|
ÖZET: Başvuran, OHAL döneminde kapatılan bir okula ödediği eğitim ücretinin iadesini talep etmiştir. 2016-2017 öğretim yılında iki kızını Öğretim A.Ş. bünyesindeki okula kaydettiren şikâyetçi, 25.000 TL’lik eğitim ücretini ödemiş, ancak okulun kapatılması sonrası yaptığı iade talebi defalarca reddedilmiştir. İlgili idareye yapılan başvurulara yanıt alınamaması üzerine Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurmuştur.
İstanbul Defterdarlığı, kapatılan kurumların mal varlıkları ve alacaklarıyla ilgili işlemleri yürütmekle yükümlüdür. Ancak, başvuranın talebinin üzerinden uzun bir süre geçmesine rağmen, idarenin süreci sonuçlandırmaması hukuka aykırı bulunmuştur. İlgili mevzuat gereği, kapatılan kurumlarla ilgili alacak taleplerinin belirli bir süre içinde değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, başvuranın talebinin hızlandırılması ve gerekli bilgilendirmenin yapılması önerilmiştir. Sonuç olarak, İstanbul Defterdarlığı’na, başvuranın eğitim ücreti iadesi talebinin değerlendirilmesi sürecinin hızlandırılması tavsiye edilmiştir. Bu karar, başvuranın hak arama özgürlüğü ve hukuk güvenliği açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/1505-S.21.2533
BAŞVURU NO : 2020/98691
KARAR TARİHİ : 25/01/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL DEFTERDARLIĞI (İl KHK İşlemleri
Bürosu)
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, OHAL kapsamında kapatılan okula ödediği ücretin iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18/10/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan şikâyetçi, 2016-2017 öğretim döneminde eğitim görmeleri için 2 kızını okumakta oldukları Öğretim A.Ş. firması bünyesindeki okula tekrar kayıt ettirdiğini, ilgili okul eğitim ücretlerini, indirimden faydalanma adına erken dönemde kredi kartlarından 25.000 TL taksitli olarak ödediğini, daha sonra 23/07/2016 tarihli ve 667 sayılı KHK ile adı geçen okulun kapatıldığını, yaptığı ödemeyi bankalardan talep ettiğini, ancak kabul edilmediğini, 17/08/2016 tarihinde yayınlanan 670 sayılı KHK’nın 5 inci maddesinin ilgili fıkraları gereğince 21/09/2016 tarih ve sayılı dilekçe ile İstanbul Defterdarlığına başvuru yaptığını, yine 30/12/2016 tarihinde İstanbul
Defterdarlığı 8 no.lu inceleme komisyonuna dilekçe ekinde verdiği evrakları faks ile tekrar gönderdiğini, bu tarihten sonra konuyla ilgili yazılı/sözlü hiç bir dönüş olmadığını, bu sebeple ilk olarak dilekçeyle yaklaşık 2 sene sonra 21/06/2018 tarihinde no.lu başvuru ile
CİMER’den bilgi talep ettiğini, çalışmanın devam ettiğinin kendisine bildirildiğini, bu defa yaklaşık 1 sene sonra 2019 yılında no.lu başvuru ile CİMER’den tekrar bilgi talep ettiğini, Hazine Bakanlığından cevap beklendiğinin ifade edildiğini, bu başvuru üzerinden de 1 yılı aşkın bir süre geçtiğini ve hiçbir gelişme olmaması üzerine 21/05/2020 tarihinde no.lu başvuru ile CİMER’den tekrar bilgi talep ettiğini, 29/09/2020 tarihinde
“İşlemler halen devam etmekte olup sonuçlandığında tarafınıza bilgi verilecektir.” şeklinde bir cevap verildiğini, akabinde 05/07/2020 tarihinde Kurumumuza başvurduğunu, başvurunun değerlendirilmesi için İstanbul Defterdarlığı KHK İşlemleri Bürosuna gönderildiğini, ancak tarafına konuyla ilgili cevap verilmediğini, toplamda yaklaşık 4 yıla yakın bir zaman olduğunu, bu süre içerisinde incelemenin tamamlanmamasının kabul edilebilir bir durum olmadığını iddia ederek hizmetini alamadığı eğitim ücretinin iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca 3/11/2020 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talebine istinaden
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Rektörlüğünden alınan 10/12/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazıda özetle; 2.1. 20107/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirler doğrultusunda çıkarılan Kanun Hükmünde
Kararnameler gereğince Marmara Kurumlar Vergi Dairesi Müdürlüğünün vergi kimlik numaralı mükellefi Öğretim İşletmeleri AŞ. ‘ye bağlı
İlkokulu’nun kapatılarak tüm mal varlığı, alacak ve hakları ile Hazineye devredildiği, kapatılan kurum hakkında İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından 01/05/2017 tarihli ve sayılı İnceleme ve Değerlendirme Görüş ve Öneri Raporu düzenlendiği, kapatılan kurumlar hakkında 371 No’lu Milli Emlak Genel Tebliği çerçevesinde görevlendirilen İnceleme ve DeğerIendirme Komisyonu üyelerince Görüş ve Öneri Raporları düzenlendiği, 2.2. Bilindiği üzere, Olağanüstü hal kapsamında çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnameler ve bunların verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Bakan olurları uyarınca el konulan kurum ve kuruluşların iş ve işlemlerinin illerde Milli Emlak Genel Müdürlüğünün 2016/1 Sıra Nolu
Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca Kapatılan Kurum ve Kuruluşlar
Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Genelgesi ve
371 Sıra Nolu Tebliği hükümleri gereğince KHK İşlemleri İl Bürolarınca yerine getirildiği,
2.3. Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararname ile kapatılan kurumlardan 60 günlük hak düşürücü sure içerisinde Defterdarlığa dilekçe ile başvurular yapıldığı, Defterdarlığa yapılan istihkak alacak başvurularının değerlendirmek üzere oluşturulan İnceleme ve Değerlendirme
Komisyonlarına gönderildiği, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından söz konusu istihkak alacak taleplerinin incelenerek karara bağlandığı, İnceleme ve Değerleme Raporları düzenlenerek Büroya gönderildiği, 2.4. Kurumumuzca verilen Gönderme Kararı üzerine şikayetçi ve
Kurumumuza, şikayete konu eğitim ücretine yönelik araştırmaların devam etmekte olduğu, araştırma sonuçları Büroya ulaştığında söz konusu raporda olumlu olarak değerlendirilen alacak ve istihkak talebinde bulunanların ödemelerinin Kapatılan kurumun mal varlığı nispetinde yapılacağının bildirildiği, 2.5. Talep sahibi tarafından verilen 21/09/2016 tarih ve sayılı dilekçesi, kapatılan Öğretim İşletmeleri AŞ. hakkında düzenlenen 01/05/2017 tarihli ve sayılı İnceleme ve Değerlendirme Raporunun “3.8. Borçlara ilişkin inceleme ve Değerlendirme” başlığı altında; Ek 17 sayılı liste içerisinde değerlendirildiği, FETÖ/PDY araştırmalarının olumlu olması durumunda ilgili kişiye 25.000,00 TL’nin ödenmesinin uygun görüldüğü, 2.6. Bakanlık Muhasebat Genel Müdürlüğüne ve Baş Hukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel
Müdürlüğüne; alacak ve istihkak taleplerine ilişkin uygulamada karşılaşılan sorunlar ile çözüm önerilerinin detaylandırılarak bildirildiği, Kurumumuzun İl KHK İşlemleri Bürosuna hitaplı muhtelif yazılarda, talep edilen eğitim ücreti iadesi vb. konuların makul sürede çözümlenmesine yönelik Tavsiye Kararlarına istinaden söz konusu taleplerin neticelenebilmesi için mevzuat düzenlemesi veya Bakanlık talimatına ihtiyaç duyulduğu belirtilerek bu hususlara ilişkin yapılması gereken işlemlere ilişkin Bakanlıktan görüş ve talimat istendiği, bu bağlamda, Bakanlıkça gönderilecek görüş ve talimatlar sonucunda nihai işlemlerin tesis edileceği, Bakanlıkça gönderilecek cevap sonucunda Kurumumuza ayrıca bilgi verileceği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 3.2. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3. “Olağanüstü Hal Yönetimi” başlıklı 119’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Cumhurbaşkanı; savaş, savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma, ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması, şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması, tabiî afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması hallerinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde, süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir.”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 5. 23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin “Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY)
aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen;… b) Ekli (II) sayılı listede yer alan özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları,… kapatılmıştır.”, 6. 17/08/2016 tarihli ve 29804 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 670 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin “Devir İşlemlerine İlişkin Tedbirler” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının (devralınan varlık); her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil her türlü alacak, senet, çek ve diğer kıymetli evraka ilişkin olarak dava ve icra takibi ile diğer her türlü işlemi yapmaya, devralınan varlıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle bunları uygun bir takvim dahilinde ödemeye …..Maliye Bakanlığı yetkilidir.”; dördüncü fıkrasında, “Birinci fıkra kapsamında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunanlarca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak kapatma işlemlerinde ise altmış günlük süre kapatma tarihinden itibaren başlar.”, 7. 06/01/2017 tarihli ve 29940 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 679 sayılı
Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin “Değişiklik hükümleri” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında, “15/8/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinin beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir;
“(5) Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.”, 8. 2016/1 Sıra Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca
Kapatılan Kurum ve Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Genelgenin “İl KHK İşlemleri Bürosunun Yetki ve Görevleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde, “Valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri kaydedilmek üzere muhasebe birimine, incelenmek üzere İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonuna iletmek,”, 8.1. “İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunun Yetki ve Görevleri” başlıklı 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, “Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin alacak ve haklarının tespiti ile ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusunda görüş ve öneride bulunmak,”, 8.2. “İstihkak ve Alacak Taleplerine Yönelik Başvuruların Değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde, “(1) Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak ve alacak talepleri, bunların yönetim merkezinin bulunduğu yerdeki İl KHK İşlemleri Bürosuna gönderilmek üzere alacaklının yerleşim yerindeki İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılabilir.
(2) Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen alacak ve istihkak talepleri, değerlendirilmek üzere İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından görevli İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonuna iletilir. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, bu belgelerle birlikte diğer bilgi ve belgeleri de tetkik etmek ve gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlar. İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonu tarafından düzenlenen rapor, işlem yapılmak üzere İl KHK
İşlemleri Bürosuna gönderilir.
(3) Borçların ödenmesindeki sıralama dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşmayan istihkak ve alacak talepleri, il KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılır. (4) Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşan istihkak ve alacak taleplerine ilişkin
İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu raporu, İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından gerekçeli görüşüyle birlikte nihai karar verilmek üzere Bakanlığa iletilir.” 9. Hazine ve Maliye Bakanlığının (Muhasebat ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü)
07/08/2019 tarihli, 90192509-210.01.02-170805-281819 sayılı, OHAL İşlemleri konulu, 81
İl Valiliğine gereği için dağıtımlı Genel yazının; “VI- İstihkak ve Alacak Taleplerinin
Tespiti ve Ödenmesi” başlığı altında; “ 1- İstihkak ve alacak talepleri: 7091 sayılı Kanunun
5 inci maddesindeki şartlar. Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü
Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun ve bu Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçütleri ve inceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüş ve önerileri (ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusundaki görüş ve önerisi ile hazırladığı sıra cetveli) çerçevesinde İI KHK işlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılacaktır.
2- İl KHK İşlemleri Büroları tarafından İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüşü doğrultusunda ödenmesine karar verilen borçlar, muhasebe kayıtlarına alınmak üzere muhasebe birimine gönderilecektir.
3- Söz konusu alacak ve istihkak talepleri muhasebe birimi tarafından ödeme sırası dikkate alınmak suretiyle emanet hesaplarından karşılanacaktır.
4- İl KHK İşlemleri Bürosu, yapılacak ödemelerde istihkak taleplerine ilişkin hukuki ihtilaflardan Bakanlığımız aleyhine sonuçlanabileceğini öngördüklerini ve uygulamada ortaya çıkabilecek diğer riskleri de dikkate alarak Hazineye ek mali külfet yüklenilmemesi amacı doğrultusunda kapatılan kurum ve kuruluşun malvarlığından uygun bir tutarı tedbiren muhafaza edecektir.
5- Olağanüstü Hal KHK’ları uyarınca ilgili Bakan tarafından oluşturulan komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile kapatılan (KHK ekli listeler dışında kapatılanlar) kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak iddialarında hak düşürücü sürenin başlangıç tarihi mevzuatta düzenlenmemiştir. Bu mahiyetteki başvurularda herhangi bir bilgi, belge, yazışma, elektronik posta vb. haberleşme araçları ile hayatın olağan akışı veya ticari teamüller kapsamında başvuru sahibinin ıttıla tarihi tespit edilemediği takdirde, başvuruların 60 günlük hak düşürücü süre içerisinde yapıldığının kabulü hukuki bir zorunluluktur. Defterdarlıklarca bu kapsamda araştırma yapılabilecek belirli bir çerçeve oluşturulması mümkün olmadığından ve işlemlerin sürüncemede bırakılması yeni ihtilaflar doğurabileceğinden, İl KHK işlemleri Büroları tarafından ıttıla tarihinin tespiti için yapılacak araştırma, mevcut kayıtlar ile sınırlı olarak yapılacaktır” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, KHK ile kapatılan
Öğretim İşletmeleri AŞ.’ye bağlı Özel İlkokulu’na ödediği 25.000 TL. eğitim ücretinin iade edilmesi talep etmektedir.
12. Şikâyetçinin, 2020/85253 şikâyet numaralı başvurusu ile 5/7/2020 tarihinde Kurumumuza yapmış olduğu başvuru üzerine Kurumumuz tarafından idari başvuru yollarının tüketilmediği gerekçesiyle 11/8/2020 tarihinde verilmiş olan Gönderme Kararına idare tarafından 19/8/2020 tarihli ve E sayılı yazı ile cevap verildiği, bunun üzerine şikâyetçi tarafından tarihinde tekrar Kurumumuza başvuruda bulunulduğu anlaşılmıştır.
13. FETÖ/PDY’nin 15 Temmuz 2016 tarihindeki hain Darbe Girişiminin ardından demokratik anayasal düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, milli güvenliğe yönelik tehdit oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbir alınması amacıyla 20/07/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde olağanüstü hal ilan edilmiş ve birçok olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır. Bu kapsamda 23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında
Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname ile milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen; özel sağlık kurum ve kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıf ve dernekler ile bunların iktisadi işletmeleri, vakıf yükseköğretim kurumları, sendika, federasyon ve konfederasyonlar kapatılmıştır. Şikâyet konu Özel
İlkokulu da 667 sayılı KHK kapsamında kapatılan kurumlardan biridir.
14. Ardından 670 sayılı KHK ile, kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğü veya Hazineye devredilen kurum ve kuruluşların her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının; her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle uygun bir takvim dâhilinde ödemeye Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunan kişilerin madde yürürlüğe girdiği tarihten itibaren (17/08/2016) altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde gerekli belgelerle müracaat etmesi gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre başvuruların 17/10/2016 tarihine kadar defterdarlık bünyesinde kurulan İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılması gerekmektedir. Somut olayda şikâyetçi, 21/09/2016 tarihinde ilgili idareye müracaat ederek, 675 sayılı KHK’nın 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre 60 günlük hak düşürücü süre içinde başvuruda bulunmuştur.
15. Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin Hazineye devredilen her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak, haklar ile borç ve yükümlülükler konusunda görev yapacak büro ve komisyonların iş ve işlemleri ise 2016/1 Sıra Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca Kapatılan
Kurum ve Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları
Hakkında Genelge ile yürütülmektedir. Buna göre İl KHK İşlemleri Bürosu, valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda
FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri incelenmek üzere İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletmektedir.
16. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, defter, kayıt ve belgeleri tetkik etmek ve gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlamakta ve söz konusu rapor işlem yapılmak üzere İl KHK
İşlemleri Bürosuna gönderilmektedir. İl KHK İşlemleri Bürosunun ‘Bakanlık tarafından ödenmesine karar verilen borçların ödenmesini sağlamak’ görevini ifa ederken uyması gereken hususlar Bakanlık tarafından 07/08/2019 tarihli ve 281819 sayılı genel yazı ile 81 İl Valiliğine gönderilmiştir. Buna göre; istihkak ve alacak talepleri 7091 sayılı Kanunun 5’inci maddesindeki şartlar, Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü Hal
İşlemleri İnceleme Komisyonunun ve bu Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçütleri ve İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüş ve önerileri çerçevesinde İl KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılmaktadır.
17. Somut olayda, ilgili İdare tarafından Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti iltisakı veyahut bunlarla irtibatı araştırmalarının devam ettiği, araştırma sonuçları ve söz konusu raporda olumlu olarak değerlendirilen alacak ve istihkak talebinde bulunanların ödemelerinin kapatılan kurumun malvarlığı nispetinde yapılacağı bildirilmiştir. Ancak cevabi yazıda, ücret iadesi sürecine ilişkin bir belirsizlik bulunduğu ve ödemelere ne zaman başlanacağı hususunun belirsiz olduğu, ayrıca konuya ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunun 1/5/2017 tarihli ve sayılı Görüş ve Öneri
Raporu sonrasında süreçte hiçbir ilerleme kaydedilmediği tespit edilmiştir.
18. Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri
“belirlilik” tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır. (Anayasa
Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı Kararı). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve mevzuatta belirtilen şartları taşıyan kişilere ödemelerin yapılması, şartları taşımayan kişiler için ise nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
19. Kurumumuzca benzer nitelikte 2018/6532 numaralı başvuru hakkında 14/11/2018 tarihinde; 2019/5675 numaralı başvuru hakkında 23/8/2020 tarihinde; 2020/4272 numaralı başvuru hakkında 4/8/2020 tarihinde; “Hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin başvuranlara gerekli bilgilendirmenin yapılması, alacak ve istihkak taleplerinin değerlendirilmesi ve bunun sonucunda gerekli nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması” yönünde TAVSİYE KARARLARI VERİLMİŞTİR.
20. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; FETÖ/PDY’nin 15 Temmuz
Hain Darbe Girişiminin ardından 20/07/2016 tarihinde olağanüstü hal ilan edildiği, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde gerekli bazı tedbirlerin alınması amacıyla olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin yürürlüğe girdiği, bu kapsamda Özel
İlkokulu’nun 667 sayılı KHK ile kapatıldığı, kapatılan üniversiteye ödenen ücretin iadesi için 21/09/2016 tarihinde ilgili idareye müracaat edildiği, ancak 1/5/2017 tarihli
İnceleme ve Değerlendirme Raporunun üzerinden dört yıla yakın zaman geçmesine rağmen idarece işlemlerin sonuçlandırılmadığı, olağanüstü halin kalktığı da dikkate alındığında hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla anılan süreçlerin hızlandırılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
21. 679 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamede, “Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.” düzenlemesi yer almaktadır. Anılan hükmün yerine getirilmemesi hukuka, adalete ve hakkaniyete uygun olmadığı görüş ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği, böylece
İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareye bundan böyle bu ilkeye de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarece tavsiye kararı üzerine 30 gün içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin başvuranlara gerekli bilgilendirmenin yapılması, alacak ve istihkak taleplerinin değerlendirilmesi ve bunun sonucunda gerekli ödemenin yapılıp yapılmayacağı hususunda nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması hususunda İSTANBUL DEFTERDARLIĞI’NA (İL KHK İŞLEMLERİ
BÜROSU) TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL DEFTERDARLIĞI’NA (İL KHK İŞLEMLERİ
BÜROSU) tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İstanbul Defterdarlığı’nca
bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi