Kamulaştırmasız el atılan taşınmazın değerinin belirlenmesinde emsal karşılaştırması yapılması 2942 sayılı Kanun’a uygun mudur (Yargıtay)

5. Hukuk Dairesi         2024/4256 E.  ,  2024/9972 K.

“İçtihat Metni”

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/418 Esas, 2023/1034 Karar
DAVA TARİHİ : 15.01.2020
KARAR : Esastan ret/Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 9. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2020/30 Esas, 2020/732 Karar

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkin asıl ve birleştirilen davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl ve birleştirilen davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davalı idareler vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddi ile kamu düzeni gereğince İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle dava ve birleştirilen davanın kabulüne karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı idareler vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda,
Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 362 nci maddesi uyarınca temyiz edilemez. Temyize konu edilen miktarın kesinlik sınırının altında kalması hâlinde anılan Kanun’un 366 ncı maddesi atfıyla aynı Kanun’un 352 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekir.
Dosya içeriğine göre hüküm altına alınan ve temyize konu edilen toplam miktar asıl ve birleştirilen davada davalı … yönünden Bölge Adliye Mahkemesinin karar tarihi itibarıyla kesinlik sınırı olan 238.730.00 TL’nin altında kalmaktadır.
Bu nedenle; davalı … vekilinin asıl ve birleştirilen dosyalara ilişkin temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekmiştir.
Asıl ve birleştirilen dosya davalısı … vekilinin gerekli şartları taşıdığı anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA
Davacılar vekili asıl ve birleştirilen dosyanın dava dilekçelerinde özetle; davacıların dava konusu Bursa ili, …, Demirci Mahallesi 3056 ada 5 parsel sayılı taşınmazda hisse sahibi olduğunu, söz konusu taşınmaza davalı idareler tarafından yol ve yaya kaldırımı yapılmak suretiyle fiilen el atılmış olduğunu belirterek belirlenecek tazminatın davalı idareden tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı … vekili cevap dilekçesinde özetle; taşınmazın kamulaştırma yetkisinin Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığında olduğunu, … yönünden husumet nedeniyle davanın reddini talep etmiştir.
2. Davalı … vekili cevap dilekçesinde özetle; davada müvekkilinin sorumlu olmadığını, sorumluluğun ilçe belediyesinde olduğunu beyan ederek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl ve birleştirilen davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idareler vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1. Davalı … vekili istinaf dilekçesinde özetle; davanın husumet yönünden reddinin gerektiğini, fiili el atma koşullarının oluşmadığını, emsalin uygun bir emsal olmadığını, bedelin fahiş olduğunu beyan ederek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
2. Davalı … istinaf dilekçesinde özetle; belirlenen bedelin fahiş olduğunu, emsal incelemesinin gereği gibi yapılmadığını, proje bütünlüğü ilkesinin oluşmadığını, belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile arsa niteliğindeki taşınmaza mahallinde yapılan keşif sonucu emsal karşılaştırması yapılarak değer biçen, usul ve kanuna uygun olarak düzenlenen bilirkişi raporuna göre hukuki ve fiili el atılan bölümler yönünden proje bütünlüğü gözetilerek belirlenen el atma bedelinin davalı idarelerden tahsiline karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı belirtilerek davalı idareler vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddi ile kamu düzeni ilkesi uyarınca 16.11.2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 Sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na (2942 sayılı Kanun) eklenen Ek Madde 4 uyarınca harcın maktu olacağı belirtilerek İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmuştur.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idareler vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı … vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmek suretiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacı tapu malikleri ile davalı idareler arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmazın değerinin biçilmesi ve bedelinin tahsili hususundadır.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Kanun’un 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
2. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir; “… Usulü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, esas itibarıyla, gayrimenkulünü yola kalbeden amme hükmi şahsiyeti aleyhine meni müdahale davası açmağa hakkı olduğuna, ancak dilerse bu fiili duruma razı olarak, mülkiyet hakkının amme hükmişahsiyetine devrine karşılık gayrimenkulünün bedelinin tahsilini de dava edebileceğine ve isteyebileceği bedelin de mülkiyet hakkının devrine razı olduğu tarih olan dava tarihindeki bedel olduğuna 16.05.1956 tarihinde ilk toplantıda ittifakla karar verildi.”
3. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir: “… Usulü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, gayrimenkulünün bedelinin tahsiline ilişkin olarak, gayrimenkulünü yola kalbeden hükmü şahsiyeti aleyhine açacağı bedel davasında müruruzamanın mevzuubahis olamayacağına ve bu itibarla da, hadisede Borçlar Kanunu’nun 66. maddesinin tatbik kabiliyeti bulunmadığına …” karar verilmiştir.
4. 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Dava konusu Bursa ili, …, Demirci Mahallesi 3056 ada 5 parsel sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak değer biçilmesi, fiilen el atılan alanların ve proje bütünlüğü ilkesi uyarınca kalan alanların alınan rapor uyarınca bedelinin davalı idarelerden tahsiline karar verilmesi yerindedir.
3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı … vekilinin temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
4. Bölge Adliye Mahkemesince; her ne kadar 26.11.2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun’un 5 inci maddesi ile 2942 sayılı Kanun’a eklenen Ek Madde 4’ün son fıkrasında “Bu kanun kapsamında açılan davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir.” düzenlemesi uyarınca maktu harca hükmedilmiş ise de eldeki davada; taşınmaza fiilen el atıldığının anlaşıldığı bu davaların yasal kaynağını Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar ile 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar sayılı kararlarından aldığı nazara alındığında, 26.11.2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 16.11.2022 tarihli ve 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 5 inci maddesi ile 2942 sayılı Kanun’a eklenen Ek Madde 4’ün üçüncü fıkrasının 04.11.1983 tarihinden sonra fiilen el atılan taşınmazlar için açılan davalarda uygulanma imkânı bulunmamakta olup somut uyuşmazlıkta nispi harca hükmedilmesi gerekir.
Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
A. Davalı … Vekilinin Asıl ve Birleştirilen Davalara İlişkin Temyizi Yönünden;
Davalı … vekilinin temyiz dilekçesinin miktardan REDDİNE,

B. Davalı … Vekilinin Asıl ve Birleştirilen Davalara İlişkin Temyizi Yönünden;
1. Davalı idare … vekilinin temyiz itirazlarının reddine,
2. Kamu düzeni gereğince Bölge Adliye Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının,
a) Asıl davaya ilişkin bölümünün harca ilişkin (5) numaralı bendinden “(ilk derece mahkemesince 16.215,58 TL harç için sorumluluk alanlarına göre hesap edilen 337,50 TL’nin Nilüfer Belediye Başkanlığından, 15.878,1TL’nin Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığından tahsili için harç tahsil müzekkeresi yazılmış olup, harç tahsil edilmiş ise hüküm kesinleştiğinde harcın davalı idarelere iadesine)” cümlesinin çıkartılması, yerine “Alınması gerekli 21.170.76 TL harcın davalı … Başkanlığından tahsiline” cümlesinin yazılması,
b) Birleştirilen davaya ilişkin bölümünün harca ilişkin (5) numaralı bendinden ”(ilk derece mahkemesince 151.844,10 TL harç için sorumluluk alanlarına göre hesap edilen 3.163,69TL’nin Nilüfer Belediye Başkanlığından, 148.680,41TL’nin Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığından tahsili için harç tahsil müzekkeresi yazılmış olup, harç tahsil edilmiş ise hüküm kesinleştiğinde harcın davalı idarelere iadesine,)” cümlesinin çıkartılması, yerine “Alınması gerekli 198.240.51 TL harcın davalı … Başkanlığından tahsiline” cümlesinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,
Aşağıda yazılı kalan harcın Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığından alınmasına, davalı … Başkanlığından alınması gereken 1.615,80 temyize başvuru harcının alınmasına,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,17.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.