|
ÖZET: Başvuruda bulunan kişi, Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde 2016 yılında kapatılan bir özel okul için ödediği eğitim ücretinin iadesini talep etmektedir. Şikâyetçi, çocuğunun eğitim ücreti için 2016 yılının Nisan ayında ödeme yaptığını, ancak darbe girişimi sonrası okulun kapatılması nedeniyle bu ücretin geri ödenmediğini belirtmektedir. Üç yıl süresince yaptığı başvurulara rağmen, ilgili idareden sürekli olarak “değerlendirme devam ediyor” yanıtını almıştır. Şikâyetçi, maddi ve manevi mağduriyetinin giderilmesini istemektedir.
İlgili idare, başvurunun değerlendirilmesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Şanlıurfa Valiliği’nden bilgi talep etmiştir. Bakanlık, OHAL kapsamında kapatılan kurumların borçlarının tespitinin ve ödemelerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütüleceğini belirtmiştir. Ayrıca, başvurunun zamanında yapıldığı ve gerekli belgelerin sunulduğu ifade edilmiştir. Ancak, alacak taleplerinin değerlendirilmesi için ilgili komisyonların görüş ve önerileri doğrultusunda hareket edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabulüne karar vermiş ve Şanlıurfa Valiliği’ne süreçlerin hızlandırılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İlgili idarenin, başvuranlara gerekli bilgilendirmeyi yaparak alacak taleplerini değerlendirmesi ve nihai karar vermesi için 30 gün içinde işlem tesis etmesi gerektiği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/1148-S.20.1822
BAŞVURU NO : 2019/12917
KARAR TARİHİ : 21/01/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ŞANLIURFA VALİLİĞİ (İl KHK İşlemleri Bürosu)
Şikâyetçinin, OHAL kapsamında kapatılan okula ödediği
BAŞVURUNUN KONUSU :
ücretin iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24/07/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi başvurunda; Şanlıurfa İli, Birecik İlçesi Özel
Kolejinde 2016 yılından önce, eğitim gören çocuğu ’ın 2016-2017 eğitim ücretini erken kayıt avantajından faydalanmak için 2016 yılının Nisan ayında ödediğini; fakat 2016 yılındaki darbe girişiminden sonra bahse konu okul kapatıldığı için ödediği ücreti tekrar alabilmek için Birecik İlçe Milli Emlak Müdürlüğü’ne dilekçe ve ödeme makbuzuyla başvuru yaptıklarını, aradan 3 yıl geçmesine rağmen paralarını alamadıklarını, Milli Emlak idaresine her sorduklarında, “Komisyonca değerlendirmenin devam ettiği, bitince ödeme yapılacağı” şeklinde cevap verdiklerini, 16 Nisan 2018 de süren mahkemeden bile hakkında hiç bir suça rastlanmaması nedeniyle beraat ettiğini, 2 yıldan fazla süredir görevine iade edildiğini, hala paranın ödenmesi için bekletilmemesi gerektiğini iddia ederek, maddi manevi süren mağduriyetinin giderilmesini ve ödediği bedelin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuz tarafından, konu ile ilgili olması nedeniyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
ile Şanlıurfa Valiliği’nden (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) bilgi-belge isteme talebinde bulunulmuştur.
2.1) Bilgi-belge isteme yazısına istinaden Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan (Milli
Emlak Genel Müdürlüğü) alınan 08/10/2019 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden;
2.1.1) Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan (Muhasebat ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü)
alınan 07.08.2019 tarihli ve sayılı yazıda; OHAL Kanun Hükmünde Kararnameleri uyarınca kapatılan kurum ve kuruluşların borçlarının tespiti ve ödenmesi, finansal kurumlar nezdindeki her türlü varlık, hak, alacak ve mevduata bloke/tedbir konulması, kaldırılması ve bunların Hazine hesaplarına aktarılması ile İl KHK İşlemleri Bürolarının işleyişi gibi konular düzenlenerek bu hususlardaki iş ve işlemlerin Bakanlıklarınca yerine getirileceği bildirilmiş olup bu hususta 81 İl Valiliğine (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) yazılan
08.08.2019 tarihli ve sayılı yazıları ile OHAL Kanun Hükmünde Kararnameleri
hükümlerine göre yürütülen iş ve işlemlerin Hazine ve Maliye Bakanlığının (Muhasebat ve
Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) 07.08.2019 tarihli ve sayılı yazısında belirtilen usul ve esaslar doğrultusunda yürütülmesi gerektiği bildirilerek, alacak taleplerinin Hazine ve
Maliye Bakanlığı’ndan (Muhasebat ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü) alınan 07.08.2019 tarihli ve sayılı yazı kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığınca (Muhasebat Genel
Müdürlüğü) değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle talebin bir örneğinin ilgili Kuruma gönderildiği,
2.1.2) Bu yazıya istinaden Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca (Muhasebat Genel Müdürlüğü)
tarafından Kurumumuza yazılan 11/10/2019 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; “… Bilindiği üzere; 1 ve 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile ilgili Kanun
Hükmünde Kararnameler sonrasında görevli ve yetkili birimler tarafından OHAL kapsamında yapılması gereken iş ve işlemlere ilişkin açıklamaları içeren ve Genel
Müdürlüğümüz yanı sıra Bakanlığımız Başhukuk Müşavirliği Muhakemat Genel
Müdürlüğü, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Milli Emlak
Genel Müdürlüğü) ile koordineli olarak hazırlanan ve bir örneği ilişikte gönderilen 07/08/2019 tarihli ve sayılı Genel Yazıda, OHAL kapsamında kapatılan kurum ve kuruluşlara ait tüm iş ve işlemlerin ilgili il KHK işlemleri büroları tarafından yürütüleceği belirtilmiş, anılan yazının “VI — İstihkak ve Alacak Taleplerinin Tespiti ve Ödenmesi” başlığı altında alacak ve istihkak talepleri için yapılacak işlemlere ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.
Buna göre; Kamu Denetçiliği Kurumunun söz konusu kişiler hakkındaki görüş ve öneri raporları ile her türlü bilgi-belge, yasal dayanak, gerekçe ve değerlendirmelere ilişkin talebinin, TCKN’li için Şanlıurfa, TCKN’li için İzmir, TCKN’li için Manisa ve
TCKN’li içinse İstanbul Defterdarlık İl KHK İşlemleri Bürolarınca yerine getirilebilmesi amacıyla ilgi yazılar ve ekleri ilgisi sebebiyle ilişikte gönderilmiştir…” şeklinde bu tür başvurularda yetki ve sorumluluğun Defterdarlık KHK
İşlemleri Büroları’nda olduğu,
2.1.3) Buna göre, Hazineye devrolunan malvarlığının tasfiyesine ilişkin işlemler devam
etmekte olup, tasfiye işlemlerinin sonuçlandırılmasına müteakiben, yukarıda bahsedilen mevzuat düzenlemeleri kapsamında alacak ve istihkak taleplerine ilişkin gerekli işlemlerin
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca (Muhasebat Genel Müdürlüğü) tarafından yürütüleceğinin belirtildiği,
2.2) Kurumumuz tarafından Şanlıurfa Valiliği’nden (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü)
talep edilen bilgi ve belge yazısına istinaden alınan 26/08/2019 tarih ve sayılı, 28/10/2019 tarih ve sayılı yazılar ve eklerinin tetkikinden;
2.2.1) (TCKN: ) 675 sayılı KHK’nın 5’inci maddenin 4’üncü
fıkrasına göre 60 günlük hak düşürücü süre içerisinde başvurusunu yaptığı,
2.2.2) İlgili inceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından hazırlanan 21.07.2017 tarihli
ve sayılı Raporda: şikâyetçinin 05.09.2016 tarihli dilekçesinde (mülga
Birecik Malmüdürlüğü’ne (Milli Emlak Şefliği) 5.600-TL alacak talebi bulunduğunun bildirildiği,
2.2.3) Vergi Kimlik numaralı Özel Eğitim Yay. İnş. Tur. Gıda San. ve
Tic. AŞ. ye bağlı Özel Ortaokulu OHAL Kanun Hükmünde
Kararnameleri kapsamında kapatılan okullardan olduğu,
2.2.4) T.C. nolu ( ) tarafından talep edilen
5.600,00-TL tutarın ödenebileceği ilgili İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından bildirildiğinden adı geçen şahıs hakkında Bakanlık tarafından FETÖ/PDY Araştırma
Sonuçları (Hazine ve Maliye Bakanlığının (23.06.2017) tarih ve 19201 sayılı yazısı ekinde gönderilen FETÖ/PDY ve diğer terör örgütleri ile ilgili “ARAŞTIRMA DEVAM
EDİYOR” ibaresinin geçtiği, İl KHK İşlemleri bürolarının bu kişiler hakkında Bakanlık izni olmadan herhangi bir araştırma yapmaması gerektiğinin bildirildiği,
2.2.5) Şikâyetçi hakkında özel bir rapor düzenlenmediği, şikâyetçinin alacak ve istihkak
talebi ilgili İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından hazırlanan 21.07.2017 tarihli ve raporun 4.7. Alacak ve İstihkak Taleplerine İlişkin Değerlendirme başlıklı kısmında, 4.7.1.Peşin Ödenen Eğitim Bedellerine Yönelik Alacak Talepleri
Bölümünde değerlendirildiği ve “… şahıslar hakkında İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından
Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakl veya irtibatı olmadığı yönünde tespit yapıldığı takdirde, 679 sayılı KHK’nın 6/1 maddesinde yer verilen hüküm çerçevesinde aşağıdaki raporumuzun 4.794. bölümünde yer verilen sıralama dikkate alınarak ödeme işlemlerinin yapılması gerekmektedir.” şeklinde aralarında
’in de ( ) bulunduğu kişiler ile ilgili kanaat belirtildiği ve bu rapor üzerine
İl KHK İşlemleri Bürosunun 28/05/2019 tarih ve 39 sayılı Kararının “Genel Değerlendirme ve Öneriler” başlıklı son bölümünde “… T.C. nolu ( ) tarafından talep edilen 5.600,00-TL tutarının ödenebileceği ilgili İnceleme ve
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının;
3.1) “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
3.2) “ “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde;“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
3.3) “Olağanüstü hal yönetimi” başlıklı 119 uncu maddesinin birinci fıkrasında;
“Cumhurbaşkanı; savaş, savaşı gerektirecek bir durumun başgöstermesi, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma, ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması, şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması, tabiî afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması hallerinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde, süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir.”,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6749 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun (23/07/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin
Kanun Hükmünde Kararname);
5.1) “Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler” başlıklı 2 nci maddesinin birinci
fıkrasında, “Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen;… b) Ekli (II) sayılı listede yer alan özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları,,… kapatılmıştır.”,
5.2) İkinci fıkrasında, “ (2) Kapatılan vakıfların her türlü taşınır ve taşınmazları ile her türlü
mal varlığı, alacak ve hakları, belge ve evrakı Vakıflar Genel Müdürlüğüne bedelsiz olarak devredilmiş sayılır. Kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarının sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ve kapatılan diğer kurum ve kuruluşlara ait olan taşınırlar ile her türlü mal varlığı, alacak ve haklar, belge ve evrak Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlara ait taşınmazlar tapuda resen Hazine adına, her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak tescil edilir. Birinci fıkrada sayılanların her türlü borçlarından dolayı hiçbir şekilde Hazineden veya Vakıflar Genel Müdürlüğünden bir hak ve talepte bulunulamaz.
Devire ilişkin işlemler ilgili tüm kurumlardan gerekli yardımı almak suretiyle ilgisine göre
Maliye Bakanlığı veya Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilir.”
5.3) Üçüncü fıkrasında, “Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya
gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı belirlenen ve ekli listelerde yer almayan özel ve vakıf sağlık kurum ve kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıflar, dernekler, vakıf yükseköğretim kurumları, sendikalar, federasyonlar ve konfederasyonlar, ilgili bakanlıklarda bakan tarafından oluşturulacak komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile kapatılır…”
6) 08/03/2018 tarihli ve 30354 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7091 sayılı
Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunun (17/08/2016 tarihli ve 29804 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken
Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname);
6.1) “Devir işlemlerine ilişkin tedbirler” başlıklı 5 inci maddesinde; “ (1) 20/7/2016
tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapatılan ve
Vakıflar Genel Müdürlüğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları ile belge ve evraklarının (devralınan varlık); her türlü tespit işlemini yapmaya, kapsamını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil her türlü alacak, senet, çek ve diğer kıymetli evraka ilişkin olarak dava ve icra takibi ile diğer her türlü işlemi yapmaya, devralınan varlıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle bunları uygun bir takvim dahilinde ödemeye kapatılan kurum ve kuruluşların taahhüt ve garanti ettiği; ancak vermediği mal ve hizmet bedellerinin ödemesini durdurmaya veya ödemeye, tahsili mümkün olmadığı anlaşılan veya tahsilinde ve takibinde yarar bulunmayan hak ve alacaklar ile taahhüt ve garantilerin tahsilinden vazgeçmeye, her türlü sulh işlemini yapmaya, devralınan varlıklarla ilişkili kredi veya gerçek bir mal veya hizmet ilişkisine dayanan borçlar nedeniyle konulmuş ve daha önce kaldırılmış takyidatları kredinin veya borcun ödenebilmesini sağlamak amacıyla kaldırıldığı andaki koşullarla tekrar koydurmaya ve ihyaya, menkul rehinleri dikkate almaya, devralınan varlıklara konulan takyidatların sınırlarını belirlemeye ve kaldırmaya, finansal kiralama dahil sözleşmelerin feshine veya devamına karar vermeye, devralınan varlıkların idaresi, değerlendirilmesi, elden çıkarılması için gerekli her türlü tedbiri almaya, gerektiğinde devralınan varlıkların tasfiyesi veya satışı amacıyla uygun görülen kamu kurum ve kuruluşlarına devretmeye, devir kapsamında olmadığı belirlenen varlıkları iadeye, kapatılanların gerçek kişiye ait olması halinde devralınacak varlıkların kapsamını belirlemeye, tereddütleri gidermeye, uygulamaları yönlendirmeye, bütün bu işlemleri yapmak amacıyla usul ve esasları belirlemeye, vakıflar yönünden Vakıflar Genel
Müdürlüğü, diğerleri yönünden Maliye Bakanlığı yetkilidir.
(2) Bu madde kapsamında devralınan varlıklardan nakit ve diğer hazır değerler emanet, diğer varlıklar ise nazım hesaplarda izlenir. Nazım hesaplarda izlenen varlıklardan elden çıkarılanların tutarı emanet hesaplarına alınır. Ödenmesine karar verilen borçlar bu emanetlerden ödenerek kalan tutar bütçeye gelir kaydedilir.
(3) Kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının bağlı oldukları şirketlerin faaliyetleri sonlandırılarak ticari sicil kayıtları resen terkin edilir. Bunların devralınan varlıkları dışındaki varlıkları da Hazineye bedelsiz devredilmiş sayılır. Bu durumda şirketlere daha önce atanmış kayyımlar tasfiye memuru olarak görevlendirilebilir veya bu şirketlere tasfiye memuru atanabilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve birinci fıkrada yer alan hususları bu şekilde devralınan varlıklar için de uygulamaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.
(4) “Birinci fıkra kapsamında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunanlarca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak kapatma işlemlerinde ise altmış günlük süre kapatma tarihinden itibaren başlar.
(5) (Değişik: 13/2/2018-7098/EK MADDE 1) Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.
(6) 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri gereğince kapatılan vakıflara ait olup mülkiyetleri Vakıflar Genel Müdürlüğüne intikal eden taşınmazlar üzerinde bulunan eğitim ve sağlık tesisleri kamu kurum ve kuruluşlarına bedelsiz, özel hukuk tüzel kişilerine ise bedeli karşılığında tahsis edilebilir.
(7) Kamu kurum ve kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan kuruluşlar bu madde kapsamında istenilecek bilgi ve belgeleri onbeş gün içerisinde vermek zorundadır. Bu çerçevede talepte bulunulanlar özel kanunlarda yazılı hükümleri ileri sürerek bilgi ve belge vermekten kaçınamazlar.
(8) (Ek: 13/2/2018-7098/EK MADDE 1) Bu madde hükümleri 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler uyarınca gerçekleştirilen bütün kapatma işlemleri hakkında uygulanır.”,
7) 08/03/2018 tarihli ve 30354 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7084 sayılı
Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunun (06/01/2017 tarihli ve 29940 Mükerrer
Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 679 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler
Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname);
7.1) “Değişiklik hükümleri” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “15/8/2016
tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinin beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir; “(5) Borçların ödenmesinde, kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar, çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve su kullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlar ve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum ve kuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşin ödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olan öğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızın iade edilir.”,
8) 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 No.lu
Bakanlıklara Bağlı İlgili İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesin Atıflar ve Değişiklik Hükümleri başlıklı 56 ncı bölümünün 798 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; “Milli
Emlak Genel Müdürlüğünün görevleri ile ilgili olarak Maliye Bakanlığına veya birimlerine yapılmış olan atıflar Çevre ve Şehircilik Bakanlığına veya birimlerine, Maliye Bakanlığına veya Maliye Bakanlığı görevlilerine yapılmış atıflar Çevre ve Şehircilik Bakanına veya Çevre ve Şehircilik Bakanlığı görevlilerine yapılmış sayılır”,
9) 2016/1 Sıra Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca
Kapatılan Kurum ve Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Genelgenin;
9.1) “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “ Bu Genelge, 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064
sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan Kanun Hükmüıide Kararnameler gereğince kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin Hazineye devredilen her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak ve hakları, belge ve evrakı ile borç ve yükümlülükleri konusunda yapılacak iş ve işlemler ile bu iş ve işlemleri yürütmekle görevli büro ve komisyonların çalışmalarına ilişkin usul ve esasları kapsar.”,
9.2) “İl KHK İşlemleri Bürosunun oluşumu” başlıklı 8 inci maddesinde; “ İl KHK
İşlemleri Bürosu; Defterdarlıklar bünyesinde, doğrudan Defterdar veya görevlendireceği
Defterdar Yardımcısına/Milli Emlak Dairesi Başkanına bağlı, ilgisine göre Defterdarlık veya
Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından görevlendirilecek ihtiyaç duyulan sayıda Müdür, Müdür
Yardımcısı, Hazine Avukatı, Defterdarlık Uzmanı, Gelir Uzmanı ve diğer personelden oluşan bürodur. İhtiyaç duyulması halinde teknik ve hukuki destek alınmak üzere diğer kamu kurum ve kuruluşlarından uzman veya diğer personel talep edilebilir.
(2) İhtiyaç duyulması halinde aynı ilde birden fazla büro kurulabilir.”
9.3) “İl KHK İşlemleri Bürosunun yetki ve görevleri” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci
fıkrasının (ç) bendinde, “Valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri kaydedilmek üzere muhasebe birimine, incelenmek üzere İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletmek,”,
9.4) “İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunun yetki ve görevleri” başlıklı 11 inci
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, “Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek kişilerin alacak ve haklarının tespiti ile ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusunda görüş ve öneride bulunmak,”,
9.5) “İstihkak ve Alacak Taleplerine Yönelik Başvuruların Değerlendirilmesi” başlıklı
14 üncü maddesinde, “(1) Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak ve alacak
talepleri, bunların yönetim merkezinin bulunduğu yerdeki İl KHK İşlemleri Bürosuna gönderilmek üzere alacaklının yerleşim yerindeki İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılabilir.
(2) Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY)’ne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen alacak ve istihkak talepleri, değerlendirilmek üzere İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından görevli İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonuna iletilir. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, bu belgelerle birlikte diğer bilgi ve belgeleri de tetkik etmek ve gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlar.
İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından düzenlenen rapor, işlem yapılmak üzere İl
KHK İşlemleri Bürosuna gönderilir.
(3) Borçların ödenmesindeki sıralama dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşmayan istihkak ve alacak talepleri, il KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılır.
(4) Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşan istihkak ve alacak taleplerine ilişkin İnceleme ve
Değerlendirme Komisyonu raporu, İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından gerekçeli görüşüyle birlikte nihai karar verilmek üzere Bakanlığa iletilir.”
10) Hazine ve Maliye Bakanlığının (Muhasebat ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü)
07/08/2019 tarihli, 90192509-210.01.02-170805-281819 sayılı, OHAL İşlemleri konulu, 81
İl Valiliğine gereği için dağıtımlı Genel yazının;
10.1) “VI- İstihkak ve Alacak Taleplerinin Tespiti ve Ödenmesi” başlığı altında;
“ 1- İstihkak ve alacak talepleri: 7091 sayılı Kanunun 5 inci maddesindeki şartlar.
Valiliklerden elde edilen veriler, Cumhurbaşkanlığı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme
Komisyonunun ve bu Komisyonun kararlarına istinaden verilmiş yargı kararlarındaki iltisak tespiti ölçütleri ve inceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüş ve önerileri (ödenmesi gereken borçlarının ödenmesinin sağlanması konusundaki görüş ve önerisi ile hazırladığı sıra cetveli) çerçevesinde II KHK işlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılacaktır.
2- İl KHK İşlemleri Büroları tarafından İnceleme ve Değerlendirme Komisyonlarının görüşü doğrultusunda ödenmesine karar verilen borçlar, muhasebe kayıtlarına alınmak üzere muhasebe birimine gönderilecektir.
3- Söz konusu alacak ve istihkak talepleri muhasebe birimi tarafından ödeme sırası dikkate alınmak suretiyle emanet hesaplarından karşılanacaktır.
4- İl KHK İşlemleri Bürosu, yapılacak ödemelerde istihkak taleplerine ilişkin hukuki ihtilaflardan Bakanlığımız aleyhine sonuçlanabileceğini öngördüklerini ve uygulamada ortaya çıkabilecek diğer riskleri de dikkate alarak Hazineye ek mali külfet yüklenilmemesi amacı doğrultusunda kapatılan kurum ve kuruluşun malvarlığından uygun bir tutarı tedbiren muhafaza edecektir.
5- Olağanüstü Hal KHK’ları uyarınca ilgili Bakan tarafından oluşturulan komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile kapatılan (KHK ekli listeler dışında kapatılanlar) kurum ve kuruluşlara ilişkin istihkak iddialarında hak düşürücü sürenin başlangıç tarihi mevzuatta düzenlenmemiştir.
Bu mahiyetteki başvurularda herhangi bir bilgi, belge, yazışma, elektronik posta vb.
haberleşme araçları ile hayatın olağan akışı veya ticari teamüller kapsamında başvuru sahibinin ıttıla tarihi tespit edilemediği takdirde, başvuruların 60 günlük hak düşürücü süre içerisinde yapıldığının kabulü hukuki bir zorunluluktur.
Defterdarlıklarca bu kapsamda araştırma yapılabilecek belirli bir çerçeve oluşturulması mümkün olmadığından ve işlemlerin sürüncemede bırakılması yeni ihtilaflar doğurabileceğinden, İl KHK işlemleri Büroları tarafından ıttıla tarihinin tespiti için yapılacak araştırma, mevcut kayıtlar ile sınırlı olarak yapılacaktır” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11) Kamu Denetçisi tarafından, FETÖ/PDY’nin 15 Temmuz Darbe Girişiminin ardından
20/07/2016 tarihinde olağanüstü hal ilan edildiği, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde gerekli bazı tedbirlerin alınması amacıyla olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin yürürlüğe girdiği, bu kapsamda Şanlıurfa İli, Birecik İlçesi’nde hizmet veren
Özel Eğitim Yay. İnş. Tur. Gıda San. ve Tic. AŞ.’ ye bağlı Özel yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devralınan varlıkların değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten doğmaması ve FETÖ/PDY’ye aidiyet, iltisak veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması şartıyla bu varlıkların değerlendirilmesi suretiyle uygun bir takvim dâhilinde ödemeye Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ilişkin olarak hak iddiasında bulunan kişilerin madde yürürlüğe girdiği tarihten itibaren (17/08/2016) altmış günlük hak düşürücü süre içerisinde gerekli belgelerle müracaat etmesi gerektiği düzenlenmiştir. Buna göre başvuruların 17/10/2016 tarihine kadar defterdarlık bünyesinde kurulan İl KHK İşlemleri Bürosuna yapılması gerekmektedir. Somut olayda şikâyetçi 05/09/2016 tarihinde ilgili idareye müracaat ederek, 675 sayılı
KHK’nın 5’inci maddenin 4’üncü fıkrasına göre 60 günlük hak düşürücü süre içerisinde başvuruda bulunmuştur.
15) Kapatılan kurum ve kuruluşlar ile bunların bağlı oldukları tüzel kişilerin veya maliki gerçek
kişilerin Hazineye devredilen her türlü taşınır, taşınmaz, malvarlığı, alacak, haklar ile borç ve yükümlülükler konusunda görev yapacak büro ve komisyonların iş ve işlemleri ise 2016/1 Sıra
Sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnameleri Uyarınca Kapatılan Kurum ve
Kuruluşlar Hakkında Yapılacak İş ve İşlemlere İlişkin Çalışma Usul ve Esasları
Hakkında Genelge ile yürütülmektedir. Buna göre İl KHK İşlemleri Bürosu, valilik aracılığıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından yapılacak araştırma sonucunda
FETÖ/PDY’ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmadığı tespit edilen kişilerce kanaat getirici defter, kayıt ve belgelerle tevsik edilen istihkak ve alacak taleplerini kapatılan kurum ya da kuruluşun bağlı olduğu şirket ve bu şirketler bünyesindeki kurum ya da kuruluş bazında almak ve bu talepleri incelenmek üzere İnceleme ve Değerlendirme Komisyonuna iletmektedir.
16) İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu, defter, kayıt ve belgeleri tetkik etmek ve
gerektiğinde ilgililerin görüşlerine başvurmak suretiyle alacak ve istihkak taleplerine ilişkin görüş ve önerilerini rapora bağlamakta ve söz konusu rapor işlem yapılmak üzere İl KHK
İşlemleri Bürosuna gönderilmektedir. Anılan genelgeye göre, borçların ödenmesindeki sıralama dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşmayan istihkak ve alacak talepleri, İl KHK İşlemleri Büroları tarafından sonuçlandırılmakta; Bakanlıkça belirlenecek tutarı aşan istihkak ve alacak taleplerine ilişkin İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu raporu, İl KHK İşlemleri Bürosu tarafından gerekçeli görüşüyle birlikte nihai karar verilmek üzere
Bakanlığa iletilmektedir.
17) Son olarak, OHAL kapsamında yapılması gereken iş ve işlemlere ilişkin açıklamaları içeren
ve Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü, Başhukuk Müşavirliği
Muhakemat Genel Müdürlüğü, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı ve Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) ile koordineli olarak hazırlanan 07/08/2019 tarihli ve sayılı Genel Yazıda, OHAL kapsamında kapatılan kurum ve kuruluşlara ait tüm iş ve işlemlerin ilgili il KHK işlemleri büroları tarafından yürütüleceği belirtilmiş, anılan yazının
“VI-İstihkak ve Alacak Taleplerinin Tespiti ve Ödenmesi” başlığı altında alacak ve istihkak işlemlere ait tüm bilgi, belge ve yazışmalarının teslimi ve sonrasında Şanlıurfa Defterdarlığı bünyesinde kurulacak İl KHK İşlemleri Bürosunun kararı marifetiyle adı geçen şahsın talebinin sonuçlandırılacağı açıklamalarına yer verilmekle, olağanüstü halin kalktığı da dikkate alındığında hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla anılan süreçlerin hızlandırılması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin vatandaş başvurularına ilişkin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Şanlıurfa
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin başvuranlara gerekli bilgilendirmenin yapılması, alacak ve istihkak taleplerinin değerlendirilmesi ve bunun sonucunda gerekli nihai kararın verilmesi sürecinin hızlandırılması hususunda ŞANLIURFA
VALİLİĞİ’NE (İl KHK İşlemleri Bürosu) TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA ve ŞANLIURFA VALİLİĞİ’NE (İl KHK İşlemleri Bürosu)
tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Şanlıurfa Valiliği’nce bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi