Kamulaştırma bedelinin tespitinde taşınmazın verimliliği ve özellikleri üzerinden yapılan değer artışı ve kaybı hesaplaması nasıl değerlendirilmelidir (Yargıtay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk
onecikan-yargitay

ÖZET: Uyuşmazlık, kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir. Davacı idare, Manisa ili, Akhisar ilçesindeki taşınmazın kamulaştırılması için bedel talep ederken, davalılar ise taşınmazın özellikleri ve verimliliği üzerinden daha yüksek bir değer artışı talep etmiştir. İlk Derece Mahkemesi, davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespitine karar vermiştir. Ancak, tarafların istinaf başvurusu üzerine Bölge Adliye Mahkemesi, bilirkişi raporunu değerlendirerek taşınmazın sulu kapama zeytin bahçesi niteliğinde olduğunu belirlemiş ve %40 oranında değer artışı ile %25 değer kaybı uygulanmasına karar vermiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi, kararında tarafların iddialarını dikkate alarak, taşınmazın konumu ve özellikleri doğrultusunda yeni bir hesaplama yapmış ve tespit edilen fark bedelin davalı tarafa ödenmesine hükmetmiştir. Temyiz aşamasında, taraf vekillerinin itirazları, usul ve kanuna uygun olarak değerlendirildiğinden, Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar verilmiştir. Bu süreç, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun ilgili maddeleri çerçevesinde yürütülmüştür.

5. Hukuk Dairesi         2024/2790 E.  ,  2024/10093 K.

    “İçtihat Metni”

    İNCELENEN KARARIN
    MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
    SAYISI : 2022/3209 Esas, 2023/4536 Karar
    DAVA TARİHİ : 11.12.2021
    KARAR : Yeniden esas hakkında verilen karar
    İLK DERECE MAHKEMESİ : Akhisar 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
    SAYISI : 2021/469 Esas, 2022/112 Karar

    Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

    I. DAVA
    Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Manisa ili, Akhisar ilçesi, Musaca Mahallesi 146 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini talep etmiştir.

    II. CEVAP
    Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın kapama zeytinlik olduğunu, taşınmazın çok yakınından Gürdük Çayının geçtiğini, çaydan jenaratör ile çekilen suyun yer altı boruları ile tarlaya getirildiğini ve tarlanın sulandığını, taşınmazdaki zeytinlerin bakımlarının aksatmadan yapıldığını, taşınmazdan maksimum verim alındığını, Akhisar İzmir Sındırgı yoluna cephesinin olduğunu, bu nedenle taşınmaz için %100 den aşağı olmamak kaydı ile objektif değer artışı yapılmasını, taşınmazın 8978,19 metrekaresinin kamulaştırılacağını, kalan 1621,81 metrekare miktarındaki alanın makineli tarıma elverişsiz, geometrisi bozuk ve paylı mülkiyet durumunda kalacağını, üzerinde tarım yapılamacağını, kalan kısım için oluşacak değer düşüklüğü miktarının da tespit edilmesini belirtmiştir.

    III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalılara ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.

    IV. İSTİNAF
    A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurularında bulunmuştur.

    B. İstinaf Sebepleri
    1.Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; hükme esas alınan bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, ürün münavebesinin hatalı yapıldığını, giderlerin düşük belirlendiğini, objektif değer artışı ile kapitalizasyon faizi oranının aynı kriterlere dayanılarak belirlendiğini, taşınmazın kuru vasıfta olduğunu, taşınmazın arta kalan kısmında değer kaybı oluşmadığını, müvekkili idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
    2. Davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; taşınmazın sulu vasıfta olduğunu, ürün münavebesinin hatalı yapıldığını, verim miktarları ve ürün bedellerinin düşük, masrafların yüksek belirlendiğini, objektif değer artışı oranının daha yüksek olması gerektiğini, itirazlarının nazara alınmadığını, kamulaştırmadan arta kalan kısımda daha fazla oranda değer kaybı oluştuğunu belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

    C. Gerekçe ve Sonuç
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda, taşınmazın sulu kapama zeytin bahçesi niteliğinde olduğu belirtildikten sonra, Akhisar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2021 yılına ait resmi veriler esas alınarak hesaplama yapılması doğru ise de dava konusu taşınmazın konumu ve bilirkişi raporunda belirlenen özellikleri dikkate alınarak % 40 oranında objektif değer artışı uygulanması ve kamulaştırmadan arta kalan kısmın geometrik şeklinde meydana gelen bozulma nedeniyle %25 değer azalışı uygulanması gerektiğinden yeniden yapılan hesaplama sonucu tespit edilen fark bedelin depo ettirilmesi sağlanarak davalı tarafa ödenmesine ilişkin yeniden esas hakkında karar verilmiştir.

    V. TEMYİZ
    A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

    B. Temyiz Sebepleri
    1.Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.
    2.Davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

    C. Gerekçe
    1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
    Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

    2. İlgili Hukuk
    1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
    2. 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası, 11 ve 12 inci inci maddeleri.

    3. Değerlendirme
    1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
    2. Kapama zeytin bahçesi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca gelir metodu esas alınarak değer biçilmesi ve tespit edilen bedelin davalı tarafa ödenmesi, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile idare adına tesciline karar verilmesi yerindedir.
    3. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

    VI. KARAR
    Açıklanan sebeplerle;
    Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmamasına, davalıdan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,18.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.