|
ÖZET: Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından alınan bir başvuru üzerine, kayıtsız postaların kaybolmaması için kayıt altına alınması talebi incelenmiştir. Şikâyetçi, normal tarifeli mektuplarının kaybolduğunu, ancak iadeli taahhütlü ve APS gönderimlerinin yerine ulaştığını belirtmiştir. PTT’nin kayıtsız gönderilerle ilgili uygulamalarının hukuki olmadığını savunan şikâyetçi, bu tür gönderilerin de kayıt altına alınmasını istemiştir. Kurum, PTT’nin mevcut uygulamalarının uluslararası standartlara uygun olduğunu, ancak hizmet kalitesinin artırılması ve kullanıcı şikâyetlerinin etkin bir şekilde yönetilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, PTT’nin kayıtsız gönderilerle ilgili sorumluluğunun bulunmadığına, ancak hizmet süreçlerinin daha şeffaf ve etkin hale getirilmesi gerektiğine dikkat çekmiştir. Bu bağlamda, kayıtsız posta gönderimlerinin kabulü, işlenmesi ve dağıtım süreçlerinde daha dikkatli olunması gerektiği önerilmiştir. Sonuç olarak, kayıtsız postaların kayıt altına alınması talebi reddedilmiş, ancak PTT’ye hizmet kalitesini artırma yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/143-S.204
BAŞVURU NO : 2019/12540
KARAR TARİHİ : 03/01/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:İZMİR 2 NOLU L TİPİ KAPALI CEZA İNFAZ
KURUMU
POSTA VE TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Kayıtsız postaların kaybolmaması için APS veya taahhütlü mektuplar gibi kayıt altına alınması, gerekirse bu konuda mevzuat düzenlemesi yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16/07/2019
I. ŞİKÂYETÇİNİN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi Emre ERDEM başvurusunda;
1.1) Şakran 2 Nolu T Tipi Cezaevi’nden, uzun süredir ailesine, arkadaşlarına ve çevresine
gönderdiği normal tarifeli, pullu mektuplarının yerine ulaşmadığı, kaybolduğu, iadeli taahhütlü, APS ve fazla ücret vererek yaptığı gönderimlerin barkotlu olduğu için yerine ulaştığı; ancak normal tarifeli-pullu 2 TL’lik gönderimlerinden bazılarının yerine ulaşmadığı, kendisine “Kayıt altına alınmadığı için bir şey yapılamaz” şeklinde cevap verildiği, PTT’nin bu yaklaşımının hukuki olmadığı, her mektup için 6,50 TL veya 8,50 TL veremeyeceği, 2 TL bedelli normal postanın PTT tarafından kaydının sağlıklı tutulması gerektiği, çalışanların ve özellikle dağıtıcıların keyfi tutum ve davranışlarının etkin şekilde denetlenmesi gerektiği, 2
TL bedelle normal yolla gönderdiği mektuplarının kaybolmasının engellenmesi ve sağlıklı olarak yerine ulaştırılması talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumu’na 10/05/2019 tarih ve 2019/9760 şikâyet numaralı başvuruda bulunduğu,
1.2) Şikâyetçinin 10/05/2019 tarihli ve dosya numaralı ilk başvurusuna
Kurumumuzca 21/05/2019 tarih ve evrak sayılı Gönderme Kararı verildiği, Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş.’nin 17/06/2019 tarih ve sayılı cevabında özet olarak; “… İzmir PTT Başmüdürlüğümüz nezdinde yaptırılan araştırma ve
İnceleme neticesinde; geriye dönük olarak göndermiş olduğunuz kayıtsız gönderilere ilişkin T2 Kapalı CİK UYAP sorgulamalarında sadece adresli 18/02/2019 tarihli yurtdışı varışlı kayıtsız posta gönderisine ilişkin bilgiye ulaşıldığı, bunun haricinde herhangi bir bilgiye ulaşılamadığı, CİK PTT Şubesi personelinin hükümlü ve tutuklular ile görüşme imkânı olmadığından mutemetler aracılığıyla iş ve işlemlerin gerçekleştirildiği, kayıtsız gönderilerin dağıtım ve teslimine ilişkin olarak takip edilemez, bir şey yapılamaz şeklinde bilgi verilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmıştır.
Mevzuatımıza göre kayıtsız gönderiler, öncelikle alıcısına teslim edilir, alıcılarının adreste bulunmamaları halinde; alıcılarının tayin ettiği kimseye veya ailesinden birine ya da posta kutusuna bırakılır. Binaya ait posta kutusu bulunmaması halinde gönderi bina girişinde uygun bir yerden içeri bırakılır.
Ayrıca, teslim edilmediğini belirttiğiniz yurt içi kayıtsız gönderilere ait alıcı ad-soyad ve açık adres bilgileri ile postaya verildiği tarihin bildirilmesi halinde adres bazında araştırma yapılabilecektir.
Siz değerli müşterilerimizin beklentilerinin karşılanması, yaşamış olduğu aksaklığın giderilmesi ve tekrarının engellenmesi, müşteri memnuniyeti anlayışı ile hizmet eden Kuruluşumuz açısından büyük önem taşımaktadır…” şeklinde açıklama yapıldığı,
1.3) Bunun üzerine şikâyetçi tarafından Kurumumuza yapılan yeni şikâyet başvurusu ile asıl
talebinin bundan sonra normal yol ile gönderilen postaların kaybolmaması için APS veya taahhütlü mektuplar gibi kayıt altına alınması, gerekirse bu konuda mevzuat düzenlemesi yapılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Posta ve Telgraf Teşkilatı
Anonim Şirketi’nden (Posta ve Kargo Hizmetleri Daire Başkanlığı) alınan 23/08/2019 tarih ve sayılı cevabi yazıda özet olarak;
2.1) 6475 Sayılı Posta Hizmetleri Kanununa göre; posta gönderilerinin kapsamında, gönderi
türü itibariyle haberleşme gönderileri, basılmış kâğıtlar, görme engellilere özgü yazılar, posta kolisi veya kargolarının yer aldığı, ayrıca Dünya Posta Birliği Kararlarına göre mektup, posta kartı, basılmış kâğıt, görme engellilere özgü yazılar ile küçük paket mektup postası gönderileri olarak adlandırıldığı, buna göre; söz konusu kanun ve Dünya Posta Birliği (UPU), kararlarına göre PTT A.Ş.’nin gönderi türleri arasında; mektup ve posta kartı (haberleşme gönderilerini), basılmış kâğıtlar, gazete, tebrik ve davetiyeler, (Basılmış Kâğıtlar), telgraf, yurtdışı küçük paket, görme engellilere özgü yazılar, posta kolisi veya kargosu, Turpex ve kargo bulunduğu,
2.2) PTT A.Ş.’nin posta ve kargo hizmetleri yönünden mevzuatları, 6475 Sayılı Posta
Hizmetleri Kanunu, 03/06/2019 tarih ve 29019 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Posta
Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği, Posta Hizmetlerinin Sunulmasına İlişkin
Yönetmelik, Posta Sektöründe İdari Yaptırımlar Yönetmeliği, Dünya Posta Birliği Kararları ve yabancı posta idareleri ile yapılan ikili anlaşmalardaki hükümlere göre hazırlandığı ve uygulandığı,
2.3) Bağlı bulundukları mevzuat hükümlerine göre kayıtlı gönderi; kabulünden teslimine
kadar kayda tabi tutulan gönderiyi, kayıtsız gönderi ise; kabulünden teslimine kadar kayda tabi tutulmayan gönderiyi ifade ettiği, kayıtlı olarak postaya verilmek istenen yurtiçi mektup, posta kartı, basılmış kâğıt, görme engellilere özgü yazıların, postaya verilmesinden itibaren kayda tabi tutularak alıcısına imza karşılığında teslim edilen, kaybı halinde de üst sınırı belirlenmiş tazminat ödenmesini gerektiren özel hizmete “APS Kurye ve taahhütlü özel hizmeti” bu özel hizmeti içeren yurtiçi gönderilere ise “APS Kurye ve taahhütlü gönderi” olarak adlandırıldığı, gönderilerin PTT’ye ait şubelerden kabulü esnasında ilgili personel tarafından gönderilerin kayıtlı mı yoksa kayıtsız mı postaya verileceği hususunda müşterilere tercih sunulduğu ve talep edilmesi halinde her iki gönderi türünün posta süreci ile ilgili gerekli bilgilendirmede bulunulduğu, kayıtsız gönderilerin kabul aşamasında, PTT A.Ş.’nin verdiği tüm hizmetler için fatura düzenleme yükümlüğü bulunması ve şubelerinde yurtiçi ve yurtdışı kayıtsız gönderilerin kabulünün düzenli ve kontrol altında yapılmasını teminen, Kayıtsız
Gönderi Kabul Ekranı vasıtasıyla kabul edilen kayıtsız gönderiler için müşterilere alındı belgesi düzenlendiği, istenirse alındı belgesinin ibrazı ile müşterilere fatura kesilebildiği, ayrıca bu türden kabul işlemi, gönderilerin ayrımı, sevki, dağıtımı ve teslimat süreçleri hakkında bilgi verilmediği,
2.4) Mevzuatları gereği; mektup, kayıtlı ve kayıtsız olarak gönderilebildiği, kayıtsız
gönderilerin ayrım, sevk ve dağıtım/teslimlerinin sistem üzerinden takibi mümkün olmamakla birlikte Kayıtsız Gönderi Kabul Ekranı vasıtasıyla kabul edilen kayıtsız gönderiler için müşterilere alındı belgesi düzenlendiği, kayıtlı tüm gönderilerin ise kabulünden, ayrım, sevk, dağıtım, teslim ve iade işlemleri sistem üzerinden takip edilebildiği,
2.5) Tüm gönderilerde olduğu gibi kayıtsız gönderiler de PTT A.Ş. tarafından önemsendiği,
kabulünden teslimine kadar titizlikle her aşaması kontrol edilmekle birlikte, Dünya Posta
Birliği üyesi tüm ülkelerin posta idarelerinde olduğu gibi, şirketlerinde de kayıtsız gönderilere ilişkin herhangi bir tazminat sorumluluğu bulunmadığı gibi posta türlerine göre göndericinin de sorumluluğunda farklılık bulunmadığı; ancak teslim edilmediği bildirilen gönderiler ile ilgili ayrıntılı alıcı/gönderici ad soyad ve açık adres bilgilerinin bildirilmesi halinde adres bazında gerekli araştırma yapılmasının mümkün bulunduğu, dağıtımda aksaklık yaşanmaması için kalıcı tedbirler alınarak ve dağıtımdan sorumlu personelin uyarıldığı,
2.6) PTT A.Ş.’ye ait 2018 yılında gelen şikâyet/yakınma adetleri gönderi türlerine göre;
Kargo/Posta Kargo gönderileri için 70.270, Aps/Kurye gönderileri için 26.242, Nitelikli
Aps/Kurye (Özellikli gönderiler için) 11.247, Kayıtlı Mektup (Taahütlü) gönderileri için:
0.268, Yurtdışı Kayıtlı gönderileri için 10.112, Kayıtsız Mektup gönderileri için 5.488, Yurtdışı Koli/APG gönderileri için 3.698, Tebligat gönderileri için:3.338, Yurtdışı Kayıtsız gönderileri için 2.175, Telgraf gönderileri için 172 adet olarak gerçekleştiği,
2.7) PTT A.Ş.’ye 2018 yılı içerisinde, 687.774.342 adet kayıtsız gönderinin, 55.103.535 adet
yurt içi kayıtlı gönderinin, 76.250.395 adet tebligat gönderisinin, 34.621.534 adet Nitelikli
Aps/Kurye (Özellikli gönderiler) gönderisinin, 34.814.917 adet APS/Kurye gönderisinin,
30.628.505 adet Kargo/Posta Kargo gönderisinin, 17.071 adet Yurtdışı APG, Koli ve Turpex
gönderisinin, 211.260 adet de Yurtdışı Kayıtlı gönderinin dağıtım hizmetinin gerçekleştirildiği,
2.8) Gönderilerin kayda tabi olmadan kabulü, mevcut durumda Dünya Posta Birliği üyesi tüm
ülkelerin posta idarelerinde olduğu gibi Şirketlerince de uygulandığı, gönderilerin şubelerinden kabulü esnasında ilgili personellerince gönderilerin kayıtlı mı yoksa kayıtsız mı postaya verileceği hususunda müşterilere tercih sunulduğu, 6475 sayılı Posta Hizmetleri
Kanunu’nda, tarifelerin adil ve şeffaf olması, sunulan posta hizmetlerine ilişkin maliyeti yansıtmasının hükme bağlanması ve kayıtlı gönderilerin dağıtım maliyetinin göz önünde bulundurularak bugün itibariyle yürürlükte olan Posta ve Telgraf Ücret Tarifesi’ne göre kayıtsız ve kayıtlı gönderilerin ücretlendirilmesinin zorunluluk arz ettiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 9/11/1982 tarih ve 17863 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe
giren Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1) “Haberleşme hürriyeti” başlıklı 22 nci maddesinde;
“ Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır.
Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; haberleşme engellenemez ve gizliliğine dokunulamaz…”,
3.2) “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” başlıklı 26 ncı maddesinde;
“ Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet Resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir…”
3.3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5) 23/05/2013 tarih ve 28655 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6475
sayılı Posta Hizmetleri Kanununun;
5.1) “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde;
“ Bu Kanunun amacı; ülke genelinde posta hizmetlerinin kaliteli, sürekli, tüm kullanıcılar için karşılanabilir bir ücretle, etkin, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde sunulmasını sağlamak üzere posta sektörünün serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaflığı sağlanmış bir sektör oluşturulması ve bu sektörde düzenleme ve denetimin gerçekleştirilmesi ve posta hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”,
5.2) “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde;
“ Bu Kanun; posta gönderilerinin kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki, dağıtımı ve teslimine ilişkin işlem ve hizmetlerin sunulması, yetkilendirme, tarife ilkeleri ve hizmet şartlarının tespit edilmesi, sektörde düzenleme ve denetimin gerçekleştirilmesi, bunlara ilişkin yaptırımların belirlenmesi ve posta hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları kapsar.”
5.3) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“…
f) Etkin piyasa gücü: Hizmet sağlayıcısının, ilgili pazarda, tek başına ya da diğer hizmet sağlayıcılarla birlikte, rakiplerinden ve kullanıcılarından fark edilir bir şekilde bağımsız olarak hareket edebilmesine imkân sağlayan ekonomik gücü, g) Evrensel posta hizmeti: Belirlenmiş ilke ve kurallar çerçevesinde, bir posta hizmetinin coğrafi alan farkı gözetilmeksizin ülke sınırları içerisinde tüm kullanıcılar için karşılanabilir ücretlerle kesintisiz olarak sağlanmasını, ğ) Evrensel posta hizmet sağlayıcısı: Evrensel posta hizmetini yetki belgesi uyarınca yürütmekle yetkili kılınan hizmet sağlayıcısını, h) Evrensel posta hizmet yükümlüsü: Evrensel posta hizmetini görev sözleşmesi uyarınca sağlamakla yükümlü kılınan hizmet sağlayıcısını, …
l) Hizmet sağlayıcısı: PTT’yi ve bu Kanun hükümlerine göre posta sektöründe faaliyet göstermek üzere yetkilendirilmiş 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun
124 üncü maddesinin ikinci fıkrasında sayılan sermaye şirketlerini,
m) İlgili pazar: Ülkenin tümünde veya bir bölümünde sunulmakta olan belirli bir posta hizmeti ve onunla yüksek derecede ikame edilebilen diğer posta hizmetlerinden oluşan pazarı, n) Kayıtlı gönderi: Kabulünden teslimine kadar kayda tabi tutulan gönderiyi, o) Kullanıcı: Hizmet sağlayıcıları tarafından verilen hizmetlerden gönderici veya alıcı olarak faydalanan gerçek veya tüzel kişiyi, ö) Kurul: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunu, p) Kurum: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunu, …
bb) Tarife: Hizmet sağlayıcılarının, posta hizmetinin sunulması karşılığında kullanıcılardan veya diğer hizmet sağlayıcılarından farklı adlar altında alabilecekleri ücretleri gösteren listeyi, …
dd) Temel ücret: Kurul tarafından belirlenen yurt içi en düşük ağırlıktaki haberleşme gönderisinin ücretini, … ”
5.4) “Görev ve yetkiler” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“(1) Kurumun posta sektörüne ilişkin görev ve yetkileri şunlardır:
a) Bakanlıkça belirlenecek politika ve stratejilere uygun olarak kullanıcılara, güvenilir, kesintisiz ve karşılanabilir bir ücretle posta hizmetleri verilmesini teminen gerekli düzenlemeleri yapmak, b) Yetki belgelerinin kapsamı, süresi ve şekli ile ücretlerini belirlemek, yetki belgesi vermek, onaylamak, uygulamayı denetlemek, bu hususta gereken iş ve işlemleri yürütmek ve mevzuatta öngörülen tedbirleri almak, c) Tarifelerin onaylanması, izlenmesi ve denetlenmesine ilişkin yöntemler ile tarifelerin alt ve üst sınırları ile bunların uygulama usul ve esaslarını belirlemek, …
h) Uluslararası kurum ve kuruluşların sektöre ilişkin düzenleme ve uygulamalarını takip etmek, değerlendirmek ve gerekli kararları almak, ı) Kullanıcıların şikayetlerini değerlendirmek ve gereken tedbirleri almak, …
j) Posta sektörü ile ilgili denetleme, inceleme ve soruşturma işlemlerini yürütmek ve yetkisi dâhilindeki yaptırımları uygulamak, k) Evrensel posta hizmetinin belirlenen ulusal veya uluslararası standartlara uygun olarak yürütülmesine ilişkin faaliyetleri izlemek, denetlemek ve gerekli tedbirleri almak, l) Posta sektöründe rekabeti tesis etmeye ve korumaya, rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı uygulamaların giderilmesine yönelik düzenlemeleri yapmak, …
n) Posta sektöründe kullanıcı menfaatlerinin korunmasına yönelik gerekli her türlü düzenlemeleri yapmak, …”,
5.5) “Posta tekeli” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“(1) Aşağıdaki hizmetler evrensel posta hizmet yükümlüsünün tekelindedir:
a) Temel ücret göz önünde bulundurularak Kurumun önerisi ve Bakanlığın teklifi ile
Cumhurbaşkanı tarafından ağırlığı veya ücreti belirlenen yurt içi ve yurt dışı haberleşme gönderilerinin kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki, dağıtımı ve teslimi.
b) 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun elektronik tebliğe ilişkin hükümleri saklı kalmak kaydıyla, 7201 sayılı Kanun ve diğer kanunlar kapsamındaki elektronik ortam dâhil her türlü tebligatın kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki, dağıtımı ve teslimi.
c) Barışta Türk Silahlı Kuvvetlerinin posta hizmetleri.
ç) Postada alınacak ücretleri gösteren posta pulları, kişisel pul, anma pulları, posta kartları ve ilk gün zarflarının bastırılıp satışa çıkarılması.
(2) Birinci fıkranın (a) bendine göre belirlenmiş olan ağırlık ve ücret limiti gönderi içerisindeki haberleşme mahiyetindeki maddeye ilişkindir. Reklam, tanıtım, broşür gibi maddelerin ilavesi suretiyle ağırlığın aşılması veya değişik promosyon ve iskonto usulleri uygulanarak ücret limitinin dışına çıkılması posta tekelinin ihlali sayılır.
(3) Posta tekelini ihlal edenler, bu ihlal kapsamındaki gönderiler için evrensel posta hizmet yükümlüsünce belirlenen posta ücretinin on katı tutarında meblağı evrensel posta hizmet yükümlüsüne tazminat olarak ödemekle yükümlüdür. Bu tazminat, evrensel posta hizmet yükümlüsüne irat kaydedilir. Bu kapsamda tespit edilen gönderiler, evrensel posta hizmet yükümlüsü tarafından gecikmeksizin alıcısına sevk edilir. Posta tekeli ihlali hakkındaki yaptırımlara ilişkin diğer mevzuat hükümleri saklıdır.”,
5.6) “Posta hizmetlerinin gizliliği ve güvenliği” başlıklı 7 nci maddesinde;
“ Hizmet sağlayıcıları ile posta hizmetlerinde çalışanlar veya herhangi bir şekilde posta hizmetleri ile ilgili bilgiye sahip olanların, bu bilgileri ve posta hizmetleri ile ilgili ilişkileri açığa vurmaları, gönderileri açmaları, içlerinde ne olduğunu araştırmaları, üçüncü kişilere bilgi vermeleri veya herhangi birinin bunları yapmasına neden olmaları, gönderileri zapt veya yok etmeleri yasaktır.
Hizmet sağlayıcıları, yürüttüğü hizmetlerle ilgili olarak gerekli güvenlik önlemlerini almakla yükümlüdür…”,
5.7) “Posta hizmetleri için yetkilendirme” başlıklı 9 uncu maddesinde;
“ (1) Posta hizmeti verilebilmesi veya bunun için gerekli altyapının kurulup işletilebilmesi için Kurum tarafından bu hususta yetkilendirilmiş olmak gerekir.
…
(3) PTT, bu Kanun çerçevesinde yurt içi ve yurt dışında posta hizmetlerini yürütmeye ve gerekli altyapıyı kurmaya yetkilidir. PTT’nin söz konusu yetkiye ilişkin hak ve yükümlülükleri
Kurum ile imzalanacak görev sözleşmesi ile belirlenir. Bu sözleşme damga vergisi ve harçtan müstesnadır.
…”,
5.8) “Hizmet sağlayıcılarının yükümlülükleri” başlıklı 12 nci maddesinde;
“…
e) Bu Kanun hükümleri uyarınca posta sektöründe verimli, istikrarlı ve ekonomik bir sistem oluşturmak suretiyle posta gönderilerinin kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki ve dağıtımını rekabet ortamına uygun olarak sağlamak, …”,
5.9) “Evrensel posta hizmeti ilkeleri” başlıklı 13 üncü maddesinde;
“(1) Evrensel posta hizmetinin gerçekleştirilmesi amacıyla yapılan düzenlemelerde aşağıdaki
ilkeler göz önüne alınır:
a) Posta hizmetinin etkin, verimli, kaliteli, süratli bir şekilde ve karşılanabilir bir ücretle ülkenin her yerinde sunulması b) Bakanlık tarafından istisna tutulan durumlar haricinde, herkesin evrensel posta hizmetlerinden yararlanmasının sağlanması ve posta hizmetinin haftada beş iş gününden az olmamak kaydıyla verilmesi c) Posta hizmetine ilişkin uluslararası sözleşmelerde belirtilen boyutlarda ve ağırlığı iki kilograma kadar olan posta gönderileri ile yirmi kilograma kadar olan posta koli veya kargolarının kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki, dağıtımı ve tesliminin sağlanması ç) Kayıtlı ve değer konulmuş veya sigortalı gönderilere ilişkin hizmetlerin verilmesi d) Posta gönderilerinin kaybı, çalınması veya hasarı hâlinde sorumluluk üstlenilmesi e) Posta hizmetlerinin sunulmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle herhangi bir ayrım yapılmaması f) Genel ahlak ve sağlık kurallarına uyulması ve millî güvenlik ile kamu düzeni gereklerine ve acil durum ihtiyaçlarına öncelik verilmesi g) Olağanüstü hâller haricinde hizmete ara verilmemesi ve hizmetin durdurulmaması ğ) Sosyal desteğe ihtiyacı olanların evrensel posta hizmetinden yararlanabilmesine yönelik tedbirlerin alınması”,
5.10) “Evrensel posta hizmetinin kapsamı” başlıklı 14 üncü maddesinde;
“ (1) Evrensel posta hizmeti; a) İki kilograma kadar olan posta gönderilerinin, b) Yirmi kilograma kadar olan posta koli veya kargolarının, c) Basılmış kâğıtların, ç) Görme engellilere özgü yazıların, kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki, dağıtımı ve teslimini kapsar.
(2) Evrensel posta hizmetinin kapsamı; ülkenin coğrafi, sosyal, kültürel, ekonomik, ticari şartları göz önünde bulundurularak Kurumun görüşlerini alarak Bakanlıkça yapılacak teklif üzerine Cumhurbaşkanınca yeniden belirlenebilir.
(3) (Değişik: 22/1/2015-6586/109 md.) Görme engellilere özgü yazı içeren gönderiler ile askerî öğrencilerin, sözleşmeli erbaş ve erler ile uzman erbaşlar hariç erbaş ve erlerin 100 grama kadar ağırlıktaki gönderileri, özel hizmet ücretleri hariç, posta ücretinden muaftır.”,
5.11) “Tarifeler ve kullanıcıların korunması” başlıklı 17 nci maddesinde;
“ (1) Tarifelerin uygulanması ve kullanıcıların korunmasına ilişkin usul ve esaslar şunlardır:
a) Hizmet sağlayıcısı, yetki belgesi çerçevesinde sunmaya yetkili olduğu hizmetler için tarife hazırlamak, kullanıcılar nezdinde tarifelere ilişkin hususların adil ve şeffaf olmasını sağlamak zorundadır.
b) Tarifeler, Kurum tarafından belirlenen alt ve üst sınırlar ile posta hizmetlerinin sunulmasında uygulanacak tarifelere ilişkin ilgili mevzuat ve 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla serbestçe belirlenir.
c) Tarifelerin, benzer konumdaki kullanıcılar arasında haklı nedenlerin varlığı dışında ayrım gözetilmeksizin düzenlenmesi, adil ve şeffaf olması, sunulan posta hizmetlerine ilişkin maliyetleri yansıtması, yıkıcı veya aşırı fiyatları da içerecek şekilde rekabetin engellenmesi, bozulması veya kısıtlanmasına neden olacak ücretleri ihtiva etmemesi, bir hizmetin maliyetinin diğer bir hizmetin ücreti yoluyla desteklenmesi veya karşılanmasına yol açacak şekilde belirlenmemesi esastır.
…
(3) Tarifelerin onaylanması, uygulanması, bildirimi, ilanı, izlenmesi ve denetlenmesi ile kullanıcıların korunmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.”,
6) 03/06/2014 tarih ve 29019 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Posta
Hizmetlerinin Sunulmasına İlişkin Yönetmeliğin;
6.1) “Tarifelere ilişkin esaslar” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“ (1) Hizmet sağlayıcısının, sunmaya yetkili olduğu posta hizmetleri için tarife hazırlaması esastır.
(2) Tarifelerin; sosyal desteğe ihtiyacı olan kesimlere mahsus, kapsamı açık ve sınırları belirlenmiş kolaylıklar sağlanması halleri saklı olmak üzere; benzer konumdaki kullanıcılar arasında haklı nedenlerin varlığı dışında ayrım gözetilmeksizin adil ve şeffaf olması ve sunulan posta hizmetlerine ilişkin maliyetleri yansıtması esastır.
(3) Tarifelerin, teknolojik gelişmeye ve yeni teknolojilerin karşılanabilir ücretlerle kullanılmasına olanak veren yatırımları teşvik edecek nitelikte olması esastır.”
6.2) “Tarifelerin maliyet esasına göre onaylanması usulü” başlıklı 10 uncu maddesinde;
“ (1) Kurum, tarifeleri maliyet esasına göre onaylanması usulüne tabi olan hizmet
sağlayıcılarının tarifelerini aşağıdaki usul ve esaslar çerçevesinde onaylamaya yetkilidir:
a) Kurum, onaya sunulan tarifeleri, sermayeden makul bir geri dönüşü de içerecek şekilde ilgili hizmetin maliyetine ne ölçüde dayandırıldığına bakmak suretiyle değerlendirir.
b) Kurum maliyetleri değerlendirirken hizmet sağlayıcılarının etkinliğini göz önünde bulundurur. Bu doğrultuda, kaynakların etkin ve verimli kullanılmamasından doğan maliyet unsurlarının maliyetlerin değerlendirilmesinde kapsam dışında tutulması esastır.
c) Bu fıkranın (a) bendine göre yapılan değerlendirmede; Kurum, karşılaştırılabilir pazarlarda birbirinin muadili hizmetleri sunan hizmet sağlayıcılarının imkân dâhilinde fiyatlarına ve maliyetlerine karşılaştırma amacıyla başvurabilir. Bu durumda referans alınan pazarların kendilerine has özellikleri dikkate alınır.
ç) Kurum, tarifelerin maliyet esasına göre onaylanması kapsamında gerekli gördüğü hallerde uluslararası karşılaştırmaları uygun olduğu ölçüde dikkate alabilir.
(2) Onaya sunulan tarife; Kurum tarafından ilgili hizmet sağlayıcısından istenen ilave bilgi ve belgeler de dâhil olmak üzere gerekli bütün bilgi ve belgelerin tam ve doğru bir şekilde
Kurum evrak kayıtlarına girmesinin ardından değerlendirmeye alınır. Kurum, onaya sunulan tarife teklifini, değerlendirmeye alınmasını müteakip altmış gün içerisinde karara bağlar.
Kurum bu süreyi otuz gün daha uzatabilir.
(3) Maliyet beyanları, doğrudan maliyetler ile verilen hizmete doğrudan paylaştırılamayan ortak maliyetlerden oluşur. Ortak maliyetlere ilişkin beyanların bu maliyetlerin verilen hizmete nasıl paylaştırıldığını göstermesi zorunludur. Maliyet beyanlarında, asgari aşağıdaki
bilgiler yer alır:
a) Maliyetlerin belirlenmesinde kullanılan maliyet muhasebesi yöntemi.
b) Malzeme maliyetleri, satış ve pazarlama giderleri, genel yönetim giderleri, maaş ve ücretler, amortisman, faiz ve diğer finansman giderleri.
c) Her bir hizmet için özellikle hizmeti vermek için kullanılan altyapı unsurlarının maliyetini de içerecek şekilde hizmeti sağlamanın birim maliyeti ve bu maliyetin maliyet kalemlerine göre dağılımı.”,
6.3) “Tarifelerin tavan fiyat esasına göre onaylanması usulü” başlıklı 11 inci
maddesinde; “ (1) Kurum, tarifeleri tavan fiyat esasına göre onaylanması usulüne tabi olan hizmet
sağlayıcılarının tarifelerini aşağıdaki usul ve esaslar çerçevesinde onaylamaya yetkilidir:
a) Kurum, tavan fiyat esasına göre onaylanmasına karar verdiği hizmetlere ilişkin pazardaki rekabet ortamı ve tarifelerin yeniden dengelenmesi gibi hususlar çerçevesinde belirleyeceği esaslara göre hizmet sepetleri oluşturabilir.
b) Kurum, sepetlerde yer alacak hizmetler ile bunların içeriklerini ve aynı sepet içerisinde gruplandırılan hizmetler için başlangıç tarife düzeyini belirler. Bu amaçla Kurum, 10 uncu maddede belirtilen esaslara göre işlem yapmaya yetkilidir.
c) Posta sektöründeki ya da ekonominin genelindeki fiyat artış oranları ile genel ekonominin, posta sektörünün ve/veya hizmet sağlayıcısının verimliliğinde beklenen değişim oranı gibi ölçütler dikkate alınır.
ç) Ölçütlerin ve verimlilik faktörünün belirlenmesinde başlangıç tarife düzeyi ile hizmetin maliyeti arasındaki ilişki göz önünde bulundurulur.
d) Ölçütlerin belirlenmesinde, karşılaştırılabilir piyasalarda birbirinin muadili hizmetleri sunan hizmet sağlayıcılarının verimlilikleri ve verimliliklerindeki değişim oranları göz önünde bulundurulur.
e) Kurum, hizmet sepetlerinin içeriğine ilave olarak, ölçütlerin değişmeden uygulanacağı dönemi, ölçütlere uygunlukta esas alınacak geçmiş periyotları ve yeni hizmetlerin mevcut bir sepete eklenebileceği, hizmetlerin sepetten çıkarılabileceği ya da sepete önceden dâhil edilmiş hizmetler arasında fiyat farklılaştırmasının yapılabileceği koşulları belirler…”,
6.4) “Kullanıcıların korunmasına ilişkin esaslar” başlıklı 15 inci maddesinde;
“ (1) Hizmet sağlayıcıları tarafından posta hizmeti sunumunda; a) Dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle herhangi bir ayrım yapılmaması, b) Genel ahlak ve sağlık kurallarına uyulması, millî güvenlik ile kamu düzeni gereklerine ve acil durum ihtiyaçlarına öncelik verilmesi, c) Objektif nedenler aksini gerektirmedikçe, niteliksel ve niceliksel devamlılığın sağlanması, ç) Kullanıcı menfaatlerinin gözetilmesi esastır.”,
6.5) “Kullanıcı hakları” başlıklı 16 ncı maddesinde;
“ (1) Posta hizmetlerinden yararlanan kullanıcılar, aşağıda sıralanan haklara sahiptir:
a) Benzer konumdaki kullanıcıların hizmetlere eşit şartlarda erişebilme ve ayrım gözetmeyen adil ücretlerle hizmetlerden yararlanma hakkı.
b) Hizmet sağlayıcılarının sunduğu posta hizmetinin kapsamı hakkında bilgi alabilme hakkı.
c) Kullanıcılara sunulan hizmet için uygulanacak tarifeler konusunda açık, detaylı ve güncel bilgilere erişebilme hakkı.
6.6) “Hizmetin sunumunu ispatlayan belge düzenleme yükümlülüğü” başlıklı 17 nci
maddesinde; “ (1) Hizmet sağlayıcılar, kayıtlı gönderilere ilişkin ilgili mevzuata uyumlu olarak hizmet sunumunu ispatlayan belge düzenlemekle yükümlüdür.
(2) Kurum, ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, hizmet sağlayıcıları tarafından düzenlenen söz konusu belgelerin posta hizmetinin sunumuna ilişkin içeriğini belirleme ve değiştirmeye yetkilidir.”,
6.7) “Hizmet kalitesi” başlıklı 20 nci maddesinde;
“ (1) Kurum, hizmet sağlayıcıları tarafından posta hizmetlerinin kaliteli ve sürekli bir şekilde sunulmasının sağlanması amacıyla söz konusu posta hizmetlerine yönelik başta gönderinin emniyeti ve teslim süresi olmak üzere hizmet kalitesi ölçütlerini, hizmet sağlayıcıları tarafından yayınlanacak bilgilerin içeriğini, şeklini ve hizmet kalite seviyesine ilişkin diğer hususları belirlemeye yetkilidir.
(2) Hizmet sağlayıcılar, hizmet seviyesi taahhütlerini asgari olarak internet sitelerinde veya
Kurum tarafından belirlenebilecek diğer yöntemlerle kolay erişilebilir bir şekilde yayımlamakla yükümlüdür.
(3) Kurum, hizmet sağlayıcılardan hizmet seviyesi taahhütlerinde değişiklik, iyileştirme ve düzeltme yapmasını talep edebilir. Hizmet sağlayıcıları, söz konusu değişiklik, iyileştirme ve düzeltmeleri Kurum tarafından belirtilen sürede yerine getirmekle yükümlüdür.
(4) Hizmet sağlayıcısının kusurundan kaynaklanan nedenlerle, taahhüt ettiği hizmet kalitesi seviyesinin sağlanamaması halinde tazminat ve/veya geri ödemeye ilişkin prosedür hizmet sağlayıcılar tarafından yayınlanır. Kurum kullanıcı lehine olarak söz konusu prosedürlerde değişiklik talep etme hakkına sahiptir.”,
6.8) “Kullanıcı şikâyetleri çözüm mekanizması” başlıklı 22 nci maddesinde;
“ (1) Hizmet sağlayıcılar, kullanıcı şikâyetlerinin cevaplanmasında şeffaf, hızlı ve kolay uygulanabilir bir şikâyet çözüm mekanizması oluşturmak ve işletmekle yükümlüdür. Kurum, gerekli görmesi halinde hizmet sağlayıcılarının kullanıcı şikâyetleri çözüm mekanizmalarına yönelik asgari hususları belirleyebilir.
(2) Kullanıcı şikâyetleri ve bu şikâyetlere verilen cevaplar ile ilgili süreç hizmet sağlayıcılar tarafından kayıt altına alınır ve bu kayıtlar güvenlik tedbirleri alınarak asgari iki yıl muhafaza edilir.
(3) Hizmet sağlayıcılar, kullanıcı şikâyetlerini; kayıp, çalıntı, hasar ve geç teslim gibi konularına göre tasnif etmekle ve talep edilmesi halinde rapor olarak Kuruma göndermekle yükümlüdür. Kurum, gerektiğinde kullanıcı şikâyetlerine ilişkin sınıflandırma konularını belirleyebilir.
(4) Kurum, belirli bir konuya ilişkin şikâyetlerin yoğunlaştığı ve/veya şikâyet konusunun kullanıcı mağduriyetine yol açtığına kanaat getirmesi halinde, gerekli incelemeleri yaparak konuya ilişkin düzenleme veya denetleme yapabilir.”,
7) 03/06/2014 tarih ve 29019 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu Posta Sektöründe İdari Yaptırımlar Yönetmeliğinin;
7.1) “Kullanıcı menfaatlerine ilişkin ihlaller” başlıklı 9 uncu maddesinde;
“ (1) Aşağıda belirtilen hallerde ilgili hizmet sağlayıcısına bir önceki takvim yılındaki net
satışlarının yüzde ikisine (%2) kadar idari para cezası uygulanır:
a) Hizmet sağlayıcısının, kullanıcılara yaptığı bilgilendirmelerin yanlış olması.
b) Hizmet sağlayıcısının, hizmetin kısıtlanmasına veya durdurulmasına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmemesi.
c) Hizmet sağlayıcısının, şeffaflığın sağlanması ve bilgilendirmeye ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmemesi.
ç) Hizmet sağlayıcısının, kullanıcı mağduriyetinin giderilmesine yönelik yükümlülüklerini yerine getirmemesi.
d) Hizmet sağlayıcısının, kullanıcı şikâyetleri çözüm mekanizmasına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmemesi.
(2) Hizmet sağlayıcısının, hizmet sunumunu ispatlayan belge düzenlemesine ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde söz konusu hizmet sağlayıcısına bir önceki takvim yılındaki net satışlarının yüzde birine (%1) kadar idari para cezası uygulanır.
(3) Evrensel posta hizmet yükümlüsü veya evrensel posta hizmet sağlayıcısının evrensel posta hizmetini belirlenen ulusal veya uluslararası standartlara uygun olarak yürütmemesi halinde söz konusu hizmet sağlayıcısına bir önceki takvim yılındaki net satışlarının yüzde birine (%1)
kadar idari para cezası uygulanır.” hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından, kayıtsız postaların kaybolmaması için APS veya taahhütlü
mektuplar gibi kayıt altına alınması, gerekirse bu konuda mevzuat düzenlemesi yapılması talebine ilişkin, dünya uygulamaları, ülkemiz tarafından kabul edilen uluslararası anlaşmalar ve bu doğrultuda 2013 yılında yürürlüğe giren 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanununun amir hükümleri gereğince idarenin işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı; ancak Türkiye
Cumhuriyeti Anayasası ve Birlemiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirisi ile güvence altına alınan haberleşmenin temel hak olması, 6475 sayılı Kanun gereğince evrensel posta hizmetlerinde etkin, verimli, kaliteli, süratli bir şekilde ve karşılanabilir bir ücretle ülkenin her yerinde sunulması, posta gönderilerinin kaybı, çalınması veya hasarı hâlinde sorumluluk üstlenilmesinin gerekmesi hususları dikkate alınarak kayıtsız posta gönderilerinin kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki ve dağıtımı süreçlerinde başta gönderinin emniyeti ve teslim süresi olmak üzere hizmet kalitesinin sağlanmasında ve kullanıcı şikâyetlerinin cevaplanmasında şeffaf, hızlı ve kolay uygulanabilir bir şikâyet çözüm mekanizması oluşturulması ve işletilmesinde daha hassas davranılması gerektiği yönünde hazırlanan
Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Şikâyetçi, uzun süredir ailesine, arkadaşlarına ve çevresine gönderdiği normal tarifeli, pullu
mektuplarının yerine ulaşmadığını, kaybolduğunu, iadeli taahhütlü, APS gönderimlerinin barkotlu olduğu için yerine ulaştığını; ancak bunun için fazla ücret aldıklarını, her mektup için 6,50 TL veya 8,50 TL vermesinin mümkün olmadığını, 2 TL bedelli normal postanın PTT tarafından kaydının sağlıklı tutulması gerektiğini, ayrıca çalışanların ve özellikle dağıtıcıların keyfi tutum ve davranışlarının etkin şekilde denetlenmesi gerektiğini iddia ederek, normal yol ile gönderilen postaların kaybolmaması için APS veya taahhütlü mektuplar gibi kayıt altına alınmasını, gerekirse bu konuda mevzuat düzenlemesi yapılmasını talep etmektedir.
10) İlgili İdarenin Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde özet olarak,
mevcut durumda Dünya Posta Birliği üyesi tüm ülkelerin posta idarelerinde olduğu gibi gönderilerin kayda tabi olmadan kabulünün Şirketlerince de uygulandığı, gönderilerin şubelerinden kabulü esnasında ilgili personellerince gönderilerin kayıtlı mı yoksa kayıtsız mı postaya verileceği hususunda müşterilere tercih sunulduğu, 6475 sayılı Posta Hizmetleri
Kanunu’nda, tarifelerin adil ve şeffaf olması, sunulan posta hizmetlerine ilişkin maliyeti yansıtmasının hükme bağlanması ve kayıtlı gönderilerin dağıtım maliyetinin göz önünde bulundurularak bugün itibariyle yürürlükte olan Posta ve Telgraf Ücret Tarifelerine göre kayıtsız ve kayıtlı gönderilerin ücretlendirilmesinin zorunluluk arz ettiği açıklamalarına yer verilmiştir.
11) Bilindiği üzere, posta hizmeti kabulden teslime kadar süreç itibariyle evrensel hizmet
niteliği taşıyan bir sektördür. 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nda geçen tanımı ile evrensel posta hizmeti belirlenmiş ilke ve kurallar çerçevesinde, bir posta hizmetinin coğrafi alan farkı gözetilmeksizin ülke sınırları içerisinde tüm kullanıcılar için karşılanabilir ücretlerle kesintisiz olarak sağlanmasıdır.
12) Evrensel bir hizmet olan posta gönderilerinin birbirine entegre şebekelerden oluşan tek bir
posta alanı içerisinde serbest dolaşımını temin etmek, tüm ülkeler için geçerli ortak standartların oluşturulmasını ve teknoloji kullanımı teşvik etmek, paydaşlar arasında işbirliği ve etkileşimi sağlamak, kullanıcıların değişen ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlamak ve teknik işbirliği geliştirmek amacıyla aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 22 ülke tarafından 1874 yılında Dünya Posta Birliği (UPU) kurulmuştur. UPU, 1948 yılından itibaren Birleşmiş
Milletler’ in bir uzmanlık örgütü olarak faaliyet göstermektedir. Merkezi İsviçre’nin Bern şehrinde bulunmaktadır. Dünya Posta Birliği Anlaşması`nı kabul eden ülkeler mektup ve diğer posta çeşitlerinin değişiminde tek bir posta sınırı olarak hareket edeceklerdir. Ulaşım özgürlüğü bu sınırlar içerisinde garanti altına alınmıştır. Birliğin amaçları; posta hizmetlerinin gelişmesini ve örgütlenmesini sağlamak, insanlar arasındaki iletişimin geliştirilmesine etkin posta hizmetleri ile katkıda bulunmak, sosyal, kültürel ve ekonomik alanlarda uluslararası işbirliğine katkıda bulunmak, üye ülkelerin talebi üzerine teknik yardımda bulunmaktır.
13) Türkiye’de son yıllarda özelleştirme kapsamında posta hizmetinde de önemli yenilikler
olmuş ve 2013 yılında yürürlüğe giren 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu ile evrensel posta hizmeti detaylı bir şekilde Kanun’da tanımlanmıştır. Bu tanımda göstermektedir ki, evrensel posta hizmetinde karşılanabilir ücret belirlenmesi yapılan işin bir sonucu olarak ortaya konulmuştur. Kanun’da evrensel posta hizmet sağlayıcısı, evrensel posta hizmetini yetki belgesi uyarınca yürütmekle yetkili kılınan hizmet sağlayıcısı olarak tanımlanmıştır. Kanunun
9 uncu maddesine göre, PTT A.Ş. bu Kanun çerçevesinde yurt içi ve yurt dışında posta
hizmetlerini yürütmeye ve gerekli altyapıyı kurmaya yetkilidir. PTT’nin söz konusu yetkiye ilişkin hak ve yükümlülükleri Kurum ile imzalanacak görev sözleşmesi ile belirlenmektedir.
Ayrıca bu Kanun hükümlerine göre posta sektöründe faaliyet göstermek üzere yetkilendirilmiş 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 124 üncü maddesinin ikinci fıkrasında sayılan sermaye şirketlerin hizmet sağlayıcısı olacağı belirlenmiştir. Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurumunun (BTK) sitesinden alınan verilere göre, Türkiye’de PTT A.Ş. ile birlikte 39 adet posta hizmet sağlayıcısı görev yapmaktadır. Bunlar içerisinde PTT A.Ş. haricinde diğerleri yetkilendirmelerini 15 yılda bir yenilemek durumundadır.
14) Elektrik, telefon vb. gibi evrensel bir hizmet olarak kabul edilen posta hizmetinin ülke
genelinde kaliteli, sürekli, tüm kullanıcılar için karşılanabilir bir ücretle, etkin, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde sunulmasını sağlamak üzere posta sektörünün serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaflığı sağlanmış bir sektör oluşturulması ve bu sektörde düzenleme ve denetimin gerçekleştirilmesi ve posta hizmetlerinin yürütülmesi temel amaçtır.
Burada hizmet sağlayıcısının, ilgili pazarda, tek başına ya da diğer hizmet sağlayıcılarla birlikte, rakiplerinden ve kullanıcılarından fark edilir bir şekilde bağımsız olarak hareket edebilmesine imkân sağlayan ekonomik yeterliliği etkin piyasa gücünü oluşturmaktadır.
Kanun’a göre, hizmet sağlayıcılarının, posta hizmetinin sunulması karşılığında kullanıcılardan veya diğer hizmet sağlayıcılarından farklı adlar altında alabilecekleri ücretleri gösteren tarifeler bulunmaktadır. Kanunun “Tarifeler ve kullanıcıların korunması” başlıklı 17 nci maddesinde; tarifelerin uygulanması ve kullanıcıların korunması amacıyla, hizmet sağlayıcısının, yetki belgesi çerçevesinde sunmaya yetkili olduğu hizmetler için tarife hazırlamak, kullanıcılar nezdinde tarifelere ilişkin hususların adil ve şeffaf olmasını sağlamak zorunluluğu vardır.
Bunun yanında Tarifeler BTK tarafından belirlenen alt ve üst sınırlar ile posta hizmetlerinin sunulmasında uygulanacak tarifelere ilişkin ilgili mevzuat ve 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla serbestçe belirlenmektedir. Tarifelerin, benzer konumdaki kullanıcılar arasında haklı nedenlerin varlığı dışında ayrım gözetilmeksizin düzenlenmesi, adil ve şeffaf olması, sunulan posta hizmetlerine ilişkin maliyetleri yansıtması, yıkıcı veya aşırı fiyatları da içerecek şekilde rekabetin engellenmesi, bozulması veya kısıtlanmasına neden olacak ücretleri ihtiva etmemesi, bir hizmetin maliyetinin diğer bir hizmetin ücreti yoluyla desteklenmesi veya karşılanmasına yol açacak şekilde belirlenmemesi esas tutulmuştur.
15) UPU tarafından ortaya konulan ilkeler ve dünya uygulamaları göstermektedir ki,
posta gönderilerinde, ağırlık, boyut, mesafe, kayıtlı olup olmaması gibi türlerine göre oluşan maliyet boyutu ile fiyatlar değişmekte ve tüm dünyada bu şekilde uygulanmaktadır. Konu ile ilgili Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyinin 2002/39/EC Sayılı Direktif ile Değişik Sayılı Direktifinin 12’nci maddesine göre, üye devletler evrensel posta hizmeti kapsamındaki hizmetlerin aşağıda sayılan ilkelere
göre tarifelendirmesini yapmakla yükümlüdür:
“ – Ücretler, coğrafi konumları ne olursa olsun ve özel ulusal koşullar da dikkate alınarak, makul ve tüm kullanıcıların sunulan hizmetlere ulaşabileceği şekilde olmalıdır. Üye Devletler, görme özürlü kişilere ücretsiz posta hizmeti vermeyi sürdürebilir veya bu hizmeti yeniden ihdas edebilir, – Ücretler maliyet esasına göre ve evrensel hizmetin etkin bir şekilde sunumunu teşvik edici olmalıdır. Kamu yararı ile ilgili sebeplerden ötürü gerekli olduğu durumlarda, Üye Devletler, ülke genelinde ve/veya yurtdışı gönderiler için tek bir tarifenin uygulanmasına karar verebilirler, – Tek bir tarifenin uygulanması, evrensel hizmet sağlayıcısının(larının) kullanıcılar ile bireysel tarife anlaşmaları yapma hakkını ortadan kaldırmaz, – Tarifeler şeffaf ve ayırım gözetmeyecek şekilde olmalıdır.” (https://www.btk.gov.tr/uploads/pages/slug/posta-sektorunun-duzenlenmesi.pdf)
16) Avrupa Birliği üyesi ülkeler açısından evrensel posta hizmeti ile getirilen şartlar ve Birliğin
üst normları doğrultusunda Fransa, İngiltere, Almanya, İspanya, İtalya’da tarifeler, ilgili posta idaresi ve denetleyici ve düzenleyici üst kurumlar tarafından belirlenmektedir. Bunun dışında örneğin Hindistan’da Hindistan Hükümeti yeni düzenleme oranlarını parlamento onayına sunmaktadır. Mektup gönderilerinin fiyatı sosyal nedenlerden dolayı maliyet fiyatından daha düşük belirlenmektedir (https://www.btk.gov.tr/uploads/pages/slug/posta-sektorunun-duzenlenmesi.pdf). Bu veriler de göstermektedir ki, posta hizmetlerinde tarife belirlemede fiyat farklılıkları olması mümkündür. Çünkü verilen hizmetin maliyetine göre fiyatta da farklılaştırma yapılması işin doğası gereğidir. Bu anlamda şikâyete konu edilen kayıtsız postaların kaybolmaması için APS veya taahhütlü mektuplar gibi kayıt altına alınması, gerekirse bu konuda mevzuat düzenlemesi yapılması talebi, dünya uygulamaları, ülkemiz tarafından kabul edilen uluslararası anlaşmalar ve bu doğrultuda 2013 yılında yürürlüğe giren 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanununun amir hükümleri gereğince mümkün gözükmemektedir.
17) Diğer yandan, evrensel hizmet sunumunun ortaya çıkmasının temel amaçlarının en başında
vatandaşlara hizmet sunulması sürecinde temel hak ve hürriyetler ile kamu yararına sunulan hizmetlerin garanti altına alınması bulunmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 22’nci maddesi ile herkesin haberleşme hürriyetine sahip olduğu düzenlenmekte ve bu hakkın
Anayasada belirtilen istisnai durumlar haricinde engellenemeyeceğine ve haberleşmenin gizliliğine dokunulamayacağına yer verilmektedir. Anayasanın 26’ncı maddesinde ise “Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir” ifadesi posta hizmetlerinin önemli bir anayasal fonksiyonunu daha ortaya koymaktadır. Yine uluslararası metinlerde de posta hizmetine ilişkin önemli kararlar bulunmaktadır. Örneğin 1948 yılında kabul edilen “Birlemiş Milletler İnsan
Hakları Evrensel Bildirisi”nin 12’nci maddesinde; “Hiç kimsenin özel yaşamına, ailesine konut dokunulmazlığına ya da yazışma özgürlüğüne keyfi olarak karışılamaz; kimsenin onur ve ününe karşı kötü davranışlarda bulunulamaz. Herkesin bu karışma ve kötü davranışlara karşı yasalarla korunma hakkı vardır.” denilmekle kişilerin posta haberleşmesi hakkının güvence altına alınması amaçlanmıştır. Yine Bildirinin 19’uncu maddesinde; “Herkesin düşünme ve anlatma özgürlüğü vardır. Buna göre, hiç kimse düşüncelerinden dolayı rahatsız edilemez.
Ayrıca ülke sınırları söz konusu olmaksızın bilgi ve düşünceleri her türlü araçla aramak, sağlamak ve yaymak hakkına sahiptir” denilmekle bireylerin düşünce ve ifade özgürlüğüne vurgu yapılmakta ve bilgi ve düşüncelerin her türlü araç marifetiyle alınıp iletilmesi hakkını tesis edilmeye çalışılmıştır.
18) Şikâyete konu edilen kayıtsız gönderiler ile kayıtlı gönderiler arasındaki fiyat farkının dünya
uygulamaları ve mevzuat hükümleri açısından hukuka aykırılığı bulunmamakla birlikte
Anayasa ve uluslararası sözleşmelerin ilgili hükümleri gereğince haberleşme hakkının gereği gibi kullanılamaması, hizmetin sunulduğu süreçlerin sağlıklı işlememesi evrensel hizmet sunumu ilkelerine aykırılık oluşturabileceği, bu anlamda, maddi durumunu dikkate alarak kayıtsız posta gönderisini tercih eden bir vatandaş postanın gereği gibi yerine ulaşmadığını iddia ediyorsa, kayıtlı gönderilerin süreç takibinin yapıldığı, kayıtsız gönderilerin ise sadece ilk girişte kaydedildiği şeklinde bir izahatın, kayıtsız postayı evlerinde teslim almak isteyen vatandaşlardan ek bir ücret tahsil edilmesi noktasında kişiyi zorlayıcı bir etki doğuracağından evrensel posta hizmetlerinin amacı ve ilkeleri ile bağdaşmamaktadır.
19) 6475 sayılı Kanunun “Evrensel posta hizmeti ilkeleri” başlıklı 13 üncü maddesine göre
posta hizmetinin etkin, verimli, kaliteli, süratli bir şekilde ve karşılanabilir bir ücretle ülkenin her yerinde sunulması, posta gönderilerinin kaybı, çalınması veya hasarı hâlinde sorumluluk üstlenilmesi gerekmektedir. Yine Kanunun 7 nci maddesine göre, hizmet sağlayıcıları ile posta hizmetlerinde çalışanlar veya herhangi bir şekilde posta hizmetleri ile ilgili bilgiye sahip olanların, bu bilgileri ve posta hizmetleri ile ilgili ilişkileri açığa vurmaları, gönderileri açmaları, içlerinde ne olduğunu araştırmaları, üçüncü kişilere bilgi vermeleri veya herhangi birinin bunları yapmasına neden olmaları, gönderileri zapt veya yok etmeleri yasaklanmış ve hizmet sağlayıcıları, yürüttüğü hizmetlerle ilgili olarak gerekli güvenlik önlemlerini almakla yükümlü tutulmuştur. Çünkü şikâyetçinin talebine konu edilen kayıtsız gönderiler evrensel posta hizmetinin temel unsurunu oluşturmaktadır ve ilgili hizmet sağlayıcısı açısından evrensel posta hizmet yükümlüsü veya evrensel posta hizmet sağlayıcısının evrensel posta hizmetini belirlenen ulusal veya uluslararası standartlara uygun olarak yürütmemesinin sorumluluk doğuracağı aşikârdır. Bu gerekçeler ışığında şikâyetçinin kayıtsız gönderilerine ilişkin posta gönderilerinin kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki ve dağıtımı süreçlerinde başta gönderinin emniyeti ve teslim süresi olmak üzere hizmet kalitesinin arttırılmasında ve kullanıcı şikâyetlerinin cevaplanmasında şeffaf, hızlı ve kolay uygulanabilir bir şikâyet çözüm mekanizması oluşturulması ve işletilmesinde daha hassas davranması gerektiği tespit edilmiştir.
20) Şikâyetçinin iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri birlikte ele
alındığında; kayıtsız postaların kaybolmaması için APS veya taahhütlü mektuplar gibi kayıt altına alınması, gerekirse bu konuda mevzuat düzenlemesi yapılması talebine ilişkin, dünya uygulamaları, ülkemiz tarafından kabul edilen uluslararası anlaşmalar ve bu doğrultuda 2013 yılında yürürlüğe giren 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanununun amir hükümleri gereğince idarenin işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı; ancak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve
Birlemiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirisi ile güvence altına alınan haberleşmenin temel hak olması, 6475 sayılı Kanun gereğince evrensel posta hizmetlerinde etkin, verimli, kaliteli, süratli bir şekilde ve karşılanabilir bir ücretle ülkenin her yerinde sunulması, posta gönderilerinin kaybı, çalınması veya hasarı hâlinde sorumluluk üstlenilmesinin gerekmesi hususları dikkate alınarak kayıtsız posta gönderilerinin kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki ve dağıtımı süreçlerinde başta gönderinin emniyeti ve teslim süresi olmak üzere hizmet kalitesinin sağlanmasında ve kullanıcı şikâyetlerinin cevaplanmasında şeffaf, hızlı ve kolay uygulanabilir bir şikâyet çözüm mekanizması oluşturulması ve işletilmesinde daha hassas davranılması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine verilen cevapta idarenin cevaplarının hukuki olarak gerekçeli ve yeterli olduğu, bunun yanında PTT A.Ş. tarafından vatandaşların taleplerine yönelik olarak evrensel posta hizmeti ilkeleri de dikkate alınarak ‘kanunlara uygunluk’, ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uymakta daha hassas davranmaları önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Kayıtsız postaların kaybolmaması için APS veya taahhütlü mektuplar gibi kayıt altına alınması, gerekirse bu konuda mevzuat düzenlemesi yapılması talebinin REDDİNE, Kayıtsız postalara ilişkin gönderilerin kabulü, toplanması, işlenmesi, sevki ve dağıtımı süreçlerinde başta gönderinin emniyeti ve teslim süresi olmak üzere hizmet kalitesinin arttırılmasında ve kullanıcı şikâyetlerinin cevaplanmasında şeffaf, hızlı ve kolay uygulanabilir bir şikâyet çözüm mekanizması oluşturulması ve işletilmesinde daha hassas davranılması hususunda POSTA ve TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİ’NE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın, ŞİKÂYETÇİ ile POSTA ve TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİ’NE
TEBLİĞ EDİLMESİNE,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Posta ve Telgraf Teşkilatı
Anonim Şirketi tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi