|
ÖZET: Başvuru, Ağrı’daki Naci Gökçe Anadolu Lisesi kantin işletmecisinin, sözleşmesinin haksız yere sonlandırıldığına dair şikayetleri içermektedir. Başvuran, okul müdürlüğü tarafından ihale sürecine gidilerek sözleşmesinin tek taraflı olarak iptal edildiğini, kira artış oranının %25 olmasına rağmen %56 talep edildiğini ve ciro kayıplarının dikkate alınmadığını iddia etmektedir. Ayrıca, okul müdürü tarafından darp ve hakarete uğradığını belirterek, kantin ihale işleminin iptal edilmesini ve maddi-manevi zararlarının karşılanmasını talep etmektedir.
İdare, başvuranın iddialarına yanıt vererek, sözleşmenin süresinin bir yıl olduğunu ve uzatılmasının ancak belirli koşullara bağlı olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, kira bedelinin belirlenmesinde öğrenci sayısındaki değişikliklerin etkili olabileceği ifade edilmiştir. İdare, başvuranın sözleşme yenileme teklifini kabul etmemesi üzerine, yeni bir ihale sürecine gidildiğini ve bu işlemlerin mevzuata uygun olarak gerçekleştirildiğini vurgulamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, idarenin işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığına karar vermiştir. Başvuru, bu gerekçelerle reddedilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/7306-S.24.11432
BAŞVURU NO : 2024/1820
KARAR TARİHİ : 11.07.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, kantin ihale sözleşmesine ilişkin bir takım şikayetleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02.02.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza (T.C Kimlik No: ) tarafından yapılmış olan şikayet başvurusunda özetle; Ağrı İlinde bulunan Naci Gökçe Anadolu Lisesi kantinini işlettiğini, sözleşme süresinin dolmasına 2,5 yıl kalmasına rağmen okul müdürlüğü tarafından kantin işletmesi ihalesine çıkılarak, sözleşmenin haksız bir şekilde tek taraflı sonlandırıldığını, kira zammı artış oranı %25 olmasına rağmen haksız olarak %56 istendiğini, ciro kayıplarının kiradan düşülmediğini, okul müdürü tarafından darp ve hakarete uğradığını belirterek; gerekli inceleme yapılarak kantin ihale işleminin iptalini, maddi ve manevi zararlarının karşılanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 29.12.2023 tarihli ve sayılı Gönderme Kararı üzerine Ağrı Valiliği İl
Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından gönderilen 16.01.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Okullarda Bulunan Kantin, Açık Alan, Salon Ve Benzeri Yerlerin İşletme (Kiralama) Sözleşmesi’nin
6. maddesine göre; sözleşmenin süresi bir yıl olup bu bir yıllık işletme süresinin sözleşmenin feshini gerektiren nedenler yoksa en fazla 5 yıl süreyle uzatılabileceği,
2.2 Okullarda Bulunan Kantin, Açık Alan, Salon Ve Benzeri Yerlerin İşletme (Kiralama) Sözleşmesi’nin
“Sözleşmenin Süresi ve Yıllık Artışlar” başlıklı 6. Maddesinde ise; sözleşmenin süresi bir yıl olup bu bir yıllık işletme süresinin sözleşmenin feshini gerektiren nedenler yoksa en fazla 5 yıl süreyle uzatılabileceğini, sözleşmenin uzatılması hâlinde artış bedelinin, Devlet İstatistik Enstitüsünce yayımlanan
Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) (bir önceki yılın aynı ayına göre % değişim) oranında artırılması suretiyle bulunacak bedel olduğunu, ancak kira bedelinin tespitine ilişkin faktörlerde önemli ölçüde farklılaşma olması hâlinde (öğrenci azalması, çoğalması gibi) kira bedeli komisyonca yeniden değerlendirilebileceği,
2.3 Okul Aile Birliği Yönetmeliğinin 21. maddesinin 3. fıkrasına göre; kira sözleşmesinin süresinin 1 yıl
olduğu, kiralama işleminde ilk yıl kira bedelinin ihale bedeli, ikinci ve izleyen yıllar kira bedellerinin
Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) yayımlanan Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE-bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde değişim) oranında artırılacağını, ancak kira bedelinin tespitine ilişkin unsurlarda önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması halinde, muhammen bedel yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle ihale edilerek yeni sözleşme düzenleneceği, Okul
Aile Birliği Yönetmeliğinin 21. maddesinin 4. fıkrasına göre; sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul-aile birlikleri tarafından uygun görülmesi hâlinde bu kantinlerin pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanabileceği, bu kiralamalarda da sözleşme süresinin beş yılı, toplam sözleşme süresinin de ilk sözleşme tarihinden itibaren yirmi yılı geçemeyeceği,
2.4 2022-2023 eğitim yılı için Bakanlığın bütün öğrencilerin okul pansiyonlarından yemek hizmetinden
yararlanabileceği kararı verildiği, kaldı ki öğrencilerin ailelerinin çoğunun Sosyal yardımlaşmadan yardım aldıkları, Sosyal Yardımlaşmada kaydı olan öğrencilerin zaten yasal olarak pansiyon yemek hizmetinden yararlandıkları ve ücretinin Bakanlık tarafından gönderildiği, okul pansiyonunda kalan öğrenciler ve taşıma kapsamında olan öğrencilerinde bu hizmetten yasal olarak faydalandıkları ve yine aynı şekilde ücretinin
Bakanlık tarafından karşılandığı, Pansiyonda her gün üç öğretmenin nöbet tuttuğu, bu kişiler ve yasal olarak günlük yemek tabelasında kaydı olan personelin dışında hiç kimsenin orada yemek hizmetinden yararlanamayacağı, kaldı ki okulun 2022-2023 eğitim öğretim yılına kadar adrese dayalı öğrenci alımı yaptığı, çocukların okula yakın adreslerden geldiği ve okul çıkışı yukarıda bahsi geçen öğrencilerin dışındaki öğrencilerin evleri yakın olduğu için evlerine gidip yemeklerini yedikleri,
2.5 Pandemi döneminin denk geldiği 2019-2020 eğitim öğretim yılı için okul aile birliğine ödeme yapılması
gereken taksit sayısı 9 iken kantin işletmecisinin yapmış olduğu ödemenin 6 taksit olduğu, yani pandeminin denk geldiği aylar için kantin işletmecisinden kira bedeli alınmadığı, kantin işletmecisinin iddia ettiği gibi kantin kira bedelinin peşin ödenmediği, bütün yıllar için hiç bir taksitin zamanında yatırılmadığı ve bunun için herhangi bir baskıda bulunulmadığı,
2.6 Okullarda Bulunan Kantin, Açık Alan, Salon Ve Benzeri Yerlerin İşletme (Kiralama) Sözleşmesi’nin
6. maddesine göre; kira bedelinin tespitine ilişkin unsurlarda önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması halinde, muhammen bedelin yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle ihale edilerek yeni sözleşme düzenleneceğinin düzenlendiği, 2022-2023 eğitim öğretim yılında öğrenci mevcudunun 722, 2023-2024 eğitim öğretim yılı için öğrenci mevcudunun 684 olduğu, aradaki öğrenci sayısı farkının 38 olduğu ve %25 değişken olması için 180 öğrencinin azalması gerektiği, okulun öğrenci sayılarındaki değişkenliğin sebebinin okuldan mezun olan öğrenci sayıları ile alakalı olduğunu, 2023-2024 eğitim öğretim yılında okulun kontenjanı 120 iken 2024-2025 eğitim öğretim yılı için bu kontenjan sayısının 206 olacağı, yıllara göre değişkenlik göstermekle beraber bu rakamsal farkın hiç bir zaman %25 bulmadığı ve kendi dengesi içerisinde ortalamayı bulduğu,
2.7 Okulda her ne kadar ara tatil olsa da işleyişin devam ettiği ve personel hatta bir kısım öğrencilerin de
okula geldiği,
2.8 Okulun her tarafında kamera bulunduğu hatta müdür odasında da kamera bulunduğu, kantinci ile
yapılan görüşmelerin kesinlikle tek kişi yapılmadığı ve resmi şekilde olduğu, başvuran ile 12 yıla yakın birlikte çalışıldığı ve her zaman nezaket kuralları ölçüsünde ilişkilerin ilerlediği,
2.9 Okul Aile Birliği olarak 2018-2019 eğitim öğretim yılı için ihale edilen kantin alanı 20 m² iken 2019
da taşınan kantin alanının 115 m² olduğu,
2.10 2022-2023 eğitim öğretim yılında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayımlanmadan önce EFE TÜFE
ye göre hazırlanan sözleşmenin, kararname yayınlandıktan sonra revize edilerek kira artışının %25 olarak uygulandığı,
2.11 2023-2024 eğitim öğretim yılı içinde kantin işletmecisine defaten sözleşme yapılması için
konuşulmasına rağmen sözleşme yapmaya yanaşmadığı, bunun üzerine 02/11/2023 tarih ve – – sayılı yazı ile sözleşemeye davet edildiği, davete icabet ettiği, Okul Aile Birliği olarak bütün kolaylıklar resmiyetinde dışına çıkmadan anlatılmasına rağmen sözleşme yenilemediği, sözleşme yenilenmesine yanaşılmaması üzerine Okul Aile Birliği olarak yapılan bütün işlemler kayıt altına alınarak
İl Milli Eğitim Müdürlüğü ile istişare edilerek yeniden ihaleye çıkılmasına karar verildiği,
2.12 Başvuran ile okul arasında “Okullarda Bulunan Kantin, Açık Alan, Salon ve Benzeri Yerlerin İşletme
(Kiralama) Sözleşmesi” uyarınca yapılan iş ve işlemlerin mevzuata aykırı olmadığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
3.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”,
3.2 “I. Temel hak ve hürriyetlerin niteliği” başlıklı 12. maddesinde; “ Herkes, kişiliğine bağlı,
dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.”
3.3 “II: Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”
3.4 “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35. maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar,
ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”
3.5 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve
dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin ek 1 No.lu Protokol’ün “Mülkiyetin korunması” kenar başlıklı 1. maddesinde: “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”
5. 10 Temmuz 2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin; Milli Eğitim Bakanlığı başlıklı On Birinci Bölümünün;
5.1 “Görevler” başlıklı 301. maddesinde; “(1) Milli Eğitim Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır: a)
Okul öncesi, ilk ve orta öğretim çağındaki öğrencileri bedenî, zihnî, ahlakî, manevî, sosyal ve kültürel nitelikler yönünden geliştiren ve insan haklarına dayalı toplum yapısının ve küresel düzeyde rekabet gücüne sahip ekonomik sistemin gerektirdiği bilgi ve becerilerle donatarak geleceğe hazırlayan eğitim ve öğretim programlarını tasarlamak, uygulamak, güncellemek; öğretmen ve öğrencilerin eğitim ve öğretim hizmetlerini bu çerçevede yürütmek ve denetlemek, b) Eğitim ve öğretimin her kademesi için ulusal politika ve stratejilerin belirlenmesi amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, uygulamak, uygulanmasını izlemek ve denetlemek, ortaya çıkan yeni hizmet modellerine göre güncelleyerek geliştirmek, c) Eğitim sistemini yeniliklere açık, dinamik, ekonomik ve toplumsal gelişimin gerekleriyle uyumlu biçimde güncel teknik ve modeller ışığında tasarlamak ve geliştirmek, ç) Eğitime erişimi kolaylaştıran, her vatandaşın eğitim fırsat ve imkânlarından eşit derecede yararlanabilmesini teminat altına alan politika ve stratejilerin geliştirilmesi amacıyla çalışmalar yapmak, belirlenen politikaları uygulamak, uygulanmasını izlemek ve koordine etmek,..”,
6. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun; “ XIII – Eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin işbirliği:” başlıklı 16. Maddesinde; “Aynı alan içinde birden fazla örgün ve/veya yaygın eğitim kurumunun bir arada bulunması halinde eğitim kampüsü kurulabilir ve bunların ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere eğitim kampüsü yönetimi oluşturulabilir. Eğitim kampüsü bünyesindeki ortak açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesi kampüs yönetimince yerine getirilir. Bu şekilde elde edilen gelirler, kampüsün ortak giderlerinde kullanılır. Eğitim kampüslerinin kuruluşu, yönetiminin oluşumu, gelirlerinin harcanması ve denetlenmesi ile bu fıkrada belirtilen diğer hususlar
Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir. Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile arasında işbirliği sağlanır. Bu amaçla okullarda okul-aile birlikleri kurulur. Okul-aile birlikleri, okulların eğitim ve öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere; aynî ve nakdî bağışları kabul edebilir, maddi katkı sağlamak amacıyla sosyal ve kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenleyebilir, okulların bünyesinde bulunan açık alan, kantin, salon ve benzeri yerleri işlettirebilir veya işletebilirler. Öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz. Okulaile birliklerinin kuruluş ve işleyişi, birlik organlarının oluşturulması ve seçim şekilleri, sosyal ve kültürel etkinliklerden sağlanan maddi katkılar, bağışların kabulü, harcanması ve denetlenmesi ile açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usul ve esaslar, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir. Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde, gerekli görülen hallerde il milli eğitim müdürlükleri; il sınırları içerisinde bulunan bir veya birden fazla eğitim kampüsü yönetiminin veya okul-aile birliğinin işlettirebileceği veya işletebileceği yerlere ilişkin ihaleleri bunlar adına yapmaya yetkilidir. Eğitim
kampüsleri ve okul-aile birliklerinin gelirleri, genel bütçe gelirleri ile ilişkilendirilmeksizin eğitim kampüsü yönetimi ve okul-aile birliği adına bankalarda açılan özel hesaplarda tutulur. Eğitim kampüsü yönetimleri ve okul-aile birlikleri, bu madde kapsamında yapacakları işlemler ve düzenlenen kâğıtlar yönünden damga vergisi ve harçlardan muaf; bunlara ve bunlar tarafından yapılan bağış ve yardımlar ise veraset ve intikal vergisinden müstesnadır”
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun;
7.1 “A. Uygulama alanı” başlıklı 339. Maddesinde; “Konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin hükümler,
bunlarla birlikte kullanımı kiracıya bırakılan eşya hakkında da uygulanır. Ancak bu hükümler, niteliği gereği geçici kullanıma özgülenmiş taşınmazların altı ay ve daha kısa süreyle kiralanmalarında uygulanmaz. Kamu kurum ve kuruluşlarının, hangi usul ve esaslar içinde olursa olsun yaptıkları bütün kira sözleşmelerine de bu hükümler uygulanır.”
7.2 “II. Belirlenmesi” başlıklı 344. Maddesinde; “Tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak
kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bu kural, bir yıldan daha uzun süreli kira sözleşmelerinde de uygulanır. Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılmamışsa, kira bedeli, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla hâkim tarafından, kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir. Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli, hâkim tarafından tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirlenir. Her beş yıldan sonraki kira yılında bu biçimde belirlenen kira bedeli, önceki fıkralarda yer alan ilkelere göre değiştirilebilir.
Sözleşmede kira bedeli yabancı para olarak kararlaştırılmışsa 20/2/1930 tarihli ve 1567 sayılı Türk
Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla, beş yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz. Ancak, bu Kanunun, “Aşırı ifa güçlüğü” başlıklı 138 inci maddesi hükmü saklıdır. Beş yıl geçtikten sonra kira bedelinin belirlenmesinde, yabancı paranın değerindeki değişiklikler de göz önünde tutularak üçüncü fıkra hükmü uygulanır.”
7.3 “F. Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmenin sona ermesi” “I. Bildirim yoluyla” “1. Genel
olarak” başlıklı 347. Maddesinde; “Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı, belirli süreli sözleşmelerin süresinin bitiminden en az onbeş gün önce bildirimde bulunmadıkça, sözleşme aynı koşullarla bir yıl için uzatılmış sayılır. Kiraya veren, sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Ancak, on yıllık uzama süresi sonunda kiraya veren, bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeye son verebilir. Belirsiz süreli kira sözleşmelerinde, kiracı her zaman, kiraya veren ise kiranın başlangıcından on yıl geçtikten sonra, genel hükümlere göre fesih bildirimiyle sözleşmeyi sona erdirebilirler. Genel hükümlere göre fesih hakkının kullanılabileceği durumlarda, kiraya veren veya kiracı sözleşmeyi sona erdirebilir.”
7.4 “2. Bildirimin geçerliliği” “a. Şekil” başlıklı 348. Maddesinde; “Konut ve çatılı işyeri kiralarında
fesih bildiriminin geçerliliği, yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.”
8. Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliğinin;
8.1 “Birliğin görev ve yetkileri” başlıklı 6. Maddesinde; “ (1) Birliğin görev ve yetkileri şunlardır:…g)
Kantin ve benzer yerler işlettirmek veya işletmek…”
8.2 “Birlik gelirleri” başlıklı 15. Maddesinde; “(1) Resmi okullarda Birliğin gelirleri;… b) Okulların
bünyesindeki kantin ve benzeri yerlerin işlettirilmesi, gerektiğinde işletilmesinden elde edilen gelirlerinden…oluşur…”
8.3 “Gelirlerin dağılımı” başlıklı 17. Maddesinde; “ (1) Resmî okullarda kantin ve benzeri yerlerin;
a) Birliklerce kiraya verilmesi hâlinde,
1) Elde edilecek gayri safi gelirin %3’ü, üçer aylık dönemler hâlinde, takip eden ayın yirmisine kadar
Hazineye arz bedeli olarak kiracı tarafından defterdarlık/mal müdürlüğü hesabına,
2) Elde edilecek gayri safi gelirden Hazineye ödenmesi gereken arz bedeli düşüldükten sonra kalan net
tutarın % 80’i birliğin, % 10’u ilçe millî eğitim müdürlüğünün, % 10’u ise il millî eğitim müdürlüğünün banka hesabına aktarılır. Büyükşehir statüsünde olmayan il merkezlerindeki birliklerde ise gelirin % 20’si il millî eğitim müdürlüğünün banka hesabına, yatırılır.”
8.4 “Muhammen bedel tespit komisyonu ve bedel tespiti” başlıklı 19. Maddesinde; “ (1) (Değişik:RG-
1/12/2023-32386) Muhammen bedel tespit komisyonu, valilik/kaymakamlıkça görevlendirilecek il/ilçe millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü başkanlığında okul müdürü/müdür yardımcısı, birlik başkanı, ilgili millî emlak birimi temsilcisi, il ve ilçelerde ilgili meslek odasının temsilcisi ile gerekli görülmesi halinde özel idare müdürlüğü temsilcisinin katılımıyla oluşur.
(2) Kantin ve benzeri yerlerin muhammen bedelinin tespitinde; öğrenci sayısı, okulun bulunduğu bölgenin gelişmişlik düzeyi, kiralanacak yerin fiziki özellikleri ve benzeri kriterler de dikkate alınır.
(3) İlan edilen ilgili eğitim ve öğretim yılı takvimindeki yaz tatili ile yarıyıl tatili hariç olmak üzere aylık kira bedelinin belirlenmesinde; okulların eğitim ve öğretime açık olduğu günler dikkate alınır. Ancak, tam yıl işletilebilecek kantin ve benzeri yerler için oniki ay üzerinden bedel tespit edilir.
(4) Söz konusu yerlerin kısa süreli kullandırılması hâlinde kullanım bedelleri, kullanım amacı da dikkate alınarak saatlik, günlük veya haftalık olarak muhammen bedel tespit komisyonunca belirlenir.”
8.5 “Kiralama usulü ve işlemleri” başlıklı 20. Maddesinde; “(1) Birlik; kantin ve benzeri yerleri
öncelikle işletmecilere kiralama usulü ile işlettirir veya işletmecinin bulunmadığı durumlarda işletir.
Kantin ve benzeri yerlerin kiraya verilmesinde, eğitim ve öğretimin aksatılmaması esastır. (2) Söz konusu yerlerin birlik tarafından kiraya verilmesi 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 51 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre pazarlık usulü ile yapılır. (3) Kiralama işlemleri, valilik/kaymakamlıkça görevlendirilecek il/ilçe millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü başkanlığında ilgili birlik başkanı, defterdarlık/mal müdürlüğü temsilcisi, gerektiğinde il/ilçe özel idare müdürlüğü temsilcisinin katılımıyla oluşan ihale komisyonunca yapılır. (4) (Değişik:RG-1/12/2023-32386) Kantin kiralama ihalelerinde isteklilerde, 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu hükümlerine göre kantin işletmeciliğinden alınmış ustalık belgesine veya kantin işletmeciliğinden alınmış iş yeri açma belgesine sahip olma şartı aranır. Ancak isteklilerin hiçbirinde yukarıda sayılan belgelerin bulunmaması durumunda Ağırlama ve Gıda, Ağırlama ve Gıda Teknolojisi, Aile Ekonomisi ve Beslenme, Aile ve Tüketici
Bilimleri, Aile ve Tüketici Hizmetleri, Aşçılık, Besin Kontrol ve Analizleri, Besin Teknolojisi, Beslenme ve
Diyetetik, Beslenme ve Ev Yönetimi, Ev Ekonomisi, Ev İdaresi, Ev Yönetimi-Beslenme, Ev Yönetimi Eğitimi, Gastronomi, Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Gemi Aşçılığı, Gıda Bilimi ve Teknolojisi, Gıda
Mühendisliği, Gıda Kontrolü ve Analizi, Gıda Teknolojisi, Kurum Beslenmesi, Mutfak, Mutfak Sanatları ve
Yönetimi, Pasta ve Tatlı Yapımı, Pastacılık, Pastacılık Tatlıcılık ve Şekerlemecilik, Servis, Servis
Hizmetleri, Yiyecek İçecek Hizmetleri, Yiyecek İçecek İşletmeciliği Programı/Bölümü/Alanı/Dallarından birine ait Mesleki Eğitim Kanunu hükümlerine göre alınmış ustalık/iş yeri açma belgesi, mesleki ve teknik ortaöğretim diploması, ön lisans/lisans diploması, kantin işletmeciliğinden alınmış kalfalık belgesi veya hayat boyu öğrenme kurumları tarafından verilen kantin işletmecisi kurs programı kurs bitirme belgesine
ya da 8/2/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında açılmış kurslardan alınan kantin işletmecisi kurs bitirme belgesine sahip olma şartı aranır. (5) Kantin kiralama ihalelerine katılacak kişiler; ilgili esnaf odasından adına kayıtlı okul kantin işletmesi olmadığına ve ihalelerden yasaklama kararı bulunmadığına dair aldığı belgeyi ibraz eder. (6) Kantinlerde, alanlarında ustalık belgesi, işyeri açma belgesi, kalfalık belgesi, mesleki ve teknik eğitim diploması ve kurs bitirme belgelerinden en az birine sahip ve eğitim ve öğretim ortamına ve öğrenci psikolojisine uyum sağlayabilecek kişiler istihdam edilir. İstihdam edilen kişilerden ilgili mevzuatında belirtilen sürelerde portör muayenesi, adli sicil ve arşiv kaydı ve benzeri evraklar istenir. (7) Her yıl kantin işletmecisi faaliyet belgesi ile işletmecinin yanında çalışanların adli sicil ve arşiv kayıtları yenilenir ve birlik yönetimine teslim edilir. (8) İhale komisyonu başkanı ve üyeleri ile birliğin yönetim ve denetleme kurulu üyelerinin ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımları ihaleye katılamaz. (9) Kira sözleşme süresi tamamlanmadan işletmecinin tek taraflı olarak sözleşmeyi feshetmesi veya işletmecinin sözleşme hükümlerine uymaması veya fesih nedenlerinden birinin gerçekleşmesi sebebiyle birlikçe feshedilmesi ya da tarafların mutabakatı ile sözleşmenin feshedilmesi hâlinde yeniden ihale yapılır. (10) (Mülga:RG-1/12/2023-
32386) (11) (Değişik:RG-1/12/2023-32386) 12 nci maddenin beşinci fıkrasında sayılan suçları işledikleri
yargı kararıyla tespit edilenler ihalelere katılamazlar ve okul-aile birliklerince kiraya verilen yerlerde istihdam edilemezler. İhaleyi kazanmış olanlar ile okul-aile birliklerince kiraya verilen yerlerde istihdam edilenlerden bu niteliği haiz olmadıkları sonradan anlaşılanların görevi bu hususun tespit edildiği tarih itibarıyla sona erer.”
8.6 “Sözleşme ve tarafların yükümlülükleri” başlıklı 21. Maddesinde; “(Değişik:RG-1/12/2023-
32386) (1) Kiraya verilecek yerler için EK-2’de yer alan Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri
Kiralama Sözleşmesine uygun olarak sözleşme düzenlenir. (2) Kira sözleşmesi taraflarca imzalanmadan yer teslimi yapılamaz. Okul yönetimi, kira sözleşmesinin taraflarca imzalandığı tarihten itibaren on beş gün içinde, kiralanan yeri kiracıya teslim etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde kiracı, sürenin bitiminden itibaren on beş gün içinde on gün müddetli bir noter ihtarnamesiyle bildirmek şartıyla taahhüdünden vazgeçebilir. Bu takdirde teminat geri verilir. Kiracı, ihaleye girmek ve teminat vermek için yaptığı masrafları istemeye hak kazanır. (3) Kiralama işleminde kira sözleşmesinin süresi en fazla beş yıldır. Bir yıldan uzun süreli kiralama sözleşmelerinde ilk yıl kira bedeli ihale bedelidir.
İkinci ve izleyen yıllar kira bedelleri Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) yayımlanan Tüketici Fiyat
Endeksi (TÜFE-on iki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılır. Ancak kira bedelinin tespitine ilişkin önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyebilecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler)
olması hâlinde, muhammen bedel yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle sözleşmenin kalan süresi ile sınırlı olmak üzere ihale edilerek yeni sözleşme düzenlenir. (4) Sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul-aile birlikleri tarafından uygun görülmesi hâlinde bu kantinler pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanabilir. Bu kiralamalarda da sözleşme süresi beş yılı, toplam sözleşme süresi de ilk sözleşme tarihinden itibaren yirmi yılı geçemez. (5) Birlik ile kiracı arasında düzenlenecek kira sözleşmelerinin bir örneği, okul müdürlüğünce okulun bulunduğu yerdeki ilgili millî emlak birimine gönderilir. (6) İşletme hakkı verilen yerler, kiralama amacı dışında kullanılamaz.”
8.7 “Sözleşmenin feshi, iptali ve kiralanan yerlerin tahliyesi” başlıklı 22. Maddesinde; “ (1) Sözleşme
süresi içinde; a) (Değişik:RG-1/12/2023-32386) 12 nci maddenin beşinci fıkrasında sayılan suçları işlediklerinin yargı kararıyla tespiti, b) Sağlığa zararlı gıdaların bulundurulması veya satılmasının yetkili mercilerce tespiti, c) Kiracının veya çalışanların genel ahlaka ve adaba aykırı davranışlarda bulunduğunun inceleme-
soruşturma sonucu tespiti, ç) Kiracının veya çalışanların genel ahlaka ve adaba aykırı görsel ve yazılı yayınlar bulundurması, d) Kiracının veya çalışanların eğitim ve öğretim ortamını olumsuz etkileyen davranışlarının incelemesoruşturma sonucu tespiti, e) Kiracının sözleşme hükümlerinde öngörülen yükümlülüklerini yapılan yazılı bildirime rağmen onbeş gün içinde yerine getirmemesi, hâlinde sözleşme feshedilir.
(2) Kira süresinin sona ermesi veya sözleşmenin feshedilmesi hâlinde kiralanan yer tahliye edilmediği takdirde 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 inci maddesi uyarınca tahliye edilir.
(3) Kiralama sözleşme süresi tamamlanmadan işletmecinin tek taraflı olarak sözleşmeyi feshetmesi veya işletmecinin sözleşme hükümlerine uymaması veya fesih nedenlerinden birinin gerçekleşmesi sebebiyle birlikçe feshedilmesi ya da tarafların mutabakatı ile sözleşmenin feshedilmesi hâlinde yeniden ihale yapılır.
(4) Kira süresinin sona ermesi veya sözleşmenin feshi hâlinde taşınmaz tahliye edilmezse, EK-2’de yer alan
Kira Sözleşmesi Örneğinde öngörülen ceza tahsil edilir. Kiracının fesih talebinde bulunması, kira dönemi sona ermeden faaliyetini durdurması, kiralanan yeri amacı dışında kullanması, taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya izin ve ruhsatların her ne sebeple olursa olsun iptal edilmesi hâllerinde kira sözleşmesi, 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 62 nci maddesine göre tebligat yapmaya gerek kalmaksızın birlik tarafından feshedilerek kesin teminatı gelir kaydedilir ve cari yıl/ay kira bedeli tazminat olarak tahsil edilir. Sözleşmenin feshedildiği tarihten sonraki döneme ilişkin varsa alınan kira bedeli öncelikle kiracıdan alınacak tazminata mahsup edilir.
(5) 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 83 ve 84 üncü maddelerinde belirtilen yasak fiil ve davranışlarda bulundukları anlaşılan kiracılar hakkında aynı Kanunun 84 üncü maddesi uyarınca yapılan ihalelerden bir yıl yasaklama kararı verilir ve yasaklanan kişiler yasaklama süresi içinde yapılacak ihalelere katılamazlar.”
8.8 “Kira Bedelinin yıllık artırımı” başlıklı Geçici Madde 3’de; “(Ek:RG-24/12/2022-32053)(1)
Sözleşme süresi bir yılı aşan, okullarda bulunan kantin ve benzeri yerlerin kira bedellerinde 11/9/2023 (bu tarih dâhil) tarihine kadar yapılacak olan kira artışı; bir önceki kira yılına ait kira bedelinin yüzde yirmi beşi oranında uygulanır. Bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranının yüzde yirmi beşin altında kalması halinde değişim oranı geçerlidir. 2022-2023 eğitimöğretim yılının başlangıç tarihi ile bu maddeyi ihdas eden Yönetmeliğin yayımı tarihi (bu tarihler dahil)
arasındaki dönemde mevcut sözleşme hükümlerine göre tahsil edilen kira gelirleri bu maddeye göre tekrar hesaplanarak gerekli tahsilat, mahsup ve iade işlemleri gerçekleştirilir.”
8.9 “Mevcut Sözleşmeler” başlıklı Geçici Madde 4’de; “ (Ek:RG-1/12/2023-32386) (1) Bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten önce toplam sözleşme süresi yirmi yılı geçen veya sözleşme süresi sonunda geçecek olan ve kantin işleticiliği devam eden işleticilerin faaliyetleri sözleşme bitim tarihine kadar devam eder.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER ’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; sözleşme süresinin dolmasına 2,5 yıl kalmasına rağmen okul müdürlüğü tarafından kantin işletmesi ihalesine çıkılarak, sözleşmenin haksız bir şekilde tek taraflı sonlandırıldığını, kira zammı artış oranı %25 olmasına rağmen haksız olarak %56 istendiğini, ciro kayıplarının kiradan düşülmediğini, okul müdürü tarafından darp ve hakarete uğradığını belirterek; gerekli inceleme yapılarak kantin ihale işleminin iptalini, maddi ve manevi zararlarının karşılanmasını talep etmektedir.
11. Temel hak ve özgürlüklerden biri olan mülkiyet hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek
Protokolün “Mülkiyetin Korunması ” başlıklı 1. maddesinde; her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı olduğu, bir kimsenin, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabileceğini, ancak bu hakkın devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmeyeceği düzenleme altına alınmıştır.
12. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 35. maddesinde de; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” düzenlemesi ile mülkiyet hakkı tanınarak güvence altına alınmıştır.
13. Mülkiyet kavramının anlamı, boyutları ile hukuki yapısı, toplumların zaman içindeki gelişimine ve bunun sonucu olarak anayasaların benimsediği toplumsal ve siyasal sisteme göre biçimlenmekte olup; kiralama sözleşmesine dayanan kullanım hakkı da anayasal mülkiyet hakkının koruma şemsiyesi altına alınmıştır. ( Doç. Dr. H. Burak Gemalmaz, Mülkiyet Hakkı, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El
Kitapları Serisi – 6)
14. Kamu kurum ve kuruluşları mülkiyeti kendisine ait belirli nitelikteki taşınır ve taşınmaz malları, gelir elde etmek amacıyla, gerçek veya tüzel kişilere belirli bir süre için kiraya veren sıfatı ile kiralaya bilmektedir. Ancak kamu kurum ve kuruluşları mülkiyeti kendisine ait özel malları ve konut ve çatılı işyeri niteliğindeki taşınmazları, ancak buna ilişkin Kanunlar ve ilgili mevzuat çerçevesi içinde kiraya veren sıfatı ile kiraya verebilmektedir. Çünkü söz konusu kira sözleşmesi bir özel hukuk ilişkisi meydana getirse bile, kamu kurum ve kuruluşları yapmış oldukları tüm işlemlerde kamu menfaatini üstün tutmakla yükümlü olup; kamu menfaatinin korunması bakımından yapılan sözleşmelerin belirli usul ve esaslarla sınırlandırılması ve bu konuda özel usullerin belirlenmesi zorunludur. ( Mustafa Cahit Günel, Kamu
Kurum Ve Kuruluşlarının Taraf Olduğu Konut Ve Çatılı İşyeri Kiralarına Uygulanacak Hukuk (TBK m.
339/f. II), İÜHFM C. LXXII, S. 1, s. 831-850, 2014)
15. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun 16. Maddesinde; eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile arasında işbirliği sağlanacağı ve bu amaçla okullarda okul-aile birlikleri kurulacağı, okul-aile birliklerinin okulların eğitim ve öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere; okulların bünyesinde bulunan açık alan, kantin, salon ve benzeri yerleri işlettirebileceği veya işletebileceği; kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usul ve esasların ise; Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
16. Bu kapsamda; Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve eğitim kurumlarında okul-aile birliklerinin kuruluş, işleyiş, görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla Millî Eğitim
Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği çıkarılmıştır.
17. Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliğin de; okul ile aile arasında bütünleşmeyi gerçekleştirmek, veli ile okul arasında iletişimi ve iş birliğini sağlamak, eğitim ve öğretimi geliştirici faaliyetleri desteklemek, okulun ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin eğitim ve öğretimle ilgili zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere okullar bünyesinde tüzel kişiliği haiz olmayan birlikler kurulacağı ve söz konusu birliklerin kurulduğu okulun adını alacağı belirtilmiş olup; kantin ve benzeri yerleri işlettirmek veya işletmek de söz konusu Yönetmeliğin 5. Maddesinin g bendi kapsamında birliğin görev ve yetkilerinden sayılmıştır.
18. İlgili Yönetmeliğin; 21. Maddesinde ise; kiraya verilecek yerler için yönetmelik ekinde yer alan
“Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesi” ne uygun olarak sözleşme düzenleneceği, kiralama işleminde kira sözleşmesinin süresinin en fazla beş yıl olarak düzenleneceği, bir yıldan uzun süreli kiralama sözleşmelerinde ilk yılın kira bedelinin ihale bedeli olduğu, ikinci ve izleyen yıllarda kira bedellerinin Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFEon iki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılacağı, ancak kira bedelinin tespitine ilişkin önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyebilecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması hâlinde, muhammen bedelin yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle sözleşmenin kalan süresi ile sınırlı olmak üzere ihale edilerek yeni sözleşme düzenleneceği, sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul-aile birlikleri tarafından uygun görülmesi hâlinde de kantinin pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanabileceği, bu kiralamalarda da sözleşme süresinin beş yılı, toplam sözleşme süresi de ilk sözleşme tarihinden itibaren yirmi yılı geçemeyeceği belirtilmiştir.
19. Yönetmeliğin 19. Maddesinde de; kantin ve benzeri yerlerin muhammen bedelinin tespitinde; öğrenci sayısı, okulun bulunduğu bölgenin gelişmişlik düzeyi, kiralanacak yerin fiziki özellikleri, ilan edilen ilgili eğitim ve öğretim yılı takvimindeki yaz tatili ile yarıyıl tatili hariç olmak üzere aylık kira bedelinin belirlenmesinde; okulların eğitim ve öğretime açık olduğu günlerin dikkate alınarak, ancak tam yıl işletilebilecek kantin ve benzeri yerler için on iki ay üzerinden, muhammen bedel tespit komisyonu tarafından bedelin tespit edileceği düzenlenmiştir.
20. Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
20.1 2022-2023 eğitim öğretim yılı için geçerli olmak üzere başvuran ile Okullarda Bulunan Kantin ve
Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesi imzalandığı,
20.2 Söz konusu sözleşmenin 6. maddesi kapsamında; sözleşme süresinin 1 yıl olarak kararlaştırıldığı,
sözleşmenin feshini gerektiren bir neden bulunmaması halinde bu sürenin en fazla 5 yıl süreyle uzatılabileceği, sözleşmenin uzatılması halinde artış bedelinin, “Devlet İstatistik Enstitüsünce yayınlanan
Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) (bir önceki yılın aynı ayına göre % değişim) oranında artırılması suretiyle bulunacak bedel olduğu” ancak kira bedelinin tespitine ilişkin faktörlerde önemli ölçüde farklılaşma olması halinde (öğrenci azalması, çoğalması gibi) kira bedeli komisyonunca yeniden değerlendirileceğinin kararlaştırıldığı,
20.3 Sözleşmenin 27. maddesinde ise; söz konusu yerleri işletenlerle ilgili feshi gerektiren bir hususun
bulunmaması, yıllık kira artışının yapılması ve ihale komisyonunca uygun bulunması halinde sözleşmenin yenileneceğinin imza altına alındığı,
20.4 Sözleşme bedelinin; 24.12.2022 tarihli ve 32053 sayılı Resmi Gazete de yayınlanan Millî Eğitim
Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik kapsamında 9/2/2012 tarihli ve 28199 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği
Yönetmeliğine eklenen Geçici 3. Maddesinin “Sözleşme süresi bir yılı aşan, okullarda bulunan kantin ve benzeri yerlerin kira bedellerinde 11/9/2023 (bu tarih dâhil) tarihine kadar yapılacak olan kira artışı; bir önceki kira yılına ait kira bedelinin yüzde yirmi beşi oranında uygulanır. Bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranının yüzde yirmi beşin altında kalması halinde değişim oranı geçerlidir. 2022-2023 eğitim-öğretim yılının başlangıç tarihi ile bu maddeyi ihdas eden Yönetmeliğin yayımı tarihi (bu tarihler dahil) arasındaki dönemde mevcut sözleşme hükümlerine göre tahsil edilen kira gelirleri bu maddeye göre tekrar hesaplanarak gerekli tahsilat, mahsup ve iade işlemleri gerçekleştirilir.” hükmü kapsamında; 18.355,50 TL olarak kararlaştırıldığı,
20.5 İdare tarafından 02.11.2023 tarihli ve sayılı yazı ile başvuranın, 2023-2024 Eğitim Öğretim
yılında Kantin Sözleşmesinin yenilenmesi için davet edildiği ve 03.11.2023 tarihli toplantıya katılmaması halinde sözleşmenin fesih edileceğinin kendisine bildirildiği,
20.6 03.11.2023 tarihinde sözleşme taraflarının bir araya geldiği ve idare tarafından sözleşmenin kira
bedeline %56.28 ekleme ile 1 yıl olarak uzatılmasının teklif edildiği, ancak başvuranın söz konusu bedeli yüzde 25 artış yapılması gerektiği gerekçesiyle kabul etmediği ve kantin sözleşmesinin komisyon tarafından feshedildiği ve yeniden ihaleye çıkılacağının kararlaştırıldığı ve söz konusu hususların usulüne uygun tutulmuş bir tutanakla kayıt altına alındığı,
20.7 Akabinde idare tarafından muhammen bedeli 40.000.00TL üzerinden Okul Kantin İş İhalesine
çıkıldığı, ihale tarihinin 17.11.2023 olarak ilan edildiği anlaşılmıştır.
21. Başvuranın; “sözleşme süresinin dolmasına 2,5 yıl kalmasına rağmen okul müdürlüğü tarafından kantin işletmesi ihalesine çıkılarak, sözleşmenin haksız bir şekilde tek taraflı sonlandırıldığı” iddiasına ilişkin olarak;
21.1 Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliğinin 21. Maddesinde; Kiraya verilecek yerler
için Yönetmelik Ekinde bulunan Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesine uygun olarak sözleşme düzenleneceği ve kiralama işleminde kira sözleşmesinin süresinin en fazla beş yıl olarak kararlaştırılacağı, sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul-aile birlikleri tarafından uygun görülmesi hâlinde bu kantinler pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanabileceği ve bu kiralamalarda da sözleşme süresinin beş yılı, toplam sözleşme süresinin de de ilk sözleşme tarihinden itibaren yirmi yılı geçemeyeceği düzenlenmiştir.
21.2 2022-2023 eğitim öğretim yılı için geçerli olmak üzere başvuran ile imzalanan, Okullarda Bulunan
Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesi incelendiğinde de sözleşmenin 6. maddesi kapsamında; sözleşme süresinin 1 yıl olarak kararlaştırıldığı anlaşılmıştır.
21.3 Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliğinin 20. maddesi gereğince Kantin ve benzeri
yerlerin kiraya verilmesinde, eğitim ve öğretimin aksatılmaması esas olup; kira sözleşme süresi
tamamlanmadan işletmecinin tek taraflı olarak sözleşmeyi feshetmesi veya işletmecinin sözleşme hükümlerine uymaması veya fesih nedenlerinden birinin gerçekleşmesi sebebiyle birlikçe feshedilmesi ya da tarafların mutabakatı ile sözleşmenin feshedilmesi hâlinde yeniden ihale yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
21.4 Somut olayda; başvuran ile imzalanan ve 03/01/2022 tarihinde yürürlüğe giren 2022-2023 yılı
Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesi kapsamında sözleşme süresinin 1 yıl olduğu ve kural olarak 03/01/2023 tarihinde sözleşme süresinin sona ereceği, Millî Eğitim Bakanlığı OkulAile Birliği Yönetmeliğinin 20. Maddesi gereğince; feshi gerektiren bir hususun olmaması ve yıllık kira artışının yapılması ve ihale komisyonu tarafından uygun bulunması halinde sözleşmenin yenilebileceği, bu kapsamda; idare tarafından 02.11.2023 tarihli ve sayılı yazı ile başvuranın, 2023-2024 Eğitim
Öğretim yılında Kantin Sözleşmesinin yenilenmesi için davet edildiği ve 03.11.2023 tarihli toplantıya katılmaması halinde sözleşmenin fesih edileceğinin kendisine bildirildiği, 03.11.2023 tarihinde sözleşme taraflarının bir araya geldiği ve idare tarafından sözleşmenin kira bedeline %56.28 ekleme ile 1 yıl olarak uzatılmasının teklif edildiği, ancak başvuranın söz konusu bedeli yüzde 25 artış yapılması gerektiği gerekçesiyle kabul etmediği ve kantin sözleşmesinin komisyon tarafından feshedildiği ve yeniden ihaleye çıkılacağının kararlaştırılarak ve söz konusu hususların usulüne uygun tutulmuş bir tutanakla kayıt altına alındığı, Okul-Aile Birliği Yönetmeliğinin 20. maddesi gereğince kantin ve benzeri yerlerin kiraya verilmesinde, eğitim ve öğretimin aksatılmamasının esas olduğu, kira sözleşme süresi tamamlanmadan işletmecinin tek taraflı olarak sözleşmeyi feshetmesi veya işletmecinin sözleşme hükümlerine uymaması veya fesih nedenlerinden birinin gerçekleşmesi sebebiyle birlikçe feshedilmesi ya da tarafların mutabakatı ile sözleşmenin feshedilmesi hâlinde yeniden ihale yapılacağı da dikkate alındığında idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı değerlendirilmektedir.
22. Başvuranın; “Kira zammı artış oranının %25 olmasına rağmen haksız olarak %56 istendiği, öğrenci ve öğretmenlerin hepsinin yemeğini okulun yurdunda yediği ciro kaybından dolayı kira indirimi yapılması gerektiği fakat herhangi bir indirim yapılmadığı bu durumun hukuka aykırı olduğu” iddiasına ilişkin olarak;
22.1 Okul Aile Birliği Yönetmeliğinin; 21. Maddesi gereğince; bir yıldan uzun süreli kiralama
sözleşmelerinde ilk yılın kira bedelinin ihale bedeli olduğu, ikinci ve izleyen yıllarda ise kira bedellerinin
Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE-on iki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılacağı ancak kira bedelinin tespitine ilişkin önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyebilecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması hâlinde, muhammen bedelin yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle sözleşmenin kalan süresi ile sınırlı olmak üzere ihale edilerek yeni sözleşme düzenleneceği, sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmesi ve bu talebin okul-aile birlikleri tarafından uygun görülmesi hâlinde de kantinin pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiralanabileceği, bu kiralamalarda da sözleşme süresinin beş yılı, toplam sözleşme süresi de ilk sözleşme tarihinden itibaren yirmi yılı geçemeyeceği belirtilmiştir.
22.2 04.12.2022 tarihli ve 32053 saylı Resmi Gazetede Yayınlanan Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile
Birliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. Maddesi ile Millî Eğitim Bakanlığı
Okul-Aile Birliği Yönetmeliğine Geçici 3. Madde eklenmiş olup söz konusu madde ile sözleşme süresi bir yılı aşan, okullarda bulunan kantin ve benzeri yerlerin kira bedellerinde 11.09.2023 (bu tarih dâhil) tarihine kadar yapılacak olan kira artışının bir önceki kira yılına ait kira bedelinin yüzde yirmi beşi oranında uygulanacağı kararlaştırılmıştır.
22.3 Somut olayda başvuran ile yapılan 2022-2023 yılı Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri
Kiralama Sözleşmesi kapsamında da kira bedelinin yıllık artırımının Yönetmeliğin Geçici 3. Maddesi kapsamında; yüzde 25 olarak uygulandığı, söz konusu geçici madde hükmünün yürürlüğünün 11.09.2023 tarihinde sona erdiği, bunun yanında; idarenin; “2022-2023 eğitim yılı için Bakanlığın bütün öğrencilerin okul pansiyonlarından yemek hizmetinden yararlanabileceği kararı verildiği, kaldı ki öğrencilerin ailelerinin çoğunun Sosyal yardımlaşmadan yardım aldıkları, Sosyal Yardımlaşmada kaydı olan öğrencilerin zaten yasal olarak pansiyon yemek hizmetinden yararlandıkları ve ücretinin Bakanlık tarafından gönderildiği, okul pansiyonunda kalan öğrenciler ve taşıma kapsamında olan öğrencilerinde bu hizmetten yasal olarak faydalandıkları ve yine aynı şekilde ücretinin Bakanlık tarafından karşılandığı, Pansiyonda her gün üç öğretmenin nöbet tuttuğu, bu kişiler ve yasal olarak günlük yemek tabelasında kaydı olan personelin dışında hiç kimsenin orada yemek hizmetinden yararlanamayacağı, kaldı ki okulun 2022-
2023 eğitim öğretim yılına kadar adrese dayalı öğrenci alımı yaptığı, çocukların okula yakın adreslerden
geldiği ve okul çıkışı yukarıda bahsi geçen öğrencilerin dışındaki öğrencilerin evleri yakın olduğu için evlerine gidip yemeklerini yedikleri, 2022-2023 eğitim öğretim yılında öğrenci mevcudunun 722, 2023-
2024 eğitim öğretim yılı için öğrenci mevcudunun 684 olduğu, aradaki öğrenci sayısı farkının 38 olduğu
ve %25 değişken olması için 180 öğrencinin azalması gerektiği, okulun öğrenci sayılarındaki değişkenliğin sebebinin okuldan mezun olan öğrenci sayıları ile alakalı olduğunu, 2023-2024 eğitim öğretim yılında okulun kontenjanı 120 iken 2024-2025 eğitim öğretim yılı için bu kontenjan sayısının 206 olacağı, yıllara göre değişkenlik göstermekle beraber bu rakamsal farkın hiç bir zaman %25 bulmadığı ve kendi dengesi içerisinde ortalamayı bulduğu, Okul Aile Birliği olarak 2018-2019 eğitim öğretim yılı için ihale edilen kantin alanı 20 m² iken 2019 da taşınan kantin alanının 115 m² olduğu” açıklamaları da dikkate alındığında; idarenin, sözleşmenin kira bedeline %56.28 ekleme ile 1 yıl olarak uzatılmasına yönelik teklifinde takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanılmadığına ilişkin herhangi bir tespit yapılamamıştır.
23. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Erzurum İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi