıldığı, 14:10’da doktorun odasına muayene için girdiği ve 14:14’te muayene kaydının kapatıldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte başvuran doktorun geç kaldığı için kendisini azarladığını, kendisini muayene etmeden elden reçete yazdığını ve kendisini odasından çıkardığını iddia
ederken, Dr. ise başvuranın muayene saatinde çağrıldığını, ancak gelmediğini, geç kaldığı için başka hastaların içeriye girmek için ısrarcı olduklarını, onları muayene etmek zorunda kaldığını, başvuran odaya girdiğinde ona bu hususu belirttiğini, akabinde başvuranın kendisine nezaketsiz davrandığını, muayene olmak istemediğini, sistem çalışmadığı için reçeteyi elden yazmak zorunda kaldığını iddia etmektedir. Söz konusu hususların açıklığa kavuşturulabilmesi için ilgili idareden kamera kayıtları talep edilmiş ancak saklama süresi dolduğu için olay tarihine ilişkin kamera kayıtlarının bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle olayın sübut şekli ortaya konulamamıştır.
15. Sonuç olarak; başvuranın 01/11/2021 tarihinde saat 13.30’da Malatya Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Dermatoloji Kliniğinde yaşandığını belirttiği olayın sübut şeklinin mevcut verilerle ortaya konulamaması nedeniyle başvurunun reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, dosya kapsamında ilgili idarelerce bahse konu ilkelere aykırı davranıldığına dair herhangi bir tespit yapılmamıştır.
17. Bununla birlikte; alo 182 ve https://mhrs.gov.tr aracılığı ile randevu alınırken hastaya giriş işlemleri için randevu saatinden 15 dakika önce gelmesi hususunda bilgilendirme yapılmakta, ayrıca, Merkezi Hekim
Randevu Sistemi Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönergede MHRS üzerinde randevu alan hastanın geç kalması durumda yapılacak işlemelere ilişkin bir düzenleme bulunmadığı, bu durumun hekimin inisiyatifine bırakıldığı, hekimlerin ise uygulamada genellikle sıra alan hastaların muayenesi bittikten sonra bu hastaların muayenesini yapmakta olduğu bilinmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Malatya İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve MALATYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ
BAŞHEKİMLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi