|
ÖZET: Kazanılmış hak aylığı intibakı, 15 Ağustos 1997 ile 17 Nisan 2017 tarihleri arasında 19 yıl 8 ay 2 gün fiili hizmet süresi olan bir birey için değerlendirildiğinde, 657 sayılı Kanun’un 36. maddesi gereğince 10. derecenin 2. kademesinden başlatılmakta ve her üç yıl için bir derece, her tam yıl için bir kademe artışı sağlanmaktadır. Bu süreçte, 5289 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca 15 Ocak 2005 tarihinde bir derece artışı ve 2004 ile 2010 yıllarında sicil notlarına dayalı olarak iki kademe verilmesi ile kazanılmış hak aylığı intibakı 2. derecenin 2. kademesine ulaşmıştır. Emekli keseneğine esas aylık intibakında ise, kazanılmış hak aylığı intibakında değerlendirilen hizmet süreleri ile birlikte toplamda 28 yıl 6 ay 18 gün hizmet süresi göz önünde bulundurulmuştur.
Başvuran, emekli keseneğine esas intibakının 1. derece 4. kademe olarak belirlendiğini belirtmiş, ancak kazanılmış hak aylığının 2. derecede kaldığını ifade etmiştir. Bu durum, emekli aylığı ve ikramiyesinin hesaplanmasında 2. derece için öngörülen +1600 ek gösterge rakamının esas alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emeklilik talebinde bulunduğu tarihteki intibakının hatalı olduğunu kabul ederek, düzeltme yapılması gerektiğini belirtmiştir. Sonuç olarak, başvuranın emeklilik talebi ve intibak hesaplamaları incelendiğinde, hatalı intibak nedeniyle mağduriyet yaşandığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvurunun kabul edilerek emeklilik işlemlerinin yeniden gözden geçirilmesi ve hatalı intibak işlemlerinin düzeltilmesi önerilmektedir. |
2.11.Buna göre; kazanılmış hak aylığı intibakında değerIendirilecek; 15/ 08/ 1997 ile 17/ 04/ 2017 tarihleri arasında 19 yıl 8 ay 2 gün fiili hizmetinin adı geçenin 2 yıllık yüksekokul mezunu olması nedeniyle 657 sayılı Kanunun 36. maddesinin (A) bendi uyarınca 10 uncu derecenin 2 inci kademesinden başlatılarak başarılı geçen her üç yılına bir derece, artan her tam yılına bir kademe ve
5289 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca 15/ 01/ 2005 tarihinde bir derece ile 2004 ve 2010
yıllarında 657 sayılı Kanunun 64 üncü maddesine göre sicil notlarına dayalı olarak 2 kademe verilmek suretiyle değerIendirilmesi sonucu kazanılmış hak aylığı intibakı 2 İnci derecenin 2 inci kademesine ulaştığı, 2.12.Emekli keseneğine esas aylığı intibakında değerlendirilecek; kazanılmış hak aylığı intibakında değerlendirilen 19 yıl 8 ay 2 gün hizmeti ile birlikte 01/ 06/ 1982- 14/ 08/ 1997 tarihleri arasında fasılalı olarak 1 yıl 2 gün özel sektörde, 7 yıl 9 ay 16 gün resmi sektörde geçici işçi olarak toplam 8 yıl 9 ay 18 gün 4/ 1-(a) kapsamındaki hizmetinin, kazanılmış hak aylığının tespitine ilişkin yukarıdaki esaslar dahilinde değerlendirilmesi sonucu, isteğiyle emekliye sevk edildiği tarih itibariyle emekli keseneğine esas aylığı intibakının 1 inci derece 4 üncü kademeye ulaştığı, 2.13.Bu itibarla, açıklandığı üzere ilgilinin emekli keseneğine esas intibakı 1 inci derece 4 üncü kademe olsa da, kazanılmış hak aylığı 2 nci derecede ( 2 nci derecenin 2 nci kademesinde)
kaldığından, emekli aylığı ve ikramiyesinin 2 nci derece için öngörülen + 1600 ek gösterge rakamı esas alınmak suretiyle hesaplanması hususunda Kurumca yapılan işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 43 üncü maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi;
“Ek Gösterge : Bu Kanuna tabi kurumların kadrolarında bulunan personelin aylıkları; hizmet sınıfları, görev türleri ve aylık alman dereceler dikkate alınarak bu kanuna ekli I ve II sayılı cetvellerde gösterilen ek gösterge rakamlarının eklenmesi suretiyle hesaplanır . II sayılı cetvelde yer alan unvanlarda değişiklik yapmaya ve yeni unvanlar ilave etmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir .
Bu ek göstergeler, ilgililerin belirtilen sınıf ve görevlerde bulundukları sürece ödemelere esas alınıp, terfi bakımından kazanılmış hak sayılmaz…” 6. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un Geçici 9 uncu maddesi; “Kamu
İktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarda sözleşmeli statüde çalışmakla iken bu Kanunun 22 nci maddesi uyarınca 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi kurumlara nakledilerek Devlet memuru statüsüne geçirilenlerin sözleşmeli statüde (kapsam dışı personel dahil) geçen hizmet süreleri; aynı Kanunun ek geçici l, 2 ve 3 üncü maddelerine göre, 458 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname hükümleri de dikkate alınmak suretiyle, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri tavam aşmamak kaydıyla kadro şartı aranmaksızın kazanılmış hak aylık, derece ve kademelerinin
.
3 / 9tespitinde değerlendirilir . Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce özelleştirme kapsamına
alınmış bulunan kuruluşlardan kamu kurum ve kuruluşlarına atanmış bulunan memur ve sözleşmeli personel hakkında da bu madde ile bu Kanunun 22 nci maddesinde fark olarak ödenmesi öngörülen tazminata ilişkin hükümler uygulanır .”, 7. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır .” 8. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu’nun 8.1.Mülga Ek 18 inci maddesi; “Sosyal Sigortalar Kanununa tabi görevlerde bulunduktan sonra iştirakçi olanların emeklilik keseneklerine, Personel Kanunları gereğince kazanılmış hak olarak aldıkları derece ve kademe aylıkları üzerine sigorta primi ödemek sureliyle geçirdikleri sürelerin, her yılı bir kademe ilerlemesine ve tahsil durumlarına göre her 2, 3,4 veya 5 yılı bir derece yükseltilmesine esas olacak şekilde eklenerek bulunacak derece ve kademe aylığı esas alınır .
Bunların, Personel Kanunlarına göre kazanılmış hak olarak aldıkları kademelerin ilerletildiği veya derecelerin yükseltildiği sürece, emeklilik keseneğine esas kademeleri ilerletilir ve dereceleri yükseltilir .
Ancak, bunların emeklilik keseneğine esas aylık derecelerinin yükseltilmesi için tahsil durumları itibariyle Personel Kanunları hükümlerine göre, en son yükseltilecekleri ve bir derece en az geçirilmesi gereken yıl sayısı kadar kademeden emeklilik keseneği ödemiş olmaları şarttır .
Şu kadar ki, 18 inci yaşın ikmalinden önce veya iştirakçi oldukları tarihteki tahsil derecelerinden daha aşağı bir tahsil derecesinde sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri süreler dikkate alınmaz .
Sigorta primi ödemek suretiyle geçen sürelerin, Personel Kanunları hükümlerine göre memuriyette geçmiş sayılmak suretiyle, kazanılmış hak derece ve kademelerinin tesbitinde değerlendirilen kısımları, bu madde uyarınca, emeklilik keseneğine esas aylığın teshilinde ayrıca nazara alınmaz .”, 8.2.Mülga Ek 30 uncu maddesi; “İştirakçilerin, emeklilik keseneğine esas olan derece ve kademelerinin mevzuata uygunluğu Sandıkça incelenir, eksik gönderilen kesenek ve karşılık farkları kurumlarından tahsil, fazla gönderilen kesenek ve karşılıklar kurumlarına iade edilir . Sandıkça mevzuala uygun olarak tespit olunacak derece ve kademe üstündeki derece ve kademe aylığı üzerinden emeklilik keseneği kesilmiş olması, iştirakçilere emeklilik bakımından bir hak sağlamaz .”, 8.3.Mülga Ek 48 inci maddesinin birinci fıkrasının a) bendi; “Aylıklarını personel kanunlarına göre alan iştirakçilerin emeklilik keseneklerine; emekli keseneğine esas aylık derece ve kademelerinin gösterge rakamlarına almakta oldukları ek gösterge rakamları eklenmek suretiyle bulunacak rakamın her yıl Bütçe Kanununda tespit edilen katsayı ile çarpımı sonunda bulunacak tutar esas alınır .” hükmünü amirdir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
.
4 / 99. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü
gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, 1 inci derece 4 üncü kademe kazanılmış hak aylığı intibakı ve 2200 ek gösterge rakamı üzerinden maaş almaktayken memuriyette gelebileceği son derece ve kademeye gelmiş olması nedeniyle 20/ 03/ 2017 tarihinde emeklilik talebinde bulunduğunu, ancak emekli olduktan sonra intibakının yeniden incelendiğini ve değiştirildiğini, intibakının değişmesi nedeniyle ek göstergesinin + 1600’e düştüğünü, söz konusu değişikliğin hem emekli ikramiyesi tutarında hem de bağlanan emekli aylığı tutarında ciddi kayba neden olduğunu, düzeltilen intibakının hesaplanmasında Kurumunun hatası ve ihmali olduğunu, eğer intibakının düşük olduğu kendisine bildirilseydi emeklilik talebinden vazgeçip çalışmaya devam edebilecek olduğunu, ancak bu yönde bir bilgilendirmenin yapılmadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur .
11. Sosyal Güvenlik Kurumu özetle; başvuranın emeklilik talebinde bulunduğu tarih itibarıyla 1 inci derce 4 üncü kademe kazanılmış hak aylığı intibakı ve 2200 ek gösterge rakamı üzerinden maaş aldığını, ancak 5434 sayılı Kanunun mülga Ek 30 uncu maddesi (§ 8.2) gereğince yapılan inceleme neticesinde başvuranın kazanılmış hak aylığı intibakındaki hatanın fark edilerek intibakının 2 nci derece 2 nci kademe olarak düzeltildiğini ve başvurana 2 nci derecenin ek gösterge karşılığı olan
1600 rakamı üzerinden emekli aylığı bağlandığını, başvuranın emekli keseneğine esas aylık
intibakında ise herhangi bir hatanın bulunmadığını bildirmiştir .
12. Bu çerçevede uyuşmazlığın esasen, başvuranın kazanılmış hak aylığının derece, kademe ve ek göstergesinin belirlendiği intibak hesabında değil, kurumunca hatalı yapılmış işlem nedeniyle başvuranın, intibakının 1 inci derece ve 2200 ek gösterge olduğu kabulüyle emeklilik talebinde bulunması ve bu intibakın düzeltilmesine bağlı olarak emekli aylığı ile emekli ikramiyesinin düşük olması noktasında düğümlendiği görülmektedir .
13. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden, Sosyal Güvenlik Kurumu Antalya İl Müdürlüğü’nde görev yapmakta olan başvuranın 20/ 3/ 2017 tarihinde istekle emeklilik talebinde bulunduğu, SGK
Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı’nın 03/ 05/ 2017 tarihli ve 464470 sayılı işlemiyle başvurana 15/ 05/ 2017 tarihinden itibaren 1 nci derece
4 üncü kademe emekli keseneğine esas aylık intibakı, 2 nci derece 2 nci kademe kazanılmış hak
aylığı intibakı ve 1600 ek gösterge rakamı üzerinden aylık bağlandığı, bunla beraber, başvuranın emeklilik talebinde bulunduğu tarihteki kazanılmış hak aylığının kurumu (SGK İnsan
Kaynakları Daire Başkanlığı) tarafından 15/ 11/ 2010 tarihinden itibaren 1 inci derece ve 2200 ek gösterge rakamı, 15/ 10/ 2013 tarihinden görevinden ayrılışının yapıldığı 17/ 4/ 2017 tarihine kadar da 1 inci derece 4 üncü kademe 2200 ek gösterge üzerinden belirlendiği ve emekli aylığını bağlayacak birime de bu şekilde bildirildiği anlaşılmaktadır .
14. İntibak hesaplarına yönelik yapılan incelemede; 14.1. Başvuranın, 01/ 06/ 1982- 14/ 08/ 1997 tarihleri arasında fasılalı olarak 1 yıl 2 gün özel sektörde,
7 yıl 9 ay 16 gün resmi sektörde geçici işçi olarak toplam 8 yıl 9 ay 18 gün 4/ 1-(a) (SSK)
kapsamında, 15/ 08/ 1997- 15/ 05/ 2017 tarihleri arasında 19 yıl 9 ay 4/ 1-(c) (Emekli Sandığı)
kapsamında olmak üzere toplam 28 yıl 6 ay 18 gün emekli keseneğine esas hizmetinin bulunduğu, bu hizmeti ve 2 yıllık yüksekokul mezunu olması nedeniyle 657 sayılı Kanunun 36. maddesinin (A)
bendi uyarınca 10 uncu derecenin 2 inci kademesinden başlatılan emekli keseneğine esas aylığı intibakının; 5289 sayılı KHK ile eklenen 1 derece ile 2004 ve 2010 yıllarında sicil notlarına dayalı
5 / 9düzeltilmesi talebiyle idareye başvurduğu göz önüne alındığında başvuranın 1 inci derece intibakına
ve ek göstergesinin 2200 olduğuna bağlı olarak emeklilik talebinde bulunduğu, intibakındaki hata nedeniyle emeklilik talebinin gerçek iradesini yansıtmadığı, bir anlamda iradesinin fesada uğradığı değerlendirildiğinden; idarenin hatalı intibak hesabına dayanarak emeklilik talebinde bulunduğu anlaşılan başvurana yönelik tesis edilen işlemlerin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Antalya İdare
Mahkemesine yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvurunun KABULÜNE, Başvuranın emekliye sevk işleminin iptal edilerek yeniden göreve başlatılması yönünde yeni bir işlemin ivedilikle tesis edilmesi, Kurumların hatalı intibak işlemlerinin, emeklilik işlemi sonuçlanmadan tespitine ve düzeltilmesine imkân tanıyacak bir sistemin geliştirilmesi hususlarında SOSYAL GÜVENLİK
KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA ,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Sosyal Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA TEBLİĞİNE;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.
8 / 9.