|
ÖZET: Başvuru sahibi, 2015 yılında Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen Bank Asya’daki katılım hesabına bloke konulduğunu ve bu hesabın daha sonra Vakıf Katılım Bankası’na aktarıldığını belirtmektedir. Hesabındaki birikimlerin, 2021 itibarıyla 138.394,92 TL olarak görüldüğünü, o dönemde bu tutarın 300.000 TL olması gerektiğini iddia eden başvuru sahibi, TMSF’nin izni olmadan birikimlerinin TL’ye çevrildiğini ve 5 yıl boyunca hesabına keyfi olarak bloke konulduğunu ifade etmektedir. Başvuru sahibi, bu birikimlerin ilk yatırıldığı değeriyle ödenmesini talep etmektedir.
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, başvuru sahibinin hesabındaki blokeyi, Bank Asya’nın faaliyet izninin kaldırılması ve hesapların doğruluğuna dair tereddütler nedeniyle tesis etmiştir. 2021 yılında bloke kaldırılmış ve hesap bakiyesi artırılmıştır. Ancak, başvuru sahibinin hesabındaki artışın şüpheli olduğu yönünde raporlar bulunmaktadır. TMSF, mevduatların sigorta kapsamındaki ödemelerini Türk Lirası olarak gerçekleştirmiştir ve başvuru sahibinin hesabındaki tutar, 14 Ekim 2021 itibarıyla 146.519,07 TL’ye ulaşmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuru sahibinin taleplerini reddetmiş ve idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. Başvuru sahibinin, idarenin kararına itiraz etme hakkı bulunmaktadır ve bu süreçte Ankara İdare Mahkemeleri’nde yargı yolu açıktır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/2804-S.22.4248
BAŞVURU NO : 2021/15831
KARAR TARİHİ : 01/03/2022
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TASARRUF MEVDUATI SİGORTA FONU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Katılım hesabının ilk yatırıldığı şekilde ödenmesi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 16/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuru sahibi, Nazilli E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu
olduğunu, 2015 yılında Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen bankadaki katılım hesabında bulunan birikimlerine bloke konulduğunu, daha sonradan söz konusu katılım hesabının Vakıf Katılım Bankasına devredildiğini, Vakıf Katılım tarafından TMSF’nin talebine istinaden 93.130,50 TL olan hesabını teftiş blokeli olarak açtığını, 20/01/2021 tarihinde teftiş blokesinin kaldırıldığını, hesabındaki bakiyenin bugün itibariyle 138.394,92 TL olduğunun bildirildiği, o günün şartlarında birikiminin 2+1 odalı ev parasına satın almaya yettiğini, 2016 yılında hesabındaki döviz ve altının değerinin 93.000,00 TL’ye tekabül ettiğini, bugün itibariyle hesabında yaklaşık 300.000,00 TL olması gerektiğini, ev satın almaya yetmesi gerektiği, ancak hesabında 138.000,00 TL gözüktüğünü, TMSF’nin kendisinden habersiz, rızası olmadan birikimini
TL’ye çevirdiğini, hesabına keyfi olarak 5 yıl boyunca bloke konulduğunu, hesabındaki paranın döviz veya altın olarak hiçbir zarara uğratılmadan, hak kaybı olmadan, herhangi bir feragatname imzalatılmadan ilk yatırıldığı andaki değeri ile ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 07/10/2021 tarih ve sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge isteme
yazılarına istinaden Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun 08/11/2021 tarih ve sayılı yazılarında;
2.1) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun (BDDK) 22.07.2016 tarihli ve 6947 sayılı kararıyla,
5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun (Kanun) 107’nci maddesinin son fıkrası çerçevesinde, Müflis Asya
Katılım Bankası A.Ş.’nin (Bank Asya) faaliyet izni kaldırılmış ve Kanun gereğince 106’ncı madde kapsamındaki işlemleri tesis etmeye Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun yetkili ve yükümlü kılındığı, Bank
Asya nezdindeki sigortalı katılım fonu tutarlarının tespiti için Kurum nezdinde bir Komisyon kurulduğu ve gerek söz konusu Komisyonun çalışmaları gerekse de Bank Asya Teftiş Kurulu ve TMSF tarafından yürütülen incelemeler neticesinde düzenlenen muhtelif raporlarda yer alan tespitler çerçevesinde, Bank
Asya nezdinde bulunan sigortalı katılım fonu tutarları Kurum tarafından ödenmek üzere 02.12.2016
tarihinde Vakıf Katılım Bankası AŞ. ‘ye (Vakıf Katılım) aktarıldığı ve 05.12.2016 tarihinde fiilen ödemelere başladığı,
2.2) Başvuru sahibinin de aralarında bulunduğu bazı şahıslar adına Bank Asya nezdinde açılmış hesaplarda
bulunan katılım fonu tutarı, Kanunun 63 ‘üncü maddesi ile Tasfiye Yönetmeliğinin 10’uncu maddesi hükümleri çerçevesinde ve Bank Asya Teftiş Kurulu Başkanlığınca düzenlenen raporlar doğrultusunda, doğrulukları konusunda tereddütlerin bulunması nedeniyle ve tedbir amaçlı olarak üzerine TMSF Kurulu kararıyla ”TMSF Blokesi-Teftiş” başlıklı bloke tesis edilerek blokeli halde Vakıf Katılıma aktarıldığı,
2.3) 2013 yılı sonundan İtibaren Banka Asya’nın cari/katılım hesaplarından yoğun bir şekilde para çıkışı
yaşanmasına rağmen aynı dönemde bakiye artışı olan müşterilerin işlemlerinin, şüpheli işlem olup olmadığı hususunun incelenmesi sonucu, Asya Katılım Bankası A.Ş. Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından 06.12.2016 tarih ve sayılı İnceleme Raporu hazırlanmış olup söz konusu Raporda başvuru sahibinin hesabındaki bakiye artışının şüpheli olarak değerlendirildiği,
2.4) Adalet Bakanlığı tarafından gönderilen bilgiler kapsamında, başvuru sahibinin sayılı TMSF
Kurulu kararı içeriğinde belirtilen kriterleri sağladığının tespit edilmesini müteakip, söz konusu katılım fonu tutarı üzerinde tesis edilen ”TMSF Blokesi-Teftiş” başlıklı blokenin kaldırılması uygun bulunmuş ve bu blokenin terkinine yönelik gerekli işlemlerin tesis edilmesi yönündeki talimatın 15.01.2021 tarih ve sayılı yazıyla ödemelere aracılık eden Vakıf Katılıma gönderildiği,
2.5) TMSF’nin temel görevlerinden birisi de mevzuat ile kendisine verilen yetkiler çerçevesinde, tasarruf
sahiplerinin hak ve menfaatlerinin korunması için mevduat ve katılım fonlarının sigorta edilmesi olup Fon
Ödünç alan sıfatıyla, mevduat ve katılım fonu toplayan ve talep halinde ödünç aldığı meblağı faiziyle ödeyen bir Banka olmadığını, Kanunun 63 ‘üncü maddesinde açıkça ifade edildiği gibi, kredi kuruluşları nezdindeki tasarruf mevduatı ve gerçek kişilere ait katılım fonları, TMSF tarafından sigorta edilir ve bu sigorta kapsamında yapılan ödemeler de “tazminat” ödemesi niteliğini taşıdığı, faaliyet izni kaldırılan kredi kuruluşları nezdinde bulunan ve “doğruluğu hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde” kanıtlanan mevduat ve katılım fonunun, sigorta kapsamında kalan kısmı, Fon kaynaklarından ödendiği, kredi kuruluşunun iflası halinde ise mevduat ve katılım fonu sahiplerinin, sigorta kapsamı dışında kalan alacakları Devletin ve sosyal güvenlik kuruluşlarının ve Fon’un imtiyazlı alacaklarından sonra gelmek üzere, 2004 sayılı İcra İflas
Kanunu’nun 206’ncı maddesi kapsamında, 3. Sıradaki imtiyazlı alacaklardan sayıldığı, dolayısıyla, Fonun sigorta kapsamındaki ‘tazminat” ödemesi niteliğindeki yasal yükümlülüğünü, mevzuata uygun olarak yerine getirdiği,
2.6) Sigortaya Tabi Mevduat ve Katılım Fonları İle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunca Tahsil Olunacak
Primlere Dair Yönetmeliğin 6’ncı maddesi gereğince Bank Asya nezdinde bulunan döviz cinsinden hesapların Türk Lirası karşılıkları, anılan Bankanın faaliyet izninin kaldırıldığı 22.07.2016 tarihindeki
Merkez Bankası döviz alış kurlarına göre belirlendiği,
2.7) Vakıf Katılıma aktarılan tutarlar üzerinde “TMSF Blokesi-Teftiş” başlıklı bloke tesis edilmesi
nedeniyle, hak sahiplerinin menfaatlerine halel gelmemesini teminen, yasal bir zorunluluk olmamakla birlikte iyi yönetişim ilkeleri çerçevesinde, söz konusu blokeli tutarların katılma hesabında değerlendirilerek kar payı işletilmesine yönelik talimatın Vakıf Katılıma gönderildiği, Vakıf Katılımdan edinilen bilgilerden, başvuru sahibinin aktarım tarihi itibarıyla 93.139,50-TL (Özel cari hesapta 20.061,66USD karşılığı 61.643,46-TL, 3,00-XAU karşılığı 12207,53-TL ve 0,61-TL; katılma hesabında 4,74-XAU karşılığı 19.287,90-TL) olan katılım fonu tutarının, 14.10.2021 tarihi itibarıyla 146.519,07-TL tutarına
/
ulaştığı tespit edildiği, ödemeler kapsamında, hak sahibinden imzalaması talep edilen belgelerin ödemenin ispatı gayesine matuf olup vatandaşın hukuki haklarına halel getirici bir mahiyeti bulunmadığı, Açıklamaları yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Mülkiyet hakkı’ başlıklı 35’inci maddesinde; “Herkes,
mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.” Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , ‘Yargı yolu’ başlıklı 125’inci maddesinde, “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”
4) 5411 Sayılı Bankacılık Kanununun ‘Mevduatın ve katılım fonunun sigortalanması’ başlıklı
63’üncü maddesinde, Kredi kuruluşları nezdlerindeki tasarruf mevduatı ve gerçek kişilere ait katılım fonları, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından sigorta edilir. …Kredi kuruluşlarının iflası hâlinde mevduat ve katılım fonu sahipleri, Fonun imtiyazlı alacaklarından ve Devlet ile sosyal güvenlik kuruluşlarının 6183 sayılı Kanun kapsamındaki alacaklarından sonra gelmek üzere sigortaya tâbi olmayan kısım için 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 206 ncı maddesindeki üçüncü sıra anlamında imtiyazlı alacaklıdırlar. …Faaliyet izni kaldırılan kredi kuruluşları nezdinde bulunan ve doğruluğu hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde kanıtlanan mevduat ve katılım fonunun sigorta kapsamındaki kısmı, Fon kaynaklarından ödenir.
4.1) ‘Faaliyet izninin kaldırılması’ başlıklı 106’ncı maddesinde, “Bir bankanın bu Kanun hükümlerine
göre faaliyet izninin kaldırılması hâlinde yönetim ve denetimi Fona intikal eder. …..Fon, yönetim ve denetimi kendisine intikal eden bankadaki sigortalı mevduatı ve sigortalı katılım fonunu doğrudan veya ilân edeceği başka bir banka aracılığı ile ödeyerek, mevduat ve katılım fonu sahipleri yerine bankanın doğrudan doğruya iflasını ister…İflasına hükmolunan bankanın Fona olan borçları, masanın nakit durumuna göre 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 232 nci maddesinde gösterilen sıra cetvelinin kesinleşmesi beklenmeksizin ödenir. Alacaklılar sıra cetvelinin düzenlenmesinde İcra ve İflas Kanununun
232 nci maddesinde öngörülen üç aylık sürenin yetersiz kalması hâlinde iflas idaresinin talebi üzerine, Fon
Kurulu tarafından üçer aylık ek süreler verilebilir.
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6) 23/07/2016 Tarih ve 29779 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bankacılık Düzenleme Ve
Denetleme Kurulu Kararının 22/07/2016 tarih ve 6947 Sayılı Kararında;… Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonunun 21.07.2016 tarih ve 9029 sayılı yazısında yer alan talebi üzerine, 5411 sayılı Bankacılık
Kanununun 107 nci maddesinin son fıkrası hükmü çerçevesinde Asya Katılım Bankası A.Ş.’nin faaliyet izninin kaldırılmasına,…karar verilmiştir.
/
7) 07/11/2006 Tarihli ve 26339 Sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanan Sigortaya Tabi Mevduat Ve
Katılım Fonları İle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunca Tahsil Olunacak Primlere Dair
Yönetmeliğin ‘Sigortalı mevduat veya katılım fonunun ödenmesi’ başlıklı 6 ‘ncı maddesinde, “(1)
Sigorta kapsamında ödemeler (Değişik ibare:RG-29/9/2011-28069) Türk Lirası olarak yapılır. Döviz cinsinden hesapların (Değişik ibare:RG-29/9/2011-28069) Türk Lirası karşılıkları, kredi kuruluşunun faaliyet izninin kaldırıldığı tarihteki Merkez Bankası döviz alış kurları esas alınarak belirlenir. (Değişik ibare:RG-29/9/2011-28069) Kıymetli maden cinsinden hesapların (Değişik ibare:RG-29/9/2011-28069)
Türk Lirası karşılıkları ise, kredi kuruluşunun faaliyet izninin kaldırıldığı tarihteki İstanbul Altın Borsası seans kapanış fiyatına ve Merkez Bankası döviz alış kurlarına göre belirlenir.
8) 23/02/2007 Tarih ve 26443 Sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Faaliyet İzni Kaldırılan
Bankalardaki Sigortalı Mevduat ve Sigortalı Katılım Fonunun Ödenmesi ile Bu Bankaların İflas ve
Tasfiyesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin ‘Sigortalı mevduat ve katılım fonunun tespiti ve ödenme süresi’ başlıklı 10’uncu maddesinde, (1) Faaliyet izni kaldırılarak yönetim ve denetimi
Fona intikal eden banka nezdinde bulunan ve 5411 sayılı Kanunun 63 üncü maddesi kapsamındaki sigortalı mevduat ve sigortalı katılım fonlarının doğruluğu, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu ile adli ve idari mercilerin tespitleri ve alınan kararları, hesap sahipleri tarafından ibraz edilen belgeler, Sigorta ve
Risk İzleme Daire Başkanlığı nezdinde tutulan kayıtlar ile banka kayıtları ve ilgili diğer belgeler esas alınarak, Tasfiye Daire Başkanlığının koordinasyonunda Hukuk İşleri Daire Başkanlığı, Sigorta ve Risk
İzleme Daire Başkanlığı ve Denetim Daire Başkanlığı personelinden oluşacak bir komisyon tarafından incelenmek suretiyle tespit edilir.
(7) Hak sahipleri, alacak talepleri sırasında, mevduat/katılma/özel cari hesap cüzdanı ve vatandaşlık numarasını havi resmi kimlik belgesi suretleri, vergi kimlik numarası, ikametgah belgesi ve talep tarihindeki koşullar dikkate alınarak Fon Kurulu tarafından belirlenecek diğer bilgi ve belgeleri ibraz eder.
(8) Yapılan incelemeler ve banka kayıtlarına göre hak sahibi olduğu anlaşılan kişilerden, ödeme öncesinde mevduat/katılma/özelcari hesap cüzdanının aslı veya onaylı suretinin ibraz edilememesi halinde kaybedildiğine ilişkin resmi makamlarca düzenlenmiş belge, bu belgenin ibraz edilememesi halinde ise bu şekilde yapılacak ödemeden doğacak sonuçların üstlenildiğine dair noter onaylı taahhütname alınır.
(9) Ödeme sırasında ise yukarıda belirtilen belgelerin asılları veya resmi mercilerce onaylı suretleri ibraz edilir.
(10) Ödeme talebinde bulunan hak sahibi ile ilgili olarak, Fona veya faaliyet izni kaldırılan bankaya, 13/11/1996 tarihli ve 4208 sayılı Karaparanın Aklanmasının Önlenmesine Dair Kanun nedeni ile soruşturma başlatıldığının resmi merciler tarafından bildirilmesi halinde, yargılama sonuçlanıncaya kadar herhangi bir ödeme yapılmaz. Bu fıkra kapsamındaki tasarruf mevduatı ve katılım fonu yargılama sonuçlanıncaya kadar bloke hesapta tutulur.
(11) Yargı veya icra organları tarafından haklarında haciz ve/veya tedbir kararı bulunan hak sahiplerinin hesapları, yargı veya icra organlarının, tedbirin veya haczin kaldırılmasına dair kararına kadar hak sahiplerine ödenmez. Ödemelere bir bankanın aracılık etmesi halinde, hesap üzerindeki takyidatlarla birlikte blokeli olarak gönderilir.
/
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuru sahibinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuru sahibi özetle 2015 yılında Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen bankadaki katılım
hesabında bulunan birikimlerine bloke konulduğunu, daha sonradan söz konusu katılım hesabının Vakıf
Katılım Bankasına devredildiğini, Vakıf Katılım tarafından TMSF’nin talebine istinaden 93.130,50 TL olan hesabını teftiş blokeli olarak açtığını, 20/01/2021 tarihinde teftiş blokesinin kaldırıldığını, hesabındaki bakiyenin bugün itibariyle 138.394,92 TL olduğunun bildirildiği, o günün şartlarında birikiminin 2+1 odalı ev parasına satın almaya yettiğini, 2016 yılında hesabındaki döviz ve altının değerinin 93.000,00 TL’ye tekabül ettiğini, bugün itibariyle hesabında yaklaşık 300.000,00 TL olması ve ev satın almaya yetmesi gerektiği, ancak hesabında 138.000,00 TL gözüktüğünü, TMSF’nin kendisinden habersiz, rızası olmadan birikimini TL’ye çevirdiğini, hesabına keyfi olarak 5 yıl boyunca bloke konulduğunu, hesabındaki paranın döviz veya altın olarak hiçbir zarara uğratılmadan, hak kaybı olmadan, herhangi bir feragatname imzalatılmadan ilk yatırıldığı andaki değeri ile ödenmesini talep etmektedir.
11) İdare tarafından gönderilen belgelerden, başvuru sahibinin Müflis Bank Asya nezdinde TMSF’ye
devredildiği dönemde yaklaşık 93.130,50 TL olan katılım hesabı üzerindeki teftiş blokesinin 20/01/2021 tarihinde kaldırıldığını, mevcut haliyle bugün itibariyle söz konusu katılım hesabının 138.394,92 TL olduğunu, ancak devredildiği tarihte mevduatının 300.000,00 TL civarında olması gerektiği, zira o dönemde ev satın almaya yettiğini, herhangi bir mahkeme kararı olmadan hesabı üzerinde bloke konduğunu, hesabındaki paranın döviz veya altın olarak hiçbir zarara uğratılmadan ödenmesi talebiyle ilgili
TMSF tarafından başvuru sahibinin de aralarında bulunduğu bazı şahıslar adına Bank Asya nezdinde açılmış hesaplarda bulunan katılım fonu tutarı, Kanunun 63 ‘üncü maddesi ile Tasfiye Yönetmeliğinin 10’uncu maddesi hükümleri çerçevesinde ve Bank Asya Teftiş Kurulu Başkanlığınca düzenlenen raporlar doğrultusunda, doğrulukları konusunda tereddütlerin bulunması nedeniyle ve tedbir amaçlı olarak üzerine
TMSF Kurulu kararıyla ”TMSF Blokesi-Teftiş” başlıklı bloke tesis edilerek blokeli halde Vakıf Katılıma aktarıldığı, Asya Katılım Bankası A.Ş. Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından 06.12.2016 tarih ve sayılı İnceleme Raporu hazırlanmış olup söz konusu Raporda başvuru sahibinin hesabındaki bakiye artışının şüpheli olarak değerlendirildiği,
12) Asya Katılım Bankası A.Ş. Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından 06.12.2016 tarih ve sayılı
İnceleme Raporu hazırlanmış olup söz konusu Raporda başvuru sahibinin hesabındaki bakiye artışının şüpheli olarak değerlendirildiği, sonradan söz konusu katılım fonu tutarı üzerinde tesis edilen ”TMSF
Blokesi-Teftiş” başlıklı blokenin kaldırılmasının uygun bulunduğu, Sigortaya Tabi Mevduat ve Katılım
Fonları İle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunca Tahsil Olunacak Primlere Dair Yönetmeliğin 6’ncı maddesi gereğince Bank Asya nezdinde bulunan döviz cinsinden hesapların Türk Lirası karşılıkları, anılan
Bankanın faaliyet izninin kaldırıldığı 22.07.2016 tarihindeki Merkez Bankası döviz alış kurlarına göre belirlendiği, Vakıf Katılıma aktarılan tutarlar üzerinde “TMSF Blokesi-Teftiş” başlıklı bloke tesis edilmesi nedeniyle, hak sahiplerinin menfaatlerine halel gelmemesini teminen, yasal bir zorunluluk olmamakla birlikte iyi yönetişim ilkeleri çerçevesinde, söz konusu blokeli tutarların katılma hesabında
/
değerlendirilerek kar payı işletilmesine yönelik talimatın Vakıf Katılıma gönderildiği, Vakıf Katılımdan edinilen bilgilerden, başvuru sahibinin aktarım tarihi itibarıyla 93.139,50-TL (Özel cari hesapta 20.061,66USD karşılığı 61.643,46-TL, 3,00-XAU karşılığı 12207,53-TL ve 0,61-TL; katılma hesabında 4,74-XAU karşılığı 19.287,90-TL) olan katılım fonu tutarının, 14.10.2021 tarihi itibarıyla 146.519,07-TL tutarına ulaştığı tespit edildiği, ödemeler kapsamında, hak sahibinden imzalaması talep edilen belgelerin ödemenin ispatı gayesine matuf olup vatandaşın hukuki haklarına halel getirici bir mahiyeti bulunmadığı belirtilmiştir.
13) Bilindiği üzere Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun 22.07.2016 tarihli ve 6947 sayılı
kararıyla, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun (Kanun) 107’nci maddesinin son fıkrası çerçevesinde, Müflis
Asya Katılım Bankası A.Ş.’nin (Bank Asya) faaliyet İzni kaldırılmış ve Kanun gereğince 106’ncı madde kapsamındaki işlemleri tesis etmeye Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) yetkili ve yükümlü kılınmıştır. Bu kapsamda, Sigortaya Tabi Mevduat Ve Katılım Fonları İle Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonunca Tahsil Olunacak Primlere Dair Yönetmeliğin 6 ‘ncı maddesi gereğince sigorta kapsamında ödemelerin Türk Lirası olarak yapılacağı, döviz cinsinden hesapların Türk Lirası karşılıkları, kredi kuruluşunun faaliyet izninin kaldırıldığı tarihteki Merkez Bankası döviz alış kurları esas alınarak, kıymetli maden cinsinden hesapların ise Türk Lirası karşılıkları ise kredi kuruluşunun faaliyet izninin kaldırıldığı tarihteki İstanbul Altın Borsası seans kapanış fiyatına ve Merkez Bankası döviz alış kurlarına göre belirlendiği, yine Faaliyet İzni Kaldırılan Bankalardaki Sigortalı Mevduat ve Sigortalı Katılım Fonunun
Ödenmesi ile Bu Bankaların İflas ve Tasfiyesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 10’uncu maddesi gereğince sigortalı mevduat ve sigortalı katılım fonlarının doğruluğu, Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurumu ile adli ve idari mercilerin tespitleri ve alınan kararları, hesap sahipleri tarafından ibraz edilen belgeler, Sigorta ve Risk İzleme Daire Başkanlığı nezdinde tutulan kayıtlar ile banka kayıtları ve ilgili diğer belgeler esas alınarak, Tasfiye Daire Başkanlığının koordinasyonunda Hukuk İşleri Daire
Başkanlığı, Sigorta ve Risk İzleme Daire Başkanlığı ve Denetim Daire Başkanlığı personelinden oluşacak bir komisyon tarafından incelenmek suretiyle tespit edileceği düzenlenmiştir.
14) Başvuruya konu katılım hesabının ilk yatırıldığı şekilde başvuru sahibine geri ödenmesiyle ilgili Asya
Katılım Bankası A.Ş. Nezdindeki Sigortaya Tabi Katılım Fonunun Tespitine Yönelik 24/11/2016 tarihli
Komisyon Raporundan, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 282’nci maddesindeki suçtan kaynaklanan malvarlığı değerleri kapsamına giren mevduat ve katılım fonu ile diğer hesaplar ile ilgili olarak, Bank Asya tarafından Banka kayıtlarında, adli ve idari makamların bildirimi üzerine müşteri hesapları üzerine işlenmiş olan tedbir, el koyma, bloke, şerh, vb. takyidatın 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 64/c maddesi yollamasıyla Türk Ceza Kanununun 282’nci maddesine göre işlenmiş olup olmadığının tespit edilemediğinden hareketle, söz konusu madde kapsamında Banka kayıtlarında 2016/667-668 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameler uyarınca tedbir/bloke uygulanan hesaplar ile ceza hakimliği/mahkemesi, savcılık ve emniyet müdürlüğü gibi makamlarca Bankaya tebliğ edilen yazı/müzekkereler nedeniyle tedbir/şerh/bloke uygulanan hesapların bildirildiği, bu aşamada söz konusu hesapların sigorta kapsamında olup olmadığı kesin olarak belirlenemediğinden ödeme listelerinde blokeli olarak yer alması,
15) TL ve döviz hesaplarından sonra altın hesaplarının dikkate alınacağı, yabancı para cinsinden hesapların
Türk Lirası karşılıklarını hesaplamak için, 21.07.2016 tarihinde TCMB tarafından 15.30’da belirlenen ve ertesi gün (22.07.2016 tarihinde) Resmi Gazete’de yayımlanan TCMB döviz alış kurları, Altın cinsinden hesapların Türk Lirası karşılıklarını hesaplamak için 22.07.2016 tarihindeki İstanbul Altın Borsasında belirlenmiş “altın seans kapanış fiyatı” ve TCMB döviz alış kuru kullanılacağı,
16) TMSF’nin kayyım olarak atandığı şirketlerin gerçek kişi ortakları, Maliye Bakanlığı Mali Suçları
Araştırma Kurulu (Masak) Başkanlığı tarafından TMSF Varlık Yönetimi Daire Başkanlığına haklarında
/
FETÖ/PDY bağlantılı inceleme bulunduğu bildirilen kişiler ve FETÖ’ye finansman sağlanması, sigorta kapsamından yararlanmak amacıyla muvazaalı şekilde hesap açılması, Bankaya nakit girişi sağlamak amacıyla 5.000 TL ve üzerinde para yatırılması, FETÖ yapılanması ile irtibatın bulunması gibi konular nedeniyle Bank Asya Teftiş Kurulu Başkanlığı ile TMSF Denetim Daire Başkanlığı inceleme ve denetim raporlarında adı geçen kişilerin hesaplarının doğrulukları konusunda bu aşamada tereddütlerin bulunması nedeniyle söz konusu kişilere ait sigorta kapsamındaki tutarların üzerine bloke konularak ödeme listelerine dâhil edilmesinin uygun görüldüğü anlaşılmaktadır.
17) TMSF tarafından mezkur raporlar doğrultusunda ödemelerin gerçekleştirilmesi katılım varlıklarının
Vakıf Katılım Bankası A.Ş.’ye devredilmesine karar verildiği, Yine Bank Asya Katılım Bankası A.Ş. Teftiş
Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan 06.12.2016 tarihli ve sayılı inceleme raporunda şu hususlara yer verilmiştir: 2013 yılı sonundan itibaren Bankanın cari/katılım hesaplarından yoğun bir şekilde para çıkışı yaşanmasına rağmen aynı dönemde bakiye artışı olan müşterilerin işlemlerinin şüpheli işlem olup olmadığı hususunun incelenmesi neticesinde, 2013 yılı sonundan itibaren Banka cari/katılım hesaplarından yoğun bir şekilde para çıkışı yaşandığı, söz konusu dönemde yasal rasyoların asgari oranını sağlayabilmek için mevduat arayışına girilmiş, hakkında çok sayıda olumsuz haber ve spekülasyon olan bankaya ekonomik gerekçelerle açıklanamayacak şekilde çok sayıda müşteri tarafından para yatırıldığı, söz konusu müşterilerin belirlenebilmesi amacıyla da örnekleme listesi oluşturularak inceleme başlatıldığı,
2014 yılı başından itibaren birçok müşteri tarafından bankadan yoğun olarak mevduat çekilmiş olup
bankanın likidite vb. yasal oranlardaki asgari seviyeye ulaşabilmek için mevduat arayışı içerişine girdiği bu bağlamda çıkan olumsuz haberlere rağmen ekonomik rasyonellikle açıklanamayacak saiklerle çok sayıda kişinin hesabına para yatırdığı bilinmekte olduğu, bundan dolayı 2014 yılı sonrasında bankanın içinde bulunduğu ekonomik zorluğun müşteriler tarafından da bilinir hale gelmesine rağmen müşterilerin hesap bakiyelerini artırması dikkat çekici bulunmuş olup 5.000 TL’lik baz tutar belirlenerek yapılan analizler sonrasında hesap sahibinin işlemlerinin de şüpheli olabileceği kanaatine varıldığı,
18) Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’nun 22/10/2020 tarihli 2020/331 Karar numaralı Fon Kurulu Kararı
ile Müflis Asya Katılım Bankası AŞ. nezdinde açılan ve sigortalı katılım fonu ödemeleri kapsamında sigortalı katılım fonu tutarları Vakıf Katılım Bankası AŞ’ye devredilen hesap sahiplerinden malvarlıkları/banka hesapları üzerine tedbir konulmadığı, konulmuş olan tedbir var ise kaldırılması gerektiği veya var olan tedbirlerin kaldırılmasında mahkeme dosyası açısından bir sakınca bulunmadığı hususları yargı mercilerince açıkça ifade edilen hesaplar ile hakkında FETÖ/PDY kapsamında yürütülen yargı süreçleri mudi lehine veya aleyhine sonuçlanmakla birlikte (kesinleşme kararı aranmaksızın) hesaplar üzerinde mahkemelerce tesis edilmiş herhangi bir kısıtlama kararı bulunmadığı belirlenen hesaplar üzerinde tesis edilen “TMSF Blokesi-Teftiş” başlıklı blokelerin kaldırılmasına karar verildiği görülmüştür.
19) Somut olayın incelenmesinde, başvuru sahibinin de aralarında bulunduğu katılım hesabı sahiplerinin
düzenlenen raporlar doğrultusunda hesapların doğruluğu konusunda tereddütlerin olması sebebiyle söz konusu hesaplar üzerinde bloke konulduğu, banka cari/katılım hesaplarından yoğun bir şekilde para çıkışı yaşandığı ve aynı zamanda katılım hesapları açık olmaya devam edip de hesap bakiyesi artış işlemlerinin yaşandığı 2013 ila 2015 sonundan itibaren ile 2015 yılları arasında başvuru sahibinin hesabındaki artış olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu katılım hesabı üzerindeki teftiş blokesi TMSF tarafından 15/01/2021 tarihinde kaldırıldığı, Vakıf Katılıma aktarılan blokeli tutarlar üzerinde katılma hesabında değerlendirilerek ayrıca kar payı işletildiği, 14/10/2021 tarihi itibariyle de toplam katılım fonu tutarının 146.519,07 TL’ye ulaştığı, katılım hesabındaki fonun Bankanın faaliyet izninin kaldırıldığı 22/07/2016 tarihindeki Merkez
Bankası döviz alış kurlarına göre belirlendiği görülmektedir.
20) Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu, 2020 Faaliyet Raporunda; Bank Asya Verileri
İnceleme Sisteminde ekonomik veya rasyonel saike dayanmayan bir şekilde hesabı olmayan kişilerin bankada hesap açtıkları, hesabı olan kişilerin ise cari ve katılım hesaplarında bulunan mevduatlarında artışa gittikleri veya muhtelif bankacılık işlemleriyle bankaya likidite sağladıkları, bu durumda, başvurucuların
FETÖ/PDY ile iltisaklı finans kuruluşu olan Bank Asya’da bulunan hesaplarına örgüt liderinin talimatı doğrultusunda, talimat tarihi olan 25.12.2013 ile Bank Asya’nın TMSF’ye devir tarihi olan 29.05.2015 tarihi arasındaki dönemde finansal destek mahiyetinde para yatırıp yatırmadıklarının tespiti açısından, TMSF’den ve Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi’nden (Kredi Kayıt Bürosu A.Ş.) temin edilen verilerin analizine dayanan özel bir inceleme yazılımı oluşturulmuştur.” açıklaması yer almaktadır.
21) Bilindiği gibi Hukuk devletinin gereklerinden biri de idarenin hukukla bağlı olması ve hukuka aykırı
işlem ve eylemlerinden dolayı kişilere verdiği zararların tazmini olup, Anayasanın 125 inci maddesinde de
İdarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede ülkemizde 15 Temmuz 2016 tarihinde Devletimize ve milletimize karşı kalkışılan hain darbe girişimi nedeniyle kamu düzeni ve güvenliği açısından Anayasanın 120 inci maddesi ve 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanununu uyarınca ülke genelinde olağanüstü hal ilan edilmesine karar verilmiş, alınan tedbirler çerçevesinde Anayasa ile kurulan demokrasi düzeninin korumak amacıyla anılan banka hesapları üzerinde idarelerce yapılan tasarruf işlemleri bu kapsamda değerlendirilmesi gerekmektedir.
22) Başvuruya konu varlık hesabının İdarece Sigortaya Tabi Mevduat Ve Katılım Fonları ile Tasarruf
Mevduatı Sigorta Fonunca Tahsil Olunacak Primlere Dair Yönetmeliğin 6‘ncı maddesi gereğince sigorta kapsamında ödemelerin Türk Lirası olarak yapılacağı, döviz cinsinden hesapların Türk Lirası karşılıklarının İstanbul Altın Borsası ve Merkez Bankası döviz alış kurlarına göre belirlendiği, katılım hesabı üzerindeki teftiş blokesinin TMSF tarafından 15/01/2021 tarihinde kaldırıldığı, Vakıf Katılıma aktarılan blokeli tutarlar üzerinde katılma hesabında değerlendirilerek ayrıca kar payı işletildiği, 14/10/2021 tarihi itibariyle de toplam katılım fonu tutarının 146.519,07 TL’ye ulaştığı anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla anılan mevzuat kapsamında mevduat hesabına kar payı verildiği, değer kaybına uğramasının engellendiği görülmektedir.
23) Yukarıda yapılan açıklamalar ve dosya kapsamı ışığında, Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma
Kurulu (Masak) Başkanlığı tarafından TMSF Varlık Yönetimi Daire Başkanlığına haklarında FETÖ/PDY bağlantılı inceleme bulunduğu bildirilen kişiler ve FETÖ’ye finansman sağlanması, sigorta kapsamından yararlanmak amacıyla muvazaalı şekilde hesap açılması, Bankaya nakit girişi sağlamak amacıyla 5.000 TL ve üzerinde para yatırılması, FETÖ yapılanması ile irtibatın bulunması gibi konular nedeniyle Bank Asya
Teftiş Kurulu Başkanlığı ile TMSF Denetim Daire Başkanlığı inceleme ve denetim raporları düzenlendiği, dolayısıyla başvuru sahibinin anılan bankadaki katılım hesabıyla ilgili Bank Asya Teftiş Kurulu Başkanlığı ile TMSF Denetim Daire Başkanlığı inceleme ve denetim raporları uyarınca bloke işlemi tesis edildiği, bundan dolayı da söz konusu süreç içerisinde mezkûr gerekçeler sebebiyle idarenin katılım hesabı üzerindeki tasarrufta bulunmasının makul olduğu, hesabında artış olduğu dikkate alındığında idarenin işleminde hukuka aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından tam ve gerekçeli
/
olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede, hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan mevzuat, gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın başvuran ile TASARRUF MEVDUATI SİGORTA FONU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/