TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/6040-S.9097
BAŞVURU NO : 2019/2126
KARAR TARİHİ : 23/07/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın iade ettiği tutarın yasal faizi ile birlikte tarafına ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Çevre ve Şehircilik Bakanlığında … … olarak görev yapmakta iken 1/9/2016 tarihli ve 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkartıldığını, Bakanlığın 21/9/2016 tarihli ve
… sayılı yazısı ile memuriyetten çıkarılması nedeniyle Ağustos 2016 aylığının 13 günlük miktarına tekabül eden … TL’ sinin iadesinin istenildiğini, ödemenin 26/9/2016 tarihinde …
TL olarak yapıldığını, Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun 7/6/2018 tarihli ve 2018/19424 sayılı kararı ile başvurusunun kabul edilerek kamu görevine iadesinin gerçekleştiğini, söz konusu Bakanlığa 31/7/2018 tarihli dilekçe ile başvurarak iade ettiği miktarın yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesini talep ettiğini, ancak talebinin reddedildiğini belirterek 26/9/2016 tarihinde ödemesi gerçekleştirilen tutarın iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı’nın bila tarihli ve … sayılı yazısında; 2.1. 7075 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde ‘İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.’ Hükmünün yer aldığı, 2.2. Diğer yandan 675 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasında ‘(a) bendi kapsamındaki mali ve sosyal haklardan bu kanun hükmünde kararnamenin yayımlandığı tarihe kadar tahsil edilmiş tutarlar geri ödenmez.’ hükmünün yer aldığı, 2.3. İlgili kanun ile kanun hükmünde kararname hükümleri birlikte ele alınarak değerlendirildiğinde talep edilen tutarın ödenmesinin hukuka aykırılık teşkil edeceği, açıklamalarına yer verilmektedir
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. “18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun “Kararların
Uygulanması” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde karar, kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma, yükseköğretim kurumlarında kamu görevinden çıkarılan öğretim elemanları için Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığına bildirilir. Kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanması esastır. Ancak müdür yardımcısı veya daha üstü ile bunlara eşdeğer yöneticilik görevinde bulunmakta iken kamu görevinden çıkarılmış olanların atamalarında, söz konusu yöneticilik görevlerinden önce bulundukları kadro ve pozisyon unvanları dikkate alınır.
… Kurumlar, bildirim veya atama teklif tarihini takip eden otuz gün içerisinde atama işlemlerini tamamlar. Bu kapsamda yer alan personele ilişkin kadro ve pozisyonlar, ilgililere ilişkin atama onaylarının alındığı tarih itibarıyla diğer kanunlardaki hükümlere bakılmaksızın ve başka bir işleme gerek kalmaksızın ilgili mevzuatı uyarınca ihdas, tahsis ve vize edilmiş sayılır. Söz konusu kadro ve pozisyonlar, herhangi bir şekilde boşalmaları hâlinde başka bir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. Atama emri, ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgililere tebliğ edilir. Tebliğ tarihini takip eden on gün içerisinde göreve başlamayanların bu maddeden doğan atanma hakkı ile mali hakları düşer. Kamu kurum ve kuruluşları atama ve göreve başlatma işlemlerinin sonucunu, işlemlerin tamamlanmasını takip eden on beş gün içinde Devlet
Personel Başkanlığına bildirirler. İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.” 6. 675 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname’nin (Bu KHK, 08/03/2018 tarih ve 30354 (Mükerrer) sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan 7082 sayılı “Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun” ile kabul edilmiştir.) “Peşin ödenen aylıklar ve mecburi hizmet” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1)
20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler ile doğrudan veya anılan kanun hükmünde kararnamelerde öngörülen usuller çerçevesinde meslekten, kamu görevinden veya ilgili kurumların teşkilatından çıkarılanlar ile 15/8/2016 tarihli ve 673 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin 4 üncü maddesi uyarınca öğrencilikle ilişikleri kesilenlerin; a) Çıkarıldıkları veya öğrencilikle ilişiklerinin kesildiği aya ilişkin olarak peşin ödenen mali ve sosyal haklarının çıkarılma tarihinden sonraki günlere tekabül eden kısımları geri alınmaz.
b) Mecburi hizmet yükümlülükleri ve mecburi hizmete bağlı borç yükümlülükleri ortadan kalkar, buna ilişkin dava ve borç takibi işlemlerine son verilir. Bunlardan alınmış olan yüklenme senetleri ve muteber imzalı müteselsil kefalet senetlerinde yazılı olan tutarlar, ilgili kamu personelinden yahut kefillerinden talep ve tahsil edilmez.
(2) Birinci fıkranın (a) bendi kapsamındaki mali ve sosyal haklardan bu Kanun
Hükmünde Kararnamenin yayımlandığı tarihe kadar tahsil edilmiş olan tutarlar geri ödenmez.
(3) Bu madde kapsamında sonlandırılan davalarda vekalet ücreti ve yargılama giderlerine hükmedilmez, hükmedilenler tahsil edilmez.”, hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Başvuranın talebinin reddine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun reddi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, 26/9/2016 tarihinde ödemesini gerçekleştirdiği tutarın iadesini talep etmektedir.
9. Yukarıda yer verilen mevzuatın değerlendirilmesinden, kamu görevinden çıkarılanlardan
OHAL Komisyonunun kararı üzerine göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakların ödeneceği, bu kimselerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacağı, 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler ile doğrudan veya anılan kanun hükmünde kararnamelerde öngörülen usuller çerçevesinde meslekten, kamu görevinden veya ilgili kurumların teşkilatından çıkarılanların, çıkarıldıkları aya ilişkin olarak peşin ödenen mali ve sosyal haklarının çıkarılma tarihinden sonraki günlere tekabül eden kısımları açısından 675 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımlandığı 29/10/2016 tarihine kadar tahsil edilmiş olan tutarların geri ödenmeyeceği hüküm altına alınmıştır.
10. Dosya kapsamında yapılan incelenmede, başvuranın … … olarak görev yapmakta iken 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 21/9/2016 tarihli ve … sayılı yazısı ile başvurandan memuriyetten çıkarılması nedeniyle Ağustos 2016 aylığının
13 günlük miktarına tekabül eden … TL’nin iadesinin istenildiği, buna istinaden başvuran
tarafından 26/9/2016 tarihinde … TL iade yapıldığı, Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme
Komisyonunun 7/6/2018 tarihli ve 2018/19424 sayılı kararı ile başvuranın kamu görevine iadesinin gerçekleştirildiği, başvuranın 31/7/2018 tarihli dilekçe ile idareden iade ettiği miktarın yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesini talep ettiği, talebinin reddi üzerine bakılan şikâyet başvurusunun yapıldığı anlaşılmaktadır.
11. Başvuruya konu somut olayda; başvuran tarafından iade işleminin 26/09/2016 tarihinde gerçekleştirildiği, kamu görevinden çıkarılanların, çıkarıldıkları aya ilişkin olarak peşin ödenen mali ve sosyal haklarının çıkarılma tarihinden sonraki günlere tekabül eden kısımları açısından tahsil edilmiş olan tutarların geri ödenmeyeceğini düzenleyen 675 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 10 uncu maddesinin 29/10/2016 tarihinde yürürlüğe girdiği hususları birlikte değerlendirildiğinde başvurandan 29/10/2016 tarihinden önce tahsil edilmiş olan tutarın başvurana iadesine hukuken olanak bulunmamaktadır. Bu kapsamda; başvuranın iade ettiği miktarın yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesi talebinin reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
12. 675 sayılı KHK’nın 10 uncu maddesinin ilk fıkrasında olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kararnameler ile meslekten/kamu görevinden ilişikleri kesilenlerin çıkarıldığı aya ilişkin olarak peşin ödenen mali ve sosyal haklarının çıkarılma tarihinden sonraki günlere tekabül eden kısımlarının geri alınmayacağı düzenlemesi yer almaktadır. Öte yandan aynı maddenin ikinci fıkrası ile 675 sayılı KHK’nın yürürlüğe girdiği 29/10/2016 tarihinden önce kamu görevinden çıkarılanlardan tahsil edilmiş tutarların geri ödenmeyeceği düzenlenmiştir.
Söz konusu düzenleme 675 sayılı KHK’nın yürürlüğe girdiği tarih itibari ile aynı durumda olan kişiler arasında farklı uygulamalar meydana getirmiştir. Nitekim 675 sayılı KHK yürürlüğe girdiğinde henüz ödeme yapmamış olanlar ile KHK yürürlüğe girdikten sonra kamu görevinden çıkarılanlardan bu tutarların iadesi istenmezken, 675 sayılı KHK yürürlüğe girmeden önce söz konusu tutarları iade edenlere ödemiş oldukları bedeller geri ödenmemektedir. Kaldı ki başvuru konusu somut olayda başvuran OHAL Komisyon Kararı ile görevine iade edilmiş ve mali ve sosyal haklarını geçmişe dönük almaya hak kazanmıştır. Bu kapsamda 675 sayılı KHK’nın 10 uncu maddesinde yer alan düzenleme ile benzer durumda olan kişiler açısından farklı uygulamalar ortaya çıktığı, bu nedenle söz konusu düzenlemenin adaletsiz bir duruma yol açtıdığı değerlendirilmiştir.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 26/9/2016 tarihinde ödemesini gerçekleştirdiği tutarın iadesi talebinin 675 sayılı KHK’nın (7082 sayılı Kanunun)
10 uncu maddesinin ikinci fıkrası kapsamında idarece reddine ilişkin işlemde hukuka ve
mevzuata aykırılık bulunmamakta ise de, kamu görevinden çıkarılanların çıkarıldıkları aya ilişkin olarak peşin ödenen mali ve sosyal haklarının çıkarılma tarihinden sonraki günlere tekabül eden kısımları açısından tahsil edilmiş olan tutarların geri ödenmemesinin hakkaniyet ilkesine aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, Başvuranın, 26/9/2016 tarihinde ödemesini gerçekleştirdiği tutarın iadesi talebinin REDDİNE; Diğer yandan gerekçede açıklandığı üzere 675 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlük tarihi itibari ile benzer durumda olan kişiler bakımından farklı uygulamalara sebebiyet verdiği dikkate alınarak söz konusu farklılıkların giderilmesi yönünde mevzuat çalışması yapılması hususunda CUMHURBAŞKANLIĞI İDARİ İŞLER BAŞKANLIĞI HUKUK VE
MEVZUAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve CUMHURBAŞKANLIĞI İDARİ İŞLER BAŞKANLIĞI
HUKUK VE MEVZUAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE, bilgi amaçlı ÇEVRE VE
ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Cumhurbaşkanlığı İdari
İşler Başkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğünce bu kararın tavsiye kısmı üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi