Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 3308 sayılı Kanun kapsamında staj ücretine ilişkin değerlendirmesi hangi kriterlere dayanır (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/88-S.134

BAŞVURU NO : 2019/12079

KARAR TARİHİ : 03/01/2020

TAVSİYE KARARI

KIRŞEHİR AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ

BAŞVURUYA KONU İDARE :

REKTÖRLÜĞÜ

KIRŞEHİR VALİLİĞİ

Başvuranın mesleki eğitiminin karşılığı olan ücretin

BAŞVURUNUN KONUSU :

ödenmesi talebi.

BAŞVURU TARİHİ : 04/07/2019

I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza 4/7/2019 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda, başvuran

, 2012-2016 yılları arasında Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Meslek

Yüksekokulu bünyesinde 4 yıllık hemşirelik eğitimi aldığını, eğitimi kapsamında yer alan zorunlu staj uygulamasını Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde yaptığını, ancak kendisine staj ücretinin verilmediğini belirterek, söz konusu ödemelerin yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 30/7/2019 tarih ve sayılı yazıda özetle; öğrencinin Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik

Bölümünde 2012 müfredatına tabi olduğu ve tabi olduğu müfredatta zorunlu yaz stajı uygulaması olmaması nedeniyle, yaz stajı yapmadığının tespit edildiği açıklamalarına yer vermiştir.

3. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından gönderilen 29/11/2019 tarih ve sayılı yazıda özetle; 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun 25. maddesinde “Aday çırak ve çıraklar ile işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere işletmeler tarafından ödenecek ücret ve bu ücretlerdeki artışlar, düzenlenecek sözleşme ile tespit edilir. Ancak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere asgari ücretin net tutarının; yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde otuzundan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde onbeşinden, aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde otuzundan aşağı ücret ödenemez. Bu amaçla kamu kurum ve kuruluşları gerekli tedbirleri alır. Staj yapacak işletme bulunamaması nedeniyle stajını okulda yapan ortaöğretim öğrencileri ile yükseköğretim kurumları ve birimlerinde yapan yükseköğretim öğrencilerinin yaptıkları stajlar bu fıkra hükmü kapsamı dışındadır.” hükümlerinin yer aldığı belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.” aynı maddenin altıncı fıkrasında: “Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak, kanunla düzenlenir.”

4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” ,

5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,

6. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununun; 6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “”Öğrenci”; işletmelerde, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında örgün eğitim görenleri; “İşletmelerde Mesleki Eğitim: mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları öğrencilerinin beceri eğitimlerini işletmelerde, teorik eğitimlerini ise mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında veya işletme veya kurumlarca tesis edilen eğitim birimlerinde yaptıkları eğitim uygulamaları”, “Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları”; mesleki ve teknik eğitim alanında, diplomaya götüren orta öğretim kurumları ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları ile belge ve sertifika programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim-öğretim kurumlarını; “Staj”; Yükseköğretim Kurulunca, yükseköğretim kurumlarında verilmekte olan her düzeydeki alana özgü olarak belirlenen teorik ve uygulamalı dersler dışında, öğrencilerin öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışmayı; ifade eder.”

6.2. “İşletmelerde Meslek Eğitimi” başlıklı 18 inci maddesinin birinci fıkrasında; “On ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumu öğrencilerine staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırır…”

6.3. “Ücret ve Sosyal Güvenlik” başlıklı 25 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Aday çırak ve çıraklar ile işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere işletmeler tarafından ödenecek ücret ve bu ücretlerdeki artışlar, düzenlenecek sözleşme ile tespit edilir. Ancak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere asgari ücretin net tutarının; yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde otuzundan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde onbeşinden, aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde otuzundan aşağı ücret ödenemez. Bu amaçla kamu kurum ve kuruluşları gerekli tedbirleri alır…”

7. 13/2/2011 tarihinde kabul edilen 6111 Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması

İle Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun

Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 61 inci maddesinde; “5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununun 3 üncü maddesinin (j) bendine “orta öğretim kurumları” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları” ibaresi eklenmiştir.”

8. 6764 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun

Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik

Yapılmasına Dair Kanun’un 45 inci maddesinde; “3308 sayılı kanunun 25 inci maddesinin birinci ve dördüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddenin beşinci fıkrasına

“mesleki eğitim gören” ibaresinden sonra gelmek üzere “, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrenciler ile mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında alan eğitimine başlayan” ibaresi eklenmiştir.” hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, 2012-2016 yılları arasında Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Meslek

Yüksekokulu bünyesinde 4 yıllık hemşirelik eğitimi aldığını, eğitimi kapsamında yer alan zorunlu staj uygulamasını Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde yaptığını, ancak kendisine staj ücretinin verilmediğini belirterek, söz konusu ödemelerin yapılmasını talep etmektedir.

11. 6111 sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel

Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmündeki Kararnamelerde

Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun”un 61 inci maddesi ile 3308 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde yer alan “Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları” yeniden tanımlanarak, mesleki ve teknik eğitim veren liselerin yanı sıra, teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları da 3308 sayılı Kanun kapsamına alınmıştır. Bu kapsamda; değişikliğin yürürlüğe girdiği 25/02/2011 tarihinden itibaren mesleki ve teknik eğitim veren liselerin yanı sıra yükseköğretim öğrencilerinden staj ve mesleki eğitim yapanlar hakkında da 3308 sayılı Mesleki Eğitim

Kanunu hükümleri uygulanmaya başlanmıştır.

12. Yine 6111 sayılı Kanun ile 3308 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde tanımlanan

“Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları” tanımı genişletilerek, “mesleki ve teknik eğitim alanında, diplomaya götüren orta öğretim kurumları ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları ile belge ve sertifika programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim-öğretim kurumu” Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumu’ olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda 3308 sayılı Kanun’un mesleki ve teknik alanda eğitim yapan yükseköğretim öğrencilerini de kapsadığı, mesleki ve teknik eğitim niteliği taşımayan bölümler bakımından uygulama alanı bulamayacağı anlaşılmaktadır.

13. Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin planlaması yapılırken ulusal kalkınma hedeflerine uygun politika ve stratejiler belirlenmesi; bu kapsamda gerekli teknolojik gelişmeyi sağlayacak mesleki ve teknik eğitime ağırlık verecek biçimde planlama yapılması gerekmektedir. Bu amaçla kurulan mesleki ve teknik alanlarda öğrenim gören öğrencilere, iş ortamını tanımaları, mesleki bilgi, beceri ve görgülerini arttırmaları amacıyla öğrenimleri içerisinde işletmelerde mesleki eğitim ve staj eğitimi verilmektedir.

14. Hastaneler ve diğer sağlık kuruluşları tarafından öğrencilere teknik alanlara ilişkin staj imkânı verilirken; öğrencinin bu alanda verilen bilgiyi hayata geçirebilmesi, bilgisini pekiştirmesi amacıyla uygulama yapması da sağlanmakta, zaman içinde pratik beceri ve tecrübe kazanan öğrenciler uygulamada sağlık kurumunun iş yüküne ortak olmaktadır. Verilen eğitim sonucunda öğrencinin işgücüne katılmasıyla eğitimde de amaca ulaşılmaktadır.

15. 3308 sayılı Kanunda değişiklik yapan 6764 sayılı Kanunun gerekçesinde “stajın öğrencilere okulda kazandıkları mesleki yeterlilikleri işletmede doğrudan üretim faaliyetlerine katılarak kullanma ve üretime katkı sağlama imkânı verdiği, bu durumda öğrencinin staj için aldığı ücretin karşılıksız olmadığının değerlendirildiği, öğrenciye ücret ödemesinin öğrencinin aldığı eğitim ve staja önem vermesine katkı sağlayacağı” belirtilmiştir. Her ne kadar bu açıklamada sadece “staj” ifade edilmiş olsa da, bunun özü itibarıyla “mesleki eğitim” için de geçerli olduğu; her türlü “uygulamalı eğitim” alanını kapsadığı açıktır. (3308 sayılı Mesleki

Eğitim Kanunu ve ilgili mevzuatta; mesleki eğitim, beceri eğitimi, staj, sosyal güvenlik ve ücret hususları tanımlanmıştır. “Staj” ve “Beceri eğitimi” ile ilgili olarak yasal düzenlemelerdeki tanımlamalar farklı olsa da özü itibarıyla, mesleki ve teknik eğitim veren kurumlarda okuyan öğrencilerin, teorik bilgilerinin yanı sıra uygulamalı teknik eğitim almaları, ileride icra edecekleri meslek konusunda deneyim ve beceri kazanmaları ve genellikle de okul dışında yapılan eğitimi ifade etmektedir. Mesleki Eğitim Kanunu’nda yapılan tanımlamalarda, bu eğitimin işletmelerde mesleki eğitim olarak, Yönetmeliğinde ise staj olarak tanımlanmış olması sonucu değiştirmez. Yargıtay Dördüncü Hukuk Dairesi, E. 2016/11761 K.2017/511 25/1/2017)”

16. Somut olayda başvuranın Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Meslek Yüksekokulu bünyesinde 4 yıllık hemşirelik eğitimi süresince eğitimi kapsamında Ahi Evran Üniversitesi

Eğitim Araştırma Hastanesinde yapmış olduğu uygulama eğitimlerinin teknik olarak “mesleki eğitim” niteliği taşıdığı, mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları öğrencilerinin de aldıkları mesleki eğitim dolayısıyla 3308 sayılı Kanun kapsamında ücret almaya hak kazandığı değerlendirilmektedir.

17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; mesleki alanda bilgi ve beceriyi arttırmayı hedefleyen mesleki eğitimin yasal dayanağını oluşturan 3308 sayılı Kanununun 25 inci maddesi kapsamında, başvuranın mesleki eğitimlerini yaptığı sağlık işletmesi tarafından yaz stajı yapmadığı gerekçesiyle mesleki eğitimin karşılığı olan ücretin verilmemesi yönündeki idari işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği

Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Kırşehir

Asliye Hukuk Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

20. Açıklanan gerekçelerle;

Başvuranın eğitimi kapsamında aldığı mesleki eğitimin tespit edilerek gerekli koşulların sağlanması durumunda ücretin ödenmesi yönünde KIRŞEHİR VALİLİĞİNE

TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA, KIRŞEHİR VALİLİĞİNE VE AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ

REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası

uyarınca, KIRŞEHİR VALİLİĞİ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi