TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/1070-S.1635
BAŞVURU NO : 2018/13476
KARAR TARİHİ : 18/04/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU : TİCARET BAKANLIĞI
İDARE
Mülakatta yaşadığı mağduriyetinin giderilmesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/10/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; hakkında 17.01.2018 tarihinde 26. Ağır Ceza Mahkemesinde açılan davada, morbeyin bylock kumpas listesinde kullanıcısı olduğu numaraya ilişkin suçsuz olduğunun anlaşıldığından beraat ettiğini, beraat kararına ek olarak hakkında bulunan adli kontrol hükümleri ile yurtdışı çıkış yasağı kaldırılmasına dair de karar verildiğini, fakat beraat kararına rağmen girdiği kamu kurumları mülakatlarında sırf böyle bir kovuşturma geçirmesi sebebi ile elendiğini düşündüğünü çünkü beraat kararının ardından gerek GBT kaydının silinmesi gerekse pasaport tahditi vb. şerhlerin silinmesinin oldukça uzun sürdüğünü ve bu nedenle mağdur olduğunu belirtmektedir.
2018 yılında gerçekleştirilen Ticaret Bakanlığının da mülakatına katıldığını mülakatının güzel
geçmesine rağmen alınmadığını ve tarafına hiçbir gerekçenin açıklanmadığını ifade ederek, mülakattan elenme gerekçesinin tarafına gerekçeli olarak açıklanmasını ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talebimize istinaden Ticaret Bakanlığı tarafından gönderilen 27/03/2019 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle; Bakanlıkları tarafından 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası ile 06.06.1978 tarihli 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla belirlenen Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına
İlişkin Esaslara göre çalıştırılmak üzere, mülga 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk
Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca ve Bakanlık Makamının
17.05.2018 tarihli onaylarıyla sözleşmeli personel alımı yapıldığı,
2.1. Mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmeliğin
Üçüncü Bölümünün “Sözlü sınav komisyonu ve görevleri” başlığının 6. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen “Sınav komisyonu, beş asil ve beş yedek üyeden oluşur. Komisyon üyeleri, biri Personel
Dairesi Başkanlığından olmak kaydıyla, Daire Başkanı ve daha üst unvanlılar arasından Bakan onayı ile belirlenir. Birden fazla sınav komisyonu oluşturulması halinde, Personel Dairesi
Başkanlığından katılacak üye en az Şube Müdürü düzeyinde tespit edilir.” hükmüne göre sınav komisyonunun oluşturulmuş olduğu, 2.2. (2.3) numaralı paragrafta yer alan tablodaki sözlü sınav tutanağı ve puan çizelgesi dışında herhangi bir yazılı, görüntülü veya sesli kaydın mevcut olmadığı, bunun nedenin de yukarıda bahsi geçen Yönetmelik ve Esaslarda mülakatların kayıt altına alınmasını gerektiren herhangi bir hükmün yer almamasından kaynaklandığını, Komisyon üyelerince değerlendirmenin, söz konusu sözlü sınav aşamasında (2.4) numaralı paragrafta belirtilen kriterlere göre yapıldığını, 2.3. Komisyon üyelerince, aday hakkında yapılan değerlendirmeye ilişkin ayrı ayrı tutanak düzenlenmediği, 21.09.2018 tarihli sözlü sınav tutanağının aşağıdaki gibi olduğu ve unvan bazında toplu tutanak düzenlendiğini ve başarılı ve başarısız adayların puanlarına yer verildiğini, Her üyenin aday için verdiği puanı gösterir sadece puan çizelgesinin mevcut olduğunu ancak üyelerin her aday için ayrı ayrı değerlendirmelerini ve hangi notun takdir edildiğinin gerekçelerini gösterir herhangi bir tutanağın mevcut olmadığını,
Liyakatı, Bilgi temsil
Kavrama, Özgüveni, düzeyi, Bilimsel ve kabiliyeti, Sözlü
Aday Sözlü Sınav muhakeme ikna Toplam KPSS Başarı genel teknolojik
Adı-Soyadı davranış ve sınav
No Komisyonu ve ifade kabiliyeti ve yeteneği gelişmelere Puan PUANI puanı tepkilerinin puanı yeteneği inandırıcılığı ve genel açıklığı mesleğe kültürü, uygunluğu
44 50 56 53 52 51
45 51 57 54 53 52
43 49 55 52 51 50 78,77 52,4 65,58
45 51 57 54 53 52
50 56 62 59 58 57
ORTALAMA 45,40 51,40 57,40 54,40 53,40 52,40
2.4. Soruların önceden belirlenmediği ve cevapların tutanak altına alınmadığı, sadece anılan
Yönetmeliğin “Sınavın yapılış biçimi” başlığının 10 uncu maddesinde belirtilen:
“Sözlü sınavda adayın;
a) Kavrama, muhakeme ve ifade yeteneği, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, ç) Bilgi düzeyi, genel yeteneği ve genel kültürü, d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, sınav komisyonunca yüz tam puan üzerinden değerlendirilir” kriterlere göre değerlendirme yapıldığını, 2.5. Aynı yönetmeliğin “Başarı sıralamasının tespit edilmesi” başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında
“Adayların başarılı olabilmesi için sözlü sınav puanının en az yetmiş olması şarttır.” yer alan hükmü dikkate alındığında; adı geçenin aday sözlü sınavında 52,40 puan almış olmasından dolayı kişinin başarısız sayıldığı, 2.6. Adı geçen hakkında Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının yapıldığı ancak gizlilik gerekçesiyle paylaşımının yapılamadığı, bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 3.1. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, haklarının ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 23/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır: …Kariyer: B)
Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânını sağlamaktır. Liyakat: C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır. ” 6. Mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında
Yönetmeliğinin “Sözlü sınav komisyonu ve görevleri” başlıklı 6 ncı maddesinin 1 inci fıkrasında; “Sınav komisyonu, beş asil ve beş yedek üyeden oluşur. Komisyon üyeleri, biri Personel Dairesi
Başkanlığından olmak kaydıyla, Daire Başkanı ve daha üst unvanlılar arasından Bakan onayı ile belirlenir. Birden fazla sınav komisyonu oluşturulması halinde, Personel Dairesi Başkanlığından katılacak üye en az Şube Müdürü düzeyinde tespit edilir.”
6.1 “Sınavın Yapılış Biçimi” başlıklı 10 uncu maddesinde; Sözlü sınavda adayın;
a) Kavrama, muhakeme ve ifade yeteneği, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, ç) Bilgi düzeyi, genel yeteneği ve genel kültürü, d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, sınav komisyonunca yüz tam puan üzerinden değerlendirilir”
6.2 ““Başarı sıralamasının tespit edilmesi” başlıklı 11 nci maddesinde; “Adayların başarılı
olabilmesi için sözlü sınav puanının en az yetmiş olması şarttır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde hazırlanan Tavsiye Karar
Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, Muhafaza Memurluğu için Ticaret Bakanlığına başvurduğunu, başvuru şartlarını taşıdığını, ancak mülakatının iyi geçmesine rağmen KPSS ve sözlü sınavın ortalamasının 65,58 puan olduğunu ve başarısız sayıldığını belirterek, tarafına hiçbir gerekçenin sunulmadan düşük puan verilen sözlü sınavının yeniden değerlendirilerek, mağduriyetinin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
9. Mülga Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca, adayların sözlü sınavında, bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, iletişim becerileri, özgüveni ve ikna kabiliyeti, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı ile topluluk önünde temsil yeteneği ve bilgi düzeyi, genel yeteneği ve genel kültürünün belirli puanlar üzerinden değerlendirildiği ve yine Yönetmelikte düzenlememesinden kaynaklı olarak, Komisyon üyelerinin adaylar için verdiği puanı gösterir sadece puan çizelgesinin mevcut olduğu ancak üyelerin her aday için ayrı ayrı değerlendirmelerini ve hangi notun takdir edildiğinin gerekçelerini gösterir herhangi bir tutanağın mevcut olmadığı ve adaylara sorulacak olan soruların önceden belirlenmediği belirtilmektedir.
10. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların, kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
11. Danıştay 2 nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda, sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak
değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.
12. Danıştay 12 nci Dairesinin 29/12/2015 tarihli ve E:2013/11187, K:2015/7260 sayılı
Kararı’nda, “İnfaz ve koruma memuru öğrenci alımı sözlü sınavı incelendiğinde, sınav komisyonu tarafından sözlü sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanmadığı, sınav esnasında davacıya sorulan soruların neler olduğunun tutanağa bağlanmamış olduğu, sözlü sınav komisyonu başkan ve üyelerince takdir edilen notların ise ayrı ayrı tutanağa geçirildiği görülmüştür.
Bu itibarla, davacının girdiği sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi, böylece sözlü sınavın nesnel olarak yapılması ve yargısal denetimin tüm unsurlarıyla gerçekleştirilmesi sağlanmalıdır.
Bu durumda, davacının başarısız sayıldığı sözlü sınavda, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanmaması ve sınav komisyonu tarafından sınav esnasında davacıya sorulan soruların tutanağa bağlanmamış olması nedenleriyle hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan, bu durumun davacının sözlü sınavı kazandığı sonucunu doğurmayacağı, bu karar üzerine davacının yeniden sözlü sınava alınacağı tabiidir.” 13. Somut olaydaki Sözleşmeli Muhafaza Memuru kadroları için yapılan sözlü sınav incelendiğinde; anılan Yönetmelikte yer alan 5 konu başlığını değerlendirecek şekilde sınav yapıldığı ancak İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden komisyon üyelerince verilen puanların tutanağa geçirilmediği, bunun dışında ayrıca soru ve cevaplara ilişkin herhangi bir gerekçeli tutanağın da tutulmadığı, sorulacak sorular için bir puanlama kriteri belirlemediği ve cevap anahtarı hazırlanmadığı anlaşılmıştır.
14. Yukarıda yer alan ve kamu kurumlarındaki mülakat sınavlarına ilişkin kriterleri belirleyen
Danıştay kararları dikkate alındığında, İdarenin sözlü sınav öncesinde, bir puanlama kriteri düzenlenmesi, sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, sorulan bilgi sorularına adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi, sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterler olarak tespit edilmektedir.
15. Yukarıda anılan kriterler ışında yapılmayan sözlü sınav esnasında başvurana yöneltilen soruların
Yönetmelikte yer alan konular kapsamında oluşturulup/oluşturulmadığı, adayın sorulara ilişkin verdiği yanıtları ve Komisyon üyelerince takdir edilen puanlamanın nesnel ve tarafsız bir şekilde gerekçelendirilip/gerçekleştirilemediği tespit edilemediğinden ayrıca İdarenin göndermiş olduğu bilgi ve belgelerden objektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi başka bir belgeye de rastlanılamadığından bahsi geçen sözlü sınavın usul ve esaslara uygun olarak yapıldığı kanaatine varılamamış olup, başvuranın anılan sözlü sınavda başarısız sayılması işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın katılmış olduğu sözlü sınava dair soru ve cevapların kayıt altına alınmaması nedeniyle komisyon üyelerince takdir edilen notların gerekçesiyle ortaya konulmadığı anlaşıldığından ve sözlü sınavda başarısız sayılma işleminin yargısal denetimini sağlayacak alt yapının da tüm unsurlarıyla İdare tarafından oluşturulmadığından dolayı sözlü sınavın yapılışı ile ilgili olarak hukuka uygunluk tespit edilememiştir. Dolayısıyla, başvuranın sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemde de hukuka uyarlık bulunamadığından bahisle, başvuranın yeniden sözlü sınava alınmasına ve İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde bilgi sorularını, bunlara ait cevap anahtarlarını hazırlaması, sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde tavsiye kararı verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde iyi yönetim ilkelerine yer verilmiş olup; bu doğrultuda İdarenin
Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde gönderdiği görülmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın, sözlü sınava yeniden alınması ve sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan
“nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde bilgi soruları yanında cevap anahtarlarını hazırlaması, sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirleri alması yönünde TİCARET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA;
Kararın BAŞVURANA ve TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
İdarelerce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi