Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Uyuşmazlık, Batman ilinde kamulaştırılan bir taşınmazın bedelinin tespiti ve tescili üzerine kurulmuştur. İlk Derece Mahkemesi, taşınmazın kamulaştırma bedelini tespit ederek davalı tarafa ödenmesine ve tapu kaydının iptali ile yol olarak terkine karar vermiştir. Davacı idare vekili, bilirkişi raporundaki değer artışının fahiş olduğunu, %50 yerine %10 oranında bir artış uygulanması gerektiğini savunmuştur. Davalı taraf ise taşınmazın verimliliğini ve değerinin düşük belirlendiğini öne sürmüştür.

Bölge Adliye Mahkemesi, bilirkişi raporunu esas alarak, taşınmazın sulu tarım arazisi olarak değerlendirildiğini ve kapitalizasyon faiz oranının %4 olarak belirlenmesinin uygun olduğunu tespit etmiştir. Ayrıca, taşınmazın değerinin belirlenmesinde kullanılan yöntemlerin ve oranların yasal niteliklere uygun olduğunu vurgulamıştır. Bu nedenle, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve kanuna uygun olduğuna karar verilerek istinaf başvuruları reddedilmiştir.

Sonuç olarak, Yargıtay, Bölge Adliye Mahkemesi’nin kararını onayarak, tarafların temyiz itirazlarını yerinde görmemiştir. Karar, kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın değerinin belirlenmesi açısından hukuki değerlendirmelerin yerinde olduğunu ortaya koymaktadır.

5. Hukuk Dairesi 2024/3731 E. , 2024/10235 K.

“İçtihat Metni”

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/2611 Esas, 2024/48 Karar
DAVA TARİHİ : 09.07.2018
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Batman 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2018/462 Esas, 2021/284 Karar

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Batman ili, …, …, 627 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı taraf cevap dilekçesi sunmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazın tapu kaydının iptali ile yol olarak terkinine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; bilirkişi raporunda dava konusu taşınmaza fahiş bedel hesaplandığını, yeni asfalt yola kavuşan arta kalan kısımda değer artışı % 50 olması gerekirken bilirkişilerin bu konuda bir değerlendirme yapmamalarının yerinde olmadığını, dava konusu taşınmaza %50 objektif değer artışı uygulanmasının yerinde olmadığını, en fazla %10 oranında objektif değer artışı uygulanabileceğini, bilirkişi raporunda kapitalizasyon faiz oranı % 6 yerine % 4 olarak alınmasının yerinde olmadığını, dava konusu taşınmazın değerinin çok yüksek hesaplandığını ileri sürerek istinaf yoluna başvurmuştur.
2. Davalılar vekili tarafından istinaf dilekçesinde özetle; taşınmazın Dicle Nehrine yakın olup sulu parsel olduğunu, veriminin yüksek olduğunu, gelir hesabı yapılırken verimin düşük, üretim masraflarının yüksek gösterilerek düşük bedel belirlendiğini, taşınmazın değerinin 28,21TL/m² olarak hesaplanmasının kabul edilemez olduğunu, taşınmazın daha değerli olduğunu, taşınmaza %50 objektif değer artışı uygulanmasının hatalı, hakkaniyete aykırı ve düşük olduğunu, üretim masraflarının brüt gelirin en fazla 1/3’ü oranında olması gerektiğini, bu konuda Yargıtay’ın içtihatları olduğunu ileri sürerek istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile hükme esas alınan bilirkişi raporunda dava konusu taşınmaza sulu tarım arazisi olarak o yörede mutat olarak ekilen münavebe ürünleri esas alınıp kapitalizasyon faiz oranı % 4 uygulanarak çıplak metrekaresine 18,81 TL değer biçildiği, gelir metoduna göre tespit edilen m² birim fiyatına % 50 oranında objektif değer artırıcı unsur ilave edilerek sonuç m² birim fiyatının 28,21 TL olarak belirlendiği, taşınmazın vasfına, konum ve niteliklerine, aynı bölgeden intikal eden dava dosyalarına göre bilirkişi kurulunca belirlenen kapitalizasyon faizi ile objektif değer artırıcı unsur oranlarının ve dava konusu taşınmaz için belirlenen m² birim fiyatının uygun ve resmi verilerle uyumlu olduğu, belirtilen nedenlerle hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunun yasal niteliklere haiz ve hüküm kurmaya elverişli bulunduğu, sulu tarım arazisi niteliğindeki taşınmaza gelir metodu esas alınarak değer biçilmesine ve tespit edilen bedelin kararın kesinleşmesi beklenmeden davalı tarafa ödenmesine ilişkin İlk Derece Mahkemesince verilen kararın usul ve kanuna uygun olduğu anlaşıldığından taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.
2. Davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, … olarak davacı idare ile davalı tapu malikleri arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
2. 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ile 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Arazi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi yerindedir.
3. Dava konusu taşınmazın hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda belirtilen özelliklerine ve dosya kapsamına göre uygulanan kapitalizasyon faiz oranı ve objektif değer artış oranı uygun görülmüştür.
4. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, taraf vekillerince temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,Davalılardan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine, davalı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,19.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.