TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/8166-S.20.12713
BAŞVURU NO : 2019/21562
KARAR TARİHİ : 29/05/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BURSA VALİLİĞİ
MUSTAFAKEMALPAŞA MÜFTÜLÜĞÜ
Başvuranın Bursa ili ilçesi
BAŞVURUNUN KONUSU :
Köyünde köy halkının yardımlarıyla yapılan cami görevlisine tahsis edilen lojman için kendisinden tahsil edilen ecrimisil bedelinin (lojman kira bedeli) iptal edilerek ödediği bedelin iade edilmesi talebi hk
BAŞVURU TARİHİ : 06/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarihli başvurusunda, Bursa ili ilçesi
Mahallesinde köy cemaati ve köy halkının yardımlarıyla yapılan cami görevlisine tahsis edilen lojmanda ikamet etmekte olduğunu, söz konusu lojmanın eksikliklerinin de yine köy cemaatinin yardımlarıyla giderildiğini, bu lojmanda yaklaşık 6 ay bedelsiz bir şekilde oturduğunu, herhangi bir kira sözleşmesi de bulunmadığını, bu sebeplerle lojmanda oturmasından dolayı kendisinden ecrimisil talep edilmesinin haksız olduğunu, kaldı ki konu ile ilgili Diyanet İşleri Başkanlığının 23/10/2014 tarih ve 4669 sayılı görüşünün de bulunduğunu, buna ek olarak Mengen Asliye Hukuk Mahkemesinin E K sayılı kararının da başvuranın haklılığını ortaya koyduğunu belirterek; 15/06/2019 ve 15/11/2019 tarihleri arasında ödediği ecrimisil (lojman kira bedeli) bedelinin iadesi ile bundan sonra söz konusu lojman için ecrimisil (lojman kira bedeli) tahakkuk ettirilmemesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Bursa Valiliği Çevre Ve Şehircilik
İl Müdürlüğü’nden 16/12/2019 tarih ve S sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Milli Emlak Dairesi Başkanlığı Osmangazi Emlak Müdürlüğünün 03/01/2020 tarih ve
E. sayılı cevabi yazısında; 2.1. Konu ile ilgili olarak yazı ve eklerinin, Mustafakemalpaşa Kaymakamlığına (Milli Emlak
Şefliği) iletilmesi üzerine, adı geçen idarenin cevabi yazısında, 2.1.1. Şikayet konusu taşınmaz olan Bursa ili, ilçesi, Mahallesi cami lojmanında ikamet eden başvuran da dahil olmak üzere ilçe sınırları dahilindeki tüm cami ve okul lojmanlarında ikamet eden işgalcilerden Bakanlığın (Milli Emlak Genel Müdürlüğü)
16/11/2005 tarih ve 45313 sayılı yazıları ve mülga Maliye Bakanlığının (Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü), Milli Emlak Genel Müdürlüğüne (Bütçe ve Yatırım Şubesi)
hitaben yazdığı 15 07/2016 tarih ve 12899 sayılı yazıları gereğince kamu konutlarından kira bedeli alındığı, 2.1.2. Milli Emlak Genel Müdürlüğünden alınan 16/11/2005 tarih ve 45313 sayılı yazıda, kamu konutlarının üzerinde bulunduğu, cami yapılmak üzere Diyanet İşleri Başkanlığına tahsisli taşınmazın Hazine adına kayıtlı olması, bu konutlarda oturan personelin kamu personeli olması nedeniyle kira gelirlerinin de Hâzineye irat kaydedilmesi gerektiğinin belirtildiği, 2.1.3. Ayrıca, mülga Maliye Bakanlığı Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel
Müdürlüğünün Milli Emlak Genel Müdürlüğüne (Bütçe ve Yatırım Şubesi) hitaben yazdığı 15/07/2016 tarih ve 12899 sayılı yazısında ise, 6360 sayılı Kanun uyarınca Hâzineye devredilen taşınmazlar üzerinde bulunan imamevi ve lojman olarak kullanılan “cami ve lojmanı” vasıflı taşınmazların 2946 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikte yurt içinde ve yurt dışında inşa ettirme, satın alma ve kiralama suretiyle edinilmiş olmasalar dahi, kamu hizmetini kolaylaştırmak maksadıyla kamu görevlisinin barınması için yaptırılmış konutlar olması ve mülkiyetlerinin
Hâzineye ait olması nedeniyle kamu konutu kapsamında değerlendirilebileceği, tahsis kararını müteakip 2946 sayılı Kanun ve Kamu Konutları Yönetmeliği çerçevesinde işlem yapılmasının uygun olacağının değerlendirildiği, hususlarına yer verildiği, 2.1.4. Buna göre, başvurandan talep edilen kamu konutu kira bedelinin münferit bir bedel olmayıp tüm kullanıcılardan Kamu Konutları Yönetmeliği kapsamındaki kamu konutlarının her yıl için yayınlanan aylık kira bedellerinin tespitine ilişkin tebliğin usûl ve esasları uyarınca belirlenen bedellerin talep edildiğinin bildirildiği, 3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Bursa Valiliği Çevre ve Şehircilik
İl Müdürlüğü’nden 25/03/2020 tarih ve S sayılı yazımız ile ilaveten ihtiyaç duyulan bilgi ve belgeler talep edilmiş olup, adı geçen idarenin 17/04/2020 kayıt tarihli ve E sayılı cevabi yazısında; 3.1. Konu ile ilgili olarak, şikayet konusu taşınmaz olan Bursa ili İlçesi
Mahallesi cami lojmanında ikamet eden da dahil olmak üzere ilçe dahilindeki tüm cami ve okul lojmanlarında ikamet eden işgalcilerden Milli Emlak Genel
Müdürlüğü’nün 22/11/2005 tarih ve B.07.0.MEG.O.13/3121-44429 sayılı, Defterdarlık Uludağ
Emlak Müdürlüğü’nün 26/10/2016 tarih ve 32878466-300(47/5)-19026 sayılı ve Osmangazi
Emlak Müdürlüğü’nün 28/09/2017 tarih ve 86219684-300-(47-5)-18055 sayılı yazıları gereğince kamu konutları kira bedeli alındığı, 3.2. Osmangazi Emlak Müdürlüğü’nün 28/09/2017 tarih ve 86219684-300-(47-5)-18055 sayılı yazısında “6360 Sayılı Kanun gereğince Hazineye devredilen taşınmazlar üzerinde bulunan imam evi ve lojman olarak kullanılan “cami lojmanı” vasıflı taşınmazların 2946 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikte yurt içinde ve yurt dışında inşa ettirme, satın alma ve kiralama suretiyle edinilmiş olmasalar dahi kamu hizmetini kolaylaştırmak maksadıyla kamu görevlisinin barınması için yaptırılmış konutlar olması ve mülkiyetlerinin Hazineye ait olması nedeniyle kamu konutu kapsamında değerlendirilebileceği, tahsis kararını müteakip 2946 sayılı Kanun ve Kamu Konutları Yönetmeliği çerçevesinde işlem yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir.” denildiğinden, başvurandan talep edilen kamu konutu kira bedeli münferit bir bedel olmayıp tüm kullanıcılardan “Kamu Konutları Yönetmeliği” kapsamındaki kamu konutlarının her yıl için yayınlanan aylık kira bedellerinin tespitine ilişkin tebliğin usul ve esasları uyarınca belirlenen bedeller kapsamında talep edildiğinin 03.01.2020 tarihli ve E.93 sayılı yazıları ile bildirildiği, 3.3. Konu ile ilgili olarak İlçe Kaymakamlığından (Milli Emlak Şefliği) alınan 09.04.2020 tarihli ve sayılı yazıda; 3.3.1. Osmangazi Emlak Müdürlüğünün Milli Emlak Genel Müdürlüğüne hitaben yazdığı 08/11/2018 tarih ve sayılı yazısında 2946 Sayılı Kamu
Konutları Kanununun 2 nci maddesi kapsamında kamu konutu niteliği kazanan bahse konu
Mahallesi Camii Lojmanına örnek teşkil eden taşınmazdan bahisle (
), aynı Kanunun 3 üncü maddesinin ve Kamu Konutları Yönetmeliğin 5 inci maddesinin (d) fıkrasında hizmet tahsisli konutların neler olduğunun ve hangi hallerde tahsis edilebileceğinin belirtildiği, söz konusu konutun hizmet tahsisli konutlar kapsamında değerlendirilmesinin uygun olmayacağı dile getirilerek bahse konu emsal nitelikli lojmandan
‘2946 Sayılı Kanun gereği kira alınmaya devam edilmesi gerektiğinin düşünüldüğü’ hususunun belirtildiği, 3.3.2. İlçesi dahilinde bulunan ve 6360 sayılı “On Dört İlde Büyükşehir
Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” a göre mülkiyeti Hazineye geçen Mahallesi parsel numaralı avlulu kargir cami vasıflı taşınmaza ait lojmanda ikamet eden imamlardan
Kamu Konutları Yönetmeliği kapsamında, kamu konutlarının aylık bedellerinin tespitine ilişkin her yıl yayımlanan Milli Emlak Genel Tebliğleri doğrultusunda lojman kira bedeli alındığı, ecrimisil alınmadığı, İlçe Müftülüğü ile sözlü olarak iletişime geçilip mutemet vasıtasıyla, adı geçen tebliğ kapsamında belirlenen bedellerin, lojmanda ikamet eden din görevlilerinin maaş bordrolarından kesilmek suretiyle tahsil edildiği, hususunun belirtildiği, 3.4. Buna göre, başvurandan talep edilen kamu konutu kira bedelinin münferit bir bedel olmayıp tüm kullanıcılardan Kamu Konutları Yönetmeliği kapsamındaki kamu konutlarının her yıl için yayınlanan aylık kira bedellerinin tespitine ilişkin tebliğin usul ve esasları uyarınca belirlenen bedeller kapsamında İlçe Müftülüğü ile iletişim halinde bulunularak talep edildiğinin bildirildiği, bilgi ve belgelerin ekte gönderildiği, 4. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan 25/03/2020 tarih ve S. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen idarenin 21/04/2020 tarih ve E sayılı cevabi yazısı ekinde yer alan Mustafakemalpaşa
Kaymakamlığı İlçe Müftülüğünün 10/04/2020 tarih ve sayılı yazısında, 4.1. Bahse konu lojmanın idarelerine tahsisli olduğu, devir yazısı, teslim ve tesellüm tutanağının ekte olduğu, 4.2. Bahse konu lojmanın kira bedelinin tahsilinin idarelerince yapıldığı, kira döküm tablosunun ekte olduğu, 4.3. İdarelerince bahse konu lojmanın aylık kira bedelinin personelin aylığından peşin olarak ve bordro üzerinden kesilmek suretiyle tahsil edildiği, 4.4. Başvuru konusunu çözüme kavuşturmak için başvuranın mağduriyetinin giderilmesi hususunda idarelerince yapılacak bir işlem olmadığı, 4.5. Başvuran tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı, hususlarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 1982 Anayasasının, 5.1. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde, “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. / Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. / Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz”, 5.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üç ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 6. 29/6/2012 tarih ve 28338 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6328 sayılı Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 7. 8/12/2001 tarih ve 24607 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türk Medeni Kanununun, 7.1. “A. Mülkiyet hakkının içeriği” başlıklı 683 üncü maddesinde, “Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.”, 7.2. “Bütünleyici parça” başlıklı 684 üncü maddesinde, “Bir şeye malik olan kimse, o şeyin bütünleyici parçalarına da malik olur. / Bütünleyici parça, yerel âdetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parçadır.” 7.3. “A. Taşınmaz mülkiyetinin içeriği / I. Kapsam” başlıklı 718 inci maddesinde, “Arazi üzerindeki mülkiyet, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde, üstündeki hava ve altındaki arz katmanlarını kapsar. / Bu mülkiyetin kapsamına, yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere yapılar, bitkiler ve kaynaklar da girer.” 8. 06.12.2012 tarih ve 28489 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6360 sayılı “On Dört İlde
Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun Ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” un, 8.1. “Büyükşehir belediyesi kurulması ve sınırlarının belirlenmesi” başlıklı 1 inci maddesinde; “… (2) … Bursa, … büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırlarıdır. (3)
Birinci ve ikinci fıkrada sayılan illere bağlı ilçelerin mülki sınırları içerisinde yer alan köy ve belde belediyelerinin tüzel kişiliği kaldırılmış, köyler mahalle olarak, belediyeler ise belde ismiyle tek mahalle olarak bağlı bulundukları ilçenin belediyesine katılmıştır. … (5) Birinci, ikinci ve dördüncü fıkrada sayılan illerdeki il özel idarelerinin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. (6)
Birinci ve ikinci fıkrada sayılan illerin bucakları ve bucak teşkilatları kaldırılmıştır.”, 8.2. Geçici 1 inci maddesinde, “… (3) 1 inci maddeye göre tüzel kişilikleri kaldırılan belediye ve köylerin personeli, her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak ve borçları, komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, büyükşehir belediyesi, bağlı kuruluşu veya ilçe belediyesine devredilir.”, 9. 02.07.1965 tarih ve 12038 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 633 sayılı Diyanet İşleri
Başkanlığı Kuruluş Ve Görevleri Hakkında Kanunun, 9.1. “Camilerin ibadete açılması ve yönetimi” başlıklı 35 inci maddesinde, “Cami ve mescitler Diyanet İşleri Başkanlığının izni ile ibadete açılır ve Başkanlıkça yönetilir. Hakiki ve hükmi şahıslar tarafından yapıldığı halde izinli veya izinsiz olarak ibadete açılmış bulunan cami ve mescitlerin yönetimi üç ay içinde Diyanet İşleri Başkanlığına devredilir. Diyanet İşleri
Başkanlığınca buralara imkanlar nispetinde kadro tahsis edilir. Kadro tahsis edilinceye kadar buralarda görev yapanların mesleki ehliyetleri ile ilgili esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir.”, 9.2. Ek-4 maddesinde, “ Mazbut ve mülhak vakıflar ile Vakıflar Genel Müdürlüğüne ve gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait olanlar hariç olmak üzere, mülkiyeti kamu kurum ve kuruluşları ile Hazineye ait taşınmazların üzerinde dernek veya vakıflarca kendi kaynaklarından ve/veya toplanan bağış ve yardımlarla yaptırılan (bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yaptırılmış olanlar dahil) cami ve mescitler ile Kur’an kurslarının bir kısmında veya eklentisi ya da bütünleyici parçasında bulunan ve ticari faaliyetlerde kullandırılması öngörülen kısımları; irtifak hakkı tesisine konu edilmemek şartıyla ve elde edilen gelirlerin yüzde onu pay olarak Diyanet İşleri Başkanlığına aktarılmak, kalan kısmın en az üçte ikisi öncelikle gelirlerin elde edildiği cami, mescit ve Kur’an kurslarının münhasıran yapımı, bakımı, onarımı ve işletilmesine (ısınma, aydınlatma vb.) ilişkin giderlerde, kalanı ise tüzüklerinde veya vakfiye ya da vakıf senedinde belirtilen amaçlarda kullanılmak şartıyla, işletilmek, işlettirilmek veya kiraya verilmek üzere ilgili dernek veya vakfın bedelsiz olarak tasarrufuna bırakılır. Mülkiyeti mazbut ve mülhak vakıflar ile Vakıflar Genel Müdürlüğüne ve gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait olanlar dışında kalanlar ile mülkiyeti kamu kurum ve kuruluşları ile Hazineye ait taşınmazların üzerinde dernek veya vakıflarca kendi kaynaklarıyla ve/veya toplanan bağış ve yardımlarla yaptırılanların (bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yaptırılmış olanlar dahil) dışında kalan cami ve mescitler ile Kur’an kurslarının bir kısmında veya eklentisi ya da bütünleyici parçasında bulunan ve ticari faaliyetlerde kullandırılması öngörülen kısımları, irtifak hakkı tesisine konu edilmemek şartıyla Diyanet
İşleri Başkanlığınca işletilebilir veya 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun
51 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca pazarlık usulüyle yapılacak ihaleyle
işlettirilebilir ya da kiralanabilir. Bu fıkra uyarınca Diyanet İşleri Başkanlığına aktarılacak paya esas gelirlerin hesabında; faaliyetin, ilgili dernek veya vakıflarca belirtilen yerlerin işlettirilmek veya kiraya verilmek suretiyle yapılması hâlinde brüt hasılat tutarı, iktisadi işletme oluşturulmak suretiyle işletilerek yapılması hâlinde ise kurum kazancı esas alınır”, 10. 11/11/1983 tarih ve 18218 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 2946 sayılı Kamu
Konutları Kanununun, 10.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Kanunun amacı; kamu konutlarının tahsis biçimi, oturma süresi, kira, bakım, onarım ve yönetimine ilişkin temel ilkeleri belirlemektir.”, 10.2. ” Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Kanun; a) Genel bütçeye giren daireler, katma bütçeli kurumlar, il özel idareleri, belediyeler, il özel idareleri ve belediyelerin kurdukları birlikler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, b) İktisadi devlet teşekkülleri, kamu iktisadi kuruluşları, sermayesinin tamamı bu kamu teşebbüslerine ait müesseseler, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarına ait olan bağlı ortaklıklar, c) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları hariç olmak üzere, özel kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle kurulan bankalar ile kamu kurum ve kuruluşları, d) Kanunlarla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, beden terbiyesi bölge müdürlükleri, / Tarafından yurt içinde ve yurt dışında inşa ettirme, satın alma, kiralama suretiyle temin olunan ve bu kurum ve kuruluşlar personelinin yararlanması için ayrılan kamu konutlarını kapsar. / Ancak kiralama zaruri hallerde ve kısıtlı olarak yapılabilir. Bunun uygulaması yönetmelikte belirtilir.”, 10.3. “Kira bedeli” başlıklı 5 inci maddesinde, “Konutların aylık kira bedelleri, personelin aylık veya ücretinden peşin olarak bordro üzerinden kesilmek suretiyle tahsil edilir ve genel bütçeye dahil kurum ve kuruluşlarda hazineye, diğerlerinde kendi bütçelerine irat kaydedilir.”, 11. 23.09.1984 tarih ve 18524 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Kamu Konutları
Yönetmeliğinin, 11.1. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Yönetmelik, 2946 sayılı Kamu Konutları
Kanununun 2 nci maddesinde sayılan kamu kurum ve kuruluşları personelinin yararlanması için yurt içinde ve yurt dışında inşa ettirme, satın alma ve kiralama suretiyle sağladıkları kamu konutlarını kapsar.”, 11.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; a) Merkez; Bu Yönetmeliğin kapsamına giren kurum veya kuruluşun merkez teşkilatının bulunduğu il veya ilçeyi, b) Yetkili Makam; Kamu kurum ve kuruluşlarının merkez teşkilatında bulunan en üst amir veya organ ile yetki devrettiği makam veya rütbe sahibini, c) Yetkili konut dağıtım komisyonu; yurt içi ve yurt dışında, konutun bulunduğu ülke, bölge, il veya ilçede bu
Yönetmeliğe göre kurulan komisyonları, d) Yönetici; konut blok veya gruplarında, kurum veya kuruluşlarca karşılanan yakıtın temin, tedarik ve dağıtımı dışındaki müşterek hizmetlerin düzenli bir şekilde yürütülmesi için, konut tahsis edilenler tarafından kendi aralarından seçilen kişi veya kişileri, e) (Ek: 22/8/2011-2011/2164 K.) İdare; Devlete ait kamu konutları açısından
Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğünü veya bu konutlardan tahsisli olanlardan adına kamu konutu tahsis edilen kamu kurum veya kuruluşlarını, diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan kamu konutları açısından ise maliki idareyi, İfade eder.”, 11.3. “Aylık Kira Bedelinin Tesbit ve Tahsili” başlıklı 23 üncü maddesinde, “Konutların aylık kira bedeli, o yıl için belirlenen aylık kira birim bedelinin, konutun brüt inşaat alanı ile çarpılması suretiyle, ilgili kurum ve kuruluşça tesbit edilir. Brüt inşaat alanının yüzyirmi metrekareden fazlası dikkate alınmaz. / Kira bedeli konutun teslim tarihinden itibaren hesaplanır. / Konutların aylık kira bedelleri personelin aylık veya ücretinden peşin olarak ve bordro üzerinden kesilmek suretiyle tahsil edilerek genel bütçeye dahil kurum ve kuruluşlarda
Hazine’ye ve diğerlerinde ise kendi bütçelerine irat kaydedilir. / Tahakkuka yetkili birim tarafından, kendilerine konut tahsis edilen personelin adı ve soyadı, görevi, aylığı veya ücreti ile aylık toplam kira miktarını gösteren cetvelin onaylı bir örneği personelin maaşının ödendiği saymanlığa verilir. / Aylık kira bedelini kesmeyen tahakkuk memuru ve saymanlar, kesmedikleri kira karşılıklarından sorumludurlar. / Kiracıların aylık veya ücretinden aylık kira bedelini kesen sayman, tahsil ettiği kira miktarını gösterir müfredatlı ve onaylı bir listeyi, müteakip aynı
10 uncu gününe kadar ilgili birimlere vermek zorundadır. Bu birimler, listeye göre kira
tahsilatlarını kira defterlerinde kiracının hesabına işlerler.”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. Başvuran Bursa ili ilçesi Köyünde köy cemaati ve köy halkının yardımlarıyla yapılan cami görevlisine tahsis edilen lojman için kendisinden tahsil edilen ecrimisil bedelinin (lojman kira bedeli) iptal edilerek ödediği bedelin iade edilmesini talep etmektedir.
14. 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun Ek 4 üncü maddesi hükmü incelendiğinde; mülkiyeti mazbut ve mülhak vakıflar ile Vakıflar Genel
Müdürlüğüne ve gerçek ve özel hukuk tüzel dişilerine ait olanlar hariç olmak üzere, mülkiyeti kamu kurum ve kuruluşları ile Hâzineye ait taşınmazlar üzerinde dernek veya vakıflarca kendi kaynaklarından ve/veya toplanan bağış ve yardımlarla yaptırılan cami ve mescitler ile Kur’an kurslarının bir kısmında veya eklentisi ya da bütünleyici parçasında bulunan ticari faaliyetlerde kullandırılması öngörülen kısımları ile mülkiyeti mazbut ve mülhak vakıflar ile Vakıflar Genel
Müdürlüğüne ve gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait olanlar dışında kalanlar ile mülkiyeti kamu kurum ve kuruluşları i1e Hâzineye ait taşınmazların üzerinde dernek veya vakıflarca kendi kaynaklarıyla ve/veya toplanan bağış ve yardımlarla yaptırılanların dışında kalan cami ve mescitler ile Kur’an kurslarının bir kısmında veya eklentisi ya da bütünleyici parçasında bulunan ve ticari faaliyetlerde kullandırılması öngörülen kısımları kapsadığından cami lojmanlarının kullanılmasının ticari faaliyet olarak kabulünün mümkün olmadığı, buna bağlı olarak cami lojmanlarının 633 sayılı Kanunun Ek 4 üncü maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceği, dolayısıyla cami lojmanlarının Diyanet İşleri Başkanlığınca işletilemeyeceği veya 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri uyarınca pazarlık usulüyle yapılacak ihaleyle işlettirilemeyeceği ya da kiralanamayacağı, anlaşılmaktadır.
15. 633 sayılı Kanunun 35 ine: maddesinde, cami ve mescitlerin Diyanet İşleri Başkanlığının izni ile ibadete açılacağı ve Başbakanlıkça yönetileceği, hakiki ve hükmi şahıslar tarafından yapıldığı halde izinli veya izinsiz olarak ibadete açılmış bulunan cami ve mescitlerin yönetiminin 3 ay içinde Diyanet İşleri Başkanlığına devredileceği, Diyanet İşleri Başkanlığınca buralara imkânlar nispetinde kadro tahsis edileceği, kadro tahsis edilinceye kadar buralarda görev yapanların mesleki ehliyetleri ile ilgili esas ve usullerin yönetmelikle düzenleneceği hususları öngörülmekle birlikte, camilerin mülkiyetinin Diyanet işleri Başkanlığına geçeceği yönünde bir hükme yer verilmediği, bu maddede camilerin eklenti veya bütünleyici parça niteliğindeki kısımların ticari amaçla kullanılma şeklinin belirlendiği, Diyanet işleri
Başkanlığının yetkisinin hakiki ve hükmi şahıslar tarafından yapıldığı halde izinli veya izinsiz olarak ibadete açılmış bulunan cami ve mescitlerin yönetimi ile sınırlı olduğu, görülmektedir.
16. Kaldı ki 6360 sayılı “On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle
Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” un, 1 inci maddesi gereğince, aralarında Bursa ilinin de bulunduğu bazı illerin büyükşehir belediyelerinin sınırlarının il mülki sınırları olduğu, bu illere bağlı ilçelerin mülki sınırları içerisinde yer alan köylerin tüzel kişiliğinin kaldırıldığı, köylerin mahalle olarak, belediyeler ise belde ismiyle tek mahalle olarak bağlı bulundukları ilçenin belediyesine katıldığı; Geçici 1 inci maddesi gereğince de, tüzel kişilikleri kaldırılan köylerin personeli, her türlü taşınır ve taşınmaz mallarının, komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, büyükşehir belediyesi, bağlı kuruluşu veya ilçe belediyesine devredileceği hususları öngörülmüştür.
17. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 684 üncü maddesi gereğince, bir şeye malik olan kimsenin, o şeyin bütünleyici parçasına da malik olacağının öngörüldüğü; taşınmaz mülkiyetinin içeriğinin düzenlendiği 718 inci madde gereğince, arazi üzerindeki mülkiyetin, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde, üstündeki hava ve altındaki arz katmanlarını kapsayacağı, bu mülkiyetin kapsamına, yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere yapıların, bitkilerin ve kaynakların da gireceğinin öngörüldüğü hususları dikkate alındığında, arsa vasıflı taşınmaz üzerindeki cami ve diğer yapıların bütünleyici parça (mütemmim cüz) niteliğinde ve malikin tasarrufunda olduğu değerlendirilmektedir.
18. Kamu konutları 1982 Anayasasının 128 inci maddesinde tanımlanan memur ve diğer kamu görevlilerinin görevlerini ifa ederlerken ortaya çıkabilecek olan barınma sorununu çözebilmek, onların bu açıdan motive edilmelerini sağlayabilmek için Kamu kurumlarınca satın alınarak veya kiralanarak yahut inşa ettirilerek onlara tahsis edilen konutlardır.
19. 2946 sayılı Kanunda ve Kamu Konutları Yönetmeliğinde “kamu konutu” nun net bir tanımı verilmemekle birlikte Kamu Konutları Yönetmeliğinin 2 nci maddesinde “Bu Yönetmelik, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanununun 2 nci maddesinde sayılan kamu kurum ve kurutuşları personelinin yararlanması için yurt içinde ve yurt dışında inşa ettirme, satın alma ve kiralama suretiyle sağladıkları kamu konutlarını kapsar.” hükmüyle kamu konutlarının edinim şekillerinin sınırlı olarak sayıldığı, bunların “inşa ettirme, satın alma ve kiralama” şeklinde belirlendiği, görülmektedir.
20. Başvuran tarafından söz konusu lojman için kendisinden ecrimil alındığı iddia edilmekte ise de; Mustafakemalpaşa Kaymakamlığının (Milli Emlak Şefliği) 09.04.2020 tarihli ve sayılı yazısında; Mustafakemalpaşa İlçesi dahilinde bulunan ve 6360 sayılı “On Dört İlde
Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” a göre mülkiyeti Hazineye geçen
Mahallesi parsel numaralı avlulu kargir cami vasıflı taşınmaza ait lojmanda ikamet eden imamlardan Kamu Konutları Yönetmeliği kapsamında, kamu konutlarının aylık bedellerinin tespitine ilişkin her yıl yayımlanan Milli Emlak Genel Tebliğleri doğrultusunda lojman kira bedeli alındığı, ecrimisil alınmadığı, İlçe Müftülüğü ile sözlü olarak iletişime geçilip mutemet vasıtasıyla, adı geçen tebliğ kapsamında belirlenen bedellerin, lojmanda ikamet eden din görevlilerinin maaş bordrolarından kesilmek suretiyle tahsil edildiği, hususunun belirtildiği, anlaşılmaktadır.
21. Ayrıca Mustafakemalpaşa Kaymakamlığı İlçe Müftülüğünün 10/04/2020 tarih ve sayılı yazısında, bahse konu lojmanın idarelerine tahsisli olduğu ve bu lojmana ilişkin kira bedelinin tahsilinin idarelerince yapıldığı, hususları ifade edilmiştir, 22. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, 6360 sayılı Kanun uyarınca
Hâzineye devredilen taşınmazlar üzerinde bulunan imamevi ve lojman olarak kullanılan “cami ve lojmanı” vasıflı taşınmazların, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu ve ilgili yönetmelikte yurt içinde ve yun dışında inşa ettirme, satın alma ve kiralama suretiyle edinilmiş olmasalar dahi kamu hizmetini kolaylaştırmak maksadıyla kamu görevlisinin barınması için yaptırılmış konutlar olması ve mülkiyetlerinin Hâzineye ait olması nedeniyle kamu konutu kapsamında olduğu, tahsis kararını müteakip adına tahsis yapılmış olan idare tarafından 2946 sayılı Kanun ve Kamu Konutları Yönetmeliği çerçevesinde işlem yapılması gerektiği değerlendirildiğinden, bahsi geçen taşınmaz için lojman kira bedeli tahsil edilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği anlaşılmaktadır.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Bursa İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, Başvuranın talebinin REDDİNE, Kararın Başvurana, Diyanet İşleri Başkanlığı’na, Bursa Valiliği’ne ve Mustafakemalpaşa
Müftülüğü’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi