Vergi incelemelerinde ve KDV iade kontrollerinde, mükellefin kendi kayıtları kadar mal veya hizmet aldığı tedarikçilerin kayıtları da karşıt inceleme yoluyla kontrol edilebilir. Tedarik zincirindeki alt mükellef sorunları, özellikle KDV indirimi ve iade taleplerinde önemli uyuşmazlık kaynağıdır.
Karşıt inceleme nedir?
İncelenen mükellefin beyan ve belgelerinin doğruluğunu test etmek amacıyla işlemin karşı tarafı veya tedarik zincirindeki diğer kişiler nezdinde yapılan çapraz kontrollerdir. Fatura, ödeme, sevk, kapasite, stok ve beyan bilgilerinin birbiriyle uyumu araştırılır.
Alt mükellef olumsuzluğu
Birinci derece tedarikçinin veya onun alt tedarikçilerinin sahte belge, adres, kapasite veya beyan problemi bulunması, nihai alıcının bütün indirimlerinin otomatik reddi için tek başına yeterli kabul edilmemelidir. Nihai mükellefin kendi işleminin gerçekliği ayrıca araştırılmalıdır.
Tedarik zincirinde ispat
Malın fiziksel akışı, sevk irsaliyeleri, taşıma kayıtları, depo girişleri, üretimde kullanım, banka ödemeleri ve sonraki satışlar zincirin gerçekliğini gösterebilir. Özellikle yüksek hacimli ticarette bu kayıtların sistematik saklanması önemlidir.
Mükellefin özen yükümlülüğü
Mükelleften tedarikçinin vergi incelemesini yapması beklenmez; ancak açık risk işaretlerini görmezden gelmemesi gerekir. Yeni kurulmuş ve kapasitesiz şirketten olağan dışı fiyatla büyük alım, tamamen nakit ödeme veya sevk belgesiz işlem gibi olgular incelemede önem taşır.
İade taleplerinde etkisi
Alt mükellef kaynaklı riskler, KDV iadesinin teminat veya incelemeye sevk edilmesine neden olabilir. Buna karşılık işlem gerçekliğini güçlü biçimde ortaya koyan belgeler riskin giderilmesinde etkilidir.
Yargı aşamasında
Tarhiyatın yalnız üçüncü kişiler hakkındaki genel tespitlere dayanması, mükellefin somut işlemiyle bağ kurulmamışsa tartışılabilir. Mahkemeler olay bazında delil zincirini ve idarenin somutlaştırma düzeyini değerlendirir.