|
ÖZET: Başvuru, Tokat’ta bir apartmanın altında gerçekleştirilen kazı çalışmaları sonucunda meydana gelen toprak kayması ve bu durumun can güvenliğini tehdit ettiği iddialarını kapsamaktadır. Başvuran, kazı işlemlerinin yapıldığı parselin altındaki çukurun önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınmadığını ve bu durumun apartmanın bahçesinde çökmelere yol açtığını öne sürmüştür. Tokat Belediye Başkanlığı, yapılan incelemelerde kazı çalışmalarının özel mülkiyette gerçekleştirildiğini ve belediyenin bu konuda sorumluluğu bulunmadığını belirtmiştir. Başvuran, ayrıca Tokat Valiliği’ne yaptığı başvuruya yanıt alamadığını ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuru üzerine Tokat Belediye Başkanlığı ve Valiliği’nden bilgi talep etmiş ve yerinde incelemeler gerçekleştirmiştir. İncelemeler sonucunda, heyelan tehlikesinin olmadığı ve yağmur sularının birikmesi nedeniyle ihata duvarında deformasyon meydana geldiği tespit edilmiştir. Bu deformasyonun önlenmesi için bina sakinlerinin yağmur sularını drene etmesi gerektiği vurgulanmıştır. İdarelerin, başvuranın taleplerine ilişkin yasal sorumluluklarını yerine getirdiği, ancak zararın giderilmesi için kazı çalışmasını yapan kişilere başvurulması gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiştir. İdareye, ihata duvarındaki deformasyonun ilerlemesini önlemek amacıyla gerekli tedbirlerin alınması ve bina maliklerine bilgilendirme yapılması tavsiye edilmiştir. Karar, ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/7531-S.24.11771
BAŞVURU NO : 2022/6114
KARAR TARİHİ : 18.07.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TOKAT BELEDİYE BAŞKANLIĞI
TOKAT VALİLİĞİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ikamet ettiği parselin altındaki parselde yürütülen kazı çalışması nedeniyle toprak kayması yaşandığı ve bu durumun can güvenliği tehlikesi oluşturduğu iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23.04.2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran tarafından tarihinde Kurumumuza sunulan başvuru dilekçesinde kayıtlı
hususlarda özetle;
Tokat Merkez Mah. ada parselde bulunan, ikamet ettiği apartmanın hemen altındaki arsanın başvurudan yaklaşık altı ay evvel iş makineleri ile kazılarak düzlendiği, düzleme sonucu oluşan çukur ile ilgili hiçbir önlem alınmadığı, yapılan kazı neticesinde istinat duvarı ve benzeri herhangi bir çalışmanın da yapılmaması sonucu düşme tehlikesinden daha büyük bir tehlike olarak apartmanın bahçesinden söz konusu arsaya doğru çökmeler yaşanmaya başladığı, bu çökmeler için ivedilikle tedbir alınmazsa bina çevresi ve bahçesindeki toprak kayması nedeniyle can güvenliği tehlikesi yaşanacağı, Tokat
Belediye Başkanlığına yapmış olduğu başvuruya “Bahse konu bölgeye gidilmiş olup, bahsedilen çalışmaların binanın alt tarafındaki parsel sahibi tarafından yapıldığı, dolayısıyla Belediyemiz tarafından herhangi bir çalışma yapılmadığı tespit edilmiştir. Bölge fotoğraflanarak ilgili Zabıta Müdürlüğümüze konunun takibi için bilgi verilecektir.” şeklinde cevap verildiği, Tokat Valiliğine yapmış olduğu başvuruya ise cevap verilmediği hususları iddia ve şikayet edilerek “Şikayetimde görüldüğü gibi can güvenliği endişesi oluşturan bir konunun yasal süreleri aşılmasına rağmen gereğinin yapılmaması, ayrıca ikinci başvuru ile takip edildiği halde ikinci başvurunun ise yasal süreler içinde cevapsız kalması hakkında ihmali bulunanların oluşabilecek can ve mal kaybından sorumlu tutulması, görevinin yerine getirmeyen personeller hakkında gereğinin yapılması” şeklinde talepte bulunulmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvurunun incelenmesi kapsamında 23/05/2022 tarih ve S. sayı ile 11/10/2022 tarih ve
S. sayılı yazılarımız ile Tokat Belediye Başkanlığından ve 23/05/2022 tarih ve S. sayılı yazımız ile de Tokat Valiliğinden bilgi ve belge talep edilmiş, 12/06/2024 tarihinde başvuru konusu alanda
Kurumumuz uzmanları tarafından yerinde inceleme gerçekleştirilmiştir.
2.1) Tokat Belediye Başkanlığı Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğünden 15/06/2022 tarih ve
sayılı cevabi yazı alınmıştır.
2.2) Tokat Valiliği Hukuk İşleri Şube Müdürlüğünden alınan 21/06/2022 tarih ve sayılı cevabi
yazıda özetle; “ 20.03.2022 tarihli ve CİMER üzerinden numarası ile yapmış olduğu başvuruya aradan geçen süre zarfına rağmen cevap verilmediği iddiasıyla ilgili, Tokat Valiliği Hukuk İşleri
Şube Müdürlüğünün 30.05.2022 tarih ve sayılı yazısı ile Tokat Valiliği Basın ve Halkla İlişkiler
Müdürlüğünden bilgi istenmiş, alınan cevabi yazıda; söz konusu başvurunun CİMER otomasyon tarafından
21.03.2022 tarihide Tokat Valiliğimize sevk edildiği, Valiliğimiz CİMER Koordinatörlüğünce 21.03.2022
tarihinde cevap verilmek üzere Tokat Belediye Başkanlığına gönderilerek ilgili kurumun Fen İşleri
Müdürlüğü tarafından 22.04.2022 tarihinde CİMER sistemi üzerinden “zabıta ekiplerince yapılan çalışmada söz konusu yerde hafriyat alımı yapan kişi veya kişilere ulaşılamadığı, hafriyat alımı yapılan yerde tehlikenin olduğunun gözlemlendiği, konunun kalıcı çözüme kavuşabilmesi için gerekli tedbirlerin
Fen İşleri Müdürlüğünce alınması gerektiği belirtilmiş Fen İşleri Müdürlüğünce yerinde yapılan incelemede duvarın altındaki parsel Belediyenin olmadığı, şahsın olduğundan Fen İşleri Müdürlüğünce herhangi bir işlemem yapılamamaktadır.” diye bilgi verildiği,
Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından 25.05.2022 tarihli sayılı yazısı ve ekleri, şikayet konusunun çözümüne esas teşkil eden bilgi ve belgeler ile kanuni dayanakları ve ikincil mevzuatı da içerecek şekilde incelenmek üzere Tokat Belediye Başkanlığı ile İl Afet ve Acil Durum
Müdürlüğüne gönderildiği,
Tokat Belediye Başkanlığınca Kamu Denetçiliği Kurumuna gönderilen 15.06.2022 tarih ve sayılı yazı ve eklerinin incelenmesi neticesinde “… kazının kimler tarafından yapıldığı, kazı yapılan parselin kime ait olduğu, neden yapıldığının bilinmediği, sorumluluk alanında olmadığı, sorumluluk alanına giren yolda bir çalışma yapılmadığının tespit edildiği” bildirildiği,
Tokat İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünce yapılan teknik inceleme sonucunda “Tokat İli Merkez, Mahallesi ada, parsel ve çevresinde yapılan incelemelerde, ‘in ikamet ettiği inşaata ait apartmanın güneybatı cephesinde yer alan ihata duvarına ait temel kısmının yağmur sularının etkisiyle açığa çıktığı, duvar temellerinde yer alan ayrışmış birimlerdeki deformasyonun daha da ilerlememesi açısından, bahse konu apartman bahçesindeki yağmur sularının drene edilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. İnceleme tarihi itibariyle konutu etkileyebilecek nitelikte aktif bir kütle hareketine (heyelan) rastlanılmamış olup, İl Müdürlüğümüzce yapılacak bir işlem bulunmamaktadır.” diye bilgi verildiği,
İfadeleriyle Valilikçe ilgili kurumlardan alınan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi neticesinde;
1- Tokat İli Merkez, Mahallesi ada, parsel ve çevresinde yapılan incelemelerde, ‘in ikamet ettiği inşaata ait apartmanın güneybatı cephesinde yer alan ihata duvarına ait temel kısmının yağmur sularının etkisiyle açığa çıktığı, duvar temellerinde yer alan ayrışmış birimlerdeki deformasyonun daha da ilerlememesi açısından, bahse konu apartman bahçesindeki yağmur sularının drene edilmesi gerektiği Tokat Afet ve Acil Durum Müdürlüğü Mühendisi . tarafından 01.06.2022 tarihinde düzenlenen rapor ile tespit edilmiştir. Raporun örneği ekte sunulmuştur. Söz konusu rapor Tokat
Belediye Başkanlığına gönderilmiş, konu ile ilgili mevzuat açısından belediye tarafından yapılacak bir işlem var ise gereğinin yapılması, belediye tarafından yapılacak işlem yok ise de bina sakinlerinin belediye tarafından bilgilendirilmesi istenmiştir.
2- İl Afet Acil Durum Müdürlüğü ve Tokat Belediye Başkanlığı yazıları birlikte değerlendirildiğinde özel mülkiyet içerisindeki yağmur suları ile ilgili drenaj çalışmasının bina sakinleri tarafından yapılması uygun olabilecektir.
3- Tokat İl Afet Acil Durum Müdürlüğü Mühendisi . tarafından 01.06.2022 tarihinde mahallinde inceleme yapıldığı, inceleme yapılan an itibariyle heyelan tehlikesi olmadığı, bu nedenle de can tehlikesi bulunduğuna ilişkin bir tespit yapılmamıştır.
4- Şikayete konu yerde 01.06.2022 tarihinde Tokat İl Afet Acil Durum Müdürlüğü Mühendisi .
tarafından yapılan inceleme sonucu düzenlenen teknik rapor ve renkli fotoğraflar ekte sunulmuştur.
5- Şikayet konusu yerle ilgili Valiliğimize intikal eden bir yargı organlarında devam eden veya yargı organlarında karara bağlanmış bir yargı kararı bulunmamaktadır.” şeklinde açıklamalara yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74’üncü maddesi;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4) İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek 1 No.lu Protokolün
“Mülkiyetin K oru nması” başlıklı 1’inci maddesi; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler devletlerin mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri, yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrası;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6) 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesi;
“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları …; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır…”
7) 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “Taşınmaz malikinin sorumluluğu” başlıklı 730’uncu
maddesi; “Bir taşınmaz malikinin mülkiyet hakkını bu hakkın yasal kısıtlamalarına aykırı kullanması sonucunda zarar gören veya zarar tehlikesi ile karşılaşan kimse, durumun eski hâline getirilmesini, tehlikenin ve uğradığı zararın giderilmesini dava edebilir.
Hâkim, yerel âdete uygun ve kaçınılmaz taşkınlıklardan doğan zararların uygun bir bedelle denkleştirilmesine karar verebilir.”
“III. Komşu hakkı 1. Kullanma biçimi” başlıklı 737’nci maddesi; “Herkes, taşınmaz mülkiyetinden doğan yetkileri kullanırken ve özellikle işletme faaliyetini sürdürürken, komşularını olumsuz şekilde etkileyecek taşkınlıktan kaçınmakla yükümlüdür. Özellikle, taşınmazın durumuna, niteliğine ve yerel âdete göre komşular arasında hoş görülebilecek dereceyi aşan duman, buğu, kurum, toz, koku çıkartarak, gürültü veya sarsıntı yaparak rahatsızlık vermek yasaktır. Yerel âdete uygun ve kaçınılmaz taşkınlıklardan doğan denkleştirmeye ilişkin haklar saklıdır.”
“Kazı ve yapılar a. Kural” başlıklı 738’inci maddesi; “Malik, kazı ve yapı yaparken komşu taşınmazlara, onların topraklarını sarsmak veya tehlikeye düşürmek ya da üzerlerindeki tesisleri etkilemek suretiyle zarar vermekten kaçınmak zorundadır. Komşuluk hukuku kurallarına aykırı yapılar hakkında taşkın yapılara ilişkin hükümler uygulanır.”
8) 3194 sayılı İmar Kanununun;
8.1) “Yıkılacak derecede tehlikeli yapılar” başlıklı 39’uncu maddesi;
“(Değişik fıkra:4/7/2019-7181/12 md.) Genel güvenlik ve asayiş bakımından tehlike arz ettiği valilikçe tespit edilen metruk yapılar ile bir kısmı veya tamamının yıkılacak derecede tehlikeli olduğu belediye veya valilik tarafından tespit edilen yapıların sahiplerinin adrese dayalı nüfus kayıt sistemindeki adreslerine tehlike derecesine göre bunun izalesi için belediye veya valilikçe üç gün içinde tebligat yapılır. Yapı sahibine bu şekilde tebligat yapılamaması hâlinde bu durum tebligat yapan idarenin internet sayfasında 30 gün süre ile ilan edilir ve tebligat varakası tebliğ yerine kaim olmak üzere tehlikeli yapıya asılır ve keyfiyet
/
muhtarla birlikte bir zabıtla tespit edilir. Malik dışında binada ikamet amacıyla oturanlara da ayrıca tahliye için tebligat yapılır.
(Değişik fıkra:4/7/2019-7181/12 md.) Tebligatı veya ilanı müteakip 30 günü geçmemek üzere ilgili idarece belirlenen süre içinde yapı sahibi tarafından tehlikeli durumun ortadan kaldırılmaması hâlinde, tehlikenin giderilmesi veya yıkım işleri belediye veya valilikçe yapılır ve masrafı % 20 fazlası ile yapı sahibinden tahsil edilir.
Alakalının fakruhali tevsik olunursa masraf belediye veya valilikçe bütçesinden karşılanır. Tehlike durumu o yapı ve civarının boşaltılmasını icabettiriyorsa mahkeme kararına lüzum kalmaksızın zabıta marifetiyle derhal tahliye ettirilir.”
8.2) “Kamunun selameti için alınması gereken tedbirler” başlıklı 40’ıncı maddesi;
“Arsalarda, evlerde ve sair yerlerde umumun sağlık ve selametini ihlal eden, şehircilik, estetik veya trafik bakımından mahzurlu görülen enkaz veya birikintilerin, gürültü ve duman tevlideden tesislerin hususi mecra, lağım, çukur, kuyu; mağara ve benzerlerinin mahzurlarının giderilmesi ve bunların zuhuruna meydan verilmemesi ilgililere tebliğ edilir.
Tebliğde belirtilen müddet içinde tebliğe riayet edilmediği takdirde belediye veya valilikçe mahzur giderilir; masrafı % 20 fazlasiyle arsa sahibinden alınır veya mahzur tevlit edenlerin faaliyeti durdurulur.”
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran, 1 numaralı paragrafta detaylarına yer verilen başvurusunda özetle; ikamet ettiği
parselin altındaki parselde özel kişilerce yürütülen kazı çalışması nedeniyle bahçede toprak kayması yaşandığını ve bu durumun can güvenliği tehlikesi oluşturduğunu iddia ederek şikayeti hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmektedir.
11) Başvuru dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
11.1) Başvuru konusu alanda gerek Tokat Belediye Başkanlığı gerekse de Tokat Valiliği İl Afet ve Acil
Durum Müdürlüğü teknik ekipleri tarafından yerinde inceleme yapıldığı,
11.2) Şikayete konu kazı çalışmasının belediyenin sorumluluğu altında olmayan özel mülkiyette bulunan
komşu parselde gerçekleştirildiği, belediyenin sorumluluğundaki yola yönelik bir etkisinin bulunmadığı,
11.3) Başvuru dilekçesi ekinde sunulan görsellerde de görüleceği üzere ihata duvarının temel kısmının
açığa çıkması ile ilgili olarak yağmur sularının etkisiyle gerçekleştiği, duvar temellerinde yer alan ayrışmış
birimlerdeki deformasyonun daha da ilerlememesi açısından, bahse konu apartman bahçesindeki yağmur sularının bina sakinleri tarafından drene edilmesi gerektiği değerlendirmesine yer verildiği,
11.4) İdarece inceleme yapılan 01/06/2022 tarihi itibariyle heyelan tehlikesi olmadığı, bu nedenle de idare
tarafından can tehlikesi bulunduğuna ilişkin bir tespit yapılmadığının belirlendiği anlaşılmıştır.
12) 3194 sayılı İmar Kanununun;
12.1) “Yıkılacak derecede tehlikeli yapılar” başlıklı 39’uncu maddesinde bir kısmı veya tamamının
yıkılacak derecede tehlikeli olduğu belediye veya valilik tarafından tespit edilen yapıların sahiplerinin adrese dayalı nüfus kayıt sistemindeki adreslerine tehlike derecesine göre bunun izalesi için belediye veya valilikçe üç gün içinde tebligat yapılacağı, tebligatı veya ilanı müteakip 30 günü geçmemek üzere ilgili idarece belirlenen süre içinde yapı sahibi tarafından tehlikeli durumun ortadan kaldırılmaması hâlinde, tehlikenin giderilmesi veya yıkım işlerinin belediye veya valilikçe yapılacağı düzenlenmiştir.
12.2) “Kamunun selameti için alınması gereken tedbirler” başlıklı 40’ıncı maddesinde ise arsalarda
umumun sağlık ve selametini ihlal eden, şehircilik, estetik veya trafik bakımından mahzurlu görülen enkaz veya birikintilerin mahzurlarının giderilmesinin ve bunların zuhuruna meydan verilmemesinin ilgililere tebliğ edileceği, tebliğde belirtilen müddet içinde tebliğe riayet edilmediği takdirde belediye veya valilikçe mahzur giderileceği; masrafın % 20 fazlasıyla arsa sahibinden alınacağı düzenlenmiştir.
13) Başvuru konusu şikayet hakkında yukarıda yer verilen düzenlemelere uygun olarak Tokat Valiliği ve
Tokat Belediye Başkanlığı tarafından yerinde teknik inceleme yapılarak yasal sorumluluk yerine getirilmiş, söz konusu kazı çalışması yapılan alandaki yapılara yönelik inceleme yapılan tarih itibariyle heyelan, yıkım veya zarar tehlikesi tespiti yapılamadığından yasal düzenlemelerde öngörülen diğer tedbirlere başvurulmadığı anlaşılmaktadır.
14) Tokat Valiliği tarafından yapılan açıklamada, başvuranın ikamet ettiği binaya ait ihata duvarının temel
kısmının açığa çıkması ile ilgili olarak ayrışmış birimlerdeki deformasyonun daha da ilerlememesi için bina sakinlerince yağmur sularının direne ettirilmesi gerektiği değerlendirmesine yer verilmiştir. Yapılan incelemede, bu durumun yağmur sularının etkisiyle gerçekleştiği ifade edilmiştir.
Mülkiyet hakkının hukuka aykırı kullanımı nedeniyle komşu taşınmaz malikine verilen zararın tazmini şeklinde tanımlanabilecek ve malikler arasında komşuluk hukukunun ihlalinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 730 ve 737’nci maddeleri ile 634 sayılı Kat
Malikleri Kanununun toplu yapılara ilişkin hükümleri çerçevesinde taraflar arasında rızaya dayalı olarak çözülememesi halinde taşınmaz mahallinde bulunan sulh hukuk mahkemesince çözümü gerekmektedir.
Bu noktada başvuran ve bina malikleri nezdinde bu durumun kazı çalışmasının etkisiyle meydana geldiği şeklinde bir kanaat mevcut ise, süre koşuluna uymak suretiyle 4721 sayılı Türk Medeni
Kanununun “Taşınmaz malikinin sorumluluğu” başlıklı 730’uncu maddesi uyarınca mülkiyet hakkının yasal kısıtlamalarına aykırı kullanılması sonucunda zarar gören veya zarar tehlikesi ile karşılaşan kimse, durumun eski hâline getirilmesini, tehlikenin ve uğradığı zararın giderilmesini dava edebilme imkanına sahiptir. Bu durumda uyuşmazlığın, başvuran veya bina sakinleri tarafından kazıyı gerçekleştiren kimselere veya taşınmaz malikine yöneltilmesi gerekmektedir.
15) Başvuru üzerine Kurumumuzca yazılan bilgi belge talep yazısı sonrası İdarece iki defa yerinde tespit
gerçekleşmiştir. Bununla birlikte Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İnceleme ve araştırma usulü” başlıklı 22’nci maddesinin dördüncü
/
fıkrasındaki; “Şikâyet konusunun insan haklarına, temel hak ve özgürlüklere, kadın ve çocuk haklarına ilişkin olması halinde yerinde inceleme ve araştırma yapılabilir. Kamuyu ilgilendiren genel konulara yönelik şikâyetlerde ise, şikâyetçi veya şikâyet edilen idarenin talebi üzerine yerinde inceleme ve araştırma yapılabilir…” düzenlemesi uyarınca, Kurumumuz tarafından yerinde inceleme yapılmasına karar verilmiştir.
16) Başvuranın ikamet ettiği Mah. Sk. No: Merkez/TOKAT adresinde,
Kurumumuz üç uzmanı tarafından 12/06/2024 tarihinde saat 14.00’de yerinde inceleme yapılmıştır.
Yapılan incelemede;
16.1) Başvuru konusu taşınmazın bulunduğu sokağın yüksek
eğimli bir yapıda olduğu,
16.2) Başvuranın ikamet ettiği binanın arka
tarafında eğimli arazinin düzleştirilmesi suretiyle bir otopark alanı oluşturulduğu, bu kısmın yukarı kısmının duvarla, aşağı kısmının ise demir çit ile çevrildiği,
16.3) Başvuranın ikamet ettiği binanın arka kısmında, bina otoparkı
ile bina arasında yüksek bir istinat duvarının bulunduğu,
16.4) Bina girişinin, inşaatın sokağa bakan orta
kısmından verildiği,
16.5) Binanın fotoğrafa göre sol yan ve alt kısmında hafriyat toprağı ile eğim oluşturulduğu ve üzerine
duvar yapıldığı, eğim oluşturulan yerlerin de imar planında arsa olarak göründüğü, bu kısımda 4 ayrı arsa parseli bulunduğu, dolayısıyla bu alanlarda inşaat yapılacağı zaman eğim nedeniyle istinat duvarı yapılmasının gerekeceği, istinat duvarı yapılırken parsellerin sınır durumuna göre duvarların kaldırılmasının söz konusu olabileceği, civardaki aynı konumdaki diğer evlere bakıldığında istinat duvarı üstüne demir çit uygulamasına gidildiğinin görüldüğü, nitekim binanın arka tarafında da benzer bir uygulama yapıldığı
16.6) Başvuru konusu şikâyetin, binanın alt kısmında hafriyat ile oluşturulan eğimin yola bakan sağ
kısmındaki alanda düzleştirme yapılması ve toprağın bir kısmının alınmasından kaynaklandığının görüldüğü,
16.7) Binanın aşağı kısmındaki alanın düzleştirilmesi ve toprağın bir kısmının alınması ile ilgili olarak
Tokat Belediye Başkanlığının 15/06/2022 tarih ve sayılı yazısında; “… kazının kimler tarafından yapıldığı, kazı yapılan parselin kime ait olduğu, neden yapıldığının bilinmediği, sorumluluk alanında olmadığı, sorumluluk alanına giren yolda bir çalışma yapılmadığının tespit edildiği…” ifadelerine yer verildiği,
16.8) Yerinde yapılan incelemede, duvar ile bina
arasındaki mesafe dikkate alındığında sadece duvar bakımından ortaya çıkan ve gelecekte ortaya çıkması muhtemel özel hukuk konusu bir zarardan söz edilebileceği,
/
16.9) Duvarın orta kısmın açığa çıkması ile ilgili olarak Tokat
Valiliği Hukuk İşleri Şube Müdürlüğünün 21/06/2022 tarih ve sayılı yazısında; “… ihata duvarına ait temel kısmının yağmur sularının etkisiyle açığa çıktığı, duvar temellerinde yer alan ayrışış birimlerdeki deformasyonun daha da ilerlememesi açısından, bahse konu apartmanın bahçesindeki yağmur sularının drene edilmesi gerektiği…” ifadelerine yer verildiği, yapılan incelemede binanın çatısından gelen yağmur sularının borularla duvarın dış kısmına verilmesi şeklinde geçici bir tedbir alındığının görüldüğü, ancak bahçede birikebilecek sulara yönelik bir drenaj çalışmasının yapılmadığı hususları tespit edilmiştir.
17) Başvuranın iddialarının incelenmesi, idareler tarafından yapılan yerinde tespitler, Tokat İl Afet
Acil Durum Müdürlüğü Mühendisi raporu ve açıklamalar ile Kurumumuz üç uzmanı tarafından yerinde yapılan inceleme neticesinde; Tokat Valiliği ve Tokat Belediye Başkanlığının şikayete konu alandaki tehlike durumuna ilişkin yerinde inceleme yapmak ve teknik rapor düzenleme suretiyle imar düzenlemelerinden kaynaklanan sorumluluklarını yerine getirdiği, inceleme yapılan tarih itibariyle heyelan, yıkım veya zarar tehlikesi tespiti yapılamadığından yasal düzenlemelerde öngörülen diğer tedbirlere başvurulmadığı, ihata duvarının temelinde oluşan zarar ve ileride oluşabilecek muhtemel zararların önlenmesi ile ilgili olarak yağmur sularının usulüne uygun olarak drene edilmesinin taşınmaz maliklerinin sorumluluğunda olduğu, aşağı parselde yapılan kazı çalışmasından kaynaklanan zarardan ise bu çalışmayı yapan kişilerin sorumlu tutulması gerektiği, bu sebeple zararın giderilmesine veya durumun eski hâline getirilmesine yönelik uyuşmazlığın dava yoluyla kazı çalışmasını yapan kişilere veya yapı malikine yöneltilmesi gerektiği, ihata duvarı ile çevrilen alanların yan ve aşağı parsellerinde inşaat faaliyeti yapılacağı zaman taşınmaz maliklerinin aralarında anlaşması suretiyle istinat duvarı yapılarak tedbir alınmasının gerekeceği, başvuru konusu uyuşmazlığın genelinin komşu parsel malikleri arasında giderilmesi gereken uyuşmazlıklara ilişkin hususları içerdiği, yapılan incelemede tespit edilen bu hususlar dışında idarenin sorumluluğunda olan ve ilave tedbir alınmasını gerektirecek bir hususun tespit edilemediği, bununla birlikte 3194 sayılı İmar Kanununun “Kamunun selameti için alınması gereken tedbirler” başlıklı 40’ıncı maddesi gereğince ihata duvarındaki deformasyonun ilerlemesinden kaynaklanabilecek muhtemel zararların önüne geçilmesini teminen başvuru konusu alanda drenaj çalışmasının ne şekilde yapılması gerektiği, bu çalışmanın usulüne uygun olarak yapılmaması durumunda ortaya çıkabilecek sonuçlar ve taşınmaz maliklerinin hukuki sorumluluğuna ilişkin idare tarafından bina maliklerine yönelik bilgilendirme yapılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan
/
değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak başvuru konusu ile ilgili yürütülen işlemlerde “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup, idarelerin bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından
reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlamaktadır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)
dava açma süresinden arta kalan sürede Tokat Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
20) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması”
başlıklı 21’inci maddesinin üçüncü fıkrasında ise, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde, durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Kurumumuzca, incelemenin 6 ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı ve yargı yolunun yetkili idare mahkemeleri nezdinde açık olduğu hususları, 14/10/2022 tarih ve S. sayılı yazımız ile başvurana bildirilmiştir.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
KISMEN KABULÜ İLE KISMEN REDDİNE;
Başvuru konusu alanda yürütülen kazı çalışması ve yağmur suları etkisiyle ihata duvarının temelinin açığa çıkması neticesinde ortaya çıkan zarar ve deformasyonun ilerlemesinden kaynaklanabilecek muhtemel zararlarla ilgili uyuşmazlığın dava yoluyla komşu parsel malikleri veya kazı çalışması yapan kişilere yöneltilmesinin gerekmesi ve idarenin yerinde teknik inceleme yaptırmak suretiyle imar mevzuatından kaynaklanan sorumluluklarını yerine getirmiş olması nedeniyle başvuru dilekçesinde yer verilen taleplerin
REDDİNE,
Bununla birlikte 3194 sayılı İmar Kanununun “Kamunun selameti için alınması gereken tedbirler” başlıklı 40’ıncı maddesi gereğince ihata duvarındaki deformasyonun ilerlemesinden kaynaklanabilecek muhtemel zararların önüne geçilmesini teminen yerinde tespit yapılması suretiyle başvuru konusu alanda drenaj çalışmasının ne şekilde yapılması gerektiği, bu çalışmanın usulüne uygun olarak yapılmaması durumunda ortaya çıkabilecek sonuçlar ve bina maliklerinin hukuki sorumluluğuna ilişkin idare tarafından bina maliklerine yönelik bilgilendirme yapılması ve ikazda bulunulmasını teminen TOKAT BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve TOKAT BELEDİYE BAŞKANLIĞI İLE TOKAT VALİLİĞİNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare tarafından bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi