|
ÖZET: Başvuru, Karesi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne yönelik olarak, kamu görevinden uzak kalınan süre boyunca ödenmesi gereken banka promosyonlarının talep edilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 01.09.2016 tarihinde 672 sayılı KHK ile ihraç edilip, 14.02.2022 tarihinde görevine iade edilmiştir. Bu süreçte, Karesi İlçe MEM tarafından 2017 ve 2020 yıllarında iki kez banka promosyonu anlaşması yapılmış, ancak başvuran bu ödemelerden faydalanamamıştır. Başvuran, kamu görevinden çıkarıldığı tarihten göreve başladığı tarihe kadar olan tüm mali ve sosyal haklarının ödenmesi gerektiğini, bu kapsamda banka promosyonunun da dahil olduğunu belirtmiştir.
İlgili idare, başvuranın talebinin reddedilmesine gerekçe olarak, promosyon ödemelerinin yalnızca görevde olan personele yapılabileceğini ifade etmiştir. Ancak, başvuranın ihraç edilmesi nedeniyle bu ödemelerden mahrum kaldığı ve hukuka aykırı bir işlem sonucunda bu durumun oluştuğu tespit edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın ihraç edilmediği varsayıldığında promosyon ödemesinden yararlanabileceğini ve bu nedenle idarenin hatalı işlemi nedeniyle oluşan zararın tazmin edilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesi ve başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi yönünde Karesi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin bu karara uygun hareket etmesi ve işlemi 30 gün içinde bildirmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/15603-S.22.23824
BAŞVURU NO : 2022/8681
KARAR TARİHİ : 05/12/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KARESİ İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Kamu görevinden uzak kalınan döneme tekabül eden banka promosyonlarının ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran özetle; 01.09.2016 tarihinde 672 sayılı KHK ile ihraç edildiğini, sonrasında görevine iade edilmesi için Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu’ na başvuruda bulunduğunu, nihayetinde 7075 S.K. İle Kurulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme
Komisyonu’ nun kararı ile 14.02.2022 tarihinde öğretmenlik görevine iade edildiğini, geçen süre zarfında
Karesi İlçe MEM tarafından TEK SEFERDE ve KİŞİ BAŞI olmak üzere 2017 (Akbank – 1785 TL ) ve
2020 ( İş Bankası – 2850TL) yıllarında olmak üzere 2 kez banka promosyon anlaşması yapıldığını ve
öğretmenlere ödemelerin yapıldığını, komisyon kararı ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince, kamu görevinden çıkarıldığı tarihi takip eden aybaşından göreve başladığı tarihe kadar geçen süreye tekabül eden tüm mali ve sosyal haklarının tarafına ödenmesi gerekmekte olduğunu, bu itibarla banka promosyonunun da mali ve sosyal hakların bir unsuru olduğundan bahisle söz konusu döneme isabet eden banka promosyonunun da tarafına ödenmesi talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu uyuşmazlığın çözümü adına Kurumumuzca Balıkesir İl Milli Eğitim Müdürlüğünden bilgi ve belge talep edilmiştir. İlgili idare tarafından gönderilen cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın dilekçesinde belirttiği üzere, 15.05.2017-14.05/2020 tarihleri arasında Akbank T.A.Ş Milli
Kuvvetler Şubesi ile Karesi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ile imzalanan maaş ödeme protokolünden cari dönemde görevde olan ve hâlihazırda ilgili şube aracılığı ile maaş alan personelin faydalandırıldığı,
2.2. Başvuranın yine dilekçesinde belirttiği 15.05.2020-14.05.2023 tarihleri arasındaki İş Bankası
Balıkesir Şubesi ile Karesi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü arasında imzalanan Maaş Ödeme Protokolünün 20. Maddesinde, “İşbu protokol süresi içerisinde KURUM’a açıktan veya naklen ataması yapılan ve ücretsiz izinden dönen kadrolu azami 260 personel için, ilgili personelin Bankadan ilk maaş alma tarihi ile protokolün bitiş tarihi arasında kalan sürede maaş alacağı ay sayısına oranla ek promosyon ödemesi Banka tarafından yapılacaktır.” denmekte olduğu, ancak 22.02.2022 tarihi itibariyle 260 personelin ek promosyon işleminin tamamlanması nedeniyle başvurana promosyon ödemesinin yapılamadığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1.“Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”, 3.2. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
3.4. 125 inci maddesinin yedinci fıkrası; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”,
4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”,
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 28’inci maddesinde: “(1) Danıştay, Bölge İdare
Mahkemeleri, İdare ve Vergi Mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz (30) günü geçemez.”
6. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
7. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
8.20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin 4 üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”, 5 inci maddesinde; “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin 1 inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında
yer alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Başvuran şikayet başvurusunda özetle, 01.09.2016 tarihinde 672 sayılı KHK ile ihraç edildiğini, sonrasında görevine iade edilmesi için Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu’ na başvuruda bulunduğunu, nihayetinde 7075 S.K. İle Kurulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu’ nun kararı ile 14.02.2022 tarihinde öğretmenlik görevine iade edildiğini, geçen süre zarfında Karesi İlçe MEM tarafından TEK SEFERDE ve KİŞİ BAŞI olmak üzere 2017 (Akbank – 1785 TL ) ve 2020 ( İş Bankası – 2850TL) yıllarında olmak üzere 2 kez banka promosyon anlaşması yapıldığını ve öğretmenlere ödemelerin yapıldığını, komisyon kararı ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince, kamu görevinden çıkarıldığı tarihi takip eden aybaşından göreve başladığı tarihe kadar geçen süreye tekabül eden tüm mali ve sosyal haklarının tarafına ödenmesi gerekmekte olduğunu, bu itibarla banka promosyonunun da mali ve sosyal hakların bir unsuru olduğundan bahisle söz konusu döneme isabet eden banka promosyonunun da tarafına ödenmesi talep etmektedir.
12. İlgili idareden edinilen bilgi ve belgelerden, 15.05.2017-14.05/2020 dönemine ait banka promosyonu sözleşmesi kapsamında promosyondan cari dönemde görevde olan ve halihazırda ilgili şube aracılığı ile maaş alan personelin faydalandırıldığı, 15.05.2020-14.05.2023 döneme ait banka promosyonundan ise ek
promosyon işleminin sözleşmeye yer alan ödeme yapılabilecek personel sayısının tamamlanması nedeniyle başvurana promosyon ödemesinin yapılamadığı belirtilmiştir.
13. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
14. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden “promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
15. Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu Genelgenin 4 üncü maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
16. Dosyadaki bilgi ve belgelerde; Başvuruya konu idare ile Akbank T.A.Ş arasında 15.05.201714.05/2020 tarihleri arasındaki dönem için imzalanan maaş ödeme protokolü ile tek seferde ödenmek üzere
1.785 TL, yine anılan idare ile Türkiye İş Bankası A.Ş. Balıkesir Şubesi arasında imzalanan ve 15.05.2020-
14.05.2023 dönemi kapsayan maaş ödeme protokolü kapsamında personele 2.850 TL promosyon ödemesi
yapıldığı, başvuranın da 01.09.2016–14.02.2022 tarihleri arasında kamu görevinden uzakta kalması nedeniyle Kurum Maaş Ödeme Protokolleriyle imza altına alınan ve kurum personeline ödenen banka promosyon tutarlarını alamadığı, dolayısıyla başvuranın kamu görevinden uzak kaldığı dönemde alması gereken toplam 4.635 TL banka promosyonundan mahrum bırakıldığı anlaşılmıştır.
17. Hukuk devletinin gereklerinden biri de idarenin hukukla bağlı olması ve hukuka aykırı işlem ve eylemlerinden dolayı kişilere verdiği zararların tazmini olup, Anayasanın 125 inci maddesinde de İdarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır.
18. Bu doğrultuda, 672 sayılı KHK ile kamu görevinden uzaklaştırılan ancak Olağanüstü Hal İşlemleri
İnceleme Komisyonu kararı ile görevine geri dönen başvuranın ihraç edilmemiş olsaydı mevcut personel olarak promosyon ödeme sözleşmesine dahil edilecek ve maaşının banka aracılığıyla yatırılması nedeniyle promosyon ücretinden yararlanabilecekti. Başvuranın idarenin hukuka aykırı işlemi nedeniyle bu imkandan mahrum kaldığı dikkate alındığında; idarenin hatalı işlemi nedeniyle oluşan külfetin başvurana yükletilemeyeceği, başvuranın eksik kalan promosyon ödemelerinin idare tarafından karşılanması gerektiği tespit edilmiştir.
19. Danıştay 12. Dairesinin 30/11/1998 tarih ve E:1995/6978, K:1998/2918 sayılı kararı ile onanan Ankara 2. İdare Mahkemesinin 14/10/1993 tarih ve E:1992/182, K:1993/1398 sayılı kararında; “… görevine son verilmesine dair işlemin idare mahkemesince iptali, Danıştay’ca da onanması üzerine 30/09/1991 tarihinde göreve iade edilen davacının, görevine son verilmesine dair işlemin hukuka aykırılığının mahkeme kararı ile sabit olması nedeniyle bu işlemden doğan zararınızın idarece tazmin edilmesinin Anayasanın 125 inci maddesi ve bu yolda ki idare hukuku ilkesi gereği olduğu, davacının zararını, alamadığı aylıkları ile sınırlı tutmaya olanak bulunmadığından açıkta kaldığı sürede aylık ve özlük haklarını zamanında alamaması nedeniyle uğradığı zararın yasal faiz ödenerek tazmininin gerektiği …” hükmüne varılmıştır.
20.Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme
Komisyonu kararı çerçevesinde göreve başlayan başvurana, ihraç edildiği tarihi takip eden aybaşından göreve başladığı tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakların ödenmesi gerektiği, ayrıca başvuranın idarenin tesis etmiş olduğu idari işlem nedeniyle kendi iradesi dışında görevinden uzak kaldığı, Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı ile görevine geri döndüğü, idarenin haksız işlemi nedeniyle oluşan külfetin başvurana yükletilemeyeceği, başvurana mahrum kaldığı miktar kadar promosyon ödemesinin yasal faiziyle birlikte yapılmasının gerektiği tespit edilmiş olup başvuranın banka promosyonu ödenmesi talebinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 21. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “kararların gerekçeli olması ilkesi” ile “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Balıkesir İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi yönünde, yeni bir işlem tesisi için KARESİ
İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, KARESİ
İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ve KARESİ İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi