|
ÖZET: Başvuru, Sincan 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda bulunan bir hükümlü tarafından, İzmir Defterdarlığı’na yapılan 12.000 TL tutarındaki yaz okulu ücretinin iadesi talebiyle ilgilidir. Şikâyetçi, 15 Temmuz Darbe Girişimi sonrası kapatılan İzmir Özel Fatih Koleji için ödediği bu tutarın geri ödenmesi için gerekli başvuruları yapmış, ancak herhangi bir sonuç alamamıştır. İzmir Defterdarlığı, başvurunun değerlendirilmesi için gerekli belgeleri talep etmiş ve işlemlerin devam ettiğini belirtmiştir.
Defterdarlık, kapatılan kurumlarla ilgili alacakların ödenmesi sürecinin, FETÖ/PDY ile bağlantılı olup olmadığının tespit edilmesi gerektiği gibi çeşitli şartlara bağlı olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca, kapatılan kurumların mal varlıklarının belirlenmesi ve Hazine hesaplarına aktarılması için çalışmalar sürdürülmektedir. İzmir Defterdarlığı, gerekli belgelerin incelenmesi ve ilgili raporların hazırlanması sonrasında, hak sahiplerine ödemelerin yapılacağını bildirmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunun hızlandırılması ve gerekli bilgilendirmelerin yapılması konusunda İzmir Defterdarlığı’na tavsiyede bulunmuştur. Bu süreçte, hukukun belirlediği kurallar çerçevesinde belirsizliklerin giderilmesi ve ödemelerin zamanında yapılması gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/69266-S.20.75461 2020/69273-
BAŞVURU NO : 2020/6393
KARAR TARİHİ : 25/08/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İZMİR DEFTERDARLIĞI(İL KHK BÜROSU)
Şikâyetçinin, yaz okul ücreti olarak ödediği 12.000,00-TL
BAŞVURUNUN KONUSU :
tutarın iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13/04/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza şikâyette bulunan Sincan 2 No.lu F
Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olduğunu, Özel İzmir Fatih Kolejine kızı adına 12.000,00-TL öğrenim gideri yatırdığını, 15 Temmuz Darbe Girişimi ardından kapatılan okul ücreti için Defterdarlığa müracaat ettiğini, ancak tarafına herhangi bir ödeme yapılmadığını ve işlemlerin devam etiğinin bildirildiğini iddia ederek bahse konu yaz okulu ücretinin iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İzmir Defterdarlığın’ dan (İl KHK
Bürosu) bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. İzmir Defterdarlığı’nın 17/06/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde
Kararname gereğince kapatılan İzmir Özel Fatih Koleji İşletmelerine 2016-2017 eğitimöğretim yılına ait 12.000,00-TL peşin yatırılan ücret talepli velisi tarafından İzmir Defterdarlığı’na verdiği 23/09/2016 tarih ve sayılı başvurusunun 17 no.lu İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından değerlendirildiği,
2.2) Daimi İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunca İzmir Özel Fatih Koleji İşletmeleri A.Ş.
hakkında düzenlenen 14/06/2019 tarih ve 2019-A-302/3 sayılı Görüş ve Öneri Raporunun 4 numaralı bölümünün ‘‘ Velilere Borçlar’’ a dair değerlendirme de, öğrenci velilerince indirim ve taksitlendirme kolaylıklarından faydalanabilmek için erken kayıt ve ödeme ile hizmet alınmayan gelecek dönemlere ilişkin okul ve yurt ücreti ödemesi yapanlardan tabloda yer alan tutarların ilgilisinin yapılacak araştırma neticesinde FETÖ/PDY ve diğer terör örgütleriyle ilgisi, irtibatı ve bağlantısının bulunmaması halinde iadesinin gerektiğinin belirtildiği, tablonun
’nci sırasında yer alan ’ e de bu şart dâhilinde ödeme yapılabileceği tespitinde bulunulduğu,
2.3) İstihkak ve alacak taleplerinin 7091 sayılı Kanunun( 670 sayılı KHK) 5’inci maddesinin
birinci, dördüncü, beşinci fıkralarında yer alan hükümler ve Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 07/08/2019 tarihli ve 281819 sayılı yazısının VI. Bölümünde belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca sonuçlandırılabilmesi için öncelikle, istihkak ve ödeme işlemlerinde kapatılan kurum ve kuruluşun mal varlığı ile sınırlı olduğundan bu kurum ve kuruluşların mal varlığının net olarak belirlenmesi ve Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü emanet hesaplarına aktarılması gerektiği,
2.4) OHAL kapsamında yürürlüğe konulan KHK’lar kapsamında kapatılan İzmir ilindeki 210
adet kurum ve kuruluşun İnceleme ve Değerlendirme raporları doğrultusunda tüm malvarlığının (nakit varlıkları, menkul değerleri, taşınır ve taşınmazları ile hak ve alacakları)
tespiti ile emanet hesaplarına aktarılması amacıyla alacakların tahsil ve takip işlemlerinin yapıldığı, özellikle bu kuruluşların bankalarda bulunan bloke hesaplardaki değerlerin tam ve eksiksiz bir şekilde emanet hesaplarına aktarılması için Ülke çapında faaliyet gösteren tüm banka ve finans kurumları ile gerekli yazışmaların yapıldığı ve blokeli tutarların Hazine hesaplarına aktarılmasının istenildiği ve bunlara ilişkin işlemlerin devam ettiği,
2.5) Bu bağlamda, adı geçenin alacak talebinde bulunduğu kapatılan İzmir Özel Fatih Koleji
İşletmeleri A.Ş.’ den Hazineye intikal eden nakit varlıklarından olan bankalarda bulunan bloke değerlerinin aktarılması hususu, Türkiye İş Bankası’ndan 05/02/2020 tarih ve 60509 sayılı yazı ile, Yapı Kredi Bankası’ndan 05/02/2020 tarih ve 57257 sayılı yazı ile, Akbank’ tan 05/02/2020 tarih ve 92527 sayılı yazı ile, Finans Katılım Bankası’ndan 05/02/2020 tarih ve
92718 sayılı yazı ile, Türkiye Vakıflar Bankası’ndan 05/02/2020 tarih ve 92654 sayılı yazı ile,
QNB Finansbank’tan 20/11/2019 tarih ve 504179 sayılı yazı ile istendiği ve işlemlerin hala devam ettiği,
2.6) Diğer taraftan, ödeme yapılacak kişinin Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) veya
diğer terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı bulunup bulunmadığının net olarak tespit edilmesi gerektiği, hain darbe girişimi sonrası geçen üç buçuk yıllık sürede dikkate alınarak herhangi bir mağduriyetin doğmasını engellemek ve ödeme yapılacak kişileri net olarak belirlemek amacıyla istihkak ve alacak talebinde bulunan, İzmir ilinde kapatılan 204 kurum ve kuruluşa ait yaklaşık 20.000 adet dilekçe sahibi gerçek ve tüzel kişinin ilgi, irtibat ve iltisak durumunun araştırılmasının Valilikten istendiği ve bu hususlardaki çalışmaların devam ettiği,
2.7) Buna göre, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonları raporlarına istinaden belirlenen hak
sahiplerine gerekli ödeme işlemlerinin yapılabilmesi için İdare tarafından gerçekleştirilen çalışmaların konunun hassasiyeti nedeniyle titizlikle devam ettiği, güvenlik soruşturması, bankalar tarafından aktarılmayan hesapların hazine hesaplarına aktarılması ve diğer işlemlerin sonuçlanmasını müteakip belirlenen kişilerin 7091 sayılı yasanın(670 sayılı KHK) 5’nci maddesi uyarınca kapatılan kuruluşun mal varlığı ile sınırlı olmak ve belirlenen sıralama esas olmak üzere istihkak ve alacak taleplerinin karşılanacağı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Cumhuriyetin Nitelikleri” başlıklı
2’nci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
3.1) “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
3.2) “Olağanüstü Hal Yönetimi” başlıklı 119’uncu maddesinin birinci fıkrasında,
“Cumhurbaşkanı; savaş, savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma, ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması, şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması, tabiî afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması hallerinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde, süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir.”,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin “Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY)
aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen;… ç) Ekli (IV) sayılı listede yer alan vakıf yükseköğretim kurumları,… kapatılmıştır.”,
6) 17/08/2016 tarihli ve 29804 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 670 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin “Devir İşlemlerine İlişkin Tedbirler” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının (devralınan varlık); her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil her türlü alacak, senet, çek ve diğer kıymetli evraka ilişkin olarak dava ve icra takibi ile diğer her türlü işlemi yapmaya, devralınan varlıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle bunları uygun bir takvim dahilinde ödemeye …..Maliye Bakanlığı yetkilidir.”; dördüncü fıkrasında, “Birinci fıkra kapsamında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunanlarca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak kapatma işlemlerinde ise altmış günlük süre kapatma tarihinden itibaren başlar.”,
7) 06/01/2017 tarihli ve 29940 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 679 sayılı
Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin “Değişiklik hükümleri” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında, “15/8/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinin beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir; “(5) Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.”,
8) 2016/1 Sıra Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca
Kapatılan Kurum ve Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Genelgenin “İl KHK İşlemleri Bürosunun Yetki ve Görevleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde, “Valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri kaydedilmek üzere muhasebe birimine, incelenmek üzere İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonuna iletmek,”,
8.1) “İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunun Yetki ve Görevleri” başlıklı 11’inci
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, “Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin alacak ve haklarının tespiti ile ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusunda görüş ve öneride bulunmak,”,
8.2) “İstihkak ve Alacak Taleplerine Yönelik Başvuruların Değerlendirilmesi” başlıklı
14’ üncü maddesinde, “(1) Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak ve alacak talepleri, bunların yönetim merkezinin bulunduğu yerdeki İl KHK İşlemleri Bürosuna gönderilmek üzere alacaklının yerleşim yerindeki İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılabilir.
(2) Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen alacak ve istihkak talepleri, değerlendirilmek üzere İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından görevli İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonuna iletilir. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, bu belgelerle birlikte diğer bilgi ve belgeleri de tetkik etmek ve gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlar.
İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından düzenlenen rapor, işlem yapılmak üzere İl
KHK İşlemleri Bürosuna gönderilir.
(3) Borçların ödenmesindeki sıralama dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşmayan istihkak ve alacak talepleri, il KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılır.
(4) Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşan istihkak ve alacak taleplerine ilişkin İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonu raporu, İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından gerekçeli görüşüyle birlikte nihai karar verilmek üzere Bakanlığa iletilir.”
9) Hazine ve Maliye Bakanlığının (Muhasebat ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü)
07/08/2019 tarihli, 90192509-210.01.02-170805-281819 sayılı, OHAL İşlemleri konulu, 81
İl Valiliğine gereği için dağıtımlı Genel yazının; “VI- İstihkak ve Alacak Taleplerinin
Tespiti ve Ödenmesi” başlığı altında; “ 1- İstihkak ve alacak talepleri: 7091 sayılı Kanunun
5 inci maddesindeki şartlar. Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü
Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun ve bu Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçütleri ve inceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüş ve önerileri (ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusundaki görüş ve önerisi ile hazırladığı sıra cetveli) çerçevesinde İI KHK işlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılacaktır.
2- İl KHK İşlemleri Büroları tarafından İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüşü doğrultusunda ödenmesine karar verilen borçlar, muhasebe kayıtlarına alınmak üzere muhasebe birimine gönderilecektir.
3- Söz konusu alacak ve istihkak talepleri muhasebe birimi tarafından ödeme sırası dikkate alınmak suretiyle emanet hesaplarından karşılanacaktır.
4- İl KHK İşlemleri Bürosu, yapılacak ödemelerde istihkak taleplerine ilişkin hukuki ihtilaflardan Bakanlığımız aleyhine sonuçlanabileceğini öngördüklerini ve uygulamada ortaya çıkabilecek diğer riskleri de dikkate alarak Hazineye ek mali külfet yüklenilmemesi amacı doğrultusunda kapatılan kurum ve kuruluşun malvarlığından uygun bir tutarı tedbiren muhafaza edecektir.
5- Olağanüstü Hal KHK’ları uyarınca ilgili Bakan tarafından oluşturulan komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile kapatılan (KHK ekli listeler dışında kapatılanlar) kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak iddialarında hak düşürücü sürenin başlangıç tarihi mevzuatta düzenlenmemiştir. Bu mahiyetteki başvurularda herhangi bir bilgi, belge, yazışma, elektronik posta vb. haberleşme araçları ile hayatın olağan akışı veya ticari teamüller kapsamında başvuru sahibinin ıttıla tarihi tespit edilemediği takdirde, başvuruların 60 günlük hak düşürücü süre içerisinde yapıldığının kabulü hukuki bir zorunluluktur. Defterdarlıklarca bu kapsamda araştırma yapılabilecek belirli bir çerçeve oluşturulması mümkün olmadığından ve işlemlerin sürüncemede bırakılması yeni ihtilaflar doğurabileceğinden, İl KHK işlemleri Büroları tarafından ıttıla tarihinin tespiti için yapılacak araştırma, mevcut kayıtlar ile sınırlı olarak yapılacaktır” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10) Kamu Denetçisi tarafından, Hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen
süreçlere ilişkin başvuranlara gerekli bilgilendirmenin yapılması, 17 no.lu İnceleme ve
Değerlendirme Komisyon raporuna istinaden yapılacak araştırma neticesinde ilgiliye gerekli ödemenin ne zaman yapılacağı ve nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması hususunda ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, KHK ile kapatılan İzmir Özel Fatih
İşletmeleri A.Ş.’ ye kızı adına yaz okulu ücreti kapsamında ödediği 12.000,00-TL’nin iade edilmesi talep etmektedir.
12) FETÖ/PDY’nin 15 Temmuz 2016 tarihindeki Darbe Girişimi ardından demokratik
anayasal düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, milli güvenliğe yönelik tehdit oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbir alınması amacıyla 20/07/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde olağanüstü hal ilan edilmiş ve birçok olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır. Bu kapsamda 23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında
Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname ile milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen; özel sağlık kurum ve kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıf ve dernekler ile bunların iktisadi işletmeleri, vakıf yükseköğretim kurumları, sendika, federasyon ve konfederasyonlar kapatılmıştır. Şikâyet konu İzmir Özel
Fatih İşletmeleri A.Ş de 667 sayılı KHK kapsamında kapatılan kurumlardan biridir.
13) Ardından 670 sayılı KHK ile, kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğü veya Hazineye
devredilen kurum ve kuruluşların her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının; her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle uygun bir takvim dâhilinde ödemeye Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunan kişilerin madde yürürlüğe girdiği tarihten itibaren (17/08/2016) altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde gerekli belgelerle müracaat etmesi gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre başvuruların 17/10/2016 tarihine kadar defterdarlık bünyesinde kurulan İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılması gerekmektedir. Somut olayda şikâyetçinin kızı adına ödemiş olduğu ücret iadesi hakkında öğrenci velisi tarafından 23/09/2016 tarihinde ilgili idareye müracaat edilerek, 675 sayılı KHK’nın 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre 60 günlük hak düşürücü süre içinde başvuruda bulunmuştur.
14) Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek
kişilerin Hazineye devredilen her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak, haklar ile borç ve yükümlülükler konusunda görev yapacak büro ve komisyonların iş ve işlemleri ise 2016/1 Sıra
Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca Kapatılan Kurum ve
Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları
Hakkında Genelge ile yürütülmektedir. Buna göre İl KHK İşlemleri Bürosu, valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda
FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri incelenmek üzere İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletmektedir.
15) İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, defter, kayıt ve belgeleri tetkik etmek ve
gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlamakta ve söz konusu rapor işlem yapılmak üzere İl KHK
İşlemleri Bürosuna gönderilmektedir. İl KHK İşlemleri Bürosunun ‘Bakanlık tarafından ödenmesine karar verilen borçların ödenmesini sağlamak’ görevini ifa ederken uyması gereken hususlar Bakanlık tarafından 07/08/2019 tarihli ve 281819 sayılı genel yazı ile 81 İl Valiliğine gönderilmiştir. Buna göre; istihkak ve alacak talepleri 7091 sayılı Kanunun 5’inci maddesindeki şartlar, Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü Hal
İşlemleri İnceleme Komisyonunun ve bu Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçütleri ve İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüş ve önerileri çerçevesinde İl KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılacaktır.
16) Somut olayda, ilgili İdare tarafından İnceleme ve Değerlendirme Komisyonları raporlarına
istinaden belirlenen hak sahiplerine gerekli ödeme işlemlerinin yapılabilmesi için İdarece gerçekleştirilen çalışmaların konunun hassasiyeti nedeniyle titizlikle devam ettirildiği, 17 no.lu
İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunca düzenlenen raporda ilgilinin yapılacak araştırma neticesinde, FETÖ/PDY ve diğer terör örgütleriyle ilgisi, irtibatı ve bağlantısının bulunmaması halinde söz konusu 12.000,00-TL tutarın ödemesinin yapılacağının tespit edildiği, konu hakkında valiliğe ve bankalara yazı yazıldığı ve işlemlerin sonuçlanmasını müteakip hak sahibi kişilerin istihkak ve alacak taleplerinin karşılanacağı bildirilmiştir. Ancak cevabi yazıda, şikâyetçiye ödeme yapılabilmesinin rapor ile tespit edilmesine rağmen ödeme için gerekli şartları taşıyıp taşımadığı (hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması) hususunda, cevabi yazıda da zikredildiği üzere hain darbe girişimi üzerinden geçen üç buçuk yıla rağmen iadeler konusunda sürece ilişkin bir belirsizlik bulunduğu ve ödemelere ne zaman başlanacağı hususunun belirsiz olduğu, ayrıca konuya ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir.
16.1) Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri
“belirlilik” tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı Kararı). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve mevzuatta belirtilen şartları taşıyan kişilere ödemelerin yapılması, şartları taşımayan kişiler için ise nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
17) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, FETÖ/PDY’ nin 15 Temmuz Darbe
Girişiminin ardından 20/07/2016 tarihinde olağanüstü hal ilan edildiği, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde gerekli bazı tedbirlerin alınması amacıyla olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin yürürlüğe girdiği, bu kapsamda İzmir Özel Fatih İşletmeleri
A.Ş.’nin 667 sayılı KHK ile kapatıldığı, kapatılan işletmeye ödenen ücretin iadesi için 23/09/2016 tarihinde ilgili idareye müracaat edildiği, ancak 17 no.lu İnceleme ve
Değerlendirme Komisyon raporlarına istinaden gerekli ödemelerin yapılabilmesi için kişinin
FETÖ/PYD ve diğer terör örgütleri ile ilgi ve irtibatının olup olmadığının araştırılması gerektiği ve söz konusu işletmenin Hazineye intikal eden malvarlığı hesaplarının Defterdarlık Muhasebe
Müdürlüğü hesaplarına aktarılması gerektiği, ayrıca İdarece konunun hassasiyet gerektirmesi nedeniyle titizlikle devam ettirildiği, işlemlerin sonuçlanmasını müteakip hak sahibi kişilerin alacak ve istihkak taleplerinin karşılanacağı, OLAĞANÜSTÜ HALİN KALKTIĞI DA
DİKKATE ALINDIĞINDA HUKUK GÜVENLİĞİ VE ÖNGÖRÜLEBİLİRLİĞİN
SAĞLANMASI AMACIYLA ANILAN SÜREÇLERİN HIZLANDIRILMASI
GEREKTİĞİ SONUÇ VE KANAATİNE VARILMIŞTIR.
18) 679 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamede, “Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.” düzenlemesi yer almaktadır. Anılan hükmün yerine getirilmemesi hukuka, adalete ve hakkaniyete uygun bulunmamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresinde cevap verildiği, dolayısıyla İdarenin ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’, ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uyduğu tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İzmir
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin başvuranlara gerekli bilgilendirmenin yapılması, 17 no.lu İnceleme ve Değerlendirme Komisyon raporuna istinaden yapılacak araştırma neticesinde ilgiliye gerekli ödemenin ne zaman yapılacağı hususunda nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması hususunda İZMİR
DEFTERDARLIĞI’NA(İL KHK BÜROSU) TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve İZMİR DEFTERDARLIĞI’NA(İL KHK İŞLEMLERİ
BÜROSU) tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
İdare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi