|
ÖZET: Başvuran, kartlı su sayacının sürekli arıza yapması nedeniyle mekanik su sayacıyla değiştirilmesini talep etmiştir. Ordu Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, başvuruya ilişkin yaptığı açıklamada, elektronik kartlı sayaçların kullanımının zorunlu olduğunu ve mekanik sayaçların mevcut sistemle uyumlu olmadığını belirtmiştir. Elektronik sayaçların, su tüketiminin izlenmesi, sızıntı tespiti gibi avantajlar sunduğu ifade edilmiştir. Ancak, başvuranın yaşlı, engelli veya özel ihtiyaçları olan bir birey olması durumunda gerekli kolaylıkların sağlanacağı vurgulanmıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini değerlendirerek, mekanik sayaç kullanımına geçişin mümkün olduğunu ve abonelere tercih hakkı tanınması gerektiğini belirtmiştir. İlgili mevzuat ve yargı kararları doğrultusunda, kartlı sayaç kullanımının zorunlu kılınmasının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, Ordu Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne, başvuranın mekanik sayaç kullanma talebinin değerlendirilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvuranın talebi kabul edilmiş ve ilgili idarenin gerekli işlemleri yapması için 30 gün içinde bildirimde bulunması gerektiği belirtilmiştir. Bu karar, kamu denetimi açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/868-S.24.1447
BAŞVURU NO : 2023/14547
KARAR TARİHİ : 26.01.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ORDU SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
Kartlı su sayacının mekanik su sayacıyla değiştirilmesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Kurumumuza yaptığı şikayet başvurusunda özetle, kartlı su sayacının sürekli arıza yaptığını, bundan kaynaklı mağdur olduğunu iddia ve ifade ederek kartlı su sayacının mekanik su sayacıyla değiştirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvuran arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca, 26.09.2023 tarihli ve sayılı yazı ile Ordu Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğünden bilgi-belge talebinde bulunulmuştur. Ordu Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğünün 04.10.2023 tarihli ve sayılı yazısı Kurumumuza ulaşmıştır.
2.1. Ordu Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün cevabi yazısında özetle,
Çevre sorunları ve artan nüfus sebebiyle yaşam kaynağı olan suyun öneminin arttığı; iklim değişikliğinin etkileri sonucunda tükenen su kaynaklarının etkin yönetimi için öncelikle yeni abonelere yönelik, su ölçüm aleti olan su sayaçlarında gelişen teknolojiyle uzaktan günlük su tüketimlerinin takip edildiği elektronik
kartlı sayaçların kullanıldığı; Genel Müdürlük ile ortağı olunan (
Anonim Şirketi) arasında Ordu Büyükşehir Belediyesi tarafından alınan
12.01.2021 tarihli ve sayılı meclis kararı doğrultusunda sözleşme imzalandığı; bu sözleşmeyle ön
ödemeli elektronik sayaçların abonelere satışı, tamiri, bakım, onarımı vb. işlemlerin tarafından yapılmasının kararlaştırıldığı; dolayısıyla Genel Müdürlüğün mevcut Abone Bilgi Yönetim Sistemine (ABYS) uygun olan elektronik sayaçların kullanılması için gerekli hukuki ve teknik altyapının oluşturulduğu; bu sayede yeni abonelerin tamamının ABYS’ye entegre edildiği; mekanik sayaçların bu sisteme entegre edilmesinin teknik olarak mümkün olmadığı; abonelerin elektronik sayaç kullanmalarının teknik bir zorunluluk haline geldiği;
Bu sayaçların, abonenin aşırı tüketimi halinde tespit ve yönetimi, sürekli akış oluştuğunda alarm oluşturma ve yönetimi, düşük akışlarda gerçekleşen sızıntı tespiti, ters su akışlarının tespiti, donmaya karşı uyarı vermesi ve kayıp-kaçak ile mücadelede saatlik/günlük/haftalık/aylık bazda tüketim bilgilerinin alınabilmesine imkan sağladığı; ayrıca elektronik sayaçların, malikler ve kiracılar arasında su borcundan doğan ihtilafları giderdiği, yüksek oranda su tüketimi yapan veya kaçak su kullanma eğiliminde olan, su faturalarının tahsilinde zorluk çekilen abonelerde borçların birikmesini engellediği ve muhtemel sorunların ortadan kaldırıldığı; elektronik sayaçlarda kademe uygulaması olmadığından abonelerin tüketimlerinin tamamının 1. kademe üzerinden ücretlendirildiği ve bu durumun abonelere ekonomik katkı sağladığı; tarafından üretilen, modern ve gelişen teknolojiye uygun olan bu sayaçların iki farklı seçenek imkanı sağlayacak şekilde üretildiği; bunlardan ilki olan “ön ödemeli elektronik kartlı sayaçlar”ın, abonenin suyunu kartına yükleme yaparak kullanmasına, diğeri olan “GSM’yle uzaktan yüklemeli sayaçlar”ın ise abonenin istediği zaman istediği yerden mobil uygulama aracılığıyla yükleme yapmasına imkan verdiği; söz konusu sayaçların hafta içi mesai saatleri dışında 17.00-09.00, cumartesi, pazar günleri ve resmi tatil günlerinde su kesintisi yapmayarak abonenin mağduriyetini de önlediği; ayrıca 3 abonenin kartına yüklediği suyun 3 m ünün yedek olarak belirlendiği ve su bittiğinde bu miktarın kullanılabildiği; GSM’yle uzaktan yüklemeli sayaç için kalan su miktarı 2 tonun altına düşünce abonenin en kısa sürede mobil uygulamayla su yüklemesi için sistemdeki cep telefonu numarasına SMS gönderildiği;
Böylece aboneye tek tip sayaç tipi diretilmediği; aksine GSM’yle uzaktan yüklemeli ve ön ödemeli kartlı sayaçlara ait seçenekler sunularak abonelik işlemlerinin yapıldığı;
Konuya ilişkin mevzuatta öncelikle İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü
Yönetmeliği, İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik, Ölçü ve Ayar Kanunu’nun dikkati çektiği; tüm sayaçların değişiminin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bir tebliğinin gereği olduğu; Genel
Müdürlüğün ilk abonelik işlemlerinde, arızalanan veya 10 yılını dolduran sayaç değişimlerinde günümüz teknolojisine uygun sayaçları kullandığı;
Elektronik kartlı sayaçtan mekanik su sayacı kullanımına geçiş için Genel Müdürlüğe başvuruların olduğu; bu başvurular ve gerekçelerinin ayrı ayrı değerlendirilerek sonuçlandırıldığı; elektronik kartlı sayacın anlık tüketimlerinin kaydı, arıza bildirimleri, kullanılan tüm suyun 1. kademe üzerinden hesaplanması ve ölçüm hassasiyeti gibi birçok özelliğiyle abone menfaatine olduğu için başvuruların genel olarak olumsuz sonuçlandırıldığı; ancak elektronik kartlı sayaç kullanan abonenin yaşlı olması, bakıma muhtaç veya engelli olması, kronik hastalığının olması (diyaliz makinasına bağlı olması) gibi nedenlerin göz önünde bulundurulduğu ve bu durumlarda olan abonelere gerekli kolaylığın sağlandığı;
Genel Müdürlük tarafından yapılan aboneliklerde mevzuata göre gelişen teknolojiye uygun R.160 anma çaplı sayaçların montajının yapıldığı;
Başvuranın sayacı hakkında “Alo 185 Arıza İhbar Hattı”na son bir yılda üç defa arıza kaydı oluşturduğu; söz konusu hatta düşen bu ihbarların sayacın vana arızasına ilişkin olduğu; arızaların teknik personelce aynı gün içinde abonenin adresinde giderildiği ve suyun kullanıma açıldığı; söz konusu vana arızalarının, başvuranın su kullanımını takip edemediği ve satın aldığı suyun bitmesinden dolayı sayacın kendisini kapatmasından kaynaklandığı; yani teknik bir arızanın söz konusu olmadığı;
Genel Müdürlüğün mekanik sayaca geçiş ile ilgili davasının bulunmadığı;
Yapılan işlemlerin abonenin menfaati düşünülerek ilgili mevzuat hükümlerine göre yapıldığı ve yapılan işlemlerde herhangi bir hatanın görülmediği
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun;
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
5. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un “Satıştan kaçınma” başlıklı 6’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında, “Ticari veya mesleki amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamaz”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran, işbu kararın 1 numaralı paragrafında, “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde yer verildiği şekilde özetle, kartlı su sayacının mekanik su sayacıyla değiştirilmesini talep etmektedir.
8. Başvuruya ilişkin olarak Ordu Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünden bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup Genel Müdürlüğün 04.10.2023 tarihli ve sayılı yazısı Kurumumuza ulaşmıştır.
Buna göre, su kaynaklarının etkin yönetimi için öncelikle yeni abonelere yönelik, su ölçüm aleti olan su sayaçlarında gelişen teknolojiyle uzaktan günlük su tüketimlerinin takip edildiği elektronik kartlı sayaçların kullanıldığı; Genel Müdürlük ile ortağı olunan (
Anonim Şirketi) arasında Ordu Büyükşehir Belediyesi tarafından alınan 12.01.2021 tarihli ve sayılı meclis kararı doğrultusunda sözleşme imzalandığı; bu sözleşmeyle ön ödemeli elektronik sayaçların abonelere satışı, tamiri, bakım, onarımı vb. işlemlerin tarafından yapılmasının kararlaştırıldığı; dolayısıyla Genel Müdürlüğün mevcut Abone Bilgi Yönetim Sistemine (ABYS) uygun olan elektronik sayaçların kullanılması için gerekli hukuki ve teknik altyapının oluşturulduğu; bu sayede yeni abonelerin tamamının ABYS’ye entegre edildiği; mekanik sayaçların bu sisteme entegre edilmesinin teknik olarak mümkün olmadığı; abonelerin elektronik sayaç kullanmalarının teknik bir zorunluluk haline geldiği bilgisi paylaşılmıştır.
9. Başvuruya konu mekanik sayaç yerine kartlı sayaç kullanma zorunluluğu getirilmesi ve buna yönelik uygulamanın hayata geçirilmesi hakkında, başta Manisa olmak üzere Eskişehir, Karabük, Zonguldak, Giresun gibi farklı illerdeki idarelere muhatap olarak Kurumumuza 2017 yılından itibaren çok sayıda başvuru yapılmış olup bunlar hakkında tavsiye kararları ve dostane çözüm kararları verilmiştir. Bu hususta ilk karar konumundaki 2017/6360 numaralı başvuru hakkında verilen 31/10/2017 tarihli Tavsiye Kararında, “…İdarelerin, sayaç seçimi (kartlı, ön ödemeli veya mekanik vb.) hususunda aboneye tercih etme hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilmesi ve abonelerin kartlı sayaç kullanmaya zorlanması, Türk Borçlar Kanununa, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasına ve bu Kanunun lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Bahsi geçen idarenin 18/05/2015 tarihinde yapılan Olağan Genel Kurulunda, mevcut abonelerin ve yeni kayıt abonelerin akıllı su sayacı uygulamasına geçirilmesine ilişkin karar alınmış ise de; yukarıda da değinildiği üzere, mevcut mevzuat hükümleri uyarınca 10 yıllık damga süresini dolduran abonelerin sayaçlarını değiştirme zorunluluğu bulunmamaktadır Bu nedenle, idarenin bu abonelere karşı ‘bu sayacın kullanımının zorunlu olduğu’ yaklaşımı yerine, söz konusu sayacın kullanımının faydalarını ve avantajlarını ortaya koymasının, elektronik kartlı su sayacı kullanıcılarının artmasında daha olumlu sonuçlar ortaya çıkaracağı sonucuna varılmıştır” değerlendirmelerine yer verilerek kartlı sayaç kullanımı konusunda idarenin mecburiyet getiremeyeceği ve tercih imkanının abonede olduğu belirtilmiştir. Nitekim
Kurumumuzun tavsiye kararlarında zikredilen Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 02/07/2015 tarihli ve 2014/16784 E., 2015/12327 K. sayılı kararında da “Tarifeler Yönetmeliği’nin 12. maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur.
Ayrıca; 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 5/3. maddesinde (6502 sayılı kanunun 6/3) ‘Aksine bir teamül, ticarî örf veya âdet yoksa, satıcı bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı veya ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın
alınmasına bağlı kılamaz. Diğer mal satışı ve hizmet sağlama sözleşmelerinde de bu hüküm uygulanır’ hükmü amirdir.
Bu bağlamda davalı idarenin tek taraflı olarak çıkardığı yönetmeliği gerekçe göstererek, iltihakî nitelikteki sözleşmeyle, kartlı (ön ödemeli) sayacı zorunlu tutması, Türk Borçlar Kanuna, 4077 ve 6502 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkındaki yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir.
Dairemiz uygulaması da sayaç seçiminin (kartlı, ön ödemeli veya mekanik, faturalı, okumalı) aboneye bırakılması gerektiği yönündedir.
O hâlde mahkemece; mekanik sayaç veya kartlı sayaç seçimi hususunun davacının muhtariyetinde bulunduğu göz ardı edilerek, davacının mekanik sayaç takılması yönündeki talebin reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı lehine bozulmasına karar verilmiştir” denilerek aynı yönde tespit ve değerlendirmelere yer verilmiştir. Bu bakımdan, mekanik sayacın değiştirilerek kartlı sayaç kullanımının zorunlu kılınması, Kurumumuz yerleşik içtihadı karşısında açıkça hukuka aykırı görülmekte ve abonelerin talebi doğrultusunda ilgili idare tarafından mekanik sayaca dönüş işlemlerinin yapılması gerekmektedir.
10. Bununla birlikte, başvuruya konu idarenin, “abonelere tek tip sayaç diretilmediği; aksine GSM’yle uzaktan yüklemeli ve ön ödemeli kartlı sayaçlara ait seçenekler sunularak abonelik işlemlerinin yapıldığı” yönündeki açıklamalarıyla sayaç kullanımında zorunluluk öngörülmediği iddia edilebilirse de söz konusu her iki sayaç tipinin de elektronik kartlı sayaç olduğu ve aslında idare tarafından mekanik sayaç kullanımı için tercih imkanı sunulmadığı anlaşılmaktadır. Zaten idare, mekanik sayaca geçiş talebinde bulunan abonelerin bu husustaki taleplerine olumsuz karşılık verdiğini ve sadece “abonenin yaşlı olması, bakıma muhtaç veya engelli olması, kronik hastalığının olması (diyaliz makinasına bağlı olması) gibi nedenler”in göz önünde bulundurduğunu belirterek kartlı sayaç kullanımını zorunlu kıldığını da ortaya koymaktadır.
Her ne kadar kartlı sayaç kullanımının, abonenin aşırı tüketimi halinde tespit ve yönetimi, sürekli akış oluştuğunda alarm oluşturma ve yönetimi, düşük akışlarda gerçekleşen sızıntı tespiti, ters su akışlarının tespiti, donmaya karşı uyarı vermesine imkan sağlaması, malikler ve kiracılar arasında su borcundan doğan ihtilafları gidermesi, elektronik sayaçlarda kademe uygulaması olmadığından abonelerin tüketimlerinin tamamının 1. kademe üzerinden ücretlendirilmesi ve bu durumun abonelere ekonomik katkı sağlaması, söz konusu sayaçların hafta içi mesai saatleri dışında 17.00-09.00, cumartesi, pazar günleri ve resmi tatil 3 günlerinde su kesintisi yapmaması, abonenin kartına yüklediği suyun 3 m ünün yedek olarak belirlenmesi ve su bittiğinde bu miktarın kullanılabilmesini sağlaması, GSM’yle uzaktan yüklemeli sayaç için kalan su miktarı 2 tonun altına düşünce sistemdeki cep telefonu numarasına SMS gönderilmesi gibi abone bakımından olumlu tarafları bulunsa da söz konusu gerekçeler tüketici hukuku bağlamında aboneye tercih imkanı verilmemesini haklı kılmamaktadır.
11. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararı ve Kurum içtihadı birlikte değerlendirildiğinde; kartlı sayaç kullanımı zorunlu tutulan ve mekanik sayaç kullanımı konusunda aboneye tercih imkanı tanınmayan uygulamaya ilişkin olarak başvuranın kartlı su sayacının mekanik su sayacıyla değiştirilmesi talebi hakkında tavsiyede bulunulması gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu kapsamda yapılan incelemede, başvurana verilen cevapta, başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir.
İdare tarafından bahse konu ilkeye riayet edilmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede görevli-yetkili yargı merciinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE,
Başvuranın mekanik sayaç kullanmasının sağlanması için gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması yönünde
ORDU SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ile ORDU SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi