|
ÖZET: Başvuru, Milli Savunma Bakanlığı Hava Kuvvetleri Komutanlığı’nda görevli bir bireyin, kamu görevinden çıkarılmasının ardından yargı kararı ile göreve iade edilmesi sürecinde, özlük ve mali hakları arasında yer alan banka promosyonunun ödenmemesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 16 Nisan 2020’de görevden çıkarılmış, 20 Ocak 2021’de mahkeme kararı ile bu işlem iptal edilerek 12 Temmuz 2021’de yeniden göreve başlamıştır. Ancak, görevden ayrıldığı süre zarfında ödenmeyen banka promosyonlarının kendisine verilmesini talep etmiştir.
İlgili idare, başvuranın görevden çıkarıldığı dönemde maaş alamadığı için banka promosyonunun da ödenemeyeceğini belirtmiştir. İdare, promosyon ödemelerinin yalnızca personel statüsünde bulunanlara yapıldığını, başvuranın bu süre zarfında personel olarak değerlendirilmediğini ifade etmiştir. Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereği, promosyon ödemelerinin bütçeden karşılanamayacağına dair mevzuat hükümleri de vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın yargı kararı ile göreve iade edilmesi nedeniyle, idarenin hukuka aykırı işlemlerinin sonuçlarının ortadan kalktığını ve bu nedenle başvuranın eksik kalan promosyon ödemelerinin yapılması gerektiğini tespit etmiştir. İdarenin bu konuda gerekli adımları atması için tavsiyede bulunulmuş ve kararın uygulanması için belirli bir süre tanınmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6893-S.22.10582
BAŞVURU NO : 2021/20933
KARAR TARİHİ : 01/06/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
HAVA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI
Banka promosyonunun ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 06/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihli başvuruda başvuran özetle; “Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı
Hava Kuvvetleri Komutanlığı/Eskişehir’de görev yapmakta iken 16/04/2020 tarihinde Bakanlık
Makamının onayı ile kamu görevinden çıkarıldığını, Eskişehir 1’inci İdare Mahkemesi’nin Esas
No: / , Karar No: / , 20/01/2021 tarihli kararı ile tarafına uygulanan işlemin iptal edildiğini, 12/07/2021 tarihinde Bakanlık onayı ile Ankara Tedarik Bölge Başkanlığı’nda göreve başladığını, görevden ayrı kaldığı süre zarfındaki özlük ve parasal hakları ile ilgili olarak 13/07/2021 tarihinde yazmış olduğu dilekçesi doğrultusunda tarafına 15/05/2020 – 11/07/2021 tarihleri arasında ödenmeyen maaşlarının 7075 sayılı kanun 10/A maddesi kapsamında ödemesinin yapıldığını ancak mali ve sosyal hakların bir unsuru olan banka promosyonlarının ödenmediğini iddia ederek kamu görevinden uzak kaldığı döneme tekabül eden banka promosyonlarının ödenmesini” talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu uyuşmazlığın çözümü adına Kurumumuzca Milli Savunma Bakanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir. Milli Savunma Bakanlığı ve Hava Kuvvetleri Komutanlığından cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvurucu ’in talebine yönelik değerlendirmede; Anayasa’nın 125/7 madde ve fıkrasında “İdare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. ” hükmü, 5018 sayılı
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 13 üncü maddesinde; “Bütçenin hazırlanması, uygulanması
ve kontrolünde aşağıdaki ilkelere uyulur; h) Kamu idarelerine bütçeyle verilen harcama yetkisi, kanunlarla düzenlenen görev ve hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla kullanılır. …n) Kamu hizmetleri, bütçelere konulacak ödeneklerle mevzuatla belirlenmiş yöntem, ilke ve amaçlara uygun olarak gerçekleştirilir. o)
Bütçelerde, ödenekler belirli amaçları gerçekleştirmek üzere tahsis edilir.” hükmü, 32’nci maddesinde ”
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve Kanun çerçevesinde yapılmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur. ” hükmü,
2.2. İdare ile Akbank AŞ. arasında 10 Şubat 2020 tarihli “Özlük Hakları Ödenmesi, Bankacılık Hizmetleri, Banka Promosyonu Dağıtılması işine Ait Taslak Protokol’ün “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu protokolün amacı, idarede görevli personelin özlük haklarının banka aracılığı ile ödenmesine… hükmü, “Tanımlar” başlıklı 6’ncı maddesinde ‘Personel: Eskişehir garnizonunda konuşlu bulunan birlik ve kurumlarda görevli subay astsubay/uzman çavuş, memur, uzman erbaş, işçi, geçici işçi gibi banka aracılığıyla adına maaş, ücret ve ikramiye ödemesi yapılan personeli ifade eder. ” hükmü, “Banka
Promosyonu” başlıklı 22’nci maddesinde ” Bu tutar ilgili ay maaş alan personel sayısına bölünerek çıkan rakam promosyon olarak personel hesaplarına banka tarafından yatırılacaktır” ” hükümlerinin düzenlendiği,
2.3. Anayasanın 125’inci maddesine göre; idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlüdür. Bu bakımdan idarenin sorumluluğu Anayasa prensibi olarak kabul edilmiş ancak Anayasa’da
İdarenin sorumluluğunun hangi esaslara göre belirleneceği düzenlenmeyerek bu sorunun çözümü öğreti ve yargı kararlarına bırakıldığını, Genel kabule göre idarenin sorumluluğu hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk esaslarına dayandırılmakla birlikte idarenin tazminle sorumlu tutulabilmesi için bir zararın varlığı, zararı doğuran eylemin idareye yüklenebilir olması, zararlı sonuç ile eylem veya işlem arasında doğrudan bir nedensellik bağının bulunması ve zararın haklı, makul, gerçek ve tazmini gerekli bir zarar olmasının gerekmekte olduğu,
2.4. Bu kapsamda idarenin tazmin sorumluluğunun doğabilmesi için gerekli olan ilk şart idarenin atfı kabil zarar doğurucu davranışının bulunmasının gerektiği, İdarenin işlem ya da eylem şeklinde ortaya çıkan olumlu veya olumsuz bir davranışının bulunmaması halinde ise idarenin sorumluluğunun söz konusu olmayacağı, Bununla birlikte İdarenin sorumluluğu için sadece idari bir işlem veya eylem gerekmemekte olup, bu idari işlem veya eylemin ayrıca idareye isnat edilebilir olmasının da gerektiği, Bu bakımdan zarara yol açan işlem veya eşlem idarenin tamamen dışındaki sebeplerle gerçekleşmesi halinde zararın idareye atfı kabil olmayacağı gibi idarenin sorumluluğunu da doğurmayacağı, somut olayda promosyon ödemelerini yapan banka ile idare arasında imzalanan protokolde; protokolün amacının idarede görevli personelin özlük haklarının banka vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasların düzenlenmesi olduğu, nitekim Protokolün tanımlar başlıklı ilgili maddesinde personel ifadesinin Eskişehir garnizonunda konuşlu birlik ve kurumlarda görevli kişileri kapsadığı, banka tarafından yapılacak promosyon ödemelerinin ilgili ay içerisinde maaş alan personel savışına bölünerek hesaplandığı hususları da göz önünde bulundurulduğunda promosyon ödemesi esnasında şahsın personel statüsü içerisinde bulunmasının gerektiği. statü içerisinde yer alınmaması durumunda personel olarak değerlendirilemeyeceği dolayısıyla
‘promosyon ödemelerinden faydalanamayacağından bahisle idareye atfı kabil bir zararın bulunmadığı,
2.5. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda kamu hizmetlerinin tahsis edilecek olan kamu bütçesiyle yerine getirileceği, kamu bütçesini kullanacak olan harcama yetkilisinin ancak kanunlarla düzenlenen görev ve hizmetlerin yerine getirilmesi maksadıyla bütçe ilke ve esaslarına uygun şekilde en etkin ve verimli şekilde kullanılması gerektiğinin belirtildiği, bu kapsamda özel hukuk hükümlerine tabi
banka tarafından yatırılan promosyon ödemelerinin bütçeden karşılanamayacağı, nitekim talep edilen miktarın bütçeden karşılanmasına yönelik mevzuat kapsamında herhangi bir düzenlemenin de bulunmadığı, promosyon miktarının bütçeden ödenmesi halinde kamu hizmetlerinin gerçekleştirilmesi maksadıyla tahsis edilen bütçenin; kanun, tüzük, yönetmelik ile bütçe ilke ve esaslarına aykırı şekilde kullanılarak kamu zararına sebebiyet verileceğinin izahtan vareste olduğu,
2.6. Bununla birlikte idarenin sorumluluğunun söz konusu olabilmesi için meydana gelen zararın idarenin doğrudan gerceklestirdiği işlem veya eyleminden kaynaklanması, diğer bir ifadeyle, zarar ile zarar veren davranış arasında illiyet rabıtasının bulunmasının gerektiği, İdarenin fiili, ortaya çıkan zararın doğrudan nedeni ya da zarar idarenin işlemi veya eyleminin doğrudan sonucu olmasının aksine ortaya çıkan sonucun hayatın olağan akışına nazaran beklenilmeyen bir durum olarak meydana gelmesi halinde ise artık İdarenin sorumluluğuna gidilemeyeceği, şomut olayda başvurucu tarafından kamu görevinden çıkarıldığı dönemlere ait promosyon ödemeleri talep edilmişse de: başvurucunun görevinden çıkarılması işlemi ile talep edilen promosyon ödemeleri arasında doğrudan bir illiyet bağının bulunmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde idareye yüklenebilir bir zararın bulunmadığından bahisle başvurucuya promosyon ödemesi yapılmaması işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı, 2.7. Banka promosyonları Komutanlık Makamı ile Akbank T.A.Ş. arasında 10 Şubat 2020 tarihinde imzalanan, Maaş Ödemesi, Bankacılık Hizmetleri ve Banka Promosyonu Protokolü kapsamında ödendiğini, Söz konusu protokolün; 22’nci maddesinde; “Promosyon, protokolün yürürlüğe girdiği ve ilk maaş ödemesinin yapıldığı aydan başlayarak sözleşmenin sona erdiği son maaş ödemesinin yapıldığı ayda dahil olmak üzere her ay maaş, maaş farkı, uçuş toptan ödemesi. tazminat. ücret, işçi sözleşme farkı, işçi ikramiye/tediye işçi izin ücreti adı altında bankaya yatan toplam tutarın %1.69’u olduğu, Bu tutarın ilgili ay maaş alan personel sayısına bölünerek çıkan rakamın promosyon olarak personel hesaplarına banka tarafından yatırılacaktır.” Hükmüne 25′ inci maddesi “Komutanlık ödeme tutarının tamamını en geç 2 (iki)
iş günü önce ilgili hesapta bulundurmaktan ve bunun kontrolü ile takibinden sorumludur.” Hükmünün bulunduğu, Maaş Ödemesi, Bankacılık Hizmetleri ve Banka Promosyonu Protokolünün ilgili maddelerinden de anlaşılacağı üzere promosyon ödemesinin yapılabilmesinin promosyon ödemesinin yapılacağı ay içinde ödeme yapılacak tüm personele ait toplu maaşının Komutanlığımız adına açılan kurumsal hesabında bulundurulması ve toplu maaş tutarının iki iş günü kurumsal maaş hesabında bekletilmesi koşullarına bağlandığı, Başvurucu . ‘e kamu görevinden çıkarıldığı tarihi takip eden
15 Mayıs 2020 tarihinden Araştırma Merkezine atandığı 12 Temmuz 2021 tarihe kadar olan 78.215,52 TL
maaşının defaten ödendiği ve doğrudan kendi hesabına yatırıldığı, ilgili protokol gereği başvurunun olumlu sonuçlandırılamadığı, şayet söz konusu personel kamu görevinden ayrı kaldığı tarihlerde çalışmış olsa idi alacağı toplam banka promosyonu tutarının 1.817,04 TL olduğu, dolayısıyla başvuranın banka promosyonun yukarıdaki gerekçelerle ödenmeyeceği” ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1.“Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”, 3.2. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”,
3.3.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
3.4. 125 inci maddesinin yedinci fıkrası; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”,
4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”,
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 28’inci maddesinde: “(1) Danıştay, Bölge İdare
Mahkemeleri, İdare ve Vergi Mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz (30) günü geçemez.”
6. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
7. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
8. 31/07/2018 tarihli ve 30495 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve 7145 sayılı “Bazı Kanun ve
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 26. maddesiyle eklene
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici Madde 35’inci maddesinde; “A) Bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle; terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkında Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun salt çoğunluğunca; Yargıtay daire başkanı ve üyeleri hakkında Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunca; Danıştay daire başkanı ve üyeleri hakkında Danıştay
Başkanlık Kurulunca; hâkim ve savcılar hakkında Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulunca, askeri hâkimler hakkında Milli Savunma Bakanının başkanlığında, Milli Savunma Bakanı tarafından birinci sınıf askeri hâkimler arasından seçilecek iki askeri hâkimden oluşan komisyonca ve Sayıştay meslek mensupları hakkında Sayıştay Başkanının başkanlığında, başkan yardımcıları ile Sayıştay Başkanı tarafından belirlenecek bir daire başkanı ve bir üyeden oluşan komisyonca meslekte kalmalarının uygun olmadığına
ve meslekten çıkarılmalarına karar verilir. Bu kararlar, Resmî Gazetede yayımlanır ve yayımı tarihinde ilgililere tebliğ edilmiş sayılır. Meslekten çıkarma kararlarına karşı ilgili kanunlarda yer alan hükümler uyarınca itiraz edilmesi veya yeniden inceleme talebinde bulunulması üzerine verilen kararlar da Resmî
Gazetede yayımlanır ve yayımı tarihinde ilgililere tebliğ edilmiş sayılır. Bu kişiler hakkında alınan kararlar on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Görevden uzaklaştırılanlar veya görevlerine son verilenlerin silah ruhsatları ve pasaportları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilir.
Bu fıkranın birinci paragrafı uyarınca görevine son verilenler hakkında bu maddenin (B) fıkrasının ikinci paragrafı hükümleri uygulanır. Ayrıca askeri hâkimlerin askeri rütbeleri, mahkûmiyet kararı aranmaksızın alınır.
B) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle; terör örgütlerine veya Millî Güvenlik
Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen; 1) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi personel Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır…”
9.20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin 4 üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”, 5 inci maddesinde; “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
10. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin 1 inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında
yer alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı Hava Kuvvetleri Komutanlığı’nda görev yapmakta iken 16/04/2020 tarihinde Bakanlık Makamının onayı ile kamu görevinden çıkarıldığını, Eskişehir 1’inci İdare
Mahkemesi’nin Esas No: / , Karar No: / , 20/01/2021 tarihli kararı ile tarafına uygulanan işlemin iptal edildiğini, 12/07/2021 tarihinde Bakanlık onayı ile Ankara Tedarik Bölge Başkanlığı’nda göreve başladığını, kamu görevinden uzak kaldığı döneme ait maaş ve özlük hakları iade edilirken söz konusu döneme isabet eden banka promosyonlarını alamadığını, kamu görevinden çıkarıldığı tarihi takip eden ay başından göreve başladığı tarihe kadar geçen süreye tekabül eden tüm mali ve sosyal haklarının tarafına ödenmesi gerektiğini, banka promosyonunun da mali ve sosyal hakların bir unsuru olduğunu iddia ederek, söz konusu döneme isabet eden banka promosyonunun tarafına ödenmesini, talep etmektedir.
13. İlgili idare, banka promosyonu sözleşmesinde promosyonun aylık dönemler itibariyle yapıldığı, başvuranın, ihraç olduğu sürede aylar itibariyle maaş alamadığından banka promosyonunun da yatırılamadığı belirtilerek idarelerince yapılan işlemlerin mevzuat hükümlerine ve bankayla yapılan sözleşme hükümlerine uygun olduğu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda kamu hizmetlerinin tahsis edilecek olan kamu bütçesiyle yerine getirileceği, kamu bütçesini kullanacak olan harcama yetkilisinin ancak kanunlarla düzenlenen görev ve hizmetlerin yerine getirilmesi maksadıyla bütçe ilke ve esaslarına uygun şekilde en etkin ve verimli şekilde kullanılması gerektiğinin belirtildiği, bu kapsamda özel hukuk hükümlerine tabi banka tarafından yatırılan promosyon ödemelerinin bütçeden karşılanamayacağı, nitekim talep edilen miktarın bütçeden karşılanmasına yönelik mevzuat kapsamında herhangi bir düzenlemenin de bulunmadığı, promosyon miktarının bütçeden ödenmesi halinde kamu hizmetlerinin gerçekleştirilmesi maksadıyla tahsis edilen bütçenin; kanun, tüzük, yönetmelik ile bütçe ilke ve esaslarına aykırı şekilde kullanılarak kamu zararına sebebiyet verileceği, bu nedenle ilgiliye başvuruya konu ödemenin yapılamayacağı hususlarını belirtmiştir.
14. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
15. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden “promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
16. Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu Genelgenin 4 üncü maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
17. Dosyadaki bilgi ve belgelerde; Eskişehir Garnizon Komutanlığı ile Akbank Eskişehir İstasyon Şubesi arasında, 15/03/2020-15/03/2023 tarihleri arasındaki dönem için yapılan Kurum Maaş Ödeme
Protokolünün Promosyon, protokolün yürürlüğe girdiği ve ilk maaş ödemesinin yapıldığı aydan başlayarak sözleşmenin sona erdiği son maaş ödemesinin yapıldığı ayda dahil olmak üzere her ay maaş, maaş farkı, uçuş toptan ödemesi. tazminat. ücret, işçi sözleşme farkı, işçi ikramiye/tediye işçi izin ücreti adı altında bankaya yatan toplam tutarın %1.69’u olduğu, Bu tutarın ilgili ay maaş alan personel sayısına bölünerek çıkan rakamın promosyon olarak personel hesaplarına banka tarafından yatırılacaktır.” Hükmüne istinaden kurum personeline her ay değişen miktarlarda banka promosyonu ödendiği, başvuranında 15/05/2020 – 11/07/2021 tarihleri arasında kamu görevinden çıkarılması nedeniyle Kurum Maaş Ödeme Protokolüyle imza altına alınan kurum personeline aylık bazda ödenen banka promosyon tutarlarını alamadığı, dolayısıyla başvuranın kamu görevinden uzak kaldığı dönemde alması gereken toplam 1.817,04 TL banka promosyonundan mahrum bırakıldığı anlaşılmıştır.
18. Bilindiği gibi Hukuk devletinin gereklerinden biri de idarenin hukukla bağlı olması ve hukuka aykırı işlem ve eylemlerinden dolayı kişilere verdiği zararların tazmini olup, Anayasanın 125 inci maddesinde de İdarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 35’inci maddesinde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle; terör örgütlerine veya Millî Güvenlik
Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen; 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi personelin Milli Savunma Bakanının Onayı ile kamu görevinden çıkarılacağı hükme bağlanmakta birlikte 2577 sayılı Kanunun 28’inci maddesinde ise, Danıştay, Bölge İdare Mahkemeleri, İdare ve Vergi Mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu ve bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz (30) günü geçemeyeceği hüküm altına alınmaktadır.
19. Hukuk devletinin gereklerinden biri de idarenin hukukla bağlı olması ve hukuka aykırı işlem ve eylemlerinden dolayı kişilere verdiği zararların tazmini olup, Anayasanın 125 inci maddesinde de İdarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır.
20. Bu doğrultuda, kamu görevinden çıkarılan ancak yargı kararı ile de göreve iade edilen başvuranın kamu görevinden çıkarılmamış olsaydı mevcut personel olarak promosyon ödeme sözleşmesine dahil edilecek ve maaşının banka aracılığıyla yatırılması nedeniyle promosyon ücretinden yararlanabilecekti.
Başvuranın idarenin hukuka aykırı işlemi nedeniyle bu imkandan mahrum kaldığı dikkate alındığında; idarenin hatalı işlemi nedeniyle oluşan külfetin başvurana yükletilemeyeceği, başvuranın eksik kalan promosyon ödemelerinin idare tarafından karşılanması gerektiği tespit edilmiştir.
21. Danıştay 12. Dairesinin 30/11/1998 tarih ve E:1995/6978, K:1998/2918 sayılı kararı ile onanan Ankara 2. İdare Mahkemesinin 14/10/1993 tarih ve E:1992/182, K:1993/1398 sayılı kararında; “… görevine son verilmesine dair işlemin idare mahkemesince iptali, Danıştay’ca da onanması üzerine 30/09/1991 tarihinde göreve iade edilen davacının, görevine son verilmesine dair işlemin hukuka aykırılığının mahkeme kararı ile sabit olması nedeniyle bu işlemden doğan zararınızın idarece tazmin edilmesinin Anayasanın 125 inci maddesi ve bu yolda ki idare hukuku ilkesi gereği olduğu, davacının zararını, alamadığı aylıkları ile sınırlı tutmaya olanak bulunmadığından açıkta kaldığı sürede aylık ve özlük haklarını zamanında alamaması nedeniyle uğradığı zararın yasal faiz ödenerek tazmininin gerektiği …” hükmüne varılmıştır.
22.Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yargı kararı ile kamu görevine geri dönmesine karar verilen kişiler bakımından idarenin almış olduğu kamu görevinden çıkarılma işlemlerinin tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılacağı, bu kapsamda göreve başlayanlara kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakların ödenmesi gerektiği, ayrıca başvuranın idarenin tesis etmiş olduğu idari işlem nedeniyle kendi iradesi dışında görevinden çıkarıldığı, mahkeme kararı ile görevine geri döndüğü, idarenin haksız işlemi nedeniyle oluşan külfetin başvurana yükletilemeyeceği, başvurana mahrum kaldığı miktar kadar promosyon ödemesinin yapılmasının gerektiği tespit edilmiş olup başvuranın banka promosyonu ödenmesi talebinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 23. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Eskişehir İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi yönünde, yeni bir işlem tesisi için MİLLİ
SAVUNMA BAKANLIĞI’NA ve HAVA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI’NA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, HAVA
KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, BAŞVURANA, MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI’NA ve HAVA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi