Kamulaştırma bedelinin tespitinde gelir metodu kullanımı ve eksik inceleme iddialarının hukuki geçerliliği nasıl değerlendirilir (Yargıtay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk
onecikan-yargitay

ÖZET: Bu Yargıtay kararında, Muş ili, Varto ilçesinde bulunan bir taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti üzerine bir uyuşmazlık söz konusudur. İlk Derece Mahkemesi, taşınmazın kamulaştırma bedelini belirlerken 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 11. maddesinin gelir metodu esasını kullanmış ve bedeli tespit etmiştir. Davacı Hazine ve bir kısım davalılar, istinaf başvurusu yaparak, bedelin yetersiz olduğunu ve eksik inceleme yapıldığını ileri sürmüşlerdir.

Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf başvurularını esastan reddederek, bilirkişi raporunun ve hesaplamaların doğru olduğunu belirlemiştir. Temyiz aşamasında ise, davalılar vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdükleri sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmişlerdir. Ancak Yargıtay, temyiz dilekçesindeki nedenlerin kararın bozulmasını gerektirmediğine hükmederek, Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır. Bu karar, kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde izlenen yöntem ve yapılan değerlendirmelerin hukuka uygun olduğunu ortaya koymaktadır.

5. Hukuk Dairesi         2024/2281 E.  ,  2024/10177 K.

    “İçtihat Metni”

    İNCELENEN KARARIN
    MAHKEMESİ : Van Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi
    SAYISI : 2021/3028 Esas, 2022/1875 Karar
    DAVA TARİHİ : 13.09.2019
    KARAR : Esastan ret
    İLK DERECE MAHKEMESİ : Varto Asliye Hukuk Mahkemesi
    SAYISI : 2019/211 Esas, 2020/466 Karar

    Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın Hazine adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Kararın davacı Hazine ve bir kısım davalılar vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
    Bölge Adliye Mahkemesi kararı bir kısım davalılar vekilince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

    I. DAVA
    Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Muş ili, Varto ilçesi, Kayalıdere köyü 202 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini, göl alanı olarak tapudan terkinini talep etmiştir.
    II. CEVAP
    Bir kısım davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; teklif edilen bedelin çok düşük olduğunu, bedelin mahkemece keşif yapılarak 2942 sayılı Kanun’un esasları çerçevesinde belirlenmesini, taşınmazın çok verimli olduğunu ve birden fazla kez ürün alınabildiğini belirterek değerin taşınmazın verimine uygun tespit edilmesini istemiştir.

    III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

    IV. İSTİNAF
    A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

    B. İstinaf Sebepleri
    1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiğini, mahalli bilirkişi arazinin kuru olduğunu belirtmesine, mahkeme gözleminde de arazinin kuru olduğu görülmesine rağmen sulu kabul edilmesinin hatalı olduğunu, ayrıca arazi sınıfının belirlenmesi ve sulu kuru tespiti yapılmasında raporlar arası çelişki olduğunu ileri sürerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
    2. Bir kısım davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; taşınmazın sulu tarım arazisi olduğunu, kapitalizasyon faiz oranının fazla olduğunu, objektif değer artışı oranının fazla olması gerektiğini, masrafın brüt gelirin 1/3’ü oranında olması gerektiğini, münavebe ürünlerin dekara verim miktarlarının düşük alındığını, masrafın fazla alındığını, açıklanan ve resen belirlenecek sebeplerle kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

    C. Gerekçe ve Sonuç
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda 1. sınıf sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca o yörede mutad olarak ekilen münavebe ürünleri buğday, şekerpancarı, karpuz verileri esas alınarak olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net geliri üzerinden bilimsel yolla değer biçilerek taşınmazın m²sinin 18,23 TL olarak hesaplanmasında, hesaplamaya esas alınan ürünler ile sulu tarım arazisinde kapitalizasyon faiz oranının % 4 olarak uygulanmasında, maliyetlerin 2019 yılı Tarım ve Orman Müdürlüğünün maliyet tablosundan yararlanarak aynen alınmasında, Parsel Sorgulama Sisteminden edinilen görüntü, taşınmazın konumu ve özelliği dikkate alındığında objektif değer artışı uygulanmamasında bir isabetsizlik görülmediği gerekçesiyle davacı idare ve bir kısım davalılar vekillerinin istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

    V. TEMYİZ
    A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde bir kısım davalılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

    B. Temyiz Sebepleri
    Bir kısım davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

    C. Gerekçe
    1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
    Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

    2. İlgili Hukuk
    1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
    2. 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ile 11 inci ve 12 nci maddeleri.

    3. Değerlendirme
    1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
    2. Arazi niteliğindeki dava konusu Muş ili, Varto ilçesi, Kayalıdere köyü 202 parsel sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca gelir metodu esas alınarak, bedel belirlenmesinde isabetsizlik görülmemiştir.
    3. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukukî ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

    VI. KARAR
    Açıklanan sebeplerle;
    Bir kısım davalılar vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,Davalı … vd.’den alınması gereken 2.107,80 TL temyize başvurma harcından peşin alınan 1.169,40 TL harcın mahsubu ile kalan 938,40 TL’nin alınmasına,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,18.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.