Kayıt yenilemeyen öğrencinin bursunun kesilmesi hukuka uygun mudur ve öğrenim kredisi talebi nasıl değerlendirilmelidir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/11858-S.23.18867

BAŞVURU NO : 2023/4780

KARAR TARİHİ : 19/09/2023

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI

Burs ödemelerinin devam etmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 05/04/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, 17.01.2022 tarihinde İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde tezsiz yüksek lisans bölümüne yerleştiğini, yerleştiği tarihte burs/öğrenim kredisi başvurularının bulunmadığını, sonrasında gerçekleştirilen ilk başvuru alımına başvurduğunu ve tarafına burs tahsis edildiğini, İnönü

Üniversitesinin akademik takvimine göre bahar yarıyılında ders kaydını yenilediğini, 17.03.2023 tarihinde öğrencilik durumunun aktif hale geldiğini, akabinde burs ve öğrenim kredisi açma başvurusunda bulunduğunu ancak ‘Bölümünüzde okuduğunuz süre, bölümünüzün normal öğrenim süresini geçtiği için ödemeye açma işlemi yapılamaz.’ hatası ile karşılaştığını, maddi durumunun iyi olmadığını, % 40 oranında engelli olduğunu, Malatya ilinde depremzede olduğunu belirterek burs ödemelerinin devam etmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün E- – – sayılı bilgi ve belge talebimize yönelik cevabi yazısında, “Genel Müdürlüğümüze 2022-2023 öğretim yılında kredi/burs müracaatı bulunan İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü öğrencisi (T.C: numara ile burs tahsis edilmiş, 2022-2023 öğretim yılı güz dönemi kayıt yenilemediği için tarafına ödeme yapılmamıştır. Yönetim Kurulu Kararı gereğince ders kaydı yapmayan öğrencilere burs ödemesi yapılmamakta olup, Yüksek Öğretim Programlarının normal öğrenim süreleri içerisinde kayıt yenilemeleri halinde bursları, öğrenim kredisine dönüştürülerek ödemeye devam edilmektedir. öğretim kurumunun tezsiz yüksek lisans programına 2021-

2022 bahar yarı yılında kayıtlanmış olup, öğretim programının normal öğrenim süresi 1 (bir) öğretim

yılı esas alınmıştır. Bu sebeple öğrencinin öğretim kurumuna giriş tarihi (17.01.2022) itibariyle normal öğrenim süresinin Aralık 2022 ayında sona erdiği kayıtlarımızın tetkikinden anlaşılmıştır.

/

3. a) Şikâyet konusu kapsamında başvuran ile yapılan yazışmaların aslı gibidir kayıtlı birer örneği, EK:12-3-4-5-6 da dökümü sunulmuştur.

4. b) Başvuranın YÖKSİS kayıtlarının incelenmesi neticesinde, İnönü Üniversitesi Yakınca Meslek

Yüksekokulu Tekstil Teknolojisi Programı 26.7.2011 mezun, Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi

İşletme Programı 03.6.2013 mezun İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme (Tezsiz) Yüksek

Lisans programı kayıtlı öğrenci olduğu anlaşılmıştır. c) Öğrenci 17.11.2022 tarihinde e-devlet üzerinden kredi/burs başvurusu yapmıştır.

5. d) Başvurana son burs ödemesi yapıldığı tarih,2022-2023 bahar yarı yılında ders kaydı yapmaması sebebiyle tarafına ödeme yapılmamıştır.

6. e) Başvuranın kaç dönem kayıt yenilemediği, 2022-2023 öğretim yılı güz yarı yılı kayıt yenilememiştir.

f) Başvurana kayıt yenilemediği dönemde ödeme yapılıp yapılmadığı, Ödeme yapılmamıştır.

7. g) Yükseköğretim öğrencilerinin öğrencilik bilgileri YÖKSİS üzerinden alınmaktadır. h) YÖKSİS bilgilerine göre öğrencinin İzinli/kayıt dondurma süreleri bulunmamaktadır.

8. i) Başvuranın % 40 oranında engelli olduğunu belirttiği gözetildiğinde öncelikli öğrenci olarak tekrar burs alıp alamayacağı, Yüksek Lisans öğrencisi olarak tarafına burs/kredi ödemesi yapılamayacaktır.

9. j) Başvuranın evvelde aldığı ödemelerin borç olarak kaydedilip edilmediği, Yüksek Lisans öğrencisi olarak burs/kredi ödemesi bulunmamaktadır.

10. k)Yönetim Kurulumuzun 31/03/2016 tarih ve 896 sayılı kararı gereği “Sorgulamanın yapıldığı öğretim döneminde ilgili Kurum tarafından üniversite ders kaydı yaptırmayan öğrenci olarak bildirilen öğrencilerin Burs/Kredileri vazgeçti olarak kesilir” hükmüne amirdir. ı)Ek (7) Yönetim Kurulu Kararı örneği sunulmuştur.

11. m)Burs ve Kredi işlemleri değerlendirme işlemleri kanun gereği Kredi/Burs Yönetmeliğine bağlı olduğundan “DOSTANE ÇÖZÜM” usulüyle çözülmesi mümkün olmamaktadır. n)Şikayet konusuna ilişkin

Müdürlüğümüze açılan veya intikal eden bir dava bulunmamaktadır…” ifadelerine yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

12. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 13. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 14. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “… Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, /

15. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun ‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir.”, 16. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; “(1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak”, 17. 25563 sayılı ve 24.08.2004 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar

Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Burs Verilmesi ve Süresi’ başlıklı 19 uncu maddesinde, “Öğrenciye; öğrencilik halinin devam etmesi ve burs almasına engel bir durumunun olmaması koşuluyla, öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresi kadar burs verilir.”, ‘Öğretim

Kurumundan Ayrılma, İzin Alma veya Kayıt Dondurma Halinde Bursun Kesilmesi’ başlıklı 25 inci maddesinde, “Burs almakta olan öğrenci, öğretim kurumundan ayrıldığında bursu kesilir. Öğretim kurumundan en az bir yarı yıl izin alan veya kayıt donduran öğrencinin bursu, Kuruma durumunun bildirildiği tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren kalan süre kadar kesilir. Öğrencinin yeniden öğrenimine başladığını belgelendirmesi halinde bursun ödenmesine devam edilir. Öğrencinin alamadığı bursu normal öğrenim süresinden sonra verilir.”, ‘Vazgeçme Halinde Bursun Kesilmesi’ başlıklı 27 nci maddesinde, “Burs almaktan vazgeçen öğrencinin bursu, vazgeçtiği tarihten itibaren kesilir ve bir daha burs verilmez. Ancak, bursunun kesildiği tarihte öğrenim kredisi almak isterse Yüksek Öğrenim Kredi ve

Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliği hükümlerine göre kredi verilebilir.” hükümleri bulunmaktadır.

18. 31/03/2016 tarihli ve 896 numaralı Yönetim Kurulu Kararı ile “Sorgulamanın yapıldığı öğretim döneminde ilgili kurum tarafından ‘üniversitede ders kaydı yaptırmayan öğrenci’ olarak bildirilen öğrencilerin burs/kredileri vazgeçti olarak kesilir. … Öğrencinin durumunda sonradan değişiklik olması halinde Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliği ve Yüksek Öğrenim Kredi ve

Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliği hükümlerine göre işlem yapılır.” konusu hakkında oybirliği ile karar verildiği görülmektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

19. Başvuranın ödemelerin burs olarak devam etmesi talebinin reddine, başvuranın öğrenim kredisi ödemesi yapılması talebinin ve varsa engellilik durumunun dikkate alınarak öncelikli olarak işleme alınması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 20. Başvuran verdiği bir yarıyıl aranın ardından ödemelerinin yine burs şeklinde devam etmesini talep ederken ilgili idare Yönetim Kurulu kararı gereği işlem tesis edildiğini belirtmektedir.

21. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın 2021-2022 eğitim yılı bahar dönemi başında 17/01/2022 tarihinde yüksek lisans eğitimine kayıt olduğu, 26/09/2022 tarihinde güz yarıyılının başladığı, 17/11/2022 tarihinde burs/öğrenim kredisine başvurduğu, 2022-2023 eğitim yılı güz döneminde kayıt yenilemediği, 17/03/2023 tarihi itibari ile öğrencilik durumunun aktif olduğu anlaşılmaktadır.

22. Başvuranın burs ödemesinin kesilmesi işlemi incelendiğinde, başvuranın burs almaya hak kazandığı, 2022-2023 öğretim yılı güz döneminde kayıt yenilemediği için tarafına ödeme yapılmadığı, gerekçe olarak Yönetim Kurulu Kararı gereğince ders kaydı yapmayan öğrencilere burs ödemesi yapılmadığının ifade edildiği,

23. İlgili mevzuat kapsamında somut olay incelendiğinde, burs almakta olan öğrencinin, öğretim kurumundan ayrıldığında bursunun kesileceğinin düzenlendiği, başvuranın öğretim kurumundan ilişik kesmediği için ayrılmadığının kabul edilmesi gerektiği,

24. Bununla birlikte dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre mazeretli izin veya kayıt dondurma yoluna girişmediği, böylelikle yeniden öğrenimine başladığını belgelendirmesi halinde bursun ödenmesine devam edileceğine yönelik düzenlemeden yararlanamadığı,

25. Yine, mevzuatta burs almaktan vazgeçen öğrencinin bursunun kesileceği, bir daha burs verilmeyeceği ve talebi halinde öğrenim kredisi verilebileceği hususlarının düzenlendiği, ancak başvuranın burs almaktan vazgeçmeye yönelik bir irade beyanının bulunmadığı,

26. İzin veya kayıt dondurma haricinde kayıt yenilemeyen ve bir süre sonra eğitimine devam eden öğrencilere yönelik mevzuatta bir düzenleme bulunmadığı,

27. Konunun mülga Yönetim Kurulu Kararı (31/03/2016 tarihli ve 896 numaralı) ile ele alındığı ve

‘Sorgulamanın yapıldığı öğretim döneminde ilgili kurum tarafından ‘üniversitede ders kaydı yaptırmayan öğrenci’ olarak bildirilen öğrencilerin burs/kredileri vazgeçti olarak kesilir. … Öğrencinin durumunda sonradan değişiklik olması halinde Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliği ve

Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliği Hükümlerine göre işlem yapılır.’ şeklinde karar verildiği,

28. Burada yönetim kurulu kararı marifetiyle burstan vazgeçmeye yönelik bir irade beyanı olmayan başvuran adına sanki burstan vazgeçtiğine yönelik iradesi varmışçasına işlem yapılmasının uyuşmazlığın çözümü açısından önem arz ettiği tespit edilmiştir.

29. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın izin ve kayıt dondurma durumunun bulunmadığı, bu kapsamda varsa bir mazeretinin üniversite ve ilgili idare ile paylaşmadığı, kural olarak eğitimi boyunca devam edecek burs tahsisinin eğitime fiili ancak gerekçesiz ara verme durumunda yönetim kurulu kararı ile işlem yapılmasında kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük ilkesi kapsamında değerlendirme yapılması gerektiği,

30. Kanunilik ilkesi kapsamında yeniden teşkilatlanma öncesinde görevli ve yetkili yönetim kurulu kararına dayanılarak işlem yapıldığı, meşru amaç ilkesi kapsamında idarenin amacının her zaman kamu yararı olduğu ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı hususunda işlem tesis edildiği,

31. Ölçülülük ilkesinin, elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmaz üzere üç alt ilkeden oluştuğu, somut olayda müdahalenin amacı gerçekleştirmeye elverişli ve zorunlu olduğu, orantılılık ilkesinde ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerektiği, orantılılığın, sınırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret ettiği, buna göre eğitim hakkına getirilen sınırlamayla ulaşılmak istenen meşru amaç ve başvurucunun eğitim hakkından yararlanmasındaki bireysel yarar arasında makul bir orantı kurulması gerektiği, seçilen aracın ulaşılmak istenen amaçla kıyaslandığında bireye orantısız bir külfet

yüklemiş olduğunun saptanmasının, ihlal sonucuna ulaşılabilmesi için bazı hâllerde tek başına yeterli olmayabileceği, eğitim hakkına yapılan müdahalenin orantılı olup olmadığı değerlendirilirken başvurucunun ve idarenin kusurlarının bulunup bulunmadığı da göz önünde bulundurulacağı, bu bağlamda tarafların yasal yükümlülüklerinin neler olduğu, bunların yerine getirilmesinde ihmalkârlık gösterilip gösterilmediği ve ihmalin varlığının tespiti hâlinde bunun hukuka aykırı sonucun doğmasında bir etkisinin bulunup bulunmadığının dikkate alınacağı, orantılılıkta müdahalenin gerçekleşmiş olmasında başvurucunun kendi fiilinin etkisinin veya katkısının bulunup bulunmadığının önem arz ettiği (Anayasa

Mahkemesinin 2017/38317 sayılı bireysel başvuru kararı), somut olayda bursun kesilmiş olmasında başvuranın izin ve kayıt dondurma durumunun bulunmadığı, bu kapsamda varsa bir mazeretinin üniversite ve ilgili idare ile paylaşmadığı hususları dikkate alındığında başvuranın burs ödemesinin kesilmesi işleminin hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2022/12939)

32. Bununla birlikte yönetim kurulu kararı gerekçesiyle fiili vazgeçti olarak kabul gören ve başvuranın durumunda sonradan değişiklik olduğu, öğrencilik durumunun aktif hale geldiği, yönetim kurulu kararı doğrultusunda Burs-Kredi Yönetmeliği hükümlerine göre işlem yapılması gerektiği, bu yönetmeliğin 27 nci maddesi kapsamında öğrenim kredisi almak istemesi durumunda başvurusunun değerlendirmeye alınması gerektiği, somut olayda başvurana ödemelerin öğrenim kredisi olarak devam edebileceği hususunun açıklanması gerektiği,

33. İlgili idare tarafından öğretim programının normal öğrenim süresinin yani 1 (bir) öğretim yılının esas alındığı, ancak somut olayda başvuranın 2021-2022 eğitim yılı bahar dönemi başında 17/01/2022 tarihinde yüksek lisans eğitimine kayıt olduğu, 17/11/2022 tarihinde burs/öğrenim kredisine başvurduğu, bu sebeple burs başvurusu tarihi üniversiteye kayıt tarihinden sonraya isabet eden öğrenciler için normal öğretim sürelerinin öğrencinin azami eğitim süresi de dikkate alınarak ileri tarihli olarak hesaplanması gerektiği, kural olarak başvuranın öğrenciliğinin devam etmesi şartıyla başvuranın normal öğrenim süresinin devam ettiği, öğrenim süresinin burs başvuru tarihinden öncesine isabet edecek şekilde geriye yürütülmesinin başvuranın mağduriyetine sebep olduğu, kaldı ki ilgili yönetmeliklerde de öğrenciye; öğrencilik halinin devam etmesi ve burs veya kredi almasına engel bir durumunun olmaması koşuluyla, öğrenim gördüğü öğretim kurumunun normal öğrenim süresi kadar burs verileceğinin düzenlendiği, bu düzenlemenin öğrencinin normal öğrenim süresinin içinde bulunması anlamına gelmeği, aralık olarak sürenin normal öğrenim süresi kadar olduğunu ifade ettiği,

34. Son olarak başvuranın % 40 oranında engelli olduğunu ve depremzede olduğunu belirttiği, ilgili düzenlemelere göre engelli öğrencilerin değerlendirme kıstaslarına tabi olamadan öncelikli öğrenci olarak değerlendirildiği, başvuranın dosya kapsamına sunmadığı engelliliğine ilişkin raporun mevcudiyeti halinde talep ve başvurularının öncelikli öğrenci olarak değerlendirmeye alınması gerektiği hususları tespit edilmiştir.

35. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın mazeretsiz kayıt yenilememesi sebebiyle bursunun kesilmesi işleminin mevzuata uygun olduğu, aktif öğrenciliğe sonrasında öğrenim kredisi alabileceği, buna yönelik varsa talebinin normal öğrenim süresini aştığı gerekçesiyle değerlendirmeye alınmaması işleminin mevzuata aykırı olduğu, varsa engelliliğe ilişkin durum bildiren raporu ile başvurması halinde talebinin öncelikli öğrenci olarak değerlendirme alınması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden

36. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdare tarafından bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

37. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı varsa dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvuranın ödemelerin burs olarak devam etmesi talebinin REDDİNE, Başvuranın öğrenim kredisi ödemesi yapılması talebinin ve varsa engellilik durumunun dikkate alınarak öncelikli olarak işleme alınması hususunda GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA TAVSİYEDE

BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili

idarece bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi