|
ÖZET: Danıştay kararında, şikayetçi tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yapılan hususi pasaport talebinin reddedilmesi üzerine hukuka aykırılık iddiasıyla başvuruda bulunulmuştur. Şikayetçi, kamu görevinden çıkarılmasına rağmen, hususi pasaport talep edebilmesi için gerekli olan formun düzenlenmediğini ve bu durumun hukuka aykırı olduğunu savunmuştur. Ancak, ilgili mevzuat incelendiğinde, 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılanların hususi damgalı pasaport alma hakkının bulunmadığı belirtilmiştir.
Kararda, hususi pasaportların yalnızca belirli kadrolardaki kamu görevlilerine verileceği ve kamu görevinden çıkarılanların bu haktan yararlanamayacağı vurgulanmıştır. Dolayısıyla, başvuranın talebinin reddedilmesinde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, şikayetçinin hususi pasaport talep formunun tanzim edilmemesi işlemi hukuken geçerli bulunmuş ve başvurusu reddedilmiştir. Bu karar, kamu görevlisi olma şartının ihlali nedeniyle hususi pasaport verilmesinin mümkün olmadığını ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/16822-S.21.26952
BAŞVURU NO : 2021/11073
KARAR TARİHİ : 30/11/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Hususi Pasaport Talep Formunu Belgesinin tanzim edilmemesi işleminin hukuka aykırı olduğunun tespiti ve talebinin karşılanması yönünde karar verilmesi talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi dilekçesinde özetle, Nüfus ve Vatandaşlık İl Müdürlüklerine hususi damgalı pasaport başvurusunda bulunabilmesi için, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü tarafından adına Hususi Pasaport Talep Formu/Belgesinin düzenlenerek teslim edilmesi/gönderilmesi gerektiğini, ancak sözlü olarak yapmış olduğu talebin reddi üzerine Kurumumuza 08/02/2021 tarihinde 2021/3012 sayılı taleple başvuruda bulunduğunu, bu başvurusuna ilişkin olarak alınan 30/03/2021 tarihli kararla dostane çözüm yöntemi benimsendiğini ve talebinin Bakanlığa (Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığı) gönderildiğini, bu aşamadan sonra, Bakanlığın söz konusu belgeyi tanzim ederek tarafına göndermesi gerekmekle birlikte, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü tarafından alınan 20.04.2021 tarih ve sayılı kararla “Kamu Denetçiliği Kurumundan alınan
30.03.2021 tarihli ve sayılı yazı incelenmiş olup, talebinizin İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünce
kurumumuza ibraz edilmesi halinde işlem yapılacaktır.” yönünde karar verildiğini,
1.1. Bunun üzerine Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına CİMER üzerinden 03/05/2021 tarih ve sayıyla başvuru yaptığını, bu başvuruda; ‘Hususi damgalı pasaport alabilmeme yönelik olarak tarafımca 07/02/2021 tarih ve başvuru numarasıyla CİMER üzerinden Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunulmuş olup gönderilen cevap yazısında yazıda
“CİMER başvurunuz incelenmiş olup, pasaport almanıza engel durum kaydına rastlanılmamıştır.” ifadelerine yer verildiğini, “Bu çerçevede; adıma hususi pasaport tanzim edilmesi önünde hukuki herhangi bir engel bulunmamakta olup, hususi pasaport talebinde bulunabilmem için idarenizce adıma düzenlenecek belge/formun adresime gönderilmesini talep ederim” şeklindeki taleple bir kez daha Aile, Çalışma ve
Sosyal Hizmetler Bakanlığına ilettiğini, talebini karşılayacak idarenin, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığı olmasına rağmen, CİMER üzerindeki kayıtlardan anlaşıldığı üzere Bakanlığın bu talebini
05/05/2021 tarihinde İçişleri Bakanlığına sevk ettiğini, İçişleri Bakanlığı’nın bu yazıyı 26/05/2021 tarihinde Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına sevk ettiğini, Bakanlığın ise 26/05/2021 tarihinde tekrar İçişleri Bakanlığına sevk ettiğini,
1.2. Aradan uzunca bir süre geçmesine rağmen bu hususta olumlu hiçbir işlem tesis edilmediğini, netice itibariyle hususi damgalı pasaport alabilmesi için Nüfus ve Vatandaşlık İl Müdürlüğüne vermesi gereken ve Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından düzenlenecek olan Hususi Pasaport Talep
Formu/Belgesi’nin ad geçen bakanlık tarafından bir türlü tanzim edilmediğini, sorunun çözülmediğini sürekli öteleme ve başka kurumlara sevk etme yöntemi benimsendiğini,
1.3. Umuma mahsus pasaport almasının önünde hiçbir yasal-fiili engel bulunmadığı gibi hususi pasaport alabilmesi için de bütün yasal koşulları sağladığını, talebinin son derece basit ve haklı bir talep olduğunu, talebinin karşılanmamasının açıkça hukuka aykırılık arz etiğini ifade ve iddia ederek,
1.4. Bu çerçevede; adına tahdit kaydının olmaması, umuma mahsus pasaport almasının önünde herhangi bir engel bulunmaması, hakkında herhangi bir adli-idari soruşturma veya davanın olmaması ve çalıştığı dönem içerisinde hususi damgalı pasaport alması için öngörülen koşulları sağlamış olması ile Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğün hususi pasaport alabilmesine yönelik cevabi yazısı (CİMER)
gözetilerek,
1.5. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca adına Hususi Pasaport Talep Formunu Belgesinin tanzim edilmemesinin hukuka aykırı olduğu ve talebinin karşılanması yönünde karar verilmesi taleplerinde bulunmaktadır.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 12/08/2021 tarih ve S. sayılı yazımız ile bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup,
2.1. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Personel Dairesi Başkanlığı’ndan alınan 10/09/2021 tarih ve E- – sayılı yazıda; “ Bakanlığımız kayıtlarına 17.08.2021 tarihinde giren “İlgi” yazınız üzerine, 703 sayılı KHK’nin 224 üncü maddesinin 2 nci fıkrasına istinaden Bakanlığımıza devredilen (Mülga) Başbakanlık personeli (T.C. Kimlik No: ) özlük dosyası incelenmiş olup, ilgilinin 672 sayılı KHK ile 01.09.2016 tarihi itibarıyla kamu görevinden çıkarıldığı, OHAL inceleme Komisyonuna yapmış olduğu başvurunun ise 15.01.2020 tarihli ve sayılı karar ile reddedildiği anlaşılmıştır.
Bilindiği üzere, Hususi Damgalı Pasaportlar 5682 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine göre düzenlenmektedir. Söz konusu Kanunun 14 üncü maddesinde; “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine…” verilir denilmektedir.
Ayrıca 672 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. Maddesinin 3. Fıkrasında” Birinci fıkra kapsamında görevinden çıkarılanlar, varsa uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.” denilmektedir.
Adı geçen hakkında Kurumunuzdan alınan “İlgi” yazıda belirtildiği üzere, pasaport tahdit kaydının olmadığına dair ilgili kurumdan alınmış herhangi bir yazı bulunmamakla birlikte, Hususi Damgalı
Pasaport müracaatı için kamu görevlisi olması, yazıda belirtilmiş olan umuma mahsus pasaport alabilmesi için ise, Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüklerine müracaat yapılması gerekmektedir.
Konunun belirtilen hususlar çerçevesinde değerlendirilerek, adı geçenin talep etmesi durumunda Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğüne müracaatını sağlamaya yönelik olarak kendisine Kamu görevinden çıkarıldığına dair görev yazısı düzenlenebilecektir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
2.2. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün 23.08.2021 tarih ve E sayılı yazısında özetle; “ … hakkında yapılan incelemede; Başbakanlık Merkez Teşkilatında
Sek. İzl. ve Değ. Raportörü olarak görev yapmakta iken 7080 (672 sayılı KHK) sayılı Olağanüstü Hal
Kapsamında Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul
Edilmesine Dair Kanunun “Kamu personeline ilişkin tedbirler” başlıklı 2 nci maddesinin (a) bendi kapsamında kamu görevinden çıkarıldığı tespit edilmiştir.
Bilindiği üzere, 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14/A bendinde hususî damgalı pasaportlar; “birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T. C .
Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, …
Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir.”
C) bendinde hususi damgalı pasaport; “Talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir. . . ” hükmü ye almaktadır.
7080 (672 sayılı KHK) sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere
Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunun 2’nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi kapsamında kamu görevinden çıkarılan kişilerin;
2’nci fıkra hükmü gereğince; mahkûmiyet kararı aranmaksızın, rütbe ve/veya memuriyetlerinin alındığı ve bu kişilerin görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmeyecekleri; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyecekleri ve ilgili pasaport birimlerince pasaportların iptal edilebileceği,
3’üncü fıkrasında ise; Birinci fıkra kapsamında kamu görevinden çıkarılanların, varsa uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamayacakları ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacakları hüküm altına alınmıştır.
Bu itibarla, 7080 sayılı Kanunun 2 inci maddesi hükmünce kamu görevinden çıkarılan 5682 sayılı Pasaport Kanunun 14 üncü maddesinin (A) bendinin birinci fıkrasında sayılan şartları taşımadığının anlaşılması nedeniyle hususi damgalı pasaport hakkından yararlanamayacağı hususunda; Bilgi ve gereğini arz ederim.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
5. 7080 (672 sayılı KHK) sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Kamu Personeline İlişkin Alınan
Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunun “Kamu personeline ilişkin tedbirler” başlıklı 2’nci maddesinde; “ (1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik
Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan;
a) Ekli (1) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden, b) Ekli (2) sayılı listede yer alan kişiler Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatından, c) Ekli (3) sayılı listede yer alan kişiler Jandarma Genel Komutanlığı teşkilatından, ç) Ekli (4) sayılı listede yer alan kişiler Sahil Güvenlik Komutanlığı teşkilatından, başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz.
Haklarında ayrıca özel kanun hükümlerine göre işlem tesis edilir.
(2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden, Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatından, Jandarma Genel
Komutanlığı teşkilatından ve Sahil Güvenlik Komutanlığı teşkilatından çıkarılan kişilerin, mahkûmiyet kararı aranmaksızın, rütbe ve/veya memuriyetleri alınır ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkin belgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar. Bu kişiler hakkında ilgili bakanlık ve kurumlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirimde bulunulur. Bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilir.
(3) Birinci fıkra kapsamında kamu görevinden çıkarılanlar, varsa uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.”
6. 5682 Sayılı Pasaport Kanunun; “Hususi pasaportlar” başlıklı 14’üncü maddesinde, “ A) Hususî damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek
suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri ile vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir. …
C) Hususi ve Hizmet Damgalı Pasaportlar; Talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir. Bu nev’i pasaportlar aynı şart dahilinde İçişleri
Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının vereceği talimat üzerine, Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de verilebilir. Yukarıdaki «A» ve «B» bendlerinde yazılı eşlere ve çocuklara hususi veya hizmet damgalı pasaport verilmesi veya çocukların refakat hanesine kaydı için de aynı yazılı başvuruya lüzum vardır. Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır. …”,
7. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün 09.03.2018 tarihli ve 21711 sayılı İkinci Nesil
Pasaport Uygulama Talimatı’nın “Pasaport verilmesi yasak olan haller” başlıklı 15’inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “ Emeklilik veya çekilme sebepleri dışında devlet memuriyetinden veya meslekten çıkarılma cezası ile cezalandırılanlara ve bu kişinin hakkından dolayı eş ve çocuklarına hususi damgalı pasaport düzenlenmeyecek, başkaca engel bir durumları bulunmadığı takdirde umuma mahsus pasaport tanzim edilebilecektir.” hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Şikayetçi, iş bu Kararın 1. Nolu paragrafında, “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde yer verilen gerekçelere istinaden, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca adına Hususi
Pasaport Talep Formunu Belgesinin tanzim edilmemesi işleminin hukuka aykırı olduğunun tespiti ve talebinin karşılanması yönünde karar verilmesi taleplerinde bulunmaktadır.
10. 04/01/2020 tarihinde şikayetçinin Kurumumuza yaptığı, ‘hakkında pasaport sistemine konulan iptal kaydının/tahdit şerhinin kaldırılması’ yönündeki talepli başvurusu hakkında, “ , şikayete konu talebi hakkında, diğer ifadeyle pasaportuna yönelik iptal işleminin kaldırılması için, 02/07/2019 tarihinde
Ankara 10’uncu İdare Mahkemesi’nde E. sayılı dosya altında dava açtığı, söz konusu davanın ise 03/12/2019 tarihinde sayılı Ret Kararı ile sonuçlandığı anlaşılmış olup; “yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin olan” şikayet başvurusunun, yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri gereğince Kurumumuzca incelenmesine imkân bulunmamaktadır.” gerekçesiyle 30/03/2020 tarih ve S. sayılı İncelenemezlik Kararı verilmiştir.
11. 08/02/2021 tarihinde şikayetçinin Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın şikayet edilen idare olarak belirtildiği Kurumumuza yaptığı başvuruda, ‘Hususi Pasaport Talep Formu tanzim edilmesi yönünde karar verilmesi’ talebinde bulunduğu, yapılan başvuru hakkında; “Başvurucunun şikayet dilekçesinde konu hakkında idareye başvuruda bulunulmadığını belirttiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda öngörüldüğü şekliyle idari başvuru yollarının tüketildiğine dair güncel, antetli bilgi belge bulunmadığı tespit edilmiştir. Kurumumuzca bu aşamada başvurunun incelenmesine imkân bulunmamaktadır. Bu noktada, şikâyete konu iddianın dostane çözüm usulü de dikkate alınacak şekilde incelenmesi ve talebin değerlendirilmesini teminden başvurunun ilgili idareye gönderilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.” gerekçesiyle 30/03/2021 tarih ve S sayılı Gönderme Kararı verilmiştir.
12. Şikayetçinin incelenmekte olunan başvurusu hakkında idarelerden alınan cevabi yazıların tetkikinden; şikayetçinin, 672 sayılı KHK ile 01.09.2016 tarihi itibarıyla kamu görevinden çıkarıldığı, OHAL İnceleme Komisyonuna yapmış olduğu başvurunun ise 15.01.2020 tarihli ve sayılı karar ile reddedildiği anlaşılmıştır.
13. Şikayetçinin, ‘Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca adına Hususi Pasaport Talep Formunu
Belgesinin tanzim edilmemesi işleminin hukuka aykırı olduğunun tespiti ve talebinin karşılanması yönünde karar verilmesi’ talepleri hakkında ilgili mevzuat incelendiğinde; 7080 (672 sayılı KHK)
sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Kanun
Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunun 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a)
bendi kapsamında kamu görevinden çıkarılan kişilerin; 2’nci fıkra hükmü gereğince; mahkûmiyet kararı aranmaksızın, rütbe ve/veya memuriyetlerinin alındığı ve bu kişilerin görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmeyecekleri; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyecekleri ve ilgili pasaport birimlerince pasaportların iptal edilebileceği, 3 üncü fıkrasında ise; Birinci fıkra kapsamında kamu görevinden çıkarılanların, varsa uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamayacakları ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacakları, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun
“Hususi pasaportlar” başlıklı 14’üncü maddesinin (A) fıkrasında, hususi damgalı pasaportların; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verileceği, bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verileceği, hüküm altına alındığı tespit edilmiştir.
14. Uyuşmazlık konusu ve buna bağlı talepler hakkında; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan alınan cevabi yazıda özetle, “Adı geçen hakkında Kurumunuzdan alınan “İlgi” yazıda belirtildiği üzere, pasaport tahdit kaydının olmadığına dair ilgili kurumdan alınmış herhangi bir yazı bulunmamakla birlikte, Hususi Damgalı Pasaport müracaatı için kamu görevlisi olması, yazıda belirtilmiş olan umuma mahsus pasaport alabilmesi için ise, Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüklerine müracaat yapılması gerektiği” yönünde değerlendirmelerde bulunulduğu, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda özetle ‘7080 sayılı Kanunun 2 inci maddesi hükmünce kamu görevinden çıkarılan
5682 sayılı Pasaport Kanunun 14 üncü maddesinin (A) bendinin birinci fıkrasında sayılan şartları
taşımadığının anlaşılması nedeniyle hususi damgalı pasaport hakkından yararlanamayacağı’ yönünde değerlendirmelerde bulunulduğu tespit edilmiştir.
15. Tüm bu açıklamalar ve mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, 5682 sayılı Pasaport
Kanunu’nun 14’üncü maddesine göre hususi damgalı pasaportlardan faydalanma hakkına sahip olanlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilme imkanı söz konusu olmakla birlikte, kamu görevinden çıkarılmak suretiyle kamu görevinden ayrılanlara hususi damgalı pasaport düzenlenebilmesi mümkün değildir. Nitekim İkinci Nesil Pasaport Uygulama
Talimatı’nın “Pasaport verilmesi yasak olan haller” başlıklı 15’inci maddesinin üçüncü fıkrasında da emeklilik veya çekilme sebepleri dışında devlet memuriyetinden veya meslekten çıkarılma cezası ile cezalandırılanlara ve bu kişinin hakkından dolayı eş ve çocuklarına hususi damgalı pasaport düzenlenmeyeceği, bununla birlikte başkaca engel bir durumları bulunmadığı takdirde umuma mahsus pasaport tanzim edilebileceği ifade edilmiştir. (Kurumumuzun 02/08/2021 tarih ve 2021/11102-S.21.17852 sayılı Ret Kararı) Diğer bir ifadeyle, hususi damgalı pasaport hakkının, 5682 sayılı Kanun’un 14/A maddesinde sayılan görevlerden, emekli olan veya çekilenler bakımından sınırlı olmak suretiyle verilmiş bir hak olduğu, kamu görevinden çıkarılma cezasıyla tecziye edilenlerin, 5682 sayılı Kanun’un 14/A maddesinde yer alan emeklilik sebebiyle görevlerinden ayrılmış olanlar kapsamında olmadığı, şikayetçinin kamu görevinden çıkartıldığı, emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifesinden ayrılmadığı hususunun açık olduğu, bu nedenlerle başvuranın ‘Hususi Pasaport Talep Formunu Belgesinin tanzim edilmesi” talebi karşısında ilgili idarece tesis edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
16. Bu noktada başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idarece, şikayet konusu hakkında tesis edilen işleme hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, ilgili İdarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve ÇALISMA VE SOSYAL GÜVENLIK BAKANLIGI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Sadettin KALKAN
Kamu Başdenetçisi V.