TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 10564-10564 |sayi|94019529-101.07.04-E.94019529-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2017/14743 2017/ 14743
KARAR TARİHİ : 13/06/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Trabzon Büyükşehir Belediye
Başkanlığı
Karayolları Genel Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranların; taşınmazlara ilişkin kamu yararı karan alındığı ve Tapu kayıtlarına da Kamulaştırma Kanunu madde 7 kapsamında şerh konulduğu, ancak kamulaştırma işlemlerine devam edilmeyerek mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden bahisle mağduriyetin giderilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 27/11/2017 27.11.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza vekili aracılığıyla başvuru yapan ve hissedarları, , , ve hissedarları, , ve Hissedarları, ,
1 / 12, ,
ve hissedarları, ve hissedarları, , , ve hissedarları, , başvuru dilekçesi ve eklerinde özetle; Trabzon İlinde Karayolları 10. Bölge
Müdürlüğü, Trabzon Büyükşehir Belediyesi ve Ortahisar Belediyesi tarafından Kentsel Dönüşüm
Projesi ve Trabzon Şehir Geçişi Kanuni Bulvarı ile Akyazı ve Sahil Bağlantı Yolları Projesi kapsamında kamulaştırma çalışmalarına başlandığını, bu doğrultuda ilgili kurumlarca aşağıda detay bilgileri bulunan taşınmazlara ilişkin kamu yararı kararı alındığını ve Tapu kayıtlarına da
Kamulaştırma Kanunu madde 7 kapsamında şerh konulduğunu, ancak kamulaştırma işlemlerine devam edilmeyerek kişilerin taşınmazlarına yönelik alım-satım, kredi, imar izni gibi tasarruf haklarının kısıtlandığını, uzun zamandır bekletilen vatandaşların mağduriyetinin, bölgenin önemli bir sorunu olarak çözümsüz kaldığını, konunun çözümü doğrultusunda ilgili kurumlara başvuru yapılarak kamulaştırma işlemlerine devam edilmesinin talep edildiğini, ancak, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu’nda ön görülen 60 günlük yasal süre içerisinde ilgili Kurumlarca herhangi bir cevap verilmediğini belirterek; taşınmazlarla ilgili olarak ivedilikle davaların açılması ve mağduriyetin giderilmesi için Kamulaştırma işlemini yapacak kurumların ihtar edilerek gereğinin yapılmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 26/ 12/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı Emlak İstimlak Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 05/ 01/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Söz konusu parselin, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığının 07/ 05/ 2010 tarih ve 173 sayılı
meclis kararı ve Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı arasında 17/ 05/ 2011 tarihinde imzalanan Protokol ile Çömlekçi Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi kapsamında yer aldığını,
2.2 Taşınmazın bulunduğu proje kapsamındaki alanda uzlaşma sürecinin devam ettiğini,
kamulaştırma sürecinin henüz başlamamış olduğunu, bedel tespiti davasının uzlaşma sürecinin sonlandırılmasından itibaren açılacağını,
2.3 Başvuru sahibinin tapudaki takyidatlarının kaldırılması durumunda uzlaşma yolu ile taşınmazını
TOKİ’ye devretme hakkına sahip olduğunu,
2.4 Söz konusu taşınmazla ilgili olarak taşınmaz sahibi ile uzlaşma sağlanamadığı taktirde bedel
tespiti ve idare adına tescil davası açılacağını ancak henüz bu sürecin başlamadığını ifade etmiştir .
3. Kurumumuzun 26/ 12/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ortahisar Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Ortahisar Belediye Başkanlığı Emlak İstimlak Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 18/ 01/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1 Belirtilen parseller üzerinde yapılan incelemede Müdürlükte herhangi bir karar (bilgi-belge)
2 / 12bulunmadığı belirtilmiştir .
4. Kurumumuzun 26/ 12/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Karayolları 10. Bölge Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Karayolları Genel Müdürlüğü 10. Bölge Müdürlüğü tarafından gönderilen 25/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
4.1 Tabloda yer alan taşınmazların tamamının Kentsel Dönüşüm Projesi ve Trabzon Şehir Geçişi
Kanuni Bulvarı Akyazı Sahil Bağlantı Yolları Projesi Kapsamında yer almadığı,
4.2 Bahse konu Trabzon İli, Ortahisar İlçesi, ve Mahallelerinde
bulunan , , , , , ve ada parsel nolu taşınmazların 01/ 08/ 2011 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan
Trabzon-Kireçhane Ayrım Geçit-Gürbulak-Akyazı-Beşirli İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında olup , , , , ve ada parsel nolu taşınmazlarda yapılan yol çalışması nedeniyle herhangi bir fiili el atma bulunmadığı,
4.3 , ve ada parsel nolu taşınmazların ise kamulaştırılacak kısımları ile ilgili
kamulaştırma çalışmaları tamamlanınca pazarlık görüşmeleri için maliklere tebligat gönderileceği,
4.4 Pazarlık görüşmelerinde anlaşma sağlanamadığı taktirde, 2942 sayılı Kanunun 10.Maddesi
(Değişik 4650 sayılı Kanunun 5.Maddesi) gereğince kamulaştırılacak taşınmaz malların bedelinin tespiti ve idare adına yola terkini için mahallindeki Asliye Hukuk Mahkemesine dava açılacağı,
4.5 Bahse konu Trabzon İli, Ortahisar İlçesi, Çağlayan İlçesi, Mahallesinde bulunan
ada parsel nolu taşınmazlar 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama kararı bulunan Trabzon-Yomra Ayrım
Bulak-Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında kalmakta olup ada parsel nolu taşınmazlara herhangi bir fiili müdahale bulunmadığı,
4.6 Ayrıca söz konusu güzergahta yapım çalışmalarının aciliyet ve ihtiyacı dikkate alınarak
kamulaştırma işlemlerinin tamamlandığı,
4.7 ada parsel nolu taşınmazların ise kamulaştırılacak
kısımları ile ilgili kamulaştırma görüşmelerinin devam ettiği, anlaşma sağlanamadığı taktirde, 2942 sayılı Kanunun 10. Maddesi (Değişik 4650 sayılı Kanunun 5.Maddesi) gereğince kamulaştırılacak taşınmaz malların bedelinin tespiti ve idare adına yola terkini için mahallindeki Asliye Hukuk
Mahkemesine dava açılacağı ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “II. Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesinde, “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir . Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik
Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz .”,
5.1 “IV. Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması” başlıklı 15 inci
3 / 12maddesinde, “Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan
doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir,
5.2 “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde, “Herkes, mülkiyet ve miras hakkına sahiptir .
Bu haklar kamu yararı amacı ile kanunla sınırlanabilir . Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz .”,
5.3 “Kamulaştırma” başlıklı 46 ıncı maddesinde, “Devlet ve kamu tüzel kişileri; kamu yararının
gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir . Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme bağlanan artırım bedeli nakden ve peşin olarak ödenir . Ancak, tarım reformunun uygulanması, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla kamulaştırılan toprakların bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir . Kanunun taksitle ödemeyi öngörebileceği bu hallerde, taksitlendirme süresi beş yılı aşamaz; bu takdirde taksitler eşit olarak ödenir .”,
5.4 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 6. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler… Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”, 7. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
7.1 “Başvuru ve usulü” başlıklı 17 nci maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendinde; “ sebepleri,
konusu ve tarafları aynı olanlar ile daha önce sonuçlandırılanlar incelenmez” , 8. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Ek Protokol No. 1’in “Mülkiyetin korunması” başlıklı
1 inci maddesinde, “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini
isteme hakkı vardır . Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir .”, 9. 8/ 12/ 2001 tarih ve 24607 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4721 sayılı Türk Medeni
4 / 12Kanununun “Mülkiyet hakkının içeriği” başlıklı 683 üncü maddesinde, “Bir şeye malik olan
kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir . ”, 10. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı” başlıklı 73 üncü maddesinde; “Belediye, belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir … Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde kentsel dönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeye büyükşehir belediyeleri yetkilidir… Büyükşehir belediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imar planı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapı kullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/ 5/ 1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir… Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve kamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır . Kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunan gayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar, mahkemelerde öncelikle görüşülür ve karara bağlanır… Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşma sağladığı veya kamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyeler tarafından yapılır veya yaptırılır . Belediye ile anlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parselde imar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atma davası açabilir…
Dönüşüm alanı sınırı kesinleştiği tarihte, bu sınırlar içindeki gayrimenkullerin tapu kütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu sicil müdürlüğüne, paftasında gösterilmek üzere kadastro müdürlüğüne bildirilir . Söz konusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişiklikler belediyeye bildirilir . Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde; ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cins değişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkin işlemler belediyenin izni ile yapılır… Belediye, kentsel dönüşüm ve gelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imar uygulaması yapılan alanlardaki taşınmazların değerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veya hasılat paylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir . Kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanması sırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesi açık olan veya ayni hakları davalı olan taşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedelleri mahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına bloke edilir… Kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamındaki işler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortak hizmet projeleri aracılığıyla gerçekleştirilebilir . Bu Kanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkiler saklıdır .”, 11. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun “Kamulaştırma şartları” başlıklı 3. Maddesinde;
“İdareler, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler… İdarelerce yeterli ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemlerine başlanılamaz .”,
5 / 1211.1 “Kamulaştırmada önce yapılacak işlemler ve idari şerh” başlıklı 7. maddesinde;
“Kamulaştırmayı yapacak idare, kamulaştırma veya kamulaştırma yolu ile üzerinde irtifak hakkı kurulacak taşınmaz malların veya kaynakların sınırını, yüzölçümünü ve cinsini gösterir ölçekli planını yapar veya yaptırır; kamulaştırılan taşınmaz malın sahiplerini, tapu kaydı yoksa zilyetlerini ve bunların adreslerini, tapu, vergi ve nüfus kayıtları üzerinden veya ayrıca haricen yaptıracağı araştırma ile belgelere bağlamak suretiyle tespit ettirir . … İdare kamulaştırma kararı verdikten sonra kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini kamulaştırmaya konu taşınmaz malın kayıtlı bulunduğu tapu idaresine bildirir . Bildirim tarihinden itibaren malik değiştiği takdirde, mülkiyette veya mülkiyetten gayri ayni haklarda meydana gelecek değişiklikleri tapu idaresi kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorundadır . İdare tarafından, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde 10 uncu maddeye göre kamulaştırma bedelinin tespitiyle idare adına tescili isteğinde bulunulduğuna dair mahkemeden alınacak belge tapu idaresine ibraz edilmediği takdirde, bu şerh tapu idaresince resen sicilden silinir .”,
11.2 “Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve taşınmaz malın idare adına tescili” başlıklı
10. maddesinde, “Kamulaştırmanın satın alma usulü ile yapılamaması halinde idare, 7 nci maddeye göre topladığı bilgi ve belgelerle 8 inci madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, bu bedelin, peşin veya kamulaştırma 3 üncü maddenin ikinci fıkrasına göre yapılmış ise taksitle ödenmesi karşılığında, idare adına tesciline karar verilmesini ister . …” hükümleri mevcuttur .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. ve diğerleri, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurularında taşınmazlara ilişkin kamu yararı kararı alındığını ve Tapu kayıtlarına da Kamulaştırma Kanunu madde 7 kapsamında şerh konulduğunu, ancak kamulaştırma işlemlerine devam edilmeyerek mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden bahisle mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir .
14. Somut olayda; ve hissedarlarına ait, ada parsel numaralı ve Ada Parsel numaralı , taşınmazlar üzerinde
Karayolları Genel Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş 2011 ve 11/ 01/ 2013 tarihli şerhin bulunduğu ve 01/ 08/ 2011 tarih ve sayılı
Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan Trabzon-Kireçhane Ayrım
Geçit-Gürbulak-Akyazı-Beşirli İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.1 ’ a ait ada parsel numaralı ve ada
parsel numaralı taşınmaz üzerinde Karayolları Genel Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş 2011 ve 11/ 01/ 2013 tarihli şerhin bulunduğu , ada parsel numaralı taşınmazın 01/ 08/ 2011 tarih ve sayılı
6 / 12Kamulaştırma İşlemine Başlama Karan bulunan Trabzon-Kireçhane Ayrım
Geçit-Gürbulak-Akyazı-Beşirli İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.2 ’ e ait ada parsel numaralı
taşınmaz üzerinde Karayolları Genel Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş 2011 ve 11/ 01/ 2013 tarihli şerhin bulunduğu ve 01/ 08/ 2011 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Karan bulunan
Trabzon-Kireçhane Ayrım Geçit-Gürbulak-Akyazı-Beşirli İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.3 ve hissedarlarına ait, ada
parsel numaralı ve ada parsel numaralı , taşınmazlar üzerinde
Karayolları Genel Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş 2011 ve 11/ 01/ 2013 tarihli şerhin bulunduğu ve 01/ 08/ 2011 tarih ve sayılı
Kamulaştırma İşlemine Başlama Karan bulunan Trabzon-Kireçhane Ayrım
Geçit-Gürbulak-Akyazı-Beşirli İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.4 ’ a ait ada parsel numaralı
taşınmaz üzerinde Karayolları Genel Müdürlüğünce 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş 2011 ve 11/ 01/ 2013 tarihli şerhin bulunduğu ve 01/ 08/ 2011 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Karan bulunan Trabzon-Kireçhane Ayrım Geçit-Gürbulak-Akyazı-Beşirli İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.5 ait ada parsel numaralı taşınmaz
hakkında Karayolları Genel Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş herhangi bir şerhin bulunmadığı ancak idareden gelen cevabi yazıda ada parsel numaralı ve ada parsel numaralı taşınmazlar üzerinde 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan
Trabzon-Yomra Ayrım Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.6 ait ada parsel numaralı
taşınmaz üzerinde Karayolları Genel Müdürlüğünce sayılı
Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş herhangi bir şerhin bulunmadığı ancak 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan
Trabzon-Yomra Ayrım Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.7 ve hissedarlarına ait ada parsel
numaralı taşınmaz üzerinde Trabzon 1. Asliye Hukuk Mahkemesi kararıyla 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu 31/b maddesi gereğince Karayolları Genel
Müdürlüğü lehine irtifak hakkına yönelik 05/ 10/ 2018 tarihli şerhin bulunduğu ve 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan Trabzon-Yomra
Ayrım Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.8 ve hissedarlarına ait ada parsel
numaralı ve ada parsel numaralı (Çağlayan Mahallesi) üzerinde Karayolları Genel
Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş herhangi bir şerhin bulunmadığı ancak 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama
7 / 12Kararı bulunan Trabzon-Yomra Ayrım Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı
kapsamında bulunduğu,
14.9 ait ada parsel numaralı ve
ada parsel numaralı taşınmazlar (Çağlayan Mahallesi) üzerinde Karayolları Genel
Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş herhangi bir şerhin bulunmadığı ancak 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama
Kararı bulunan Trabzon-Yomra Ayrım Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.10 ait ada ve ada numaralı
taşınmazlara ilişkin olarak yapılan TAKBİS sorgusunda herhangi bir kayda rastlanılamadığı, ancak idareden gelen cevabi yazı ve eklerinde söz konusu taşınmazların ada parsel numaralı, ada parsel numaralı ve 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan Trabzon-Yomra
Ayrım Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğunun belirtildiği ayrıca ait ada parsel numaralı ve ada parsel numaralı taşınmaz üzerinde Karayolları Genel
Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş herhangi bir şerhin bulunmadığı, yapılan TAKBİS sorgulamasında ada parsel numaralı bir kayda rastlanılmadığı, ancak yine idareden gelen cevabi yazı ve eklerinde söz konusu taşınmazın 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan
Trabzon-Yomra Ayrım Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.11 ait ada numaralı taşınmaz
üzerinde Karayolları Genel Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş herhangi bir şerhin bulunmadığı ancak 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan Trabzon-Yomra Ayrım
Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.12 ait ada parsel numaralı,
ada parsel numaralı ve ada numaralı taşınmazlar üzerinde
Karayolları Genel Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş herhangi bir şerhin bulunmadığı ancak 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma
İşlemine Başlama Kararı bulunan Trabzon-Yomra Ayrım Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.13 Yapılan TAKBİS sorgulamasında ve Hissedarlarına ait ada parsel
numaralı taşınmaz hakkında bir kayda rastlanılmadığı ancak idareden gelen cevabi yazı ve eklerinde söz konusu taşınmazın 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı
Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan Trabzon-Yomra Ayrım Bulak Çağlayan İl
Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu,
14.14 ve diğer hissedarlara ait olan ada
parsel numaralı taşınmaz hakkında Başvuran vekilinin 13/ 10/ 2017 tarihinde
“Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında bulunan Trabzon İli, Ortahisar İlçesi, Çömlekçi
Mahallesinde bulunan Pafta Ada Parsel numaralı taşınmaz hakkında kamu yararı kararı
8 / 12alındığını ancak bugüne kadar kamulaştırma işlemlerine devam edilmediğinden bahisle oluşan
mağduriyetin giderilmesi” talebi ile Kurumumuza başvuruda bulunduğu ve başvurusuna ilişkin olarak; başvuru numaralı dosya kapsamında 18/ 05/ 2018 tarihinde Tavsiye Kararı verildiği tespit edilmiştir .
15. Başvuru konusuna ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde, 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanunu gereğince idarelerin, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını ancak yeterli ödenek temin ettikten sonra kamulaştırabileceği ve yine bu kapsamda kamulaştırma kararı verildikten sonra idarenin kamulaştırmaya konu taşınmaz malın kayıtlı bulunduğu tapu idaresine kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini isteyebileceği , ancak şerh tarihinden itibaren altı ay içinde kamulaştırma bedelinin tespitiyle idare adına tescili isteğinde bulunulduğuna dair mahkemeden alınacak belge tapu idaresine ibraz edilmezse bu şerhin tapu idaresince resen sicilden silineceği anlaşılmıştır .
16. Başvuran vekilinin, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 8 ve 10. maddeleri kapsamında işlem tesisine yönelik Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığına ve Karayolları Genel Müdürlüğü 10.
Bölge Müdürlüğüne hitaben yazmış olduğu 26/ 07/ 2017 tarihli ve 12/ 09/ 2017 tarihli dilekçelerinde talep ettiği hususların idarece yerine getirilmediği tespit edilmiştir .
17. Günümüzde devam eden küreselleşme sürecinde mülkiyet hakkının her şeyden öte öncelikli olarak bir insan hakkı olduğu, sadece bir eşya hukuku meselesi olarak değerlendirilemeyeceği, yadsınamaz bir gerçektir . (GEMALMAZ, Burak, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Açısından
Mülkiyet Hakkının Sınırlanmasında Adil Denge İlkesi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
Mecmuası, Cilt 69, Sayı 1, Y. 2011, s. 650) Temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması esnasında uyulması gereken genel ilkeler Anayasanın 13 üncü maddesi ile teminat altına alınmış bulunmaktadır . Bu doğrultuda, Anayasanın 35 inci maddesinde temel bir insan hakkı olarak değerlendirilen mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceği öngörülmektedir . ( Bkz : Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 2017/ 6399 Başvuru Numaralı ve 16/ 11/ 2017 tarihli Tavsiye Kararı )
18. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi hükümleri gereğince, her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı olduğu, bir kimsenin, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabileceği düzenlenmiş olup, söz konusu uluslararası metne uygun bir biçimde Anayasanın 35 inci maddesinde de, herkesin sahip olduğu mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacı ile kanunla sınırlanabileceği öngörülmüş iken, Anayasanın 13 üncü maddesinde temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasına ilişkin genel hüküm getirilmiş, buna göre temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği ve bu sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı, Anayasanın 15 inci maddesinde ise, temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulabilmesinin mümkün olduğu olağanüstü hallerde dahi milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklerin ihlâl edilmemesi ve kısıtlamanın durumun gerektirdiği ölçüde olması zorunluğunun öngörüldüğü görülmektedir . ( Bkz : Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 2017/ 6341
Başvuru Numaralı ve 14/ 11/ 2017 tarihli Tavsiye Kararı )
9 / 1219. Anayasanın 46 ncı maddesine göre, kamulaştırma, Devlet ve kamu tüzelkişilerinin, kamu
yararının gerektirdiği hallerde, karşılığını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz bir malın tamamına veya bir kısmına, kanunda gösterilen esas ve usullere göre zorla el atması işlemidir . Kamulaştırmasız el atma ise, Anayasa Mahkemesinin 2013/ 9381 Başvuru No’lu ve
03.03.2016 tarihli Bireysel Başvuruya İlişkin Kararında belirtildiği üzere, kamulaştırma yapmaya
yetkili olan Devlet, kamu tüzelkişileri, kamu kurumları ve kamu yararı bulunması halinde yararlarına kamulaştırma yapılabilecek gerçek ve özel hukuk kişileri tarafından, Anayasanın 46 ncı maddesi ve
2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa aykırı şekilde, özel mülkiyete konu taşınmazlara kısmen veya
tamamen, fiilen veya hukuken el konulması işlemidir .
20. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince verilen “Sporrong ve Lönnroth (İsveç)” davasında değinildiği üzere, taraf devletlerin şehir planlaması politikalarını uygulama bakımından geniş bir takdir marjından yararlanmaları gerekmektedir; ancak taraf devletler şehir planlamasına ilişkin olarak sahip oldukları takdir yetkisini ölçülülük ilkesini gözetmek suretiyle kullanmak zorunda bulunmaktadırlar . Uzun süreli kamulaştırma şerhleri ve imar yasakları ile mülkiyet hakkına müdahale edilmesi halinde öncelikli olarak dikkat edilmesi gereken, toplumun genel yararı ile bireylerin temel haklarının korunması arasında adil bir dengenin kurulup kurulmadığı hususudur .
21. İdare tarafından ’ a ait ada parsel numaralı ve ada parsel numaralı taşınmaz, ’ e ait ada parsel numaralı taşınmaz, ve hissedarlarına ait, ada parsel numaralı taşınmaz ’ a ait ada parsel numaralı taşınmaz, ve hissedarlarına ait, ada parsel numaralı taşınmazlar hakkında her ne kadar fiili bir el atma bulunmadığı belirtilse de; taşınmazlar üzerinde Karayolları Genel Müdürlüğünce 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş 2011 ve 11/ 01/ 2013 tarihli şerhin bulunduğu ve taşınmazların 01/ 08/ 2011 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine
Başlama Kararı bulunan Trabzon-Kireçhane Ayrım Geçit-Gürbulak-Akyazı-Beşirli İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu görüldüğünden; kamulaştırma şerhinin tapu sicilinde bulunması ile başvurucuya ait bahsi geçen taşınmazlara hukuken kullanılmaya engel sınırlama getirilmiş bulunmaktadır . Çünkü bir kişinin taşınmazına eylemli olarak el atıp tamamen veya kısmen kullanılmasına engel olunması ile o kişinin mülkiyetinde olan taşınmaza hukuken kullanmaya engel sınırlama getirilmesi arasında sonucu itibari ile bir fark bulunmamakta her ikisi de kişinin mülkiyet hakkının sınırlandırılması bakımından aynı sonucu doğurmaktadır . (Bkz : Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15/ 12/ 2010 tarih ve 2010/ 5- 662 E .
2010/ 651 K. sayılı Kararı) Başvuranın mülkiyet hakkının özüne dokunan ve bu hakkın kullanımını engelleyen hukuki müdahalenin (kamulaştırma şerhinin) bahsi geçen Yargıtay Hukuk
Genel Kurulu kararı gereğince de kamulaştırmasız el atma olgusunu meydana getirdiği anlaşılmaktadır .
22. Yine idare tarafından ve hissedarlarına ait ada parsel numaralı taşınmaz, ’ ya ait ada parsel numaralı ve ada parsel numaralı taşınmazlar, ’ ya ait ada parsel numaralı taşınmaz, ’ a ait ada parsel numaralı ve ada parsel numaralı taşınmazlar, ve Hissedarlarına ait ada parsel numaralı taşınmaz, ’ a ait ada
10 / 12numaralı taşınmaz, ’ a ait ada parsel numaralı taşınmaz, ’
ya ait ada parsel numaralı ada parsel ve ada parsel numaralı taşınmazlar, ve hissedarlarına ait ada parsel numaralı taşınmazlar hakkında her ne kadar fiili bir el atma bulunmadığı belirtilse de; taşınmazların 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan Trabzon-Yomra
Ayrım Bulak Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunduğu görüldüğünden; başvuranların mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin 2012 yılından itibaren içinde bulunulan 2018 yılına kadar devam etmesi başvuranları mülkiyetinin geleceği konusunda belirsizliğe itmekte, mülkiyet hakkından tam anlamıyla yararlanması önünde engel teşkil etmekte, arazinin satış şansı da dahil olmak üzere sonucu itibariyle taşınmazın değerini hatırı sayılır ölçüde azaltmakta olduğu ve kamu yararının gerekleri ile mülkiyet hakkı arasında gözetilmesi gereken adil dengenin şikayetçi aleyhine bozulmuş olduğu, idarenin başvuranın talebine ilişkin herhangi bir işlem tesis etmemesinin de mülkiyet hakkının ihlali sonucunu doğurduğu değerlendirilmiştir .
23. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Karayolları Genel Müdürlüğünce
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu madde 7 gereğince tesis edilmiş 2011 ve 11/ 01/ 2013 tarihli
şerhin bulunduğu taşınmazlar hakkında idare tarafından 2942 sayılı Kanun gereğince öngörülen usul izlenmek suretiyle kamulaştırma işlemlerinin ivedilikle tamamlanması suretiyle başvuranın (ve diğer taşınmaz maliklerinin) mağduriyetinin giderilmesi gerektiği , söz konusu taşınmazlar üzerindeki tasarruf yetkisinin ise yaklaşık yedi yıldan beri kamulaştırma şerhinden kaynaklı engelleme ile kısıtlandığı, yine tapuda herhangi bir şerh bulunmasa da 17/ 05/ 2012 tarih ve sayılı Kamulaştırma İşlemine Başlama Kararı bulunan Trabzon-Yomra Ayrım Bulak
Çağlayan İl Yolu kamulaştırma planı kapsamında bulunan taşınmazlar bakımından da müdahalenin başvuranları mülkiyetinin geleceği konusunda belirsizliğe ittiği ve mülkiyet hakkından tam anlamıyla yararlanmalarının önünde engel teşkil ettiği anlaşılmış olup; idarenin eyleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Karayolları 10. Bölge
Müdürlüğü tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde gönderildiği, ancak başvuranların dilekçelerine süresi içinde cevap verilmediği ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uyulmadığı anlaşılmış olup, bu ilkelere uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Trabzon İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜ ile;
11 / 122942 sayılı Kanun gereğince öngörülen usul izlenmek suretiyle kamulaştırma işlemlerinin
ivedilikle tamamlanması yönünde işlem tesisi hususunda KARAYOLLARI GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Tavsiye Kararının BAŞVURAN VEKİLİNE, KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve
TRABZON BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi