Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescilinde bilirkişi raporundaki değerleme hatalarının istinaf sürecine etkisi nedir (Yargıtay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk
onecikan-yargitay

ÖZET: Uyuşmazlık, Kahramanmaraş ili, Pazarcık ilçesinde bulunan 1394 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili üzerine kurulmuştur. İlk Derece Mahkemesi, davanın kabulüne karar vererek kamulaştırma bedelinin tespitine ve taşınmazın davacı idare adına tesciline hükmetmiştir. Ancak, davacı idare vekili, bilirkişi raporundaki değerleme hatalarını ve taşınmazın değer kaybını gerekçe göstererek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi, bilirkişi raporunun uygun olduğunu ve kamulaştırma bedelinin hesaplanmasında bir isabetsizlik bulunmadığını belirterek, davacı idarenin istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Mahkeme, taşınmazın özellikleri ve değerleme kriterleri dikkate alındığında, yapılan değerleme ve uygulanan faiz oranlarının yerinde olduğunu tespit etmiştir.

Sonuç olarak, Yargıtay, Bölge Adliye Mahkemesi kararını onayarak, kamulaştırma bedelinin yasal faizle birlikte derhal ödenmesine ve taşınmazın tesciline yönelik düzenlemeleri içeren hükmü düzelterek onamıştır. Bu karar, kamulaştırma süreçlerinde değerleme ve tescil konularındaki hukuki çerçeveyi netleştirmiştir.

5. Hukuk Dairesi         2024/3887 E.  ,  2024/10121 K.

    “İçtihat Metni”

    İNCELENEN KARARIN
    MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
    SAYISI : 2022/2412 Esas, 2023/2340 Karar
    DAVA TARİHİ : 21.01.2018
    KARAR : Esastan ret
    İLK DERECE MAHKEMESİ : Pazarcık 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
    SAYISI : 2021/346 Esas, 2022/24 Karar

    Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
    Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Kararın davacı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
    Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; süre temyiz şartı ve diğer usûl eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

    I. DAVA
    Davacı idare vekili dava dilekçesinde; Kahramanmaraş ili, …. ilçesi, .. Mahallesi 1394 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın müvekkili idare adına tescilini talep etmiştir.

    II. CEVAP
    Davalı tarafın cevap dilekçesi sunmadığı görülmüştür.

    III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalıya ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.

    IV. İSTİNAF
    A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

    B. İstinaf Sebepleri
    Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; bilirkişi raporunda kuru tarım arazilerinde kapitalizasyon faiz oranının %6 olarak alınması gerekirken %5 olarak alınmasının, objektif değer artış oranının % 200 olarak belirlenmesinin hatalı olduğunu, bilirkişilerce resmi verilere aykırı olarak hazırlanmış raporun hükme esas olarak kabul edilmesinin Yargıtayın birçok kararında bozma sebebi olarak kabul edildiğini, taşınmazın değerinde bu denli bir artış olmasının imkansız olduğunu, kamulaştırılan parsel dışında kalan kısım için %50 değer kaybı olacağı kanaatine varıldığı belirtilmiş ise de bu değerin yüksek olduğunu, kalan kısmın hem büyüklük olarak hem de şekil olarak kullanılmaya elverişli durumda olduğunu ileri sürmüştür.

    C. Gerekçe ve Sonuç
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazın kuru tarım arazisi niteliğinde olduğu, bilirkişi kurulunca 2018 yılı verilerine göre ve kuru tarım arazisi niteliğindeki taşınmaza net gelirine göre değer biçilmesinin ve taşınmaz özellikleri dikkate alınarak %75 oranında objektif değer artışı uygulanmasının yerinde olduğu, taşınmazın geometrik durumu, yüzölçümü ve hattın güzergahı dikkate alındığında raporda takdir edilen değer düşüklüğü oranına dair tespitlerin dosya kapsamına uygun bulunduğu, bu haliyle; arazi metrekare birim değeri olarak 19,00 TL’nin tespit edilip ve bu değer üzerinden toplam kamulaştırma bedelinden davalının hissesine düşen bedelin hesaplanması, dava konusu taşınmazda davalı adına olan payın iptali ile davacı idare adına tesciline hükmedilmesinin doğru olduğu, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve kanuna, yerleşik Yargıtay içtihatlarına uygun olduğu kanaati ile davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

    V. TEMYİZ
    A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

    B. Temyiz Sebepleri
    Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

    C. Gerekçe
    1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
    Uyuşmazlık, … olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

    2. İlgili Hukuk
    1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’un (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
    2.2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ile 11 inci ve 12 nci maddeleri.

    3. Değerlendirme
    1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
    2. Arazi niteliğindeki Kahramanmaraş ili, Pazarcık ilçesi, Evri Mahallesi 1394 parsel sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi yerindedir.
    3. Dava konusu taşınmazın hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda belirtilen özelliklerine ve dosya kapsamına göre uygulanan kapitalizasyon faiz ve objektif değer artış oranı uygun görülmüştür.
    4. Kamulaştırılan bölümden arta kalan kısmın geometrik şekli, kullanım amacı, yüzölçümü dikkate alınıp değer azalışı uygulanarak kamulaştırma bedelinin hesaplanmasında bir isabetsizlik görülmemiştir.
    5. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukukî nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre, davacı idare vekili aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
    6) Dava konusu 1394 parsel sayılı taşınmaz ifrazen 2917 parsele dönüştüğünden infazda teredüt oluşturacak biçimde bu hususun hükümde belirtilmemesi doğru görülmemiştir.
    7. İlk Derece Mahkemesince verilen karar kaldırma kararı ile ortadan kalktığı halde, tescil yönünden daha önce karar verildiğinden bahisle yeniden karar verilmesine yer olmadığına dair hüküm kurulması bozmayı gerektirir.
    8. İlk Derece Mahkemesinin ilk kararı ile hüküm altına alınan ve derhal ödenmesine karar verilen 62.184,00 TL bedel dava tarihinden itibaren 4 ay içinde ödendiğinden bakiye 49.799,20 TL’ye 22.05.2018 tarihinden son karar tarihi 14.01.2022 tarihine kadar yasal faiz işletilmesi gerekirken, tespit edilen bedelin tamamına son karar tarihine kadar faiz işletilmesine karar verilmesi hatalıdır.
    Ne var ki bu yanılgının giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun’un 370 inci fıkrası uyarınca Mahkeme kararının düzeltilerek onanması gerekir.

    VI. KARAR
    Açıklanan sebeplerle;
    1.Davacı idare vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,
    2. Davacı idare vekilinin temyiz itirazının kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
    3. İlk Derece Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının;
    a) (1) numaralı bendinin (c) ile gösterilen alt bendinin hükümden çıkarılması yerine, ” Kaldırma kararı oluşan fark kamulaştırma bedeli olan 49.799,20 TL’ye 22.05.2018 tarihinden karar tarihi olan 14.01.2022 tarihine kadar geçen süre için yasal faiz uygulanmasına, nemaları ile birlikte derhâl ödenmesine, cümlesinin yazılması,
    b) (1) numaralı bendinin (a) ile gösterilen alt bendinde yer alan “1394 parsel” ibaresinden sonra gelmek üzere”(ifrazen 2917 parsel) ibaresinin yazılması,
    c) (ç) ile gösterilen alt bendinin hükümden çıkarılması, yerine “Kahramanmaraş ili, Pazarcık ilçesi, Evri Mahallesi 1394 parsel (ifrazen 2917 parsel) sayılı taşınmazın 14.03.2018 havale tarihli fen raporunda B harfi ile gösterilen 4.145,60 m²lik kısmın ifrazı ile davacı kurum adına TAPUYA KAYIT VE TESCİLİNE, ” cümlesinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,18.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.