Kamulaştırma bedelinin tespitinde sulu tarım arazisi niteliği ve değer artışı ile azalışının nasıl hesaplanacağına dair hukuki değerlendirme. (Yargıtay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk
onecikan-yargitay

ÖZET: Uyuşmazlık, Manisa ili, Akhisar ilçesindeki bir taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir. Davacı idare, taşınmazın kamulaştırılması için bedel talep ederken, davalılar ise taşınmazın sulu tarım arazisi olarak değerlendirilmesini istemiştir. İlk Derece Mahkemesi, davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespitine karar vermiştir. Ancak, bu karar istinaf başvuruları ile yeniden incelenmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi, bilirkişi raporunu esas alarak taşınmazın sulu kapama zeytin bahçesi niteliğinde olduğunu belirlemiş ve %40 oranında objektif değer artışı uygulanmasını uygun bulmuştur. Ayrıca, taşınmazın geometrik şeklinin bozulması nedeniyle %5 değer azalışı uygulanması gerektiğine karar vermiştir. Sonuç olarak, kamulaştırma bedelinin yeniden hesaplanarak davalı tarafa ödenmesine hükmedilmiştir.

Temyiz aşamasında, davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri, istinaf dilekçelerinde ileri sürdükleri sebeplerle kararın bozulmasını talep etmişlerdir. Ancak, Yargıtay, temyiz itirazlarını reddederek Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır. Bu durum, kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde hukuki değerlendirmelerin ve bilirkişi raporlarının önemini vurgulamaktadır.

5. Hukuk Dairesi         2024/2787 E.  ,  2024/10092 K.

    “İçtihat Metni”

    İNCELENEN KARARIN
    MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
    SAYISI : 2022/2668 Esas, 2023/4435 Karar
    DAVA TARİHİ : 11.12.2021
    KARAR : Yeniden esas hakkında verilen karar
    İLK DERECE MAHKEMESİ : Akhisar 2. Asliye Hukuk Mahkemesi
    SAYISI : 2021/514 Esas, 2022/277 Karar

    Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Kararın davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri ile davalı …, davalı … vasisi istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacı idare vekili istinaf başvurusunun reddine, bir kısım davalılar vekili ve … vasisi ile davalı …’in istinaf başvurularının kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri ile davalı …, davalı … vasisi tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

    I. DAVA
    Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Manisa ili, Akhisar ilçesi, Musaca Mahallesi 159 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini talep etmiştir.

    II. CEVAP
    1. Bir kısım davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın sulu tarım arazisi kabul edilerek kamulaştırma bedelinin hesaplanmasını ve idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesini talep etmiştir.
    2. Davalı … cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın sulu tarım arazisi kabul edilerek kamulaştırma bedelinin hesaplanmasını ve idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesini talep etmiştir.
    3. Davalı … vasisi cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın sulu tarım arazisi kabul edilerek kamulaştırma bedelinin hesaplanmasını ve idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesini talep etmiştir.

    III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalılara ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.

    IV. İSTİNAF
    A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri ile davalı …, davalı … vasisi istinaf başvurusunda bulunmuştur.

    B. İstinaf Sebepleri
    1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; belirlenen kamulaştırma bedelinin çok yüksek olduğunu, taşınmazın kuru tarla olduğu hâlde, sulu kabul edildiğini, üretim masrafının çok düşük hesaplandığını, objektif değer artışı uygulanmasının yerinde olmadığını, davacı idare lehine vekâlet ücreti takdir edilmemesinin hatalı olduğunu ileri sürmüştür.
    2. Davalı … vasisi istinaf dilekçesinde özetle; kamulaştırma bedelinin çok düşük belirlendiğini, zeytin veriminin ortalamanın üzerinde alınması gerektiğini, taşınmazın Akhisar-Sındırgı yoluna 200 metre mesafede olduğunu, objektif değer artış oranının düşük belirlendiğini, kalan kısımda değer azalışı hesaplanması gerektiğini ileri sürmüştür.
    3. Davalı … istinaf dilekçesinde özetle; kamulaştırma bedelinin çok düşük belirlendiğini, zeytin veriminin ortalamanın üzerinde alınması gerektiğini, taşınmazın Akhisar-Sındırgı yoluna 200 metre mesafede olduğunu, objektif değer artış oranının düşük belirlendiğini, kalan kısımda değer azalışı hesaplanması gerektiğini ileri sürmüştür.
    4. Davalılar … vd. vekili istinaf dilekçesinde özetle; kamulaştırma bedelinin çok düşük belirlendiğini, zeytin veriminin ortalamanın üzerinde alınması gerektiğini, taşınmazın Akhisar-Sındırgı yoluna 200 metre mesafede olduğunu, objektif değer artış oranının düşük belirlendiğini, kalan kısımda değer azalışı hesaplanması gerektiğini ileri sürmüştür.

    C. Gerekçe ve Sonuç
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda, taşınmazın sulu kapama zeytin bahçesi niteliğinde olduğu belirtildikten sonra, Akhisar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2021 yılına ait resmî veriler esas alınarak hesaplama yapılması doğru ise de dava konusu taşınmazın konumu ve bilirkişi raporunda belirlenen özellikleri dikkate alınarak %40 oranında objektif değer artışı uygulanması ve kamulaştırmadan arta kalan kısmın geometrik şeklinde meydana gelen bozulma nedeniyle %5 değer azalışı uygulanması gerektiğinden yeniden yapılan hesaplama sonucu tespit edilen fark bedelin depo ettirilmesi sağlanarak davalı tarafa ödenmesine ilişkin yeniden esas hakkında karar verilmiştir.

    V. TEMYİZ
    A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri ile davalı … temyiz isteminde bulunmuştur.

    B. Temyiz Sebepleri
    1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.
    2. Bir kısım davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.
    3. Davalı … temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

    C. Gerekçe
    1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
    Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

    2. İlgili Hukuk
    1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
    2. 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası, 11 inci maddesi.

    3. Değerlendirme
    1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
    2. Kapama zeytin bahçesi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca gelir metodu esas alınarak değer biçilmesi ve tespit edilen bedelin davalı tarafa ödenmesi, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile idare adına tesciline karar verilmesi yerindedir.
    3. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

    VI. KARAR
    Açıklanan sebeplerle;
    Davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri ile davalı …’in yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalılar Gülsüm Kocabey vd. ve …’den peşin alınan temyiz harçlarının Hazineye irat kaydedilmesine,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,18.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.