Kanalizasyon harcamalarına katılma payının hesaplanmasında emlak vergi değerinin %1 yerine %2 oranının dikkate alınması talebi (KDK)

2.3. Ayrıca 21/08/1981 tarih ve 17435 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren

“2464 Sayılı belediye Gelirleri Kanunun Harcamalara Katılma Payları ile ilgili hükümlerinin, uygulanma esaslarının düzenlendiği,

2.4. Harcamalara Katılma Payları bina ve arsalarda vergi değerinin %2’sini geçemez (B.G.K.

Mad. 98.) madde hükmünden anlaşılacağı üzere, katılım payı hesabına bina ve arsaların vergi değerleri tesir etmekte olduğu. Emlak Vergi değerleri ise ilgili belediyeden temin edildiği, Mevzuat çerçevesinde Harcamalara Katılma Payı hesaplamasında, hizmetten yararlanan sokakta bulunan gayrimenkullerin Emlak Vergi Değerlerinin dikkate alındığı, yapılan masrafın sokakta bulunan gayrimenkullerin toplam Emlak Vergi Değerlerine bölünerek katsayı tespit edildiği, bu katsayı er bir gayrimenkulün Emlak Vergi Değeri ile çarpılarak Emlak Vergi

Değerleri % sini geçmeyecek şekilde her bir gayrimenkule isabet eden Harcamalara Katılma

Payının bulunduğu. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunun “Katılma Paylarını” düzenleyen hükümleri çerçevesinde, tarh, tebliğ ve tahakkuk ettirilen Harcamalara Katılma payında herhangi bir hataya rastlanılmadığı belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982tarihli ve2709sayılı T.C.Anayasasının

3.1. ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler….”

3.2. “Yönetmelikler” başlıklı 124 üncü maddesinde; “ Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmi Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir.”

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,

5) 5393 sayılı Belediye Kanununun “Hemşehri Hukuku” başlıklı 13üncümaddesinde;

“Belediye sınırları içinde oturan, bulunan veya ilişiği olan her şahıs, belediyenin kanunlara dayanan kararlarına, emirlerine ve duyurularına uymakla ve belediye vergi, resim, harç, katkı ve katılma paylarını ödemekle yükümlüdür.”

6. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunun;

6.1. “Kanalizasyon harcamalarına katılma payı” başlıklı 87 nci maddesinde; “

Belediyelerce ve belediyelere bağlı müesseselerce, aşağıdaki şekilde kanalizasyon tesisi yapılması halinde, bunlardan faydalanan gayrimenkullerin sahiplerinden, Kanalizasyon

Harcamalarına Katılma Payı alınır: a) Yeni kanalizasyon tesisi yapılması, b) Mevcut tesislerin sıhhi ve fenni şartlara göre ıslah edilmesi. İki ve daha fazla yol kenarında bulunan gayrimenkuller, hangi yoldaki kanalizasyona bağlanmış ise, payın hesabında o yola ait kanalizasyon giderleri nazara alınır.”

6.2. “Payların Hesaplanması” başlıklı 89 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında;

“Harcamalara katılma payları, bir program dahilinde veya istek üzerine doğrudan doğruya yapılan işlerde, bu hizmetler dolayısıyla yapılan giderlerin tamamıdır. Şu kadar ki yapılacak giderler peşin ödendiği takdirde bu paylar ilgililerden yüzde yirmi beş noksanı ile alınır. Ancak, bu tür hizmet giderleri Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ile İller Bankası tarafından tespit edilen ve yayınlanan rayiç ve birim fiyatlara göre hesaplanan tutarları aşamaz. Özel Devlet yardımları, karşılıksız fon tahsisleri, bu işler için yapılacak bağış ve yardımlar ve istimlak bedelleri giderler tutarından indirilir. Harcamalara katılma payları bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez.”

6.3. “Payların Tahakkuk Şekli” başlıklı 90 ıncı maddesinde; “Yol Harcamalarına Katılma

Payı, bu hizmetin yapıldığı yollardan faydalanan, Su Tesisleri İle Kanalizasyon Harcamalarına

Katılma Payları ise hizmetten faydalanma şekillerine göre ilgili gayrimenkul sahipleri arasında ve 89 uncu maddeye göre hesaplanan katılma payları toplamının ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanarak dağıtılması suretiyle hesaplanıp tahakkuk ettirilir. Şu kadar ki, ibadet yerleri hakkında harcamalara katılma payı tahakkuku yapılmaz.”

6.4. “Tahakkuk Zamanı” başlıklı 91 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Harcamalara katılma paylarının tahakkuku, işler hangi ihale usulü ile yapılmış olursa olsun, hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmuş olmasından sonra yapılır.”

6.5. “Payların İlanı” başlıklı 92 nci maddesinde; “Yukarıdaki maddelerde yazılı esaslar dairesinde hesaplanan paylar, mükelleflerin soyadları, adları, adresleri ve kendilerine isabet eden pay miktarını gösteren ve mahiyetlerine göre mahalle, cadde ve sokak itibariyle düzenlenecek tahakkuk cetvellerinin bir ay süre ile belediye ilan yerlerine asılması suretiyle ilan olunur. Katılma payları tutarları mükelleflere ayrıca tebliğ olunur.”

6.6. “Tahsil Şekli” başlıklı 93 üncü maddesinde; “Harcamalara katılma payları belediyelerce veya bunlara bağlı müesseselerce, 92 nci maddeye göre payların ilan ve tebliğ edildiği yılı takip eden yıldan itibaren iki yılda ve dört eşit taksitte, peşin ödemelerle tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde tahsil olunur. Ancak, yukarıda yazılı ödeme sürelerini, ilgili belediyelerin teklifi üzerine, 5 yıla (peşin ödemelerde bir yıla) kadar uzatmaya ve buna göre taksit sürelerini tespit etmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Cumhurbaşkanınca bu yetkinin kullanılması halinde, uzatılan ödeme süreleri için belediyeler, belediye meclislerinin kararı üzerine ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uyarınca alınan tecil faizi oranını aşmamak üzere faiz alabilirler. Satış, hibe ve trampa gibi devir hallerinde ferağ sırasında o tarihe kadar ödenmemiş taksitler peşin olarak tahsil olunur.

Harcamalara katılma payına tabi gayrimenkullerin listesi belediyelerce ilgili tapu dairelerine bildirilir. Bu gayrimenkullerin satış, hibe ve trampaları halinde tapu dairesi payın tahsilini sağlamak üzere, belediyeyi haberdar eder ve pay ödenmedikçe intikal işlemi yapılmaz.”

6.7. “Yönetmelikle tespit olunacak hususlar” başlıklı 94 üncü maddesinde: “Harcamalara

Katılma Paylarının uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca düzenlenecek bir yönetmelikte belirtilir.”

7. 21.08.1981 tarihli resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 2464 Sayılı Belediye

Gelirleri Kanununun Harcamalara Katılma Payları İle İlgili Hükümlerinin

Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin;

7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı 26/05/1981 gün ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun üçüncü kısmında yer alan yol, kanalizasyon ve su tesisleri harcamalarına katılma paylarının uygulanmasına ilişkin esasları düzenlemektir.”

7.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu yönetmelik 2464 sayılı Belediye Gelirleri

Kanununun

a) Yol harcamalarına katılma payı ile ilgili 86 ncı,

b) Kanalizasyon Harcamalarına Katılma Payı ile ilgili 87 nci,

c) Su Tesisleri Harcamalarına Katılma Payı ile ilgili 88 inci,

d) Payların hesaplanması ile ilgili 89 uncu,

e) Payların Tahakkuk Şekli ile ilgili 90 ıncı,

f) Tahakkuk zamanı ile ilgili 91 inci,

g) Payların ilanı ile ilgili 92 nci,

h) Tahsil şekli ile ilgili 93 üncü,

Maddelerinde yer alan hükümlerin uygulanma esaslarını kapsar.”

7.3. “Uygulama Esasları” başlıklı ikinci bölümünün “Kanalizasyon Harcamalarına

Katılma Payı” başlıklı B bölümünün “Mahiyeti” başlıklı 8 inci maddesinde ; “Belediye veya bağlı kuruluşlarınca, belediye sınırları ve mücavir alanlar içerisinde, a) Yeni kanalizasyon tesisi yapılması, b) Mevcut tesislerin sıhhi ve fenni şartlara göre ıslah edilmesi hallerinde, bu tesislerden faydalanacak gayrimenkullerin sahiplerinden Kanalizasyon

Harcamalarına katılma payı alınır. İki veya daha fazla yol kenarlarında bulunan gayrimenkuller hangi yoldaki kanalizasyona bağlanmış iseler, payın hesabından o yola ait kanalizasyon giderleri nazara alınır.”

7.4. “Ortak Hükümler” başlıklı Üçüncü Bölümünün “Payın Üst Sınırı” başlıklı 16 ncı maddesinde; “Harcamalara Katılma Payı bina ve arsalarda vergi değerinin %1’ini geçemez.” hükümlerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ Hüseyin YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, somut olayda başvuranın talebini yerine getirmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı tespit edildiğinden, talebin kabulü yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Şikâyetçi özetle, kanalizasyon katılım payı olarak kendisinden talep edilen 4.219,3 TL’lik tutarının emlak vergi değerinin %2 ‘si dikkate alınarak hesaplandığını, bu hesaplamanın ilgili hukuk kurallarına aykırı olduğunu, hesaplamanın emlak değerinin %1’i üzerinden yapılması gerektiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.

10. Başvuru dosyası ekleri incelendiğinde; şikayete konu sorunun kanalizasyon katılım payının hesaplanması sırasında, hesaplamanın hangi oran üzerinden yapılacağı hususunda oluşan tereddütten kaynaklandığı anlaşılmaktadır. 6. paragrafta da belirtildiği üzere, 2464 sayılı

Belediye Gelirleri Kanununun Payların Hesaplanması” başlıklı 89 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında harcamalara katılım payının bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemeyeceği düzenlenmişken, 21.08.1981 tarihli resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Harcamalara Katılma Payları İle İlgili

Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin “Ortak Hükümler” başlıklı Üçüncü

Bölümünün “Payın Üst Sınırı” başlıklı 16 ncı maddesinde; bina ve arsalarda vergi değerinin

%1’ini geçemeyeceği düzenlenmiştir.

11. İlgili İdare olan Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Kurumumuza iletmiş olduğu cevabi yazıda özet olarak; katılım payının tarh tebliğ ve tahakkuk ettirilmesinde 2464 sayılı belediye

Gelirleri Kanunun ‘Katılım Paylarını’ düzenleyen hükümlerinin dikkate alındığını ve bu sebeple harcamalara katılma payında herhangi bir hataya rastlanılmadığı belirtilmiş olup ilgili kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te yer alan huşulardan bahsedilmemiştir. Benzer bir konuda Kurumumuz tarafından 29/05/2018 tarihinde verilen sayılı Tavsiye Kararına cevaben Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı “Hukuk düzeninde mevcut olan anaysa, kanun, tüzük ve normların, alt-alta, üst-üste bulunduğu. Bu normlar arasında altlık üstlük ilişkisi olduğu. Buna “normlar hiyerarşisi” veya “hukuk düzeni piramidi” denildiği.

Öngörülebilirliğin şart olduğu hukuk devletinde “hukuki güvenliğinin” sağlanabilmesi için değişik normlar arasında hiyerarşinin de belirgin olması gerektiği. Bu hiyerarşide alt basamakta yer alan norma geçerliliğinin üst basamakta yer alan normun geçerliliğini üst basamakta yer alan normdan aldığını. Normal hiyerarşisi Anayasa > Kanun > Tüzük>

Yönetmelik > Genelge > Yönerge şeklinde oluştuğu. Harcamalara katılma payı olarak tahakkuk ettirilen bedele ilişkin düzeltme talebine yönelik olarak; yönetmeliğin kanuna aykırı olamayacağı gerekçesiyle kanun hükümlerini uygulamaya esas alınması görüş ve kanaatinde olduklarını,” belirtilmiş olup, ilgili yönetmeliğin kanuna aykırı olması sebebiyle uygulanmaması gerektiği yönünde görüş belirtilmiştir.

12. “Hukuk devleti en kısa tanımıyla, faaliyetlerinde hukuk kurallarına bağlı olan, vatandaşlarına hukukî güvenlik sağlayan devlet demektir”1. Yürütme organının işlemleri bireysel ve düzenleyici idari işlem olarak ikiye ayrılmaktadır. Şikayete konu yönetmelik hükümlerinin uygulanmaması nedeniyle yaşanılan bir mağduriyet olması nedeniyle yürütme organının düzenleyici işlemlerini incelememiz gerekmektedir. “Her normun geçerliliği bir üst

1 Özbudun, Türk Anayasa Hukuku, op. cit., s.89; Günday, op. cit., s.25; Sabuncu, Anayasaya Giriş,

op. cit., s.57.

norma uygun olmasına bağlı olması ve bir normun üst norma uyup uymadığının yargısal denetiminin yapılması, devletin faaliyetlerinin hukuk kurallarına uygun olduğu ve vatandaşların hukukî güvenlik içinde olduğu anlamına gelir.”2 Yürütme organı düzenleyici işlem yapma yetkisini doğrudan anayasadan almaktadır. “Anayasada düzenleme olmasa bile, yürütme organının düzenleyici işlem yapma yetkisine sahip olduğu fikrinin, pratik zorunluluklar nedeniyle de savunulabileceğine işaret edilmektedir.3 Günümüzde devletin faaliyetleri çok geniş bir alana yayılmıştır. Bu geniş alanın bütünüyle yasama organı tarafından kanunlarla düzenlenebilmesi pratikte mümkün değildir. Buna yasama organının ne zamanı, ne de bilgisi yeter. Bu nedenle, bu alanda ihtiyaç duyulan, genel, soyut, objektif, kişilikdışı düzenlemelerin yürütme organı tarafından yapılabileceğinin kabul edilmesi zorunludur.”4

. Yürütme organının yapmış olduğu düzenleyici işlemler kanuna dayanmalı ve kanuna aykırı olmamalıdırlar. Yürütmenin (idarenin) düzenleyici işlemlerinden olan yönetmeliğin denetimi idari yargıda yapılır. Bakanlıkların yönetmelikleri ile kamu kuruluşlarının ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ülke çapında uygulanacak yönetmeliklerinin yargısal denetimi, ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da yapılır. Düzenleyici işlemlerden olan yönetmelikler için hem şartı hem de sınırı olan Kanunlara aykırı olmayacağı düşünülmelidir.

Anayasa Mahkemesinin 2015/94 Esas ve 2016/27 Karar sayılı kararında da belirtildiği üzere

“hukuk devletinin unsurlarından olan “hukuki güvenlik” ilkesi gereği devlet faaliyetlerinin önceden tahmin edilebilir, öngörülebilir olması gerekmekte olup, takdir yetkisini zorlayan ve keyfiliğe yol açacak kurallara yer vermemelidir. “Belirlilik” ilkesinin gereği ise, maddi hukuk ve usul kurallarının önceden öngörülebilir bir açıklıkta ve kişilerin haklı beklentilerini bariz şekilde bertaraf etmeyecek düzenlemeler yapılmasını gerektirir. Aksi takdirde, verilen yetkilerin sınırlan belirsiz olup takdir keyfiliğe dönüşmesine neden olur ve yasanın verdiği ucu açık yetki kullanımıyla tesis edilen işlemlerin hukuki denetimi de yasa engeli sebebiyle gereği gibi yapılamaz.” 13. Tüm bu açıklamalardan sonra Yürütmenin düzenleyici işlemlerinden olan yönetmeliklerin uygulanması sırasında, uygulanacak olan yönetmeliğinin Kanuna aykırı olduğu hususu ancak ve ancak yargı denetimleri sonucunda iddia edilebilir olup aksi haller de bu yönetmeliklerin uygulanması gerektiği düşünülmektedir.

14. İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı, idarenin iddia ettiği gibi yönetmelik hükmünün Kanuna aykırı olması sebebiyle uygulanmaması için yargı kararı ile iptal edilmesi gerektiği, aksi takdirde tüm idareler için uyulmak zorunda olduğu, bu sebeple yalnızca ilgili kanuna göre hesaplanan harcama katılma payı nedeniyle fazladan hesaplan tutarın yönetmelik hükmü gereğince yeniden hesaplanması gerektiği tespit edilmiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

15. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği

Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme”, “kararların gerekçeli olması” “hesap verilebilirlik” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların

2 http://www.anayasa.gen.tr/hukukdevleti.htm# ftn206 erişim tarihi.20/04/2020

3 Özbudun, Türk Anayasa Hukuku, op. cit., s.201

4 http://www.anayasa.gen.tr/hukukdevleti.htm# ftn206 erişim tarihi.20/04/2020

verildiği, ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi”, “kanunlara uygunluk”, ilkelerine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Bursa Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvuranın harcamalara katılım payının yönetmelik hükümlerine göre hesaplanması için yeniden işlem tesis edilmesi hususunda, BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE

BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 Sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;

BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın; BAŞVURANA ve BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi