TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/15697-S.21.25086
BAŞVURU NO : 2021/9397
KARAR TARİHİ : 02/11/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : HATAY BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
ARSUZ BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Kamulaştırmasız el atma iddiası ve bağlantılı talepler hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 11/05/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Hatay ili, Arsuz ilçesi, Akçalı mahallesi sınırları içerisinde bulunan ve Ahugöz Köy
Birliği Encümeni’nin 06.10.1971 tarih ve sayılı kararıyla Turistik Tesis yapılmak üzere kamulaştırılması 2 kararlaştırılan no.lu 13.733 m yüzölçümlü tarla vasıflı taşınmaza 1971 yılında 27.466.00 TL kıymet takdiri yapıldığını ve bedelin varisleri adına T.C. Ziraat Bankası İskenderun Şubesi’ne
20.03.1972 tarih ve sayılı makbuzla yatırıldığını; aradan geçen sürede tapu devri işlemleri
tamamlanmadığından taşınmazda meydana gelen değer artışı göz önünde bulundurularak taşınmaza 1981 yılında yeniden 5.520.666 TL kıymet takdiri yapıldığını ve takdir edilen bu miktardan 5.395.734 TL aradaki farkın adı geçen bankaya varisler adına bloke edildiğini öğrendiğini ancak babası ’ın uzun yıllar yurtdışında olmasından dolayı söz konusu kamulaştırma kararından haberdar olmadığı gibi kamulaştırma bedelini de alamadığını iddia ve şikâyetle, kamulaştırma bedelinin yasal faiziyle kendilerine ödenmesinin sağlanması hususunda gereğini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığı Emlak ve İstimlak Dairesi Başkanlığının 03.08.2021 tarihli ve E– – – sayılı cevabi yazısında özetle, bahsi geçen konu üzerine yapılan inceleme neticesinde; şikâyete konu iş ve işlemlere ilişkin Daire Başkanlıkları arşivlerinde herhangi bir bilgi/belge yer almadığının tespit edildiği, Kurumumuz tarafından verilen Gönderme Kararı’na istinaden başvuru sahibine iletilen 05.05.2021 tarihli ve sayılı cevabi yazının ekte gönderildiği; açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığı Emlak ve İstimlak Dairesi Başkanlığının 05.05.2021 tarihli ve E-
– – – sayılı Gönderme Kararımıza istinaden iletilen cevabi yazısında özetle:
3.1. 06.12.2012 tarih ve 28489 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6360 sayılı ‘On Dört
İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’ ile Hatay Antakya (İl) Belediyesi statüsünden çıkarılarak, sınırları il mülki sınırları olmak üzere Hatay Büyükşehir Belediyesi adıyla büyükşehir belediyesine dönüştürüldüğü, aynı kanun ile Valilik tarafından oluşturulan ‘Devir, Tasfiye ve Paylaştırma
Komisyonu’ marifetiyle tüzel kişiliği kaldırılan il özel idaresi, belediye veya köy tüzel kişiliklerine ait devre konu edilen taşınmazların devirlerinin yapıldığı, Belediyeleri arşivlerine büyük ölçüde mülga Antakya (İl)
Belediyesi’ne ait dosyaların iletildiği, diğer ilçelere ilişkin veriler ile bilgi/belgelerin sınırlı olarak gönderildiği, talep konusu taşınmaza ilişkin ulaşmış herhangi bir DTP kararı bulunmadığının tespit edildiği; 3.2. Söz konusu taşınmaz, 6360 sayılı Kanun öncesinde belde belediyesi statüsünde olan Akçalı
Mahallesi’nde ve Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen ‘Kültür ve Turizm Koruma ve Geliştirme Bölgesi’ içerisinde yer aldığından, 03/11/2003 tarih ve 25278 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
‘Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinde ve Turizm Merkezlerinde İmar Planlarının
Hazırlanması ve Onaylanmasına İlişkin Yönetmelik’ gereğince bölgeye ilişkin 1/5000 Ölçekli Nazım İmar
Planı ile 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planı Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yaptırılıp onaylanarak askıya çıkarılmak üzere ilgili İdareye gönderilerek yürürlüğe gireceğinden, İdarelerinin taşınmaza ilişkin yapılan iş ve işlemlerin herhangi bir bölümünde yer almadığı ve arşivlerde herhangi bir bilgi/belge bulunmadığı, konunun Arsuz Belediye Başkanlığı’na yönlendirilerek gerekli bilgi ve belgelerin temin edilmesi gerektiği; Açıklamalarına yer verilmiştir.
4. Hatay Valiliği İdare ve Denetim Müdürlüğünün 09.08.2021 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısında özetle, başvuruya konu talep ile ilgili yapılan inceleme neticesinde kayıtlarında herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
5. Arsuz Belediye Başkanlığı Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün 16.8.2021 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerde özetle, 5.1. Belediyelerinin, 6360 Sayılı Kanunla Hatay’ın büyükşehir olması ile birlikte 2014 yılı Mart ayında yapılan seçimlerle 8 Belde Belediyesi ve 16 köyün birleşmesiyle ilçe olarak tüzel kişilik kazandığı, bahse konu gayrimenkulün 01.02.2007 tarihinde İskenderun Belediyesinin uhdesine geçtiği; 5.2. Ahugöz Köy Birliği tarafından Turistik Tesis Yapılmak üzere kamulaştırması yapılan Akçalı parselin (şu anki Parsel numarası Akçalı Mevkii ada nolu parsel) kamulaştırması yapıldıktan sonra
07.11.2006 tarih ve sayılı İskenderun Belediyesi Meclis Kararı ile 01.02.2007 tarihinde satın alındığı,
İskenderun Belediyesi tarafından 30.01.2009 tarihinde İnş. Tem. Taah. Taşımacılık Tıbbi
Mlz. Bilgi Güv. Hizm. Tic. Ltd. Şirketine satıldığı ve 22.03.2010 tarihinde ‘a satıldığı halen aynı şahsın mülkiyetinde olduğu;
5.3. Hatay İl Özel İdaresi’nin 08.03.2012 tarih ve sayılı yazısından kamulaştırma bedeli ve farkının ilgili varisleri adına Ziraat Bankasına yatırıldığının anlaşıldığı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
6. Ziraat Bankası İskenderun/Hatay Şubesi’nin 15.10.2021 tarihli – sayılı cevabi yazısında özetle, 6.1. Başvuranın babası ( ) adına Bankaları kayıtlarında herhangi bir güncel kaydın bulunamadığı, 6.2. Bankanın, Bankacılık Kanunu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu ve Sermaye Piyasası düzenlemeleri çerçevesindeki denetimlerde istenecek her türlü bilgi ve belgeyi vermek, defter ve belgeleri ibraz etmek ve incelemeye hazır tutmak zorunda olduğu, bankacılık işlemleri ile ilgili tüm bilgi ve belgelerin son işlem tarihinden itibaren 10 yıl boyunca tutmak zorunluluğu bulunduğundan talep kapsamında arşiv araştırması yapılmasının mümkün olamadığı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
7. Arsuz Tapu Müdürlüğünün 22.10.2021 tarihli e-posta yazısı ekinde yer alan belgelerin incelenmesinden özetle: başvuruya konu taşınmazın tapunun 4.3.1933 tarih ve yevmiye sayılı işlemiyle kadastrodan
Veresesi adına tescil edildiği; Uluçınar, Gözcüler, Hacıahmetli, Akçalı ve Çetillik Köyleri
Turistik Tesisleri Birliği adına tapunun 6.7.1982 tarihli ve yevmiye sayılı işlemine istinaden taşınmazın cebren tescilinin gerçekleştiği; tapunun 26.2.1986 tarihli ve yevmiye sayılı işlemine istinaden taşınmazın Tatil Köyü Turistik Tesisleri Yapım ve İşletmecilik A.Ş. adına temlikten tescilinin gerçekleştiği; tapunun 1.2.2007 tarihli ve yevmiye sayılı işlemine istinaden taşınmazın
İskenderun Belediyesi’ne satışının yapıldığı, tapunun 30.1.2009 tarih ve yevmiye sayılı işlemine istinaden taşınmazın İnş. Tem. Taah. Taşımacılık Tıbbi Mlz. Bilgi Güv. Hizm. Tic. Ltd.
Şirketine satıldığı ve tapunun 22.03.2010 ve yevmiye sayılı işlemine istinaden taşınmazın
‘a satıldığı ve aynı şahsın mülkiyetinde olduğu; hususları tespit edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
8. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 8.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”; 8.2. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35. maddesinde, “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”;
8.3. “Kamulaştırma” başlıklı 46. maddesinin birinci fıkrasında, “Devlet ve kamu tüzel kişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir.”; 9. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun, 9.1. “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”; 10. 04/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 10.1. “Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan taşınmazların bedel tespiti” başlıklı Geçici 6.maddesinde– (Ek: 18/6/2010-5999/1 md.; Değişik: 24/5/2013-6487/ 21 md.), “Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983 tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara kısmen veya tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası olmaksızın fiili olarak el konulması sebebiyle, mülkiyet hakkından doğan talepler, bedel talep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve diğer işlemler bu madde hükümlerine göre yapılır. Bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır….”; 11. 31/08/1956 tarihli ve 6830 sayılı İstimlak Kanunu’nun; 11.1. “İstimlâke takaddüm eden muameleler” başlıklı 7. maddesinde, “İstimlâki yapacak idare, istimlâk veya istimlâk yolu ile üzerlerinde irtifak hakkı tesis olunacak gayrimenkullerin ve kaynakların hudut, mesaha ve cinsini gösterir ebatlı plân veya krokisini yaptırarak tapu ve vergi kayıtları üzerinden veya haricen yaptıracağı araştırma ile mal sahiplerini ve tapu kaydı yoksa zilyedlerini ve bunların adreslerini tesbit ettirir.” ; 11.2. “Tebligat” başlıklı 13. maddesinde, “ İstimlâki kararlaştırılan yerlerin tapu ve tapu kaydı yoksa vergi kayıtları ile ve ayrıca haricen yapılacak tahkikatla tesbit edilen mal sahibi, zilyed ve diğer alâkalılarından ikametgâhı tesbit edilmiş olanlara istimlâk olunacak gayrimenkulün plân veya ebatlı krokisi, İstimlak Kararı ve takdir olunan Kıymeti ve istimlâkin hangi idare lehine yapıldığı ve açılacak dâvalarda husumetin kime tevcih edileceği 15 gün içinde noter marifetiyle tebliğ olunur. Tebligatta Hukuk
Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri tatbik olunur. Noterler tarafından tebligat masraflarından başka yalnız yüz kuruş maktu ücret alınır. Köy lehine istimlâklerde, tebligat ihtiyar meclisi huzurunda şahsa yapılır. Tevsik edilen tebliğ muteberdir.
Doğrudan doğruya tebligat ile beraber yukarda yazılı hususlar ayrıca ilan olunur.
İlan:
A) İstimlâki kararlaştırılan yerin umuma mahsus mahallerinden birine ve belediye dairesi veya köy odasına on beş gün müddetle talik edilmek suretiyle; B) Gazete çıkan mahallerdeki gazetelerden birisinde evrak hulasalarının on beş gün ara ile en az iki defa neşri suretiyle, yapılır.
Köy lehine istimlâklerde yalnız (A) bendi hükmü tatbik olunur.
Açılacak dâvalarda hangi idareye husumet tevcih edileceğinin tebliğ varakasında açıkça gösterilmemiş veya yanlış gösterilmiş olması yüzünden dâvada husumet yalnış tevcih edilmiş ise hakiki hasma tebligat icrası suretiyle dâvaya devam olunur …”; 11.3. “Müddetler ve Merci” başlıklı 14. maddesinde, “İstimlâk olunacak gayrimenkulün sahibi zilyed ve diğer alâkalılar veya istimlâki yapan idare tarafından 13 üncü madde gereğince ikametgâhlarında tebligat yapılmış olanlar tebliğ tarihinden itibaren 15 gün, bunlar haricindekiler son ilân tarihinden itibaren 30 gün içinde istimlâk muamelesine karşı Şûrayı Devlette ve takdir edilen bedel ile maddi hatalara karşı da gayrimenkulün bulunduğu mahal asliye hukuk mahkemesinde dâva açabilirler. …”; 11.4. “Katileşen istimlâklerde idare adına tescil: Tapulu Gayrimenkul Hakkında” başlıklı 17.
maddesinde, “İstimlâk olunan gayrimenkulün takdir edilen kıymetine, kanuni müddet içinde mahkemeye müracaat ile itiraz edilmediği ve tapu dairesinde rıza ile ferağ muamelesi yaptırılmadığı hallerde takdir edilen kıymetin tamamı millî bankalardan birisine ve bulunmıyan yerlerde malsandığına yatırılarak makbuzu alâkadar evrak suretleriyle birlikte mahkemeye tevdi edilir. Mahkeme iki tarafı derhal davet ederek, gelmeseler dahi gıyaplarında o gayrimenkulün lehine istimlâk yapılan idare adına tescilini tapu dairesine tezkere ile bildirir.” ; 12. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 12.1. “Ret kararı” başlıklı 33. maddesinde, “İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olmadığı kanaatine varılması hâlinde ret kararı verilir.”; Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde, şikâyetin reddini önermiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuran özetle, Hatay ili, Arsuz ilçesi, Akçalı mahallesi sınırları içerisinde bulunan ada no.lu (eski ) taşınmaza ilişkin 1971 senesinde kamulaştırma kararı alındığını, kıymet takdiri yapılarak
kamulaştırma bedelinin kişiler adına bankaya bloke edildiğini, aradan geçen sürede tapu devri işlemleri tamamlanmadığından taşınmazda meydana gelen değer artışı göz önünde bulundurularak taşınmaza 1981 yılında yeniden kıymet takdiri yapıldığını, maliklerden babası ‘ın söz konusu yıllarda yurtdışında bulunuyor olması sebebiyle bu karar ve ödeme işlemlerinden haberinin olmadığını ve kamulaştırma bedelini alamadığını iddia ve şikâyet ile kamulaştırma bedelinin yasal faiziyle kendilerine ödenmesinin sağlanması hususunda gereğini talep etmektedir.
15. Bilindiği üzere kamulaştırma, kamu yararı kararı alınmasından taşınmazın idare adına tescili ile edinilmesine kadar birçok idari işlemi gerektirmekte olup başvuruya konu taşınmazın kamulaştırılmasına karar verildiği tarihte yürürlükte olan 6830 sayılı İstimlak Kanunu’na göre kamulaştırma işlemlerine 13.
madde gereğince yapılan tebligat ile başlanmaktadır. 6830 sayılı Kanunun “Tebligat” başlıklı 13.
maddesinde, kamulaştırılmasına karar verilen tapulu gayrimenkulün mal sahiplerinden ikametgâhı tespit edilmiş olanlara kamulaştırılacak gayrimenkulün kamulaştırma plan ve cetvelinin, kamulaştırma kararının, takdir olunan kıymetin ve kamulaştırmanın hangi idare lehine yapıldığı ve açılacak dâvalarda husumetin kime yöneltileceğinin 15 gün içinde noter marifetiyle tebliğ edileceği, köy lehine kamulaştırmalarda tebligatın ihtiyar meclisi huzurunda şahsa yapılacağı; ilanen tebliğe ilişkin olarak ise gazete çıkan mahallerdeki gazetelerden birisinde evrak örneklerinin on beş gün ara ile en az iki defa duyurulması suretiyle, köy lehine kamulaştırmalarda ise kamulaştırılması kararlaştırılan yerin umuma mahsus mahallerinden birine ve belediye dairesi veya köy odasına on beş gün müddetle asılmak suretiyle yapılacağı belirtilmiştir.
16. Bu husus madde gerekçesinde, “İstimlak muameleleri mal sahipleri hakkında o muamelelere ıttıla tarihinden itibaren başlamış sayılır. Ittıla tebliğ ile mümkün olur. Bu itibarla tebliğ işleri hususi bir ehemmiyet arz eder. İstimlake karşı itiraz müddetleri işbu tebliğden itibaren cereyan edecektir. Mer’i istimlak kanunlarında tebliğe ayrıca bir ehemmiyet verilmiştir. … Tasarıda prensip itibariyle doğrudan doğruya ve ikametgâha noter vasıtasiyle tebliği esas kabul edilmiştir. Araştırmalara rağmen ikametgâhı bulunamıyanlara ilanen tebligat yolu uygun görülmüştür. … Köy lehine ve köylerde vaki istimlakler için noter marifetiyle tebliğ külfetli bulunduğundan köy ihtiyar meclisi huzurunda şahsa tebliğ yeterli görülmüştür. … İlan yoliyle tebliğin şekli de bu madde de gösterilmiş bulunmaktadır. Köy lehine istimlaklerde ilan keyfiyeti basite irca edilmiştir. …” şeklinde açıklanmıştır.
17. Kanunun “Müddetler ve Merci” başlıklı 14. maddesinde, kamulaştırmayı yapan idare tarafından 13.
madde gereğince ikametgâhlarında tebligat yapılmış olanların tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde bunlar haricindekilerin son ilân tarihinden itibaren 30 gün içinde kamulaştırmaya karşı Şûrayı Devlette ve takdir edilen bedel ile maddi hatalara karşı da gayrimenkulün bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde dâva açabileceği düzenlenmiştir. Kanunun “Katileşen istimlâklerde idare adına tescil: Tapulu Gayrimenkul
Hakkında” başlıklı 17. maddesinde ise, kamulaştırılan gayrimenkulün takdir edilen kıymetine, yasal süreler içinde mahkemeye müracaat ile itiraz edilmediği ve tapu dairesinde rıza ile ferağ muamelesi yaptırılmadığı hallerde takdir edilen bedelin tamamının millî bankalardan birisine ve bulunmayan yerlerde ise malsandığına yatırılarak makbuz ve ilgili evrak suretleriyle birlikte mahkemeye iletileceği, Mahkemenin iki tarafı derhal davet ederek, gelmeseler dahi gıyaplarında o gayrimenkulün, lehine kamulaştırma yapılan idare adına tescilini tapu dairesine tezkere ile bildireceği hüküm altına alınmıştır.
18. 6830 sayılı Kanun’un 17. maddesi kesinleşen kamulaştırmalarda idare adına tescilin yapılmasında izlenecek yolu göstermekte olup madde gerekçesinde bu husus, “Bu madde istimlake tabi gayrimenkulün mal sahibinin rızasına bakılmaksızın idareye intikali kaidesinin bir neticesidir. Bu gibi gayrimenkullere ait ferağın mal sahibi tarafından verilmesi esas kaidedir. Tatbikatta bu mecburiyetin yerine getirilmediği görülmektedir. Gayrimenkul sicil vaziyetinin maliklerin arzusuna intizaren haliyle bırakılamayacağı tabiidir. İstimlakin kesinleştiği ve bedele itiraz edilmediği veya itiraz edilip de hükmün katileştiği hallerde bu madde tatbik olunacaktır. İdare bu hususa ait evrakını ve bedelin yatırıldığına dair makbuza mahkemeye tevdi ve mahkeme iki tarafı davetle diyeceklerini tesbit eder. O yolda davette zaruret vardır.
İdare bedele itiraz edilmediğini ileri sürdüğü halde gayrimenkul sahibi bedel hakkında dava açtığını tevsik edebilir. Bu ahkamın gayrimenkul sahibine verilmesi yerinde görülmüştür. Bununla beraber taraflar gelmeseler dahi gıyap kararı tebliğine lüzum olmaksızın gıyaplarında tetkikat yapılarak maddede yazılı şartların tahakkuku halinde sicil kaydının idare adına tedavül ettirilmesi tapu idaresine emrolunur.
Mahiyetinde de anlaşılacağı üzere bu gibi muamelelere karşı kanun yoluna gidilemez….”, şeklinde ortaya konmuştur.
19. Görüldüğü üzere 6830 sayılı Kanun’un 17. maddesi, kamulaştırmanın kesinleştiği ve bedele itiraz edilmediği veya bedele itiraz edilip de hükmün kesinleştiği hallerde uygulanacak olup buna göre taşınmazın idare adına tescil edilebilmesi için kamulaştırma işleminin usulüne uygun olarak tebliğ edilerek kesinleştirilmiş olması ve kamulaştırma bedelinin mal sahibi adına bankaya yatırılmış bulunması gerekmektedir.
20. Başvuran kamulaştırmanın yapıldığı tarihte kamulaştırmaya konu taşınmazın murislerinden olan babasının yurtdışında bulunuyor olması dolayısıyla kamulaştırma kararından haberdar olmadığını, kamulaştırma işlemine ve bedeline itiraz edemediği gibi kamulaştırma bedeline de ulaşamadığını iddia etmektedir. Başvuran bu hususa dayanak olarak babasının 2.9.1980-6.1.1986 ve 11.7.1993-2.10.1993 tarihleri arasında Riyad’da çalıştığına ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’ndan alınmış yazıyı dosyasına sunmuştur.
21. Bilindiği üzere, Anayasanın “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu hüküm altına alınmıştır. Bu bağlamda usulüne uygun olarak yapılan tebligat, bireylerin Anayasada güvence altına alınmış olan iddia ve savunma haklarından tam olarak yararlanabilmelerinin ve bireylere tanınan hak arama hürriyetinin önemli güvencelerinden birini oluşturmaktadır. Nitekim Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, usulüne uygun olarak tebliğ edilmemiş kamulaştırma işlemlerinde taşınmaz mülkiyetinin idareye geçmediği, bunun kamulaştırmasız el atma hükmünde olduğu kabul edilmekte ve kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları süre sınırı olmaksızın incelenmektedir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014).
22. Bu bağlamda somut başvuruda, kamulaştırma işleminin usulüne uygun olarak tebliğ edilip edilmediği ve kamulaştırma bedelinin bankaya bloke edilip edilmediği hususlarının tespiti gerekmekte olup dosyası kapsamında mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde,
22.1. Hatay ili, İskenderun ilçesi, Uluçınar, Gözcüler, Akçalı, Hacı Ahmetli köylerinden müteşekkil Arsuz
Ahugöz Turistik Tesisleri Birliği tarafından söz konusu köylerin ekonomik durumunun iyileştirilmesi ve ilçede halkın ihtiyacına cevap veren bir tesisin olmaması dolayısıyla İller Bankasınca 1967 yılı karından köy halkı payı olarak Akçalı, Uluçınar ve Hacı Ahmetli köylerinin her birine ayrılan 48.006.86 lira ile daha önceki yıllarda birliğe bağlı Gözcüler köyüne ayrılan paranın katılması ile ulaşılan meblağın köylerin kalkınmasında oynayacağı rol, köylerin ortak veya tüzel kişiliğinde olup bu işe tahsis edilecek müsait bir arazinin bulunmaması ve tüzük hükümlerine göre kamulaştırma yapmaya Birliğin yetkili olduğu hususları 2 göz önünde bulundurularak, Akçalı köyünde bulunan vereselerine ait 13733 m den ibaret sayılı parsel sayılı arazinin Ahugöz Köy Birliği Encümeni’nin 6.10.1971 tarih ve sayılı kararı ile kamulaştırılmasına karar verildiği; 22.2. 6830 sayılı Kanun’un 122 sayılı kanunla değişik 11nci maddesine göre teşkil eden Kıymet Takdir
Komisyonunca 6.10.1971 tarihinde taşınmazın metrekaresine 2 lira olmak üzere toplamda 27.466 lira kıymet takdir edildiği; 22.3. Birlik tarafından, kamulaştırma bedeli olan 27.466 liranın mülk sahipleri veresesi adına
İskenderun Ziraat Bankasına 20.3.1972 tarih ve sayılı makbuzla yatırıldığı belirtilerek söz konusu gayrimenkul üzerine tapu dairesince şerh konulması için gereğinin yapılması hususunun 27.3.1972 tarihli yazıları ile Kaymakamlıktan talep edildiği; 22.4. Tapu devir işlemlerinin tamamlanmaması üzerine aradan geçen süre içinde söz konusu taşınmazda meydana gelen değer artışı gözetilerek 6830 sayılı Kanun’un 15 inci maddesinin yedinci fıkrası gereğince
4.9.1981 tarihinde yeniden kıymet takdiri yapıldığı; 10.12.1981 tarihli kıymet takdiri raporunda taşınmaz
için günün rayicine göre metrekaresine ek olarak 400 liradan olmak üzere taşınmaz için kamulaştırma bedeli olarak toplamda 5.520.666 lira kıymet takdirinin yapıldığı; 22.5. tarafından imzalı 13.10.1981 tarihli Taahütnamede; “ vereselerinden ben kendime asaleten diğer varislerden , , , , , , , , , , , , , ve adına İskenderun Üçüncü
Noterliğince düzenlenen vekaletnameye istinaden vekaleten yeterli bulduğumu, gerek kamulaştırma işlemine gerekse de kamulaştırma bedelinin arttırılmasına ilişkin hiçbir talep ve itirazda bulunmayacağımı, bu konuda herhangi bir dava açmayacağımı taahhüt eder, işbu taaahütnameyi, Köy Birliği Başkanlığı’na sunarım.”, denildiği; 22.6. tarafından imzalı 13.10.1981 tarihli Taahütnamede; “…
vereselerinden ben kendime asaleten diğer varislerden , ve adına İskenderun Üçüncü Noterliğince düzenlenen vekaletnameye istinaden vekaleten yeterli bulduğumu, gerek kamulaştırma işlemine gerekse de kamulaştırma bedelinin arttırılmasına ilişkin hiçbir talep ve itirazda bulunmayacağımı, bu konuda herhangi bir dava açmayacağımı taahhüt eder, işbu taaahütnameyi, Köy Birliği Başkanlığı’na sunarım.”, denildiği;
22.7. Taşınmaza ilişkin kamulaştırma bedeli farkının adı geçen Bankaya varisler adına bloke edildiğinin, “…Haricen yaptırılan tahkikatta varislerinden olduğunuz anlaşılmakla, Kamu Yararı Kararı, Takdiri Kıymet Komisyonu Kararı, plan örneği ilişikte gönderilmiştir. Açılan davalarda husumetin
Birliğimize tevcih edileceği 6830 sayılı yasanın 13 ncü maddesi gereğince duyurulur.”, denilmekle
14.12.1981 tarihinde varislere adreslerinde tebliğe çıkıldığı;
22.8. 14.12.1981 tarihli ve Birlik Başkanı imzalı İlan’ın incelenmesinden, Kıymet takdir komisyonunca taşınmaz mala 5.520.666 lira bedel takdir edildiği, bu bedelin T.C. Ziraat Bankası İskenderun Şubesine yatırıldığı, ayrıca kamulaştırma plan ve cetvellerinin Birliğin Yönetim Merkezi olan İdare İş Merkezi Kat:4
No:13 İskenderun adresinde asılarak, kamulaştırılan taşınmaz mal hakkında itirazı olanların ilan tarihinden itibaren 30 gün içinde Birlik aleyhine İskenderun Mahkemelerine ve Danıştay’a başvurması gerektiği hususlarının 6830 sayılı Kanun’un 13. maddesi gereğince ilanen tebliğ edildiği; 22.9. 30.12.1981 tarihli ve Birlik Başkanı, birlik üyesi köy muhtarları tarafından imzalı İlan tutanağının incelenmesinden, 14.12.1981 tarihli ilanın 15.12.1981 günü köy kahvesine asılarak 30.12.1981 günü askıdan indirildiğinin tutanak ile imza altına alındığı; 22.10. Birlik Başkanı’nın 5.1.1982 tarihli, İskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi’ne hitaplı dava dilekçesinde: “… Vereselerin isim ve adresleri haricen yapılan araştırmada gerek vergi kayıtlarından gerekse Jandarma tahkikatı ile tespit edilemediğinden, İskenderun’da yayımlanmakta olan yerel gazetelerden Körfez gazetesinde 15 gün süre ile ilan edilmiştir. Davalı ( veresesi),Takdiri
Kıymet Komisyonunca takdir edilen bedele karşı 6830 sayılı Yasa’nın 14. maddesinde belirtilen süre içinde itirazda bulunmamış, yapılan tebligata rağmen de ferağ vermemiştir. Bu nedenle kamulaştırılan taşınmaz malın Birliğimiz adına tescili için bu davayı açma mecburiyeti doğmuştur. DELİLLER: kamulaştırma kararı, tapu kaydı, kroki, kıymet takdir tutanakları, banka makbuzları, ilan, ilan tutanakları, ilan gazeteleri ve diğer kamulaştırma evrakları.”, denilmekle, kamulaştırılmasına karar verilen taşınmaz malın Birlikleri adına tescili için karar verilmesi, tapu sicil muhafızlığına tezkere yazılarak tescilinin sağlanması hususlarının talep edildiği; 22.11. İskenderun 2nci Asliye Hukuk Hâkimliğinin / esas sayılı kararı incelendiğinde, davanın kamulaştırılan taşınmazın birlik adına tescili istemiyle açıldığı, davalı olarak “ veresesi adres meçhul.” olarak kayıt göründüğü, Mahkemesince 9.3.1982 tarihinde, “Mahkememizce yapılan açık duruşması sonunda, tapu maliki veresesinin resen araştırılmasına rağmen adresinin saptanamadığı bu nedenle ilanen resmi gazetede duyuru yapılmasına karşılık, davalı tarafın duruşmaya katılmadığı görüldüğünden yokluğunda karar verildiği anlaşılmıştır. İskenderun tapu sicilinin Cilt Ağçalı mıntıkası 2 parsel nolu 13733m miktarında veresesine ait tapulu taşınmazın Birlik adına kamulaştırıldığı, değerinin takdir edildiği ve bedelinin de Ziraat Bankasına bloke edildiği 5.423.200 Tlsi değer verildiği, ilanen … yapıldığı bu suretle 6830 sayılı yasanın 17. maddesi uyarınca işlemlerin tamamlandığı tesbit edildiğinden istem gibi karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.”, denilmekle, taşınmazın birlik adına tesciline ve bu yönden tapu sicil muhafızlığına yazı yazılmasına karar verildiği;
22.12. Başvuruya konu taşınmazın tapunun 4.3.1933 tarih ve yevmiye sayılı işlemiyle kadastrodan
Veresesi adına tescilli iken yukarıda bahse konu Mahkeme kararına istinaden Uluçınar, Gözcüler, Hacıahmetli, Akçalı ve Çetillik Köyleri Turistik Tesisleri Birliği adına tapunun 6.7.1982 tarihli ve yevmiye sayılı işlemiyle cebren tescilinin gerçekleştiği; tapunun 26.2.1986 tarihli ve yevmiye sayılı işlemine istinaden taşınmazın Tatil Köyü Turistik Tesisleri Yapım ve İşletmecilik A.Ş. adına temlikten tescil edildiği; tapunun 1.2.2007 tarihli ve yevmiye sayılı işlemine istinaden taşınmazın
İskenderun Belediyesi’ne satışının yapıldığı; tapunun 30.1.2009 tarih ve yevmiye sayılı işlemine istinaden taşınmazın İnş. Tem. Taah. Taşımacılık Tıbbi Mlz. Bilgi Güv. Hizm. Tic. Ltd.
Şirketine satıldığı ve tapunun 22.03.2010 ve yevmiye sayılı işlemine istinaden taşınmazın
‘a satıldığı ve aynı şahsın mülkiyetinde olduğu; Hususları tespit edilmiştir.
22.13. Öte yandan Ziraat Bankası İskenderun Şubesinden kamulaştırma bedelinin başvuranın murisi adına yatırılıp yatırılmadığı ve yatırıldıysa ödeme yapılıp yapılmadığına dair bilgi istenmişse de, ilgili Banka
15.10.2021 tarihli cevap yazısında bahse konu belgelerin saklama süresinin dolması nedeniyle arşiv
araştırmasının mümkün olmadığını ifade etmiştir.
23. 6830 sayılı Kanun’un bahse konu ilgili hükümleri, dosyası kapsamında yapılan tespitler (Par. No. 22 ve alt paragraflar) ile birlikte ele alınıp değerlendirildiğinde; başvuruya konu taşınmazın 6.10.1971 tarih ve sayılı Birlik Encümen kararı ile kamulaştırılmasına karar verilerek aynı tarihte kıymet takdirinin yapıldığı ve bedelin Ziraat Bankası İskenderun Şubesine 20.3.1972 tarih ve sayılı makbuzla yatırıldığı; başvuranın murisinin 2.9.1980-6.1.1986 tarihleri arasında yurtdışında bulunduğu; 1981 yılına gelindiğinde tapu devir işlemlerinin tamamlanmaması nedeniyle idarenin söz konusu taşınmazda meydana gelen değer artışını gözeterek ikinci kez 4.9.1981 tarihinde kıymet takdiri yapma yoluna giderek 6830 sayılı yasanın 13. maddesi gereğince 14.12.1981 tarihinde varislere adreslerinde, adresi meçhul olan verese yönünden
Birliğin Yönetim Merkezi olan İdare İş Merkezi Kat:4 No:13 İskenderun adresinde 1 ay müddetle asılarak ve yerel gazetede ilan verilmek suretiyle ayrıca 15.12.1981 günü köy kahvesine 15 gün süreyle asılarak ve
30.12.1981 günü askıdan indirilmek suretiyle kamulaştırma kararının tebliğ edildiği; İskenderun 2. Asliye
Hukuk Mahkemesince, tapu maliki veresesinin resen araştırılmasına rağmen adresinin saptanamadığının bu nedenle ilanen resmi gazetede duyuru yapıldığının, ayrıca kamulaştırma bedelinin Ziraat Bankasına bloke edildiğinin dosyasından anlaşılması üzerine, 6830 sayılı yasanın 17. maddesi uyarınca işlemlerin tamamlandığı belirtilerek taşınmazın idare adına tesciline karar verdiği; başvuran, söz konusu tarihlerde babasının yurtdışında bulunuyor olması dolayısıyla kamulaştırma işleminden haberdar olmadığını belirtmişse de, derece Mahkemesince tebligatın adresi meçhul verese yönünden 6830 sayılı Kanun hükümleri izlenerek yapıldığının ve taşınmaz bedelinin de Bankaya yatırılarak 17. maddenin koşullarının oluştuğuna hükmettiği görüldüğünden, kamulaştırmanın adli ve idari yönden kesinleştiği; kanaati ve sonucuna varılmakla, başvuranın kamulaştırmasız el atma nedenine dayalı olarak bedel talep hakkının bulunmadığı ve şikâyetin reddi gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme
24. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarelerin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “makul sürede karar verme”
“nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Hatay Asliye Hukuk Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
V. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, başvurana, Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığına ve Arsuz Belediye Başkanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi