|
ÖZET: Başvuru, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’ne ait 21 numaralı otobüs güzergahının yeniden değerlendirilmesi talebine yöneliktir. Başvuran, Karapınar Toki bölgesinin yoğun nüfusuna rağmen ulaşım hizmetlerinin yetersiz olduğunu ve mevcut güzergahın güvenlik sorunları barındırdığını ifade etmektedir. İlgili idare, başvuranın önerdiği güzergah değişikliğinin güvenlik açısından riskli olduğunu belirterek, mevcut güzergahın korunması gerektiği sonucuna varmıştır.
Eskişehir Büyükşehir Belediyesi, toplu taşıma hizmetlerinin güvenli ve etkin bir şekilde sağlanabilmesi için güzergah planlamalarını titizlikle yürütmektedir. Başvuranın önerdiği güzergahın, yol eğimi ve fiziksel koşulları nedeniyle yolcu güvenliğini tehlikeye atabileceği ifade edilmiştir. İdare, mevcut güzergahın kış şartlarında bile hizmet vermeye devam ettiğini ve bu nedenle değişiklik talebinin reddedildiğini belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek idarenin takdir yetkisini kullanırken kamu yararını gözettiği sonucuna ulaşmıştır. Başvurunun reddine dair karar, ilgili mevzuat çerçevesinde verilmiş olup, başvuranın yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5924-S.24.9301
BAŞVURU NO : 2023/20156
KARAR TARİHİ : 03.06.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ESKİŞEHİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Başvuranın, 21 numaralı güzergâhın tespitinin yapılarak ulaşım hizmet
BAŞVURUNUN KONUSU :
düzeyinin yükseltilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza başvuruda bulunan (TCKN: tarafından dilekçesinde kayıtlı
hususlarda özetle; ikamet ettiği Karapınar Toki’nin 450 dairelik, Terasevler ve diğer sitelerle çevrili, Eskişehir’in merkezinde, yoğun insan potansiyeline sahip yerleşim alanı olduğu, kentsel dönüşümle oluşan ve kurulduğundan bugüne (10 yıl) bölgeye özgü ulaşım etüt ve planlamalar yapılmadığı için mağduriyetler yaşandığı ve şikâyetlerinin de dikkate alınmadığı, mevcut güzergâhın 21 no.lu otobüsün son durağına durak eklenerek hat oluşturulduğu, Tokinin Maide Bolel Caddesinin devamı olan Altay Caddesi üzerinde merkezi bir konumda olmasına rağmen uzakta olan yukarıdaki sokak ve caddelerde dolaştırılarak güzergâh çilesiyle cezalandırıldıkları, dolaştırılan bu sokakların çoğunun gecekondu bölgesi olduğu, dar sokaklarıyla otobüslerin manevra alanını daraltmakta olduğu, kışın da güvenlik sorunu yaşattığı, bir durak öncesinde olan Erenköy Toki’yi kendi duraklarına bağlayan Hisar Caddesi’nin çok dik bir yokuşta, boş, karanlık, güvenli olmayan bir ara bölge olduğu, kışın 21 numara şoförlerinin Erenköy Toki’ye gelince Hisar
Caddesinin kaygan olduğu, bundan sonra devam edemeyeceğini söyleyerek vatandaşları otobüsten indirdikleri, karla kaplı bu ara yolda karanlıkta kayarak, zorlanarak, yürüyerek evlerine ulaşmaya çalıştıkları, İdarenin ilgili biriminin yazdığı cevabi yazısında bu durumunun belirtildiği: “Hisar Caddesinin fiziki durumu yoğun kış şartlarında yolcu güvenliği açısından tehlike durum oluşturduğundan dolayı
Karapınar Toki Konutlarına toplu ulaşım hizmeti verilmemektedir.” , evine 6-7 dakikada ulaşabilecekken teknik olarak kusurlu bu güzergaha mahkum bırakılarak yaşamadığı uzak mahallelerin sokaklarında dolaştırılma nedeninin ilgili birimin var olan sorunlu düzeni iyileştirmeye yanaşmamasından olduğu, bütüncül ve entegre bir hizmet veremediği, dilekçesindeki Altay Caddesinden bir ulaşım hizmeti tahsis edilmesinin sorunu çözebileceği şeklindeki önerisinin reddedildiği, Altay Caddesinin özellikle kış şartlarında mevcut güzergaha nazaran toplu taşıma araçları için ekiplerce daha riskli bulunduğu, yolcu güvenliği için tehlikeli olduğu, oysa Hisar Caddesinin daha dik ve tehlikeli olduğu, kış koşullarında
otobüsten indirerek güvenliklerini tehlikeye atıp sanki sorunsuz bir güzergah gibi gösterildiği, ayrıca Maide
Bolel Caddesini Altay Caddesine bağlayan yolun belediye tarafından yeni yapıldığı, ulaşıma açılan bu yeni yolun tehlikeli olduğunun söylenmesinin çok düşündürücü olduğu, araçlarla kulanılabilen bu yolun güvenlik açısından riskler taşıdığının ifade edildiği, o halde bu caddenin güvenlik risklerine yönelik ivedilikle düzeltmeler yapılması gerektiği, Karapınar Toki bölgesinin bu sorunlu güzergahının tarafsız bir bakışla saha etütü yapılarak tespit edilmesi ve bir ulaşım hizmeti sunacak güzergah tespiti yapılması gerektiği iddia ve ifade edilerek 21 numaralı ulaşım hizmeti sorununun Ulaşım Dairesi Başkanlığı Görev ve Çalışma Yönergesi 8, 28, 29 maddeleri dikkate alınarak, objektif teknik bir inceleme ve planlama dahilinde araştırılarak, en uygun, mantıklı bir güzergah tespitinin yapılması ve ulaşım hizmet düzeyinin hız, konfor, güvenlik açısından yükseltilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1) Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığının 15.01.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında
özetle;
2.1.1) tarafından belediyelerine iletilen dilekçesinde belirtilen 21 numaralı toplu taşıma
hattının güzergâhında yaşanan mağduriyetlerin giderilmesi amacıyla Altay Caddesine yönlendirilmesi veya siyah 1 ve siyah 22 numaralı hat güzergâhlarının Karapınar TOKİ konutlarına kadar uzatılması talebi üzerine yapılan değerlendirmenin sonucunda, mevcut güzergâhın değiştirilmesinin genel güvenlik ve operasyonel etkinlik açısından riskli olacağının belirtildiği, özellikle Hisar Caddesinin fiziki durumu ve kış şartlarında yolcu güvenliği açısından oluşturacağı tehlikeler göz önüne alınarak konu hakkında başvurana bilgi iletildiği,
2.1.2) Başvuranın önerdiği Altay Caddesi güzergâhının, güzergâhın riskli oluşuyla birlikte teknik ve
güvenlik açısından incelendiği, mevcut durumun daha uygun olduğunun sonucuna varıldığı, talep edilen değişikliklerin Belediyeleri tarafından uygun bulunmamasının nedenlerinin, genel güvenlik, operasyonel etkinlik ve teknik güvenlik konuları olmak üzere kendisine gerekli bilgilendirmelerin yapıldığı, güzergâh planlamalarının halkın güvenliği ve rahatlığı gözetilerek titizlikle gerçekleştirildiği,
2.1.3) Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Toplu Taşıma Şube Müdürlüğünce, geniş bir hat ağı ve çağdaş
hizmet anlayışı ile toplam 113 adet hat üzerinden şehir genelindeki 2752 adet durak arasında entegre bir ağ oluşturularak, 346 adet otobüs ile hafta içi toplam 3338 adet, hafta sonu 3061 adet sefer ile vatandaşlara etkili, güvenilir, konforlu bir ulaşım imkanı sunulmakta olduğu,
2.1.4) Siyah 21 numaralı hattın, sırası ile Huzur Mahallesi, Erenköy Mahallesi ve Karapınar Mahallesine
toplu taşıma hizmeti verildiği, sefer aralığı ve sefer süresinin 30 dakika olarak planlandığı, sefer süresi baz alınarak toplu taşıma hatları arasındaki en düşük değerde bulunduğu, sefer aralığının ise yolcu verileri göz önünde bulundurularak planlandığı,
2.1.5) Başvuranın hattın Maide Bolel Huzurevi Caddesi ile Altay Caddesini kullanarak Hisar Caddesine
bağlanmasının mevcut hat planını etkilediği, ayrıca yolcu güvenliği açısından önemli bir risk oluşturduğu, Altay Caddesi ve Hisar Caddesini bağlayan kavşak noktasının, hattı kullanan 12 metre uzunluğundaki otobüsler için elverişsiz oluşu ve eğimin sürekli olarak devam etmesinden kaynaklı sürüş güvenliğini etkileyici etmenlerin talep edilen değişikliğin olumsuz olarak değerlendirmesinin nedenleri arasında olduğu,
2.1.6) TOKİ konutlarının bulunduğu bölgenin 10 yıldır var olan bir yerleşim alanı olduğu ve özel bir ulaşım
planlaması yapılmadığı iddiasına yönelik olarak, bölgedeki toplu taşıma hizmetlerinin düzenli ve etkili bir şekilde sağlandığı, ancak bölgenin jeolojik yapısından ve yol bağlantılarından kaynaklı olarak yoğun kış koşullarında araçların son durak alanına çıkamadığı, güzergâh üzerinde bulunan Kırsal Sokağın %20 eğime sahip olduğu, bu nedenle yolcu güvenliğinin riske atılmaması adına olumsuz hava koşullarında (yoğun kar yağışı) ulaşım hizmeti verilemediği, bu bağlamda başvuranın talepleri çerçevesinde yapılan incelemeler sonucunda mevcut güzergâhın uygunluğu ve değişiklik taleplerinin genel güvenlik ve operasyonel etkinlik açısından risk oluşturabileceği göz önüne alınarak, mevcut durumun korunması gerektiği kanaatine varıldığı ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve
kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
6) 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “İl ve İlçe Trafik Komisyonları”
başlıklı 12’inci maddesinde; ‘‘İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri: …( b )
bendinde Görev ve Yetkiler:
1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek.
3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek,’’,
7) 10.07.2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun ” Büyükşehir ve İlçe
Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları ” başlıklı 7’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde;
“Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:… Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ”; (p) bendinde, “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16.5.2018-7144/14 mad.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek. ”,
7.1) “Ulaşım Hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “ (Değişik birinci fıkra:
12.11.2012-6360/8 mad.) Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile Türkiye
Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.”, ikinci fıkrasında, “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, üçüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.”, dördüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.’’ altıncı fıkrasında; “Büyükşehir belediyelerine bu
Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz. ”,
8) 15.06.2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri
Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin “Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde, “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, /
c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri (Ek ibare: RG-23.5.2019-30782) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare: RG-25.4.2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,… görev ve yetkilidir.’’ düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran tarafından 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, ikamet ettiği Karapınar Toki 450
dairelik, Terasevler ve diğer sitelerle çevrili, Eskişehir’in merkezinde, yoğun insan potansiyeline sahip yerleşim alanı olduğu, kentsel dönüşümle oluşan ve kurulduğundan bugüne (10 yıl) bölgeye özgü ulaşım etüt ve planlamalar yapılmadığı için mağduriyetler yaşandığı ve şikâyetlerinin de dikkate alınmadığı, mevcut güzergâhın 21 no.lu otobüsün son durağına durak eklenerek hat oluşturulduğu, Tokinin Maide Bolel
Caddesinin devamı olan Altay Caddesi üzerinde merkezi bir konumda olmasına rağmen uzakta olan yukarıdaki sokak ve caddelerde dolaştırıldığını iddia ve ifade edilerek en uygun, mantıklı bir güzergâh tespitinin yapılması ve ulaşım hizmet düzeyinin hız, konfor, güvenlik açısından yükseltilmesi talep edilmektedir.
11) Ülkemizde kentlerin gelişmesi, daha geniş alanlara yayılması ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu
taleplerinin artması durumu ile karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve
dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
12) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesinde Büyükşehir ve ilçe
belediyelerinin görev ve sorumluluklarının belirlendiği, söz konusu maddenin birinci fıkrasının (f)
bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.’’ hükmü ile ulaşım ana planının yapılması ile bilet, ücret ve tarifelerinin belirlenmesinin Büyükşehir Belediyesinin yetki alanında olduğu belirtilmiştir. Ayrıca söz konusu yetkinin Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 9’uncu maddesi hükümleri ve Büyükşehir
Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin 18’inci maddesi hükümleri kapsamında UKOME aracılığıyla kullanılacağı düzenlenmiştir.
13) Başvuru konusu somut olayda, başvuranın Karapınar Toki bölgesinin sorunlu güzergâhının tarafsız
bir bakışla saha etütü yapılarak tespit edilmesi ve bir ulaşım hizmeti sunacak güzergâh tespiti yapılması gerektiği iddia ve ifade edilerek 21 numaralı ulaşım hizmeti sorununun çözülmesi talep edilen başvuru kapsamıyla ilgili olarak, Kurumumuzca idareden güzergâha ilişkin krokilerle desteklenen bilgi ve belge talep edilmiştir. İdarece başvuranın önerdiği Altay Caddesi güzergâhının yolcu güvenliği açısından riskli olduğu gerekçesiyle talebinin gerçekleştirilemediği ifade edilmiştir.
13.1) Ayrıca 21 numaralı güzergâha ilişkin durak noktalarının da gösterildiği kroki ve fotoğraflara aşağıda
yer verilmiştir.
.gov.tr/sorgula/
13.2) İdare tarafından Kurumumuza iletilen ekli belgelerden; Eskişehir ilinde siyah, kırmızı, mavi renk
verilerek numaralandırılarak 113 adet güzergah ile hizmet verildiği, siyah 21 numaralı şikayete konu hattın (Karapınar-Toki-Odunpazarı) 2 adet otobüsle, 30 dakika aralıklarla toplam gidiş dönüş 64 sefer yaptığı anlaşılmıştır. Bu noktada, idarece toplu taşıma hatları arasındaki planlamanın yolcu sayısı verileri, yolcu güvenliği ve vatandaş talepleri de dikkate alınarak planlanması gerektiği, başvuranın talebinin yolun eğimli olmasından kaynaklı olarak yolcu güvenliği açısından risk oluşturduğu gerekçesiyle reddedildiği anlaşılmaktadır.
14) Başvuran evlerine daha hızlı ulaşabileceği farklı bir güzergâh tespiti yapılmasını talep etmekte olup,
idarelere kamu hizmetlerinin sunumu esnasında takdir yetkisi tanınmış olup, takdir yetkisi hususuna hem doktrinde hem de yargı kararlarında değinilmiştir.
14.1) “Belediyelerin işlemlerini yerine getirirken takdir yetkilerini kullanabileceği alanları olduğu gibi
kanunda açıkça belirtilen durumlarda Kanunun öngördüğü kuralı uygulamak zorunda olduğu durumlar da bulunmaktadır. ‘‘İdarenin takdir yetkisi; İdarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olmasıdır. Toplum hayatının zorunlulukları idareye takdir yetkisi tanımasını kaçınılmaz hatta zorunlu kılmaktadır. Ortak ve medeni ihtiyaçların günden güne artması ve devletin görevleri ile ilgili anlayışın değişmesi sonucu idarenin yerine getirmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin alanı sürekli genişlemekte ve pek çok bakımlardan teknik ve uzmanlığı gerektirir bir hal almaktadır. İdarenin takdir yetkisi tanıması hem kaçınılmaz hem gerekli ve hem de makul bir husustur.
Öncelikle belirtmek gerekir ki idarenin takdir yetkisi yürütme ve idare fonksiyonunun mahiyetinden kaynaklanmaktadır. Bir kere devlet hayatının pratik zorunlulukları böyle bir sonuca varmayı gerekli kılmaktadır. Özellikle karmaşıklaşmış, uzmanlaşmış ve çok geniş alanlara yayılmış olan modern devlet anlayışı içerisinde idarenin bütün işlem ve eylemlerinin yasama organı tarafından önceden düzenlenmesi gerektiğini savunmaya imkân yoktur. Bu yüzden de idarenin takdir yetkisine sahip olması zorunlu hale gelmektedir. (Yrd. Doç. Dr. Halil KALABALIK, “İdare Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı ve Benzer
Kurumlarla Karşılaştırılması”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.1,S.2,s.205-206,1997)” ifadelerine yer verilmiştir.
14.2) Yargı kararlarında ise takdir yetkisi ve kamu yararı birlikte ele alınmış ve kamu yararına ve hizmetin
gereklerine uygun olması gerektiği vurgulanmıştır. Danıştay 8’inci Dairesinin 27/01/2010 tarihli ve
E.2010/2, K.2010/2 sayılı Kararında; “İdarelerin idari işlemi tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilir. Takdir yetkisi idareye bırakılan belli ölçüde karar alma
özgürlüğüdür. Hukuken kabul edilebilir koşulların oluşumu halinde tanınmış bir serbestidir. Keyfi bir hareket olmayıp ancak hukuka uygun olarak kullanılabilir. Hukuk Devleti olmanın gereği, idarenin takdir yetkisine dayalı olarak tesis ettikleri bireysel ya da düzenleyici işlemlerin hukuken geçerli ve objektif bir sebebe dayanmasıdır. Takdir yetkisine dayanan işlemlerin hukukun belirlediği sınırların ve eşitlik kuralı gözetilerek kamu yararına ve hizmetin gereklerine uygun şekilde, objektif makul ve geçerli gerekçelere dayalı olarak tesis edilmesi gerekir.” gerekçesine yer verilmiştir.
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 5216 sayılı
Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesi hükümlerine istinaden Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla işletilecek her türlü toplu taşıma araçlarının belirlenmesi ile bilet ve ücret tarifeleri gibi ulaşım hizmetlerinin belirlenmesinin Büyükşehir Belediyesinin yetki ve görev alanında olduğu, söz konusu görev ve yetkinin mezkûr Kanun hükümlerine istinaden UKOME aracılığıyla kullanıldığı, bu kapsamda idare tarafından gönderilen krokilerde güzergâh talep edilen bölgede 21 numaralı hattın hizmet verdiği, idarece toplu taşıma hatları arasındaki planlamama yapılırken yolcu sayısı verileri dikkate alınarak bütün şehirdeki diğer hatlarla birlikte bütüncül bir düzenleme gerçekleştirildiği, başvuranın talep etmiş olduğu hattın Maide Bolel Huzurevi Caddesi ile Altay Caddesini kullanarak Hisar
Caddesine bağlanmasının mevut hat planlarını etkileyeceği, ayrıca yol eğimi nedeniyle yolcu güvenliği açısından risk oluşturacağı gerekçesiyle reddedildiği, faaliyet yürüten otobüslerin yolun yokuş ve kaygan olduğu gerekçesiyle bazı duraklara uğramaması şeklindeki uygulamanın yoğun kar yağışı ve hava şartlarının olumsuz olduğu durumlarda tedbiren başvurulan istisnai bir uygulama olduğu hususları dikkate alındığında, tesis edilen işlemlerde idarenin güzergâh planlaması ve hattın idaresine ilişkin takdir yetkisini kullanırken kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı davrandığına yönelik bir tespit yapılamadığından başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede idarenin işlemine karşı Eskişehir İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve ESKİŞEHİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi