Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuran, İzmir Menemen’de kapatılan bir eğitim kurumundan alacaklarının iadesini talep etmiştir. Başvurusu, 19 Temmuz 2020 tarihinde yapılmış olup, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı aracılığıyla Hazine ve Maliye Bakanlığına iletilmiştir. Ancak, başvuruya yasal süre içinde yanıt verilmediği iddia edilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı, kapatılan kurumların alacak taleplerinin değerlendirilmesi sürecinin devam ettiğini ve gerekli belgelerin İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından incelendiğini belirtmiştir.

Kapatılan kurumdan alacak talep edenlerin, başvurularını belirlenen süreler içinde yapmaları gerektiği ve bu taleplerin, ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirileceği ifade edilmiştir. İlgili kanunlar uyarınca, FETÖ/PDY ile ilişkisi olmayan kişilerin talepleri öncelikli olarak incelenecek ve gerekli ödemelerin yapılması için çalışmalar sürdürülmektedir. Ancak, başvuranın alacaklarının ne zaman iade edileceği konusunda belirsizlikler bulunmaktadır.

Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, İzmir Defterdarlığı’na başvuranlara gerekli bilgilendirmenin yapılması ve alacak taleplerinin değerlendirilmesi sürecinin hızlandırılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Bu süreçlerin belirli bir takvim çerçevesinde yürütülmesi, hukuk güvenliğinin sağlanması açısından önem arz etmektedir.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/87687-S.20.95497

BAŞVURU NO : 2020/89781

KARAR TARİHİ : 13/11/2020

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

Adres:

Hazine ve Maliye Bakanlığı

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, kapatılan eğitim kurumundan alacağının iade edilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 19/07/2020

I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1.Başvuran, İzmir ili Menemen ilçesinde KHK kapsamında kapatılan Kolejinden alacakları ile ilgili olarak CİMER üzerinden 06/05/2020 tarihinde Çevre ve Şehircilik

Bakanlığına başvuruda bulunduğunu, başvuru Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 07/05/2020 tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığına sevk edildiğini, 14/06/2020 tarihine kadar yasal süresinde cevap verilmediğini, 14/06/2020 tarihinde CİMER üzerinden Hazine ve Maliye

Bakanlığına başvuruda bulunduğunu, bu başvuruya da cevap verilmediğini iddia ederek bahse konu alacağın iadesi için gereğinin yapılmasını talep etmektedir.

II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2.Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden İzmir Valiliği Defterdarlık

KHK İşlemleri İl Bürosundan alınan 14/09/2020 tarih ve sayılı cevabi yazıda;

“…OHAL KHK’leri kapsamında kapatılan kurumlardan alacak talebine ilişkin olmak üzere;

Bilindiği üzere, 7091 sayılı Kanunun (670 Sayılı KHK) beşinci maddesinin;

1. fıkrasında “20/07/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının (devralınan varlık); her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil her türlü alacak, senet, çek ve diğer kıymetli evraka ilişkin olarak dava ve icra takibi ile diğer her türlü işlemi yapmaya, devralınan varlıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, asıl borçlu ve diğer kefiller hakkında kesin haciz vesikası bulunan haller hariç olmak üzere kefaletten doğmaması ve Fethullahçı Terör Örgütü i

(FETÖ/PDY)’ne veya diğer terör örgütlerine aidiyeti, iltisaklı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle bunları uygun bir takvim dahilinde ödemeye, kapatılan kurum ve kuruluşların taahhüt ve garanti ettiği ancak vermediği mal ve hizmet bedellerinin ödemesini durdurmaya veya ödemeye, tahsili mümkün olmadığı anlaşılan veya tahsilinde ve takibinde yarar bulunmayan hak ve alacaklar ile taahhüt ve garantilerin tahsilinden vazgeçmeye, her türlü sulh işlemini yapmaya, devralınan varlıklarla ilişkili kredi veya gerçek bir mal veya hizmet ilişkisine dayanan borçlar nedeniyle konulmuş ve daha önce kaldırılmış takyidatları kredinin veya borcun ödenebilmesini sağlamak amacıyla kaldırıldığı andaki koşullarla tekrar koydurmaya ve ihyaya, menkul rehinleri dikkate almaya, devralınan varlıklara konulan takyidatların sınırlarını belirlemeye ve kaldırmaya, finansal kiralama dahil sözleşmelerin feshine veya devamına karar vermeye, devralınan varlıkların idaresi, değerIendirilmesi, elden çıkarılması için gerekli her türlü tedbiri almaya, gerektiğinde devralınan varlıkların tasfiyesi veya satışı amacıyla uygun görülen kamu kurum ve kuruluşlarına devretmeye, devir kapsamında olmadığı belirlenen varlıkları iadeye, kapatılanların gerçek kişiye ait olması halinde devralınacak varlıkların kapsamını belirlemeye, tereddütleri gidermeye, uygulamaları yönlendirmeye, bütün bu işlemleri yapmak amacıyla usul ve esasları belirlemeye, vakıflar yönünden Vakıflar Genel

Müdürlüğü, diğerleri yönünden Maliye Bakanlığı yetkilidir.”

4.fıkrasında; “Birinci fıkra kapsamında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunanlarca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak kapatma işlemlerinde ise altmış günlük süre kapatma tarihinden itibaren başlar.”

5.fıkrasında ise; “Borçların ödenmesinde; kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji ve iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralam esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.” denilmektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığının (Muhasebat ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) 07/08/2019 tarihli ve sayılı yazısının VI. bölümünde;

1-İstihkak ve alacak talepleri:7091 sayılı Kanunun 5 inci maddesindeki şartlar, Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun ve bu

Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçüleri ve

İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüş ve önerileri (ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusundaki görüş ve önerisi ile hazırladığı sıra cetveli) çerçevesinde

İl KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılacaktır.

2-İl KHK İşlemleri Büroları tarafından İnceleme ve DeğerIendirme Komisyonlarının görüşü doğrultusunda ödenmesine karar verilen borçlar, muhasebe kayıtlarına alınmak üzere muhasebe birimine gönderilecektir.

3-Söz konusu alacak ve istihkak talepleri muhasebe birimi tarafından ödeme sırası dikkate alınmak suretiyle emanet hesaplarından karşılanacaktır.

4-İl KHK İşlemleri Bürosu, yapılacak ödemelerde istihkak taleplerine ilişkin hukuki ihtilaflardan Bakanlığımız aleyhine sonuçlanabileceğini öngördüklerini ve uygulamada ortaya çıkabilecek diğer riskleri de dikkate alarak Hazineye ek mali külfet yüklenilmemesi amacı doğrultusunda kapatılan kurum ve kuruluşun malvarlığından uygun bir tutarı tedbiren muhafaza edecektir.

Yukarıda belirtilen mevzuaat hükümleri uyarınca istihkak ve alacak taleplerinin sonuçlandırılabilmesi için öncelikle;

Kapatılan kurumlardan alacak ve istihkak taleplerine ilişkin başvuru dilekçeleri, kurumu inceleme ve değerIendirme görev ve yetkisine haiz inceleme ve değerlendirme komisyonuna iletilmiş olup ilgili komisyonca incelenerek kurum hakkında düzenlenen raporda değerIendirilmiştir. Kurumunuza yapılan başvuru sahibi e ait başvuru da

Eğitim ve Öğretim Hizm. Tic. A.Ş. yi incelemekle görevli komisyona 03/08/2016 tarihli ve sayılı yazımız ile iletilmiş olup kurum hakkında düzenlenen 19/09/2017 tarihli ve sayılı raporda değerlendirilmiştir.

Diğer taraftan, kapatılan kurum istihkak ve ödeme işlemlerinde kapatılan kurum ve kuruluşun mal varlığı ile sınırlı olunduğundan bu kurum ve kuruluşların mal varlığının net olarak belirlenmesi ve Defterdarlığımız Muhasebe Müdürlüğü emanet hesaplarına aktarılması gerekmektedir.

OHAL kapsamında yürürlüğe konulan KHK’lar kapsamında kapatılan ilimizdeki 210 adet kurum ve kuruluşun inceleme ve değerlendirme raporları doğrultusunda tüm mal varlığının (nakit varlıkları Menkul değerleri taşınır ve taşınmazları ile hak ve alacakları) tespiti ile emanet hesaplarına aktarılması amacıyla alacakların tahsil ve takibi işlemleri yapılmaktadır.

Bu kuruluşların bankalarda bulunan bloke hesaplarındaki değerlerin tam ve eksiksiz bir şekilde emanet hesaplarına aktarılması için ülkemiz çapında faaliyet gösteren tüm banka ve finans kurumlarıyla gerekli yazışmalar yapılmış ve bloke tutarlarının Hazine hesaplarına aktarılması istenilmiş olup bunlara ilişkin işlemler devam etmektedir.

Ayrıca, ödeme yapılacak kişinin Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne veya diğer terör örgütlerine aidiyeti, iltisaklı veya irtibatı bulunup bulunmadığının net olarak tespit edilmesi gerekmektedir.

Hain darbe girişimi sonrası geçen süre de dikkate alınarak herhangi bir mağduriyetin doğmasını engellemek ve ödeme yapılacak kişileri net olarak belirlemek amacıyla istihkak ve alacak talebinde bulunan, İlimiz dahilinde kapatılan 204 kurum ve kuruluşa ait yaklaşık 20.000 adet dilekçe sahibi gerçek ve tüzel kişinin ilgi irtibat ve iltisak durumunun araştırılması

Valiliğimizden talep edilmiştir.

Kapatılan Eğitim ve Öğretim Hizm. Tic. A.Ş. işlemleri kapsamında adı geçen şahsın da içinde bulunduğu istihkak ve alacak talebinde bulunan kişiler hakkında gerekli incelemenin yapılması 03/04/2017 tarih ve sayılı yazımızla İl Emniyet Müdürlüğüne bildirilmiş konuya ilişkin cevaben 08/06/2017 tarih ve sayılı yazı İdaremize iletilmiştir.

Konuya ilişkin en son gerekli araştırmanın yapılması Valiliğimiz’den (Güvenlik İşleri Bürosu)

28/02/2020 tarihli ve sayılı yazımız ile istenilmiş olup konuya ilişkin cevap

Valiliğimiz’in (Güvenlik İşleri Bürosu) 08/06/2020 tarihli ve / sayılı yazısı ile bildirilmiştir.

Ayrıca, 7091 sayılı Kanunun (670 sayılı KHK) 5. maddesi kapsamında istihkak ve alacak talepleri değerIendirilirken eksik verilere dayanılarak işlem tesis edilmesinin önlenmesi ayrıca taşra birimlerince uygulamada birliğin sağlanması açısından Bakanlığımızın (Muhasebat ve

Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) 07/08/2019 tarih ve sayılı yazılarında sözü edilen

Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü Hal İnceleme Komisyonu kararlarının, kesinleşmiş mahkeme kararlarının temin edilmesinin büyük önem arz ettiği, taşra birimlerinde uygulama birliğinin sağlanması açısından bahse konu komisyon kararları ve bu kararlara istinaden verilmiş kesinleşmiş yargı kararlarındaki iltisak tespit ölçütlerinin bildirilmesi 18/11/2019 tarih ve sayılı yazımızla istenilmiştir.

Diğer taraftan, 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe

giren 675 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede:

“Dava ve takip usulü

MADDE 16- (1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler aleyhine 17/8/2016 tarihinden önce açılan davalar ile bu kapsamda Hazine ile Vakıflar Genel Müdürlüğüne husumet yöneltilen davalarda mahkemelerce, 15/8/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal

Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesi uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle red kararı verilir. Bu kararlar duruşma günü beklenmeksizin dosya üzerinden kesin olarak verilir ve davacılara resen tebliğ edilir.

Tarafların yaptığı yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.

(2)20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler aleyhine 17/8/2016 tarihinden önce başlatılan icra ve iflas takipleri ile bu kapsamda Hazine ile Vakıflar Genel Müdürlüğüne husumet yöneltilen takipler hakkında icra müdürlüklerince, 670 sayılı Kanun Hükmünde

Kararnamenin 5 inci maddesi uyarınca düşme kararı verilir. Bu kararlar dosya üzerinden kesin olarak verilir ve takip alacaklısına resen tebliğ edilir. Tarafların yaptığı takip giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.

(3)20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler veya kapatılma ya da resen terkin üzerine

Maliye Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü aleyhine 17/8/2016 tarihi dahil bu tarihten sonra açılan davalar ile icra ve iflas takipleri hakkında 670 sayılı Kanun Hükmünde

Kararnamenin 5 inci maddesi gereğince dava veya takip şartının bulunmaması nedeniyle davanın reddine veya takibin düşmesine karar verilir.

yidi (4)Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca verilen kararlarda davacı veya alacaklının 670 sayılı

Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinde belirtilen usule uygun olarak ilgili idari makama, tebliğ tarihinden itibaren otuz günlük hak düşürücü süre içinde başvurabileceği belirtilir. İdari başvuru üzerine idari merci tarafından verilecek karar aleyhine idari yargıda dava açılabilir. İdari yargının verdiği karar kesin olup, uyuşmazlık adli yargıda hiçbir şekilde dava konusu yapılamaz.” hükümleri bulunmaktadır.

Bu nedenle, kapatılan kurumdan alacak istihkak talepleri hakkında başvuru sahipleri tarafından açılan/açılacak davalar/icra takipleri ile ilgili olarak; dava tarihi/icra başvuru tarihine göre, dava şartı yokluğu nedeniyle red kararı/dava veya takip şartının bulunmaması nedeniyle red kararı/düşme kararı verilmekte olup başvuru sahiplerince ancak İdari başvuru üzerine idari merci tarafından verilecek karar aleyhine idari yargıda dava açılabilir.

Ayrıca, OHAL kapsamında kapatılan kurumlar hakkında yapılan istihkak alacak taleplerine ilişkin zımni red işleminin iptali ve alacakların ödenmesi istemiyle açılan davalarda, 2577 sayılı Kanunun 10’uncu maddesinde düzenlenen zımni red müessesesinin uygulanamayacağına ilişkin Danıştay 5. Daire Başkanlığının 07/03/2019 tarihli ve 2019/428 Esas ve 2019/1770

Karar nolu kanun yararına bozma kararı mevcut olup, OHAL KHK kapsamında kapatılan kurumlardan alacak istihkak talepleri hakkında zımmen red söz konusu değildir.

Buna göre; İnceleme ve Değerlendirme Komisyonları raporlarına istinaden belirlenen hak sahiplerine gerekli ödeme işlemlerinin yapılabilmesi için yukarıda da belirtiğimiz üzere

İdaremizce çalışmalar konunun hasasiyeti nedeniyle titizlikle devam etmekte olup, kapatılan kurumların tüm alacaklarının yasal yollardan tahsili ile Hazine hesaplarına aktarımı, başvuru sahiplerinin güvenlik soruşturması, bankalar tarafından aktarılmayan hesapların hazine hesaplarına aktarılması ve diğer işlemlerin bitmesine müteakip uygun kişilerin istihkak ve alacak talepleri karşılanacaktır…” şeklinde ifade edilmiştir.

III.İLGİLİ MEVZUAT

3.18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının,

3.1.”Cumhuriyetin Nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde,

“Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,

3.2.”Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;

“… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

3.3.”Olağanüstü Hal Yönetimi” başlıklı 119 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında,

“Cumhurbaşkanı; savaş, savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma, ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması, şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması, tabiî afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması hallerinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde, süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir.”,

4.14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun

Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin 1 inci fıkrasında;

“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5.23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal

Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin “Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler” başlıklı 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasında,

“Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY)

aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen;

… ç) Ekli (IV) sayılı listede yer alan vakıf yükseköğretim kurumları,… kapatılmıştır.”,

6.17/08/2016 tarihli ve 29804 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 670 sayılı Olağanüstü Hal

Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin,

6.1.”Devir İşlemlerine İlişkin Tedbirler” başlıklı 5 inci maddesinin 1 inci fıkrasında,

“20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının (devralınan varlık); her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil her türlü alacak, senet, çek ve diğer kıymetli evraka ilişkin olarak dava ve icra takibi ile diğer her türlü işlemi yapmaya, devralınan varlıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle bunları uygun bir takvim dahilinde ödemeye …..Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,

6.2.”Devir İşlemlerine İlişkin Tedbirler” başlıklı 5 inci maddesinin 4 üncü fıkrasında,

“Birinci fıkra kapsamında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunanlarca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak kapatma işlemlerinde ise altmış günlük süre kapatma tarihinden itibaren başlar.”,

7.06/01/2017 tarihli ve 29940 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 679 sayılı

Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde

Kararnamenin “Değişiklik hükümleri” başlıklı 6 ncı maddesinin 1 inci fıkrasında,

“15/8/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler

Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinin beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir;

“(5) Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.”,

8.2016/1 Sıra Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca

Kapatılan Kurum ve Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma

Usul ve Esasları Hakkında Genelgenin,

8.1.”İl KHK İşlemleri Bürosunun Yetki ve Görevleri” başlıklı 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (ç) bendinde,

“Valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda

Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri kaydedilmek üzere muhasebe birimine, incelenmek üzere

İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletmek,”,

8.2.”İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunun Yetki ve Görevleri” başlıklı 11 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendinde,

“Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin alacak ve haklarının tespiti ile ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusunda görüş ve öneride bulunmak,”,

8.3.”İstihkak ve Alacak Taleplerine Yönelik Başvuruların Değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde,

“(1) Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak ve alacak talepleri, bunların yönetim merkezinin bulunduğu yerdeki İl KHK İşlemleri Bürosuna gönderilmek üzere alacaklının yerleşim yerindeki İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılabilir.

(2) Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen alacak ve istihkak talepleri, değerlendirilmek üzere İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından görevli İnceleme ve

Değerlendirme Komisyonuna iletilir. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, bu belgelerle birlikte diğer bilgi ve belgeleri de tetkik etmek ve gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlar. İnceleme ve

Değerlendirme Komisyonu tarafından düzenlenen rapor, işlem yapılmak üzere İl KHK

İşlemleri Bürosuna gönderilir.

(3) Borçların ödenmesindeki sıralama dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşmayan istihkak ve alacak talepleri, il KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılır.

(4) Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşan istihkak ve alacak taleplerine ilişkin İnceleme ve

Değerlendirme Komisyonu raporu, İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından gerekçeli görüşüyle birlikte nihai karar verilmek üzere Bakanlığa iletilir.”,

9.Hazine ve Maliye Bakanlığının (Muhasebat ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü)

07/08/2019 tarihli, 90192509-210.01.02-170805-281819 sayılı, OHAL İşlemleri konulu, 81

İl Valiliğine gereği için dağıtımlı Genel Yazının; “VI- İstihkak ve Alacak Taleplerinin

Tespiti ve Ödenmesi” başlığı altında;

“1-İstihkak ve alacak talepleri: 7091 sayılı Kanunun 5 inci maddesindeki şartlar. Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun ve bu Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçütleri ve inceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüş ve önerileri (ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusundaki görüş ve önerisi ile hazırladığı sıra cetveli) çerçevesinde

İI KHK işlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılacaktır.

2-İl KHK İşlemleri Büroları tarafından İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüşü doğrultusunda ödenmesine karar verilen borçlar, muhasebe kayıtlarına alınmak üzere muhasebe birimine gönderilecektir.

3-Söz konusu alacak ve istihkak talepleri muhasebe birimi tarafından ödeme sırası dikkate alınmak suretiyle emanet hesaplarından karşılanacaktır.

5-Olağanüstü Hal KHK’ları uyarınca ilgili Bakan tarafından oluşturulan komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile kapatılan (KHK ekli listeler dışında kapatılanlar) kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak iddialarında hak düşürücü sürenin başlangıç tarihi mevzuatta düzenlenmemiştir. Bu mahiyetteki başvurularda herhangi bir bilgi, belge, yazışma, elektronik posta vb. haberleşme araçları ile hayatın olağan akışı veya ticari teamüller kapsamında başvuru sahibinin ıttıla tarihi tespit edilemediği takdirde, başvuruların 60 günlük hak düşürücü süre içerisinde yapıldığının kabulü hukuki bir zorunluluktur. Defterdarlıklarca bu kapsamda araştırma yapılabilecek belirli bir çerçeve oluşturulması mümkün olmadığından ve işlemlerin sürüncemede bırakılması yeni ihtilaflar doğurabileceğinden, İl KHK işlemleri Büroları tarafından ıttıla tarihinin tespiti için yapılacak araştırma, mevcut kayıtlar ile sınırlı olarak yapılacaktır”, hükümlerine amirdir.

IV.KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

10.Kamu Denetçisi tarafından, hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin başvuranlara gerekli bilgilendirmenin yapılması, alacak ve istihkak taleplerinin değerlendirilmesi ve bunun sonucunda gerekli nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması hususunda ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

11.Başvuran, İzmir ili Menemen ilçesinde KHK kapsamında kapatılan Kolejinden alacakları ile ilgili olarak CİMER üzerinden 06/05/2020 tarihinde Çevre ve Şehircilik

Bakanlığına başvuruda bulunduğunu, bu başvuruya da cevap verilmediğini iddia ederek bahse konu alacağın iadesi için gereğinin yapılmasını talep ettiği tespit edilmiştir.

12. FETÖ/PDY’nin 15 Temmuz 2016 tarihindeki Darbe Girişimi ardından demokratik anayasal düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, milli güvenliğe yönelik tehdit oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbir alınması amacıyla 20/07/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde olağanüstü hal ilan edilmiş ve birçok olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır. Bu kapsamda 23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında

Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname ile milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen; özel sağlık kurum ve kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıf ve dernekler ile bunların iktisadi işletmeleri, vakıf yükseköğretim kurumları, sendika, federasyon ve konfederasyonlar kapatılmıştır. Başvuruya konu

Hizm. Tic. A.Ş. de 667 sayılı KHK kapsamında kapatılan kurumlardan biridir.

13.Ardından 670 sayılı KHK ile kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğü veya Hazineye devredilen kurum ve kuruluşların her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının; her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle uygun bir takvim dâhilinde ödemeye Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunan kişilerin madde yürürlüğe girdiği tarihten itibaren (17/08/2016)

altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde gerekli belgelerle müracaat etmesi gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre başvuruların 17/10/2016 tarihine kadar defterdarlık bünyesinde kurulan İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılması gerekmektedir.

14.Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin Hazineye devredilen her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak, haklar ile borç ve yükümlülükler konusunda görev yapacak büro ve komisyonların iş ve işlemleri ise 2016/1 Sıra

Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca Kapatılan Kurum ve

Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında

Genelge ile yürütülmektedir. Buna göre İl KHK İşlemleri Bürosu, valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri incelenmek üzere

İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletmektedir.

15.İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, defter, kayıt ve belgeleri tetkik etmek ve gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlamakta ve söz konusu rapor işlem yapılmak üzere İl KHK

İşlemleri Bürosuna gönderilmektedir. İl KHK İşlemleri Bürosunun ‘Bakanlık tarafından ödenmesine karar verilen borçların ödenmesini sağlamak’ görevini ifa ederken uyması gereken hususlar Bakanlık tarafından 07/08/2019 tarihli ve 281819 sayılı genel yazı ile 81 İl Valiliğine gönderilmiştir. Buna göre; istihkak ve alacak talepleri 7091 sayılı Kanunun 5’inci maddesindeki şartlar, Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü Hal

İşlemleri İnceleme Komisyonunun ve bu Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçütleri ve İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüş ve önerileri çerçevesinde İl KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılacaktır.

16.Somut olayda, ilgili İdare tarafından İnceleme ve Değerlendirme Komisyonları raporlarına istinaden belirlenen hak sahiplerine gerekli ödeme işlemlerinin yapılabilmesi için İdarece gerçekleştirilen çalışmaların konunun hassasiyeti nedeniyle titizlikle devam ettirildiği, işlemlerin sonuçlanmasını müteakip hak sahibi kişilerin istihkak ve alacak taleplerinin karşılanacağı bildirilmiştir. Ancak cevabi yazıda, başvuranın ödeme için gerekli şartları taşıyıp taşımadığı (hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması), ödeme ve iadeler konusunda sürece ilişkin bir belirsizlik bulunduğu ve ödemelere ne zaman başlanacağı hususunun belirsiz olduğu, ayrıca konuya ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir.

17.Anayasa’nın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik” tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı Kararı). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve mevzuatta belirtilen şartları taşıyan kişilere ödemelerin yapılması, şartları taşımayan kişiler için ise nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.

18.Kurumumuza benzer nitelikte “Şikâyetçinin, kapatılan üniversiteye ödediği ücretin yasal faizi ile iade edilmesi talebi” ile ilgili / numaralı başvuru hakkında 04/08/2020 tarihinde; “Şikâyetçinin, Kanun Hükmünde Kararname ile kapatılan eğitim kurumuna ödediği ücretin iade edilmesi talebi” ile ilgili / numaralı başvuru hakkında 11/05/2020 tarihinde; “Şikâyetçinin, Kanun Hükmünde Kararname ile kapatılan eğitim kurumuna ödediği ücretin iade edilmesi talebi” ile ilgili / numaralı başvuru hakkında 18/07/2019 tarihinde ve benzeri konularda benzeri nitelikte farklı tarihlerde olmak üzere TAVSİYE KARARLARI VERİLMİŞTİR.

19.Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, FETÖ/PDY’nin 15 Temmuz Darbe

Girişiminin ardından 20/07/2016 tarihinde olağanüstü hal ilan edildiği, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde gerekli bazı tedbirlerin alınması amacıyla olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin yürürlüğe girdiği, bu kapsamda

Öğretim Hizm. Tic. A.Ş. 667 sayılı KHK ile kapatıldığı, kapatılan eğitim kurumuna ödenen ücretin iadesi için 05/09/2016 tarihinde ilgili idareye müracaat edildiği, ancak İnceleme ve

Değerlendirme Komisyonları raporlarına istinaden gerekli ödemelerin yapılabilmesi için

İdarece konunun hassasiyet gerektiği nedeniyle titizlikle devam ettirildiği, işlemlerin sonuçlanmasını müteakip hak sahibi kişilerin alacak ve istihkak taleplerinin karşılanacağı, olağanüstü halin kalktığı da dikkate alındığında hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla anılan süreçlerin hızlandırılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

20.679 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun

Hükmünde Kararnamede, “Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.” düzenlemesi yer almaktadır. Anılan hükmün yerine getirilmemesi hukuka, adalete ve hakkaniyete uygun bulunmamıştır.

B.İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

21.İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup;

Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresinde cevap verildiği, dolayısıyla İdarenin ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’, ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uyduğu tespit edilmiştir.

VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

22.14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarece tavsiye kararı üzerine 30 gün içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İzmir

İdare Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır.

VII.KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin başvuranlara gerekli bilgilendirmenin yapılması, alacak ve istihkak taleplerinin değerlendirilmesi ve bunun sonucunda gerekli ödemenin yapılıp yapılmayacağı hususunda nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması hususunda İZMİR DEFTERDARLIĞI’NA (İL KHK İŞLEMLERİ

BÜROSU) TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA ve İZMİR DEFTERDARLIĞI’NA (İL KHK İŞLEMLERİ

BÜROSU) tebliğine,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası

uyarınca, İdare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde

Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi