|
ÖZET: Başvuran, uzman çavuş olarak emekli olduktan sonra kazanılmış hak aylığı intibakına ve ek gösterge belirlenmesine itirazda bulunmuştur. Başvurusunda, 2016 yılında 1’inci dereceye yükseldiğini ve bu dönemde kendisine 3000 ek gösterge yerine 2500 ek gösterge uygulandığını belirtmiştir. Ayrıca, 2023 yılında yürürlüğe giren 3600 ek gösterge düzenlemesinden yararlanamadığını ifade ederek, kendisine 3600 ek gösterge uygulanmasını talep etmiştir.
Milli Savunma Bakanlığı, başvuranın kazanılmış hak aylığına esas derecesinin 2’nci derecenin 3’üncü kademesi olduğunu, bu nedenle 3000 ek göstergeye tabi olduğunu belirtmiştir. Başvuranın, 3’üncü kademede en az bir yılını tamamlamadan emekliye ayrılması nedeniyle kademe ilerleme şartlarını taşımadığı ifade edilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu da benzer şekilde, başvuranın emekli keseneğine esas aylık derecesinin 3’üncü derecenin 7’nci kademesi olduğunu, kazanılmış hak aylığı derecesinin ise 2’nci derecenin 3’üncü kademesinde kaldığını açıklamıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiş ve kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesinin 2’nci derecenin 3’üncü kademesinde olduğu, dolayısıyla 3600 ek gösterge uygulanamayacağı belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarının hukuka uygun olmadığını değerlendirerek, ret kararını onaylamıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6915-S.24.10817
BAŞVURU NO : 2024/1357
KARAR TARİHİ : 03.07.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
Uzman çavuş emeklisi olan başvuranın kazanılmış hak aylığı intibakı
BAŞVURUNUN KONUSU :
ile buna bağlı olarak ek gösterge rakamının belirlenmesi işlemlerine itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Türk Silahlı Kuvvetlerinden sicil numarası ile uzman çavuş olarak emekli olduğunu, 2016 yılında çıkan yasa ile görevinde başarılı olanların 1’inci dereceye yükseltileceğinin düzenlendiğini, 2023 yılında ise 3600 ek gösterge düzenlemesinden uzman erbaşların da faydalanacağının yasalaştığını, kendisinin başarı durumundan dolayı 2016 yılında 1’inci dereceye yükseldiğini, o dönemde 1’inci derece karşılığı olarak tarafına 3000 ek gösterge uygulanması gerekirken 2500 ek gösterge rakamının uygulandığını, 2023 yılında getirilmiş olan 3600 ek gösterge düzenlemesinden de kazanılmış hak aylığının 2’inci derece olduğundan bahsedilerek yararlandırılmadığını, kendisinden daha az hizmet yılı olup lise mezunu bir başka kişinin 1’inci dereceye yükseltilerek 3600 ek göstergeden yararlandırıldığını ve bunun gibi sayısız örnek bulunduğunu belirterek 1’inci dereceye hak kazanmış olduğundan tarafına 3600 ek gösterge rakamının uygulanmasını talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 22/02/2024 tarih ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben Milli Savunma Bakanlığı (MSB) Personel Genel Müdürlüğü tarafından 21/03/2024
tarih ve sayılı yazıda ilgili mevzuatına da yer verilmek suretiyle özetle:
2.1. Başvuran hakkında Kara Kuvvetleri Komutanlığınca yapılan inceleme neticesinde; bahse konu personelin 12/04/1993 tarihinde uzman erbaş olarak göreve başladığı, 6519 sayılı Kanun gereğince 1 yıl 3 aylık askerlik hizmetinin intibaktan sayılması sonucunda göreve başlama tarihinden itibaren her yıla 1 kademe, her üç yıla 1 derece uygulanarak 12/01/2015 tarihinde kazanılmış hak aylığına esas derece/kademesinin 3’üncü derecenin 6’ncı kademesine yükseldiği, başvuranın 31/12/2015 tarihinde yaş haddi nedeniyle emekliye sevk edildiği, 2.2. 10/02/2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 6663 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle 3269 sayılı
Uzman Erbaş Kanunu’na “Yükseköğrenim mezunu olmayan uzman erbaşlar, ikinci derecenin altıncı kademesine kadar ilerleyebilirler. Lise ve dengi okul öğrenim düzeyine sahip olanlardan ikinci derece için öngörülen üçüncü veya daha sonraki kademeleri kazanılmış hak aylığı olarak almış olup; üçüncü kademede en az bir yılını tamamlayan, sicil belgelerinin son altı yıllık sicil notu ortalaması sicil tam notunun yüzde doksanı ve daha yukarısı olan ve kademe ilerlemesi yapma şartlarını taşıyanlar, ekli (1) sayılı Cetvelin birinci derecesine yükseltilirler.” hükmünün getirildiği, 2.3. Bu kapsamda başvuranın 3269 sayılı Kanun gereğince kazanılmış hak aylığına esas derece/kademesinin 2’nci derecenin 3’üncü kademesi olduğu ve +3.000 ek göstergeye karşılık geldiği, 2’nci derece için öngörülen 3’üncü veya daha sonraki kademeleri kazanılmış hak aylığı olarak almış olduğu ve 3’üncü kademede en az bir yılı tamamlayamadan emekliye ayrıldığından sicil notu ortalamasından dolayı kademe ilerleme şartlarını taşımadığının değerlendirildiği, ifade edilmiştir.
3. Kurumumuzun 20/02/2024 tarih ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına Sosyal Güvenlik Kurumunca (SGK) süresi içerisinde cevap verilmediğinden Kurumumuzca 21/05/2024 tarihinde yeniden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup söz konusu yazıya cevaben SGK
Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından 07/06/2024 tarih ve
sayılı yazı ve eklerinde ilgili mevzuatına da yer verilmek suretiyle özetle:
3.1. Bilindiği üzere 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun “Derece yükselmesi, kademe ilerlemesi ve uzman onbaşılıktan uzman çavuşluğa terfi” başlıklı 9’uncu maddesinde; uzman erbaşların kademe ve derece yükselmesinin yapılabilmesi için gereken şartların düzenlendiği, buna göre bahsi geçen şartları sağlayan uzman erbaşlara her yıl kademe ilerlemesi ve her üç yılda bir derece ilerlemesi verildiği, bunun yanında göreve uzman onbaşı olarak başlayanların en az bir yıl süre ile hizmet etmesinin ardından görevde başarılı olmaları durumunda uzman çavuşluğa terfi ettirildiği, 3.2. Yine aynı Kanun’un “Özlük hakları” başlıklı 16’ncı maddesi; uzman erbaşlara dereceleri itibarıyla astsubaylar için belirlenmiş olan ek göstergelerin 5/6’sının uygulanacağı, ancak bunlara uygulanacak ek gösterge rakamının +3.000’i geçemeyeceği hükmünü amirken, 05/07/2022 tarih ve 31887 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak 15/01/2023 tarihinde yürürlüğe giren 7417 sayılı Kanun’un 11’inci maddesiyle, uzman erbaşlara dereceleri itibarıyla EK-2 sayılı “Ek Gösterge Cetveli” ile belirlenen ek gösterge rakamının uygulanacağı hükmünün getirildiği, 3.3. Bu kapsamda uzman çavuşların 10’uncu derecenin 1’inci kademesinden, uzman onbaşıların ise 11’inci derecenin 1’inci kademesinden göreve başlamakta ve terfi alarak uzman çavuş rütbesine yükselen uzman onbaşıların bir üst dereceye yükseltildiği, yukarıda belirtilen yeni düzenlemeyle uzman erbaşların ek göstergesi belirlenirken astsubaylar için belirlenen ek göstergenin 5/6’sının kullanılması ve +3.000 ek göstergenin üst sınır olması hükmünün kaldırılarak uzman erbaşlar için aynı Kanun’a eklenen EK-2 sayılı
“Ek Gösterge Cetveli”ndeki rakamların kullanılmaya başlandığı, 3.4. Yine aynı Kanun’a 10/02/2016 tarih ve 29620 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 15/03/2016 tarihinde yürürlüğe giren 6663 sayılı Kanun’un 17’nci maddesiyle eklenen ek 4’üncü maddede; “Yükseköğrenim mezunu olmayan uzman erbaşlar, ikinci derecenin altıncı kademesine kadar ilerleyebilirler. Lise ve dengi okul öğrenim düzeyine sahip olanlardan ikinci derece için öngörülen üçüncü veya daha sonraki kademeleri kazanılmış hak aylığı olarak almış olup; üçüncü kademede en az bir yılını tamamlayan, sicil belgelerinin son altı yıllık sicil notu ortalaması sicil tam notunun yüzde doksanı ve daha yukarısı olan ve kademe ilerlemesi yapma şartlarını taşıyanlar, ekli (1) sayılı Cetvelin birinci derecesine yükseltilirler.” hükmünün amir olduğu, 3.5. Buna göre herhangi bir yükseköğrenim kurumundan mezun olmayan uzman erbaşların en fazla 2’nci derecenin 6’ncı kademesine kadar ilerleyebileceği, ancak bunun istisnası olarak lise ve dengi öğrenim düzeyine sahip olanlardan 2’nci derece için öngörülen 3’üncü veya daha sonraki kademeleri kazanılmış hak aylığı olarak almış olup 3’üncü kademede en az bir yılını tamamlamanın yanında sicil belgelerinin son altı yıllık sicil notu ortalaması sicil tam notunun yüzde doksanı ve daha yukarısı olan ve kademe ilerleme yapılması şartlarını taşıyanların ise 1’inci dereceye yükselebileceği, 3.6. Diğer taraftan emekli aylığı hesabında esas alınan bir diğer unsur olarak ek gösterge rakamlarının kazanılmış hak aylığı dereceleri esas alınmak suretiyle tespit edildiği, ilgililerin kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesinin uzman erbaşlıkta ya da ilgili mevzuatı gereğince bu kapsamda geçmiş gibi değerlendirilen hizmet süreleri ile öğrenim durumu veya kariyeri dikkate alınarak uygulanan derece veya kademe ilerlemeleri sonucunda ulaşılan derece ve kademeyi ifade etmekte olup ek göstergelerin kazanılmış hak aylığı intibakı esas alınarak belirlendiği, 3.7. Öte yandan emekli keseneğine esas aylık derecesinin ise kazanılmış hak aylığı intibakında değerlendirilen süreler ile birlikte ilgililerin devreden SSK veya Bağ-Kur hizmetlerinin birleştirilmek suretiyle 5434 sayılı Kanun’un mülga ek 18’inci maddesi esas alınarak intibakta değerlendirilmesi sonucu ulaşılan derece ve kademeyi ifade ettiği, 3.8. 5434 sayılı Kanun’un mülga ek 18’inci maddesi ile Sosyal Sigortalar Kanunu’na tabi görevlerde bulunduktan sonra iştirakçi olanların (memuriyete geçenlerin) emeklilik keseneklerine Personel Kanunları gereğince kazanılmış hak olarak aldıkları derece ve kademe aylıkları üzerine söz konusu sigorta primi
ödemek suretiyle geçirdikleri sürelerin ilavesi yoluyla bulunacak derece ve kademelerin esas tutulacağının belirlendiği, 3.9. Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar ile birlikte başvuranın emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; Kara Kuvvetleri Komutanlığı emrinde uzman çavuş olarak görev yapmakta iken 31/12/2015 tarihinde istekle emekliye ayrılan ilgilinin 15/04/1993-15/01/2016 tarihleri arasında 4/1-(c) kapsamında geçen 22 yıl
9 ay fiili hizmet süresi, bu süreye karşılık gelen 5 yıl 8 ay 8 gün fiili hizmet süresi zammı, 27/11/1991-
01/03/1993 tarihleri arasında askerlikte geçen ve sonradan 4/1-(c) kapsamında borçlandığı 1 yıl 3 ay 4 gün hizmet süresi, 06/08/1990-30/06/1991 tarihleri arasında 4/1-(a) kapsamında geçen 10 ay 16 gün sigortalı hizmeti ve 28/07/2004-06/08/2007 tarihleri arasında KKTC’de geçen hizmetlerinden dolayı almış olduğu
3 yıl itibari hizmet süresi olmak üzere toplamda 33 yıl 6 ay 28 gün hizmet süresi esas alınarak emekli
keseneğine esas aylık derecesi 3’üncü derece 7’nci kademe intibakı (kazanılmış hak aylığı intibakı 3’üncü derece 6’ncı kademe olmak üzere) ve 3’üncü derece için öngörülen +1.467 ek gösterge rakamı esas alınarak 15/01/2016 tarihinden itibaren tarafına emekli aylığı bağlandığı ve emekli ikramiyesine esas (29) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 3.10. Bilahare 15/03/2016 tarihinde yürürlüğe giren 6663 sayılı Kanun’un 17’nci maddesi ile 3269 sayılı
Kanun’a eklenen ek 4’üncü maddeye göre intibakının yapılarak emekli keseneğine esas aylık derecesi 2’nci derece 4’üncü kademe (kazanılmış hak aylığı intibakı 2’nci derece 3’üncü kademe olmak üzere)
ve 2’nci derece için öngörülen +2.500 ek göstergeye ilerletildiği, 06/04/2016 tarihli yazı ile tarafına konu hakkında bilgi verildiği, 3.11. Bu defa başvuranın 04/08/2016 tarihli dilekçe ile 1’inci derece intibakının yapılmasını talep etmesi üzerine 18/08/2016 tarihli Kurumlarının yazısı ile Kara Kuvvetleri Komutanlığından konunun tetkik edilerek Kurumlarına bilgi verilmesinin talep edildiği, cevaben alınan 05/09/2016 tarihli yazıyla ilgilinin son altı yıllık sicil notu ortalamasının sicil tam notunun yüzde doksanından fazla olduğunun tespit edildiği, bu nedenle emekli keseneğine esas aylık derecesinin 1’inci derecenin 1’inci kademesine yürütülmesinin uygun olacağının bildirildiği, buna istinaden 15/03/2016 tarihinden geçerli olmak üzere ilgilinin emekli keseneğine esas aylık derecesinin 1’inci derece 1’inci kademe intibakının yapıldığı, ancak 4/1-(a) kapsamında geçen hizmetleri kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesini etkilemediğinden kazanılmış hak aylığı intibakının 2’nci derecenin 3’üncü kademesinde kalmasından dolayı tarafına +3.000 ek gösterge yerine +2.500 ek gösterge uygulanmaya devam edildiği, 3.12. Daha sonrasında 15/01/2023 tarihinde yürürlüğe giren 7417 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik gereğince uzman erbaşların ek göstergelerinde artışa gidildiğinden başvuranın 2’nci derece 3’üncü kademe kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesine uygun olarak +3.000 ek göstergeye yükseltildiği, 3.13. Bu kapsamda uzman onbaşı olarak öncelikle 11’inci derecenin 1’inci kademesinden göreve başlayan ve uzman çavuş olması nedeniyle 10’uncu derecenin 1’inci kademesi esas alınarak intibakı tespit edilen başvuranın emekliye sevk edildiği 31/12/2015 tarihi itibarıyla; 12/04/1993-31/12/2015 tarihleri arasında
4/1-(c) kapsamında geçen 22 yıl 8 ay 19 gün fiili hizmet süresi, 27/11/1991-01/03/1993 tarihleri arasında askerlikte geçen 1 yıl 3 ay 4 gün süresi olmak üzere toplam 23 yıl 11 ay 23 gün süresinin her yılına 1 kademe ilerlemesi ve her üç yılına 1 derece ile 15/01/2005 tarihinde 5289 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu
Görevlilerine Bir Derece Verilmesi Hakkında Kanun kapsamında verilen bir derece ile kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesinin 3’üncü derecenin 6’ncı kademesi, 06/08/1990-30/06/1991 tarihleri arasında 4/1-(a) kapsamında geçen 10 ay 16 gün sigortalı hizmetinin ise 5434 sayılı Kanun’un mülga ek 18’inci maddesi uyarınca emekli keseneğine esas aylığı intibakının tespitinde değerlendirilmesi sonucu emekli keseneğine esas aylık intibakının ise 3’üncü derecenin 7’nci kademesi olduğu, 3.14. Öte yandan yukarı açıklandığı üzere 6663 sayılı Kanun’a göre yapılan değişikliğin başvurana uygulanması ile kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesinin 2’nci derecenin 3’üncü kademesine, emekli keseneğine esas aylık derecesinin ise 1’inci derecenin 1’inci kademesine ulaştığı, 3.15. Buna göre her ne kadar tüm mevzuat değişiklikleri, başvuranın askerlikte geçen süresi ve 4/1-(a)
kapsamında geçen hizmetleri dâhil edildiğinde emekli keseneğine esas aylık derecesi 1’inci derece 1’inci kademeye ulaşmış olsa da ek gösterge uygulanırken kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesi dikkate alındığından ve ilgilinin 4/1-(a) kapsamında geçen hizmetleri bu kapsamda yer almadığından kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesi 2’nci derece 3’üncü kademe olarak kaldığı ve tarafına
+3.600 ek gösterge uygulanmasına imkân bulunmadığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4’üncü maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.(..)
Belge
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.(..)”, 7. 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun; 7.1. Mülga 41’inci maddesinde; “a) Emekli, adi malullük ve vazife malullüğü aylıklarının hesaplanmasında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 43 üncü maddesinde yer alan gösterge tablosu ve personel kanunlarındaki ek göstergeler esas alınır.
b) Emekli, adi malullük ve vazife malullüğü aylıkları, (a) fıkrasına göre tespit edilen rakamların her yıl
Bütçe Kanununda tespit edilen katsayı ile çarpılması sonunda bulunacak tutarın fiili ve itibari hizmet toplamı 25 yıl olanlara % 75’i, 25 yıldan az olanlara her tam yıl için % 1 eksiği, fazla olanlara da her tam yıl için % 1 fazlası üzerinden bağlanır.
Fiili ve itibari hizmet toplamındaki ay kesirleri tam ay sayılır. Yıl kesirlerinin her ayı için emekli aylığı bağlanmasına esas aylık tutarının % 1’inin 12’de biri emekli aylığına ayrıca eklenir.(..)”, 7.2. Mülga ek 18’inci maddesinde; “Sosyal Sigortalar Kanununa tabi görevlerde bulunduktan sonra iştirakçi olanların, emeklilik keseneklerine, personel kanunları gereğince kazanılmış hak olarak aldıkları derece ve kademe aylıkları üzerine, sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri sürelerin, her yılı bir kademe ilerlemesine ve tahsil durumlarına göre her 2, 3, 4 veya 5 yılı bir derece yükselmesine esas olacak şekilde eklenerek bulunacak derece ve kademe aylığı esas alınır.
Bunların, personel kanunlarına göre kazanılmış hak olarak aldıkları kademelerin ilerletildiği veya derecelerin yükseltildiği sürece, emeklilik keseneğine esas kademeleri ilerletilir ve dereceleri yükseltilir.
Ancak, bunların emeklilik keseneğine esas aylık derecelerinin yükseltilebilmesi için, tahsil durumları itibariyle personel kanunları hükümlerine göre, en son yükselebilecekleri dereceleri geçmemeleri ve bir derecede en az geçirilmiş gereken yıl sayısı kadar kademeden emeklilik keseneği ödemiş olmaları şarttır.
Şu kadar ki, 18 inci yaşın ikmalinden önce veya iştirakçi oldukları tarihteki tahsil derecelerinden daha aşağı bir tahsil derecesinde sigorta primi ödemek suretiyle geçirdikleri süreler dikkate alınmaz.
Sigorta primi ödemek suretiyle geçen sürelerin, personel kanunları hükümlerine göre, memuriyette geçmiş sayılmak suretiyle, kazanılmış hak derece ve kademelerinin tesbitinde değerlendirilen kısımları, bu madde uyarınca, emeklilik keseneğine esas aylığın tesbitinde ayrıca nazara alınmaz.”, 8. 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun; 8.1. “Derece yükselmesi, kademe ilerlemesi ve uzman onbaşılıktan uzman çavuşluğa terfi” başlıklı 9’uncu maddesinde; “Uzman erbaşların; a) Kademe ilerlemesi yapabilmesi için;
1) Bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması,
2) O yıl içinde olumlu sicil almış olması,
3) Bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması,
b) Derece yükselmesi yapabilmesi için;
1) Derecesi içinde en az üç yıl ve bu derecenin üçüncü kademesinde bir yıl çalışmış olması,
2) Bulunduğu derecenin her kademesinde olumlu sicil alması,
3) Yükselebileceği bir üst derecenin bulunması,
Şarttır.
En az bir yıl hizmet ettikten sonra görevde başarılı olan uzman onbaşılar, yürürlüğe konulacak yönetmelikte belirtilecek esaslara göre uzman çavuşluğa terfi ettirilirler.
Muvazzaf askerlik görevini yaptıktan sonra uzman erbaşlığa alınanların muvazzaf askerlikte geçen süreleri aylığa esas kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle derece yükselmesinde de değerlendirilir. Yapılan intibaktan dolayı aylık veya diğer özlük haklarına ilişkin olarak herhangi bir fark ödemesi yapılmaz.”, 8.2. 05/07/2022 tarih ve 31887 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 15/01/2023 tarihinde yürürlüğe giren 7417 sayılı Kanun’un 11’inci maddesiyle değiştirilen “Özlük hakları” başlıklı 16’ncı maddesinde; “Uzman erbaşlara, göreve başlamış olmak kaydıyla sözleşmenin onaylandığı tarihten geçerli olarak Kanuna ekli Ek-1 sayılı aylık gösterge tablosu üzerinden aylık verilir. Ayrıca, uzman erbaşlara dereceleri itibarıyla ekli Ek-2 sayılı ek gösterge cetveli ile belirlenen ek gösterge rakamları uygulanır. Uzman çavuşlar 10 uncu derecenin birinci kademesinden; uzman onbaşılar ise, 11 inci derecenin birinci kademesinden giriş yaparlar. Uzman onbaşılıktan uzman çavuşluğa terfi edenlerin intibakları, bulundukları derece ve kademenin bir üst derecesinin aynı kademesine yapılır.”, 8.3. 10/02/2016 tarih ve 29620 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 15/03/2016 tarihinde yürürlüğe giren 6663 sayılı Kanun ile eklenen ek 4’üncü maddesinde; “Uzman erbaşlardan görevde bulundukları süre içerisinde iki yıl süreli yükseköğrenimi tamamlayanlara bir kademe, üç yıl süreli yükseköğrenimi tamamlayanlara iki kademe, dört veya daha uzun süreli yükseköğrenimi tamamlayanlara ise bir derece verilir. İki veya üç yıl süreli yükseköğrenimini tamamlayarak intibakları yapılmış olanların, görevde bulundukları süre içerisinde dört veya daha uzun süreli yükseköğrenimi tamamlamaları hâlinde intibak işlemleri bir defaya mahsus olmak üzere tekrar yapılır. Yükseköğrenimden dolayı bir defadan fazla yapılan intibak işlemlerinin toplamı bir dereceden fazla olamaz.
İki yıl veya daha uzun süreli yükseköğrenimi tamamladıktan sonra uzman erbaşlığa girenler hakkında da birinci fıkra hükümleri uygulanır.
Bu intibaklar, personelin mezuniyetine dair resmî belgeyi ibraz edip müracaatını yaptığı tarihten geçerli olarak yapılır. Ancak, bunlara geçmişe yönelik maaş ve maaş farkı ödenmez.
İntibak yoluyla yapılacak derece ve kademe ilerlemelerinin nasıl yapılacağı ve onay makamları Uzman
Erbaş Yönetmeliğinde gösterilir.
Yükseköğrenim mezunu olmayan uzman erbaşlar, ikinci derecenin altıncı kademesine kadar ilerleyebilirler. Lise ve dengi okul öğrenim düzeyine sahip olanlardan ikinci derece için öngörülen üçüncü veya daha sonraki kademeleri kazanılmış hak aylığı olarak almış olup; üçüncü kademede en az bir yılını tamamlayan, sicil belgelerinin son altı yıllık sicil notu ortalaması sicil tam notunun yüzde doksanı ve daha yukarısı olan ve kademe ilerlemesi yapma şartlarını taşıyanlar, ekli (1) sayılı Cetvelin birinci derecesine yükseltilirler.
Uzman erbaş olarak görev yapmış olanlardan, bu görevleri üzerinden emekli, adi malullük, vazife malullüğü aylığı bağlanmış olanların veya uzman erbaşlık görevi esas alınarak dul ve yetim aylığı bağlanmış olanların aylıkları, uzman erbaşlık görevinin sona erdiği tarihteki en son öğrenim durumları ve bu madde esas alınarak ekli (1) sayılı Cetvele göre yeniden belirlenir. Aylıkların bu şekilde yeniden belirlenmesinden dolayı geçmişe yönelik aylık ve ikramiye farkı ödenmez.”, 8.4. 15/01/2023 tarihinde yürürlüğe giren 7417 sayılı Kanun’un 11’inci maddesiyle getirilen EK-2 sayılı “Ek Gösterge Cetveli”nde; ÜNVANI Derece Ek Göstergeler
Uzman erbaş 1 3600
2 3000
3 2200
4 2100
5 1800
6 1700
7 1500
8 1400
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, Ret Kararı verilmesine ilişkin hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran özetle; Türk Silahlı Kuvvetlerinden uzman çavuş olarak emekli olduğunu, 2016 yılında çıkan yasa ile emekliliğe esas aylık derecesinin 1’inci dereceye yükseltildiğini, bununla beraber kendisine o dönemki 1’inci dereceye karşılık gelen +3.000 ek gösterge rakamının değil +2.500 ek göstergenin uygulandığını, 2023 yılında getirilen +3.600 ek göstergeden de yararlandırılmadığını belirterek 1’inci dereceye hak kazanmış olduğundan tarafına +3.600 ek gösterge rakamının uygulanmasını talep etmektedir.
11. Milli Savunma Bakanlığı tarafından özetle; başvuranın 3269 sayılı Kanun uyarınca kazanılmış hak aylığına esas derecesi 2’inci derecenin 3’üncü kademesi olup +3.000 ek gösterge rakamına karşılık geldiği, başvuran 3’üncü veya daha sonraki kademeleri kazanılmış hak aylığı olarak almakla beraber 3’üncü kademede en az bir yılı tamamlamadan emekliye ayrıldığından kademe ilerleme şartlarını taşımadığı beyan edilmiştir.
12. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; başvuranın çalışma hayatı boyunca 4/1-(a) ve 4/1-(c)
kapsamında geçen hizmet sürelerinin bulunduğu, başvuran 31/12/2015 tarihinde emekliye ayrıldığında emekli keseneğine esas aylık derecesi hesaplanırken her iki sigortalılık statüsündeki hizmetlerinin de hesaba katılmasından dolayı emekli keseneğine esas aylık derecesinin 3’üncü derecenin 7’inci kademesi üzerinden, kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesinin ise 4/1-(a) statüsündeki hizmetler dikkate alınmadığı için 3’üncü derecenin 6’ncı kademesi üzerinden belirlendiği, daha sonrasında 6663 sayılı
Kanun’a göre yapılan değişiklikle başvuranın emekli keseneğine esas aylık derecesinin 1’inci derecenin 1’inci kademesine, kazanılmış hak aylığına esas derecesinin ise 2’nci derecenin 3’üncü kademesine ulaştığı, emekli aylıklarının hesabında bir unsur olan ek gösterge rakamlarının belirlenmesinde kazanılmış hak aylığı derecesinin dikkate alındığı, dolayısıyla 2016 yılında başvurana 2’nci dereceye karşılık gelen +2.500 ek gösterge rakamının uygulandığı, 2023 yılında getirilen ek gösterge artışı düzenlemesine göre ise başvuranın
+3.000 ek gösterge rakamına tabi olduğu, her ne kadar başvuranın emekli keseneğine esas aylık derecesi 1’inci derece olsa da kazanılmış hak aylığı derecesi 2’nci derecede kaldığından kendisine +3.600 ek gösterge rakamının uygulanmasına imkân bulunmadığı ifade edilmiştir.
13. Bu çerçevede başvuru konusu somut uyuşmazlığın; başvuranın kazanılmış hak aylığı intibak işlemlerinin doğru yapılıp yapılmadığına bağlı olarak başvurana uygulanan ek gösterge rakamının hukuka uygun bir şekilde belirlenip belirlenmediği hususunda ortaya çıktığı görülmektedir.
14. Öncelikle emekliğe keseneğine esas aylık intibakı, kazanılmış hak aylığı intibakı ve ek göstergenin
belirlenmesi konusuna değinmek gerekirse:
14.1. 5434 sayılı Kanun’un mülga 41’inci maddesinde emekli aylıklarının hesaplanmasında 657 sayılı
Kanun’un 43’üncü maddesinde yer alan gösterge tablosu veya personel kanunlarındaki ek göstergelerin esas alınacağı, mülga ek 18’inci maddesinde sosyal sigortalar kurumu kapsamında geçen çalışma sürelerinin ilgililerin eğitim durumu, derece ve kademelerdeki bekleme süreleri de esas alınarak usulüne göre emekli keseneğine esas aylık hesabında değerlendirileceği düzenlenmiştir.
14.2. Buna göre emekli aylığının hesaplanmasında dikkate alınan unsurlardan “ek gösterge” kavramı, ilgililerin 657 sayılı Kanun’a ya da personel kanunları hükümleri esas alınarak belirlenen kazanılmış hak
aylık derecesine bağlı olarak tespit edilmekteyken; bu unsurlardan “derece ve kademe” 657 sayılı
Kanun’a ya da personel kanunlarına tabi çalışmaların yanında bu kanunlara tabi olmaksızın geçen çalışmaların da dikkate alınması suretiyle belirlenen emekli keseneğine esas aylığa bağlı olarak tespit edilmektedir (Kamu Denetçiliği Kurumu, B. No: 2021/5714, 19/08/2021, Ret Kararı, § 11). Diğer bir deyişle emekli keseneğine esas aylık intibakı hesabında ilgililerin sigortalı geçen tüm hizmetleri birlikte değerlendirilmekte olduğundan, çoğu zaman kazanılmış hak aylığı intibakı ile emekli keseneğine esas aylık intibakı aynı şekilde ilerlemeyerek farklı derece/kademelerde ilerleyebilmektedir.
15. 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 9’uncu maddesinde yer alan derece ilerlemesi ve kademe yükselmesi hükümlerine bakıldığında; uzman erbaşlara bulunduğu derecenin her kademesinde olumlu sicil alması, yükselebileceği bir üst derecenin bulunması ve derecesi içinde en az üç yıl ve bu derecenin üçüncü kademesinde bir yıl çalışmış olması şartıyla derece yükselmesi yapılabileceği, benzer olarak o yıl içinde olumlu sicil alması, bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademe bulunması ve bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması şartıyla da kademe ilerlemesi yapılabileceği düzenlenmiştir. Buna göre söz konusu şartları sağlayan uzman erbaşlara her yıl kademe ilerlemesi ve her üç yılda bir derece ilerlemesi verilmektedir. Ayrıca uzman onbaşı olarak göreve başlayanlardan en az bir yıl süre ile hizmet ettikten sonra görevinde başarılı olanlar uzman çavuşluğa terfi ettirilmektedir. Diğer yandan ise muvazzaf askerlik görevini yaptıktan sonra uzman erbaş olanların muvazzaf askerlikte geçen süreleri aylığa esas kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle derece yükselmesinde de değerlendirilecektir.
16. Bununla beraber 15/03/2016 tarihinde yürürlüğe giren 6663 sayılı Kanun’un 17’nci maddesiyle 3269 sayılı Kanun’a eklenen ek 4’üncü madde uyarınca; yükseköğrenim mezunu olmayan uzman erbaşların 2’nci derecenin 6’ncı kademesine kadar ilerleyebilecekleri, lise ve dengi okul öğrenim düzeyine sahip olanlardan 2’nci derece için öngörülen 3’üncü veya daha sonraki kademeleri kazanılmış hak aylığı olarak almış olup 3’üncü kademede en az bir yılını tamamlayan, sicil belgelerinin son altı yıllık sicil notu ortalaması sicil tam notunun yüzde doksanı ve daha yukarısı olan ve kademe ilerlemesi yapma şartlarını taşıyanların 1’inci dereceye yükseltilecekleri hüküm altına alınmıştır. Bu sayede bahse konu düzenleme öncesinde 3’üncü dereceye kadar yükselebilen ve yükseköğrenim mezunu olmayan uzman erbaşlar bu sayede 2’nci dereceye kadar yükselebilme ve hatta şartları sağlıyorlarsa 1’inci dereceye gelebilme imkânı elde etmişlerdir.
17. Öte taraftan 3269 sayılı Kanun’un 16’ncı maddesinde bulunan özlük haklarına ilişkin düzenlemede 15/01/2023 tarihinde yürürlüğe giren 7417 sayılı Kanun’un 11’inci maddesiyle yapılan değişikliğe göre; uzman erbaşlara dereceleri itibarıyla EK-2 sayılı “Ek Gösterge Cetveli” ile belirlenen ek gösterge rakamlarının uygulanacağı, uzman çavuşların 10’uncu derecenin 1’inci kademesinden, uzman onbaşıların ise 11’inci derecenin 1’inci kademesinden giriş yapacakları, uzman onbaşılıktan uzman çavuşluğa terfi edenlerin intibakının bulundukları derece ve kademenin bir üst derecesinin aynı kademesine yapılacağı belirtilmiştir. Söz konusu “Ek Gösterge Cetveli”ne işbu Karar’ın “İlgili Mevzuat” başlığı altındaki 8.4 no.lu paragrafta yer verilmiş olup yine 7417 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik uyarınca 1’inci
derece uzman erbaşlar için +3.600 ek gösterge rakamı, 2’inci derece uzman erbaşlar için ise +3.000 ek gösterge rakamı uygulanmaktadır.
18. Bu doğrultuda başvuruya konu somut olaya bakıldığında; 18.1. Başvuranın 12/04/1993 tarihinde 11’inci derecenin 1’inci kademesinde uzman onbaşı olarak göreve başladığı, daha sonrasında uzman çavuş olması nedeniyle 10’uncu derecenin 1’inci kademesine ilerletildiği, 31/12/2015 tarihinde emekliye ayrılırken 4/1-(c) kapsamında geçen 22 yıl 8 ay 19 gün fiili hizmet süresi ve 27/11/1991-01/03/1993 tarihleri arasındaki muvazzaf askerlikte geçen 1 yıl 3 ay 4 günlük süre olmak üzere toplam 23 yıl 11 ay 23 günlük sürenin her yılına 1 kademe ilerlemesi ve her üç yılına 1 derece ile birlikte
5289 sayılı Kanun kapsamında verilen 1 derece daha ilave edildiğinde başvuranın kazanılmış hak aylığına
esas aylık intibakının 3’üncü derecenin 6’ncı kademesi olduğu, diğer yandan başvuranın 06/08/199030/06/1991 tarihleri arasında 4/1-(a) kapsamında geçen 10 ay 16 gün sigortalı hizmetinin eklenmesi suretiyle emekli keseneğine esas aylık intibakının ise 3’üncü derecenin 7’nci kademesi olduğu, buna istinaden başvuranın kazanılmış hak aylığına esas derecesi 3’üncü derecede bulunduğundan 15.01.2016 tarihi itibarıyla +1.467 ek gösterge rakamı üzerinden tarafına emekli aylığı bağlandığı, 18.2. Daha sonrasında 15/03/2023 tarihinde yürürlüğe giren 6663 sayılı Kanun’un 17’nci maddesi ile getirilen düzenleme gereğince; başvuranın 3’üncü derecenin 6’ıncı kademesinde bulunan kazanılmış hak aylığına esas intibakının 2’nci derecenin 3’üncü kademesine, 3’üncü derecenin 7’nci kademesinde bulunan emekli keseneğine esas aylık intibakının ise 2’nci derecenin 4’üncü kademesine yükseltildiği, dolayısıyla kazanılmış hak aylığına esas intibakının 2’nci dereceye yükseltilmesinden ötürü ek göstergesinin +2.500 rakamına getirildiği, öbür yandan başvuranın 04/08/2016 tarihli dilekçesiyle 6663 sayılı Kanun uyarınca 1’inci derece intibakının yapılmasını talep ettiği, SGK’nın 18/08/2016 tarihli yazısıyla Kara Kuvvetleri Komutanlığından başvuranın durumu hakkında bilgi sorulduğu, Komutanlığın 05/09/2016 tarihli cevap yazısında adı geçen personelin son altı yıllık sicil notu ortalamasının sicil tam notunun yüzde doksanından fazla olduğunun tespit edilmesinden ve mevcuttaki emekli keseneğine esas aylığının 2’nci derecenin 4’üncü kademesinde olduğundan hareketle 3’üncü kademede bir yıl geçirmiş sayılmasından ötürü emekli keseneğine esas aylık intibakının 1’inci derecenin 1’inci kademesine yürütülmesinin uygun olacağının bildirildiği, buna istinaden 15/03/2016 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere başvuranın emekli keseneğine esas aylık derecesinin 1’inci derece 1’inci kademe intibakının yapıldığı, 18.3. Fakat başvuranın kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesi 2’nci derecenin 3’üncü kademesindeyken bulunduğu son kademe olan 3’üncü kademede en az bir yıl çalışmadan emekliye ayrılmış olup kademe ilerlemesi şartlarını taşımadığından kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesinin 2’inci derece intibakı üzerinden devam ettiği, bu nedenle ek gösterge rakamının da değişmediği görülmüştür.
19. Şu halde başvuranın emekli olduktan sonraki intibak işlemlerine dair süreci özetlemek gerekirse; başvuran 31/12/2015 tarihinde emekliye ayrıldığında 6663 sayılı Kanun öncesindeki hükümlere göre kazanılmış hak aylığı intibakı 3’üncü derecenin 6’ncı kademesi ve emekli keseneğine esas aylık intibakı
3’üncü derecenin 7’nci derecesinden yapılmış, 15/01/2016 tarihinde kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesi olarak 2’nci dereceye karşılık gelen +1.467 ek gösterge rakamı üzerinden tarafına emekli aylığı bağlanmıştır. Sonrasında 6663 sayılı Kanun’la getirilen düzenleme uyarınca başvuranın kazanılmış hak aylığı derecesine 2’nci derece 3’üncü kademe ve emekli keseneğine esas aylık derecesine ise 2’nci derece 4’üncü kademe intibakı yapılmış, bu nedenle başvuranın ek göstergesi kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesi olarak 2’nci dereceye karşılık gelen +2.500 rakamına ilerletilmiştir. Ancak başvuranın talebi üzerine yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda 2’nci derecenin 4’üncü kademesinde bulunan emekli keseneğine esas aylık derecesinin 1’inci derece 1’inci kademe olarak intibakı yapılmış olup kazanılmış hak aylığı derecesinde herhangi bir değişiklik yaşanmamıştır. Buna göre 15/01/2023 tarihinde yürürlüğe giren
7417 sayılı Kanun’un uzman erbaşların ek gösterge artışlarına dair hükmü uyarınca kazanılmış hak aylığı
derecesi 2’nci derecede bulunan başvuranın ek göstergesi +2.500 rakamından +3.000 rakamına çıkartılmıştır. Haliyle başvurana kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesi olarak 1’inci dereceye karşılık gelen +3.600 ek gösterge rakamının uygulanmasının hukuken mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
20. Bu kapsamda yukarıda yapılan açıklamalar, başvuranın iddiası ile idarelerin beyanları ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesinin hesaplanmasında dikkate alınan hizmet süresinin 23 yıl 11 ay 23 gün olduğu, bunun dışındaki derece/kademe ilerlemesi durumlarıyla beraber kazanılmış hak aylığına esas aylık derecesinin 2’inci derecenin 3’üncü kademesinde bulunduğu ve ek göstergesinin ise 3269 sayılı
Kanun’un EK-2 sayılı “Ek Gösterge Cetveli”nde 2’inci dereceye karşılık gelen +3.000 rakamı olarak belirlendiği, dolayısıyla başvuranın emekli aylığının hesaplanmasında idare tarafından tesis edilen kazanılmış hak aylığı intibakı ve ek gösterge rakamının belirlenmesi işlemlerinde herhangi bir hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler idare (SGK) tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderilmediğinden “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranılmadığı; ayrıca idarenin (SGK) başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine de uyulmadığı anlaşılmış olup; idareden (SGK) bahse konu ilkelere uygun davranması beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu Ret Kararı’nın başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI ile MİLLİ SAVUNMA
BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi