|
ÖZET: Başvuran, Anadolu Üniversitesi’nde yaşadığı kayıt hatası nedeniyle materyal ücretinin iadesini talep etmiştir. 17.08.2024 tarihinde yanlışlıkla “Sosyal Hizmet” bölümüne kayıt yaptıran başvuran, bu hatayı fark ettikten sonra kaydını sildirmiş ve “Sosyal Medya Yöneticiliği” programına yeniden kayıt olmuştur. Başvuran, iki kez ödediği 1995,00 TL’nin yasal faiziyle geri ödenmesini istemektedir. Ancak, Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü, kayıt işlemlerinin sorunsuz bir şekilde tamamlandığını ve iade talebinin mevzuata aykırı olduğunu belirtmiştir.
Anadolu Üniversitesi, başvuranın kayıt silme işleminin kendi isteğiyle gerçekleştirildiğini ve dolayısıyla ücret iadesinin mümkün olmadığını ifade etmiştir. İlgili mevzuat gereği, kendi isteğiyle kaydını sildiren öğrencilerin ödemiş oldukları katkı payı ve öğrenim ücretlerinin geri ödenmeyeceği vurgulanmıştır. Başvuranın sistemsel bir hata iddiası ise, üniversitenin kayıt sürecinde herhangi bir sorun yaşanmadığına dair belgelerle çürütülmüştür. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine yönelik önerisini Kamu Başdenetçisi’ne sunmuş ve başvuranın talebinin hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. İyi yönetim ilkeleri açısından, idarenin başvurana verdiği cevapta başvuru yollarının belirtilmemesi eleştirilmiş, bu konuda idarenin daha dikkatli olması gerektiği önerilmiştir. Başvuran, bu karara karşı Eskişehir İdare Mahkemesi’nde dava açma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/1223-S.25.1881
BAŞVURU NO : 2024/11780
KARAR TARİHİ : 05.02.2025
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın kayıt silme işlemi sonrasında materyal ücreti iadesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23.09.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran 19.08.2024 tarihli başvurusunda, 17.08.2024 tarihinde Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim
Fakültesi “Sosyal Medya Yöneticiliği” bölümüne kayıt yaptırmak isterken sistemsel bir sıkıntı nedeniyle
“Sosyal Hizmet” bölümüne kayıt yaptırdığını fark ettiğini, sonrasında kaydını sildirerek yeni bölüme kayıt yaptırdığını, bu kayıt sürecinde yeniden ücret ödediğini, her ne kadar sistemde bu tür hatalar olsa da dersler başlamadan ve kayıt tarihleri henüz sona ermeden bu basit hatanın düzeltilememesinin ölçülülük ilkesine aykırılık oluşturduğunu, üniversitesinin ise bu harcı iki kez alarak sebepsiz zenginleşmesine neden olduğunu belirterek, ilk sistem hatası nedeniyle yapılan yanlış başvuru neticesinde ödemiş olduğu 1995,00
TL’nin yasal faiziyle tarafına ödenmesini talep etmişti. Başvuru hakkında Anadolu Üniversitesi
Rektörlüğüne ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına muhatap Gönderme Kararı verilmiştir.
2. Başvuran tarihli başvurusunda, ilk başvurusunda belirttiği hususları yinelerken yanlış kayıttan kaynaklı kayıt silme işlemi yaparken ücretin ödenmeyeceğine ilişkin onay formuna zorunlu olarak evet denmesi şartının arandığını, hatalı kaydı silme tarihinde genel kayıt sürecinin devam ettiğini ve yükseköğretim bilgi sisteminde öğrenci olarak gözükmediğini belirterek kayıt ücreti olarak ödediği 1995,00
TL’nin yasal faiziyle tarafına ödenmesini talep etmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının E- – – sayılı ve 13.11.2024 tarihli cevabi yazısında özetle, (a) başvuranın 19.08.2024 tarihli başvurusuna
09.09.2024 tarihinde cevap verildiğini, (b) 2024-2025 öğretim yılı Açıköğretim, İktisat ve İşletme
Fakültelerinin kayıt döneminde yapılan YKS Yeni Kayıt, TR-YÖS, Sınavsız İkinci Üniversite, Yatay
/
Geçiş, YKS Ek Yerleştirme, Dikey Geçiş ve Sağlık Lisans Tamamlama kayıt türlerinde hiçbir sistemsel sorun yaşanmadan sağlıklı bir şekilde tamamlandığını, (c) İlgili öğrencinin 2024-2025 öğretim yılı Sınavsız
İkinci Üniversite kayıt kapsamında Açıköğretim Fakültesi Sosyal Hizmetler ve Sosyal Medya Yöneticiliği
Ön Lisans Programlarına yapmış olduğu ve kayıtlarda herhangi bir sistemsel sorun olmadığı ve ilgili başvuruların ve kayıtların başarılı olduğunu, tüm işlemleri kendi isteği ile yaptığını gösteren öğrenci işlem sayfa örneklerinin bulunduğunu, (d) 2024-2025 öğretim yılı Açıköğretim, İktisat ve İşletme Fakültelerinin
Sınavsız İkinci Üniversite kapsamında ilgili programların ve tüm programların kaydının 16 Temmuz 2024 tarihinde başlatılmış olup 21 Ekim 2024 tarihinde bitirildiğini, başvuranın, Sosyal Hizmetler Programına
17.08.2024 tarihinde kayıt yaptırdığı, aynı gün ödeme yaparak aktif öğrenci olarak durumunun
Yükseköğretim Bilgi Sistemi (YÖKSİS)’ne işlendiğini, öğrencinin 19.08.2024 tarihinde öğrenci otomasyonundan kendi isteği ile kaydını sildirdiği, başvuranın 19.08.2024 tarihinde ödeme yaparak Sosyal
Medya Yöneticiliği Programına kayıt yaptırdığı,
4. (e) Sınavsız İkinci Üniversite Kaydı kapsamında ilgili öğretim yıllarında herhangi bir kontenjan sınırlaması ve yedek kayıt süreci bulunmayıp belirlenen kayıt tarihleri içinde ilgili şartları taşıyan tüm öğrenci adaylarına kayıt hakkı verildiği, (f) başvuranın Açıköğretim Fakültesi Sosyal Hizmetler Ön Lisans
Programına kendi isteği ile başvurmuş olup kayıt olduğu anda öğrenci bilgileri Yükseköğretim Bilgi
Sistemi (YÖKSİS)’ne elektronik ortamda aktarıldığı, söz konusu öğrenci ve tüm kayıt yaptıran öğrencilerin, sistemde “Aktif Öğrenci” olarak görünmekle beraber tanınan tüm ekonomik-sosyal haklardan yararlanabildiğini, (g) 02 Temmuz 2024 tarihli 32590 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ‘’2024-2025
Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak
Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerin Tespitine Dair Cumhurbaşkanı Kararı’nın 15’inci maddesine ve 2024-2025 öğretim yılı İkinci Üniversite Çevrimiçi (Online) Başvuru ve Kayıt Kılavuzuna atıf yapıldığı ve başvuran tarafından yapılan ödemenin, yukarıdaki düzenleme ve kararlar doğrultusunda ve işleyiş gereği iade edilmesinin mümkün olmadığı hususları ifade edilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130’uncu maddesinde, “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur…”,
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
7. 2547 sayılı Yüksek Öğrenim Kanununun “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46’ncı maddesinde; “a. Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen
cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak Yükseköğretim
Kurulunca hesaplanır. Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır. …. Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir.
Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır. …”,
8. 32590 sayılı ve 02.07.2024 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2024-2025 Eğitim-Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair 8703 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının ‘Merkezi yerleştirme esaslarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri’ başlıklı 1’inci maddesinde, “(1) 2024-2025 Eğitim-Öğretim Yılında yükseköğretim kurumlarının cari hizmet maliyetlerine birinci öğretim ve açık öğretimde Devlet ve öğrenci tarafından yapılacak katkı payı tutarları ekli (I) sayılı cetvelde, ikinci öğretim ve uzaktan öğretim öğrencilerinin öğrenim ücreti tutarları ekli (II) sayılı cetvelde gösterilmiştir.”, ‘Kayıt sildirme halinde yapılacak işlemler’ başlıklı 15’inci maddesinde, “(1) Kayıt yaptırıp kendi isteği ile kaydını sildiren öğrencilerin katkı payı ve öğrenim ücretleri geri ödenmez.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ÖZCAN YILDIZ’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, emsal uygulamalar ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan başvurunun reddi yönündeki öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden 10. Başvuran sistemsel arıza gerekçesiyle farklı bölüme yaptığı kaydın silmesi sonrasında materyal ücretinin iadesini talep etmekteyken ilgili idare mevzuat kapsamında ücret iadesi yapılamayacağını belirtmektedir.
11. Dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgelere göre, başvuranın sosyal hizmetler programına 17.08.2024 tarihinde kayıt yaptırdığı, aynı gün ödeme yaparak aktif öğrenci olarak durumuna geldiği, 19.08.2024 tarihinde öğrenci otomasyonundan kendi isteği ile kaydını sildirdiği, ve 19.08.2024 tarihinde ödeme yaparak sosyal medya yöneticiliği programına kayıt yaptırdığı anlaşılmaktadır.
12. Başvuran kayıt silme gerekçesi olarak kayıt aşamasında sistemsel bir sıkıntı nedeniyle yanlış bölümün seçilmesi hususunu vurgulamaktadır.
13. 2024-2025 öğretim yılı İkinci Üniversite Çevrimiçi (Online) Başvuru ve Kayıt Kılavuzunda kayıtla ilgili ödemelerin zamanında yapılmamasından veya yanlış yapılmasından doğacak sonuçlardan Anadolu
Üniversitesinin sorumlu olmadığı ve yanlış yapılacak bir ödemenin sorumluluğunun adaya ait olduğuna ve kayıt işlemi tamamlandıktan sonra dönem öğretim materyal ücreti ve dönem öğrenci katkı payı tutarlarının iade edilmeyeceğine yönelik ifadeler bulunmaktadır.
14. Anayasamıza göre üniversitelerin kamu tüzel kişiliğini haiz oldukları ve kanunla kuruldukları belirtilmektedir. Kanun koyucu bu anayasal normlara uygun olarak 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu ile ülkemizde yükseköğretimin kanuni zeminini oluşturmuştur. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile verilen yetkiler doğrultusunda üniversitelerin lisans, yüksek lisans, doktora vb. yükseköğretim programlarının müfredatlarını kendi eğitim politikaları, bu yönde benimsediği ilkeleri ve amaçları, eğitim-öğretim standartları ve fiziki imkânları çerçevesinde belirlemesi üniversitelerin bilimsel özerkliğinin doğal bir sonucudur.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; kural olarak bir süreç gerektiren eğitim kaydını sona erdirme arzusu akabinde ücret iadesi yapılmaması işleminde kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük ilkesi kapsamında değerlendirme yapılması gerektiği,
16. Kanunilik ilkesi kapsamında yukarıda yer verilen mevzuata dayanılarak işlem yapıldığı, meşru amaç ilkesi kapsamında idarenin amacının her zaman kamu yararı olduğu ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı hususunda işlem tesis edildiği,
17. Ölçülülük ilkesinin, elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmaz üzere üç alt ilkeden oluştuğu, somut olayda müdahalenin amacı gerçekleştirmeye elverişli ve zorunlu olduğu, orantılılık ilkesinde ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerektiği, orantılılığın, sınırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret ettiği, buna göre mülkiyet hakkına getirilen sınırlamayla ulaşılmak istenen meşru amaç ve başvurucunun mülkiyet hakkından yararlanmasındaki bireysel yarar arasında makul bir orantı kurulması gerektiği, seçilen aracın ulaşılmak istenen amaçla kıyaslandığında bireye orantısız bir külfet yüklemiş olduğunun saptanmasının, ihlal sonucuna ulaşılabilmesi için bazı hâllerde tek başına yeterli olmayabileceği, mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin orantılı olup olmadığı değerlendirilirken başvurucunun ve idarenin kusurlarının bulunup bulunmadığı da göz önünde bulundurulacağı, bu bağlamda tarafların yasal yükümlülüklerinin neler olduğu, bunların yerine getirilmesinde ihmalkârlık gösterilip gösterilmediği ve ihmalin varlığının tespiti hâlinde bunun hukuka aykırı sonucun doğmasında bir etkisinin bulunup bulunmadığının dikkate alınacağı, orantılılıkta müdahalenin gerçekleşmiş olmasında başvurucunun kendi fiilinin etkisinin veya katkısının bulunup bulunmadığının önem arz ettiği (Anayasa
Mahkemesinin 2017/38317 sayılı bireysel başvuru kararı),
18. Somut olayda ücret iadesi yapılmaması işleminde başvuranın kayıt silme talebi gerekçesinin yanlış bölüme kayıt olması durumunun olduğu, yanlış bölümü seçmesi aşamasında sistemsel bir sıkıntı yaşadığını belirttiği, bu kapsamda varsa sistemsel sıkıntıya yönelik mazeretini ilgili idareyle veya kurumumuzla paylaşmadığı, bununla birlikte ilgili üniversite tarafından kayıt aşamalarının hiçbir sistemsel sorun yaşanmadan sağlıklı bir şekilde tamamlandığı ve tüm işlemlerin başvuranın kendi isteği ile yapıldığını gösteren öğrenci işlem sayfa örneklerinin ve diğer ilgili kayıtların Kurumumuza iletildiği,
19. Kural olarak kendi istekleri ile kaydını sildiren öğrencilerin ödemiş oldukları katkı payı ve öğrenim ücretleri iade edilemeyeceği (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2023/2903 sayılı ve 21.07.2023 tarihli ret kararı), 2024-2025 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine
Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Kararın ‘Merkezi yerleştirme esaslarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin öğrenci katkı payı ve
/
öğrenim ücretleri’ başlıklı 1’inci maddesinde yer verilen istisnalara (engellilik vb. ) sahip olup kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında ilgili belgeleri ibraz edemeyen öğrencilere, söz konusu belgeleri ibraz ettiği tarihte ödemiş oldukları öğrenci katkı payı/öğrenim ücretleri ret ve iadeler kaleminden iade edilebileceği, başvuranın bu istisnalar kapsamında olduğuna dair belge sunmadığı,
20. Başvuruya konu eğitim kayıt bedelinin iadesiyle ilgili söz konusu idari işlemin, önceden düzenlenmiş ve herkesin ulaşabileceği şekilde ilan edildiği (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2022/14842 sayılı ve
27.03.2023 tarihli ret kararı) ve üniversitenin yapmış olduğu işlemde herhangi bir kusuru bulunmadığı
hususları dikkate alındığında başvuranın talebinin reddi işleminin hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anadolu Üniversitesi tarafından Kurumumuza yönelik gönderilen cevabi yazının gerekçeli ve özenle hazırlandığı görülmekte, bu kapsamda ilgili idarenin şikâyet inceleme sürecine olumlu katkı sunduğu vurgulanmalıdır. Bununla birlikte söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede, hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Eskişehir İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi
/