| ÖZET: Uyuşmazlık, davacı idare ile davalı tapu maliki arasında kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir. Mahkeme, dava konusu taşınmazın arsa niteliğinde olduğunu kabul ederek, 2942 sayılı Kanun’un 11. maddesi uyarınca emsal karşılaştırması yaparak değer biçilmesinin uygun olduğuna karar vermiştir. Ancak, dava konusu taşınmazın yakınında bulunan diğer taşınmazların değerleri göz önüne alındığında, belirlenen 192,00 TL/m² birim fiyatının gerekçeleri yeterince açıklanmadan kabul edilmesi hatalı bulunmuştur. Mahkeme, bu durumun bilirkişi heyetinden ek rapor alınarak netleştirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Sonuç olarak, davalı vekilinin temyiz itirazları kısmen kabul edilmiş ve ilk derece mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir. Bu durum, kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde daha dikkatli bir değerlendirme yapılması gerektiğini ortaya koymaktadır. |
5. Hukuk Dairesi 2024/4137 E. , 2025/689 K.
“İçtihat Metni”
MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/3151 Esas, 2024/148 Karar
Avukat …
DAVA TARİHİ : 02.02.2021
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Kocaeli 2. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/82 Esas, 2023/267 Karar
Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Kocaeli ili, …, …Mahallesi 827 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın arsa vasfında kabul edilerek emsal araştırması yapılmak suretiyle rayiç değerinin tespit edilmesini, taşınmazın konumu itibarıyla kıymetli bir bölgede yer aldığını, taşınmazın gerçek karşılığının tespit edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalıya ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; yargılamanın uzamasına müvekkili idare sebebiyet vermediği halde kamulaştırma bedeline faiz uygulanmasının doğru olmadığını, hükme esas alınan bilirkişi raporunun eksik ve hatalı değerlendirmeler içerdiğini, dava konusu taşınmaz arazi niteliğinde olduğu hâlde, arsa kabul edilmesinin doğru olmadığını, emsal alınan taşınmazın uygun niteliğe sahip olmadığını, özel amaçlı satış olabileceğini, bu nedenle emsal olarak değerlendirilemeyeceğini, dava konusu taşınmaz için belirlenen bedelin yüksek olduğunu, kamulaştırmadan arta kalan kısma değer azalışı uygulanmaması gerektiğini, aksine yola cepheli konumda olacağından dolayı değer artışı oluşacağını ileri sürmüştür.
2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaz için belirlenen bedelin düşük olduğunu, davanın kanunda öngörülen sürede bitmediği gözetilerek oluşan değer kaybının ve enflasyon karşısında oluşan mağduriyetin giderilmesi için taşınmazın değerinin güncellenmesi gerektiğini, emsal alınan taşınmazın uygun niteliğe sahip olmadığını, bilirkişi raporları arasındaki çelişkiler giderilmeden karar verildiğini ileri sürmüştür.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazın incelenen imar durumuna göre 1/25000 ölçekli … planı kapsamında diğer tarım alanında kaldığı, bilirkişilerce yapılan değerlendirmede her türlü belediye hizmetinden yararlandığı, yerleşim yerlerine ve ana artere yakınlığı gözönünde bulundurularak arsa vasfında değerlendirildiği görülmüş, Dairece taşınmazın Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü parsel sorgu sisteminden yapılan gözleme göre arsa niteliğinde değerlendirilmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı, hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda somut emsal olarak alınan … 156 ada 2 parsel sayılı taşınmazın yararlanılan 12.09.2014 tarihli satışının serbest bir satış olup uygun olduğu, söz konusu parselin 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen konut alanında, kısmen sanayi alanında ve yolda kaldığı, kadastral parsel niteliğinde olduğu, dava konusu taşınmazın emlak vergisine esas rayicinin arazi rayici olduğu, bilirkişilerce yapılan mukayesede parselin, somut emsalin %63,70’i değerinde olduğu kabul edilerek metrekare birim fiyatının 192,00 TL/m² olarak belirlendiği, yakın bölgeden Dairenin geçen dosyalarda belirlenen birim fiyatları ve yine Yassıbağ Mahallesinde bulunan taşınmazlarla kıyaslandığında belirlenen birim fiyatının uygun olduğu kanaatine varıldığı, keza aynı bölgeden Dairece incelenen 1321 parsel için 2021 yılı itibarıyla metrekare birim fiyatının 200,00 TL/m² olarak belirlendiği, verilen kararın Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2023/4722 Esas, 2023/10842 Karar sayılı kararı ile onandığı, yine Dairece incelenen 617 parsel için 2021 yılı itibarıyla metrekare birim fiyatının 250,00 TL/m² olarak belirlendiği, verilen kararın Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2023/1919 Esas, 2023/8733 Karar sayılı kararı ile onandığı, yine Dairece incelenen 1380 parsel için 2021 yılı itibarıyla metrekare birim fiyatının 200,00 TL/m² olarak belirlendiği, verilen kararın Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2023/1917 Esas, 2023/8732 Karar sayılı kararı ile onandığı, yine Dairece incelenen 613 parsel için 2021 yılı itibarıyla metrekare birim fiyatının 160,00 TL/m² olarak belirlendiği, verilen kararın Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2023/2680 Esas, 2023/8725 Karar sayılı kararı ile onandığı, işbu dosyalarla dava konusu taşınmazın konumu karşılaştırıldığında belirlenen metrekare birim fiyatının uygun olduğunun anlaşıldığı, arta kalan kısmın geometrik durumu ve şekli dikkate alındığından, arta kalan kısım için belirlenen %15 oranındaki değer düşüklüğü oranının (davalı vekilinin 18.05.2023 tarihli duruşmada alınan sadece revizyon gören kısım yönünden kamulaştırma yapılması, bakiye kalan kısım yönünden müvekkilinin uhdesinde kalması talebi de dikkate alındığında) yerinde olduğu kanaatine varıldığı gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.
2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, … olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
2. 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası, 11 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları.
3. Değerlendirme
1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı idare vekilinin tüm, davalı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2. Arsa niteliğindeki Kocaeli ili, …, …Mahallesi 827 parsel sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesi yöntem itibarıyla yerindedir.
3. Buna karşın; aynı kamulaştırma kapsamında dava konusu taşınmaza 10 metre mesafede yer alan 617 parsel sayılı taşınmaz için Kocaeli 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2021/268 Esas, 2021/76 Karar sayılı dosyasında 02.02.2021 değerlendirme tarihi itibarıyla 250,00 TL/m² değer biçildiği, yine aynı kamulaştırma kapsamında dava konusu taşınmaza bitişik konumda bulunan 828 parsel (yeni 105 ada 27 parsel) sayılı taşınmaz için Kocaeli 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2021/32 Esas, 2021/161 Karar sayılı dosyasında 22.01.2021 değerlendirme tarihi itibarıyla 225 TL/m² değer biçildiği ve bu parsellere ilişkin kararların Dairemiz denetiminden geçerek onandığı dikkate alındığında, dava konusu taşınmaz için 02.02.2021 değerlendirme tarihi itibarıyla 192,00 TL/m² değer biçilmesi suretiyle yakın konumda bulunan parsellere ilişkin bedellerden ayrılma nedenleri konusunda bilirkişi heyetinden ek rapor alınıp, sonucuna göre karar verilmesi gerektiğinin düşünülmemesi doğru değildir.
4. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 12055/17 numaralı başvuru sonucu verilen 23.10.2018 tarihli kararı ve Anayasa Mahkemesinin 2016/9364 başvuru numaralı, 01.06.2019 tarihli ve 30791 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan kararı da göz önüne alınarak davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi bozmayı gerektirir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Davacı idare vekilinin tüm, davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,
2. Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
3. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalıdan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
16.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.