|
ÖZET: Başvuran, engelli statüsünde olduğu için Kars ili Kağızman ilçesine tayin talep etmiş, ancak Diyanet İşleri Başkanlığı bu talebi, yer değiştirme hakkının yalnızca bir defa kullanılabileceği gerekçesiyle reddetmiştir. Ancak, Danıştay 2. Dairesi, bu kısıtlamanın yürütmesini durdurmuş ve ilgili yönetmelikteki “bir defadan fazla” ifadesinin iptaline karar vermiştir. Bu durum, başvuranın engellilik durumunun göz önünde bulundurulmadığını ve idarenin engellilere yönelik düzenlemeleri ihlal ettiğini göstermektedir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğuna kanaat getirmiştir. Engellilerin haklarını koruma amacıyla düzenlemelerin yapılması gerektiği vurgulanmış, Diyanet İşleri Başkanlığı’na başvuranın nakil talebinin makul sürede yerine getirilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Bu karar, idarenin engelli personeline yönelik politikalarını gözden geçirmesi gerektiğini de ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7004-S.10699
BAŞVURU NO : 2019/8496
KARAR TARİHİ : 08/08/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Nakil talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 22/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Müezzin Kayyım kadrosunda görev yaptığını, engelinden dolayı İstanbul ili …
Müftülüğüne tayin olduğunu, 09.01.2019 yılında kardeşini kaybettiğini ve Kars ili Kağızman ilçesine tayin olmak istediğini belirterek Danıştay Kararı gereği engelinden dolayı tayin edilmeyi talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden, Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde özetle;
2.1. Başvuranın 4.11.2016 tarihi itibariyle İzmir İli Aliağa İlçesi … Mahallesi Camii Müezzin
Kayyımlığına atamasının yapıldığı ve halen İstanbul İli … İlçesi … Camii Müezzin Kayyımı olarak görev yaptığı, , 2.2. Başvuranın engelli sağlık kurulu raporunda % 59 engelli olduğu,
2.3. İzmir İli Aliağa İlçesi … Mahallesi Camii Müezzin Kayyımı olarak görev yapmakta iken engelli sağlık kurulu raporuna istinaden Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 39/1 maddesince İstanbul İli … İlçesi … Camii Müezzin Kayyımlığına nakli yapıldığı, ancak ikinci bir defa engelli sağlık kurulu raporuna istinaden Kars
İli Kağızman İlçesine yer değişikliği talebiyle ilgili olarak Atama ve Yer Değiştirme
Yönetmeliğinin 39/2 maddesi uyarınca başvurusunun reddedildiği,
2.4. Danıştay 16. Dairesinin 02.07.2015 tarihli ve Esas … sayılı Kararı Başkanlığımızca etraflıca incelenmiş ancak olumlu bir değerlendirme yapma cihetine gidilmediği
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.” hükmü, “Kamu Hizmeti Görevlileriyle İlgili
Hükümler” ana başlığında “Genel Hükümler” kenar başlıklı 128 inci maddesinde;
“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” hükmü, “Yönetmelikler” başlıklı
124 üncü maddesinde; “Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını
ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler…”, hükmü
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, hükmü
5. 01/07/2005 tarih ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un;
5.1 “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde: “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve
özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”
5.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Engelli:
Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi”
Aynı fıkranın j bendinde; “Makul düzenleme: Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri” 5.3. “Ayrımcılık başlıklı” 4/A maddesinde; “Doğrudan veya dolaylı ayrımcılık olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır. Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır. Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.” 5.4. “İstihdam” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Engellilerin iş gücü piyasası ve çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamı için kendi işini kurmaya rehberlik ve mesleki danışmanlık hizmetlerinin geliştirilmesi de dâhil olmak üzere gerekli tedbirler alınır.
İşe başvuru, alım, önerilen çalışma süreleri ve şartları ile istihdamın sürekliliği, kariyer gelişimi, sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları dâhil olmak üzere istihdama ilişkin hiçbir hususta engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarda bulunulamaz.
Çalışan engellilerin aleyhinde sonuç doğuracak şekilde, engelinden dolayı diğer kişilerden farklı muamelede bulunulamaz.
Çalışan veya iş başvurusunda bulunan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerindeki önlemlerin alınması ve engellilerin çalıştığı iş yerlerinde makul düzenlemelerin, bu konuda görev, yetki ve sorumluluğu bulunan kurum ve kuruluşlar ile işverenler tarafından yapılması zorunludur. (…)” 6. 657 sayılı Kanunun “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinde; “İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır…” 7. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin
Ek 3 üncü maddesinde; “ İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilir. Bu kapsamdaki talepler bu Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkanları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır ve bu haktan bir defadan fazla yararlanılmaz.(Danıştay 16. Dairesinin 2/7/2015 tarih ve Esas No: 2015/10808 sayılı Kararı ile bu maddede yer alan “bir defadan fazla” ibaresinin yürürlüğü durdurulmuştur.)”söz konusu yürütmeyi durdurma kararının esastan görüşüldüğü Danıştay 2. Dairesinin 21/03/2018 tarih ve E: 2016/9697, K:2018/1891 sayılı kararında “bir defadan fazla
“ibaresinin iptaline karar verilmiştir.
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran, İstanbul ilinde Müezzin Kayyım kadrosunda görev yaptığını belirterek Danıştay
Kararı gereği engelinden dolayı Kars ili Kağızman ilçesine tayin edilmeyi talep etmektedir
10. Engelliler ile ilgili çerçeve Kanun niteliğinde 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun düzenlenmiştir. Söz konusu kanunla, engellilere yönelik hizmetlerin yerine getirilmesinde, engellilere yönelik alınacak kararlarda sosyal politikalar geliştirilmesi ve engellilere yönelik ayrımcılık yapılmaması temel amaç olarak belirlenmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu’nun 72 nci maddesinde ise; kendisi, eşi veya birinci kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılacağı kuralları yer almaktadır. Söz konusu kurallara istinaden Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin
Yönetmelikte Değişiklik Yapılamasına Dair Yönetmeliğin 11. maddesinin Ek-3 maddesinde bir defaya mahsus olmak üzere engelli memurun bu mazeretine binaen yer değişikliği talebinde bulunabileceği düzenlenmiştir.
11. Engelliler Hakkında Kanunda, engellilerin haklarını diğer bireylerle eşit kullanabilmesi için idarelere gerekli değişiklikleri yapması, tedbirleri alması ve de çalışan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerine dair önlemleri alması yönünde düzenlemeler yer almaktadır. 657 sayılı Kanunda da engelli olan ya da engelli yakını olan memurlara ilişkin koruyucu ve destekleyici tedbirlere yer verilmiştir. Söz konusu kanunda memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılacağına hükmedilmiştir. Konuyla ilgili olarak Devlet
Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelikte ise sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurların engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabileceği ve bu taleplerin
Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat
yapıları dikkate alınarak karşılanacağı belirtilmiştir. Danıştay 2. Dairesi 21/03/2018 tarih ve E:
2016/9697,K:2018/1891 sayılı kararında; Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle
Atanmasına İlişkin Yönetmeliğin Ek 3 üncü maddesinde yer alan “bir defadan fazla” ibaresinin iptaline karar vermiştir. İdare tarafından başvuranın talebi, engellilik durumuna bağlı yer değişikliği talebinin bir defaya mahsus kullanılabileceği gerekçesi ile kabul edilmemiş, dolayısıyla idarenin ilgili yönetmelikte geçen “bir defadan fazla olmamak” ifadesi hakkında verilen yürütmenin durdurulması kararını dikkate almadığı anlaşılmıştır.
12. İdare başvuranın talebini engellilik durumuna bağlı yer değişikliği talebinin bir defaya mahsus kullanılabileceği için kabul etmemiş dolayısıyla bu konuda yönetmelikte geçen
“bir defadan fazla olmamak” ifadesinin yönetmeliğin belli kısımları için açılan yargılamada bu kısım yürütmenin durdurulması kararı verilmesini dikkate almadığı anlaşılmıştır.
13. Başvuranın engellilik nedeniyle yaptığı yer değişikliği talebini idare reddederek bir nevi başvuranın engelliliğini bu sefer dikkate almamıştır. Avrupa İstihdam Stratejisine uyum sağlama kapsamında hazırlanan 2014-2023 yıllarını kapsayan Ulusal İstihdam
Stratejisinde, özel politika gerektiren gruplar olarak tanımlanan dezavantajlı grupların istihdamının önündeki engellerin kaldırılması öncelikli hedef olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla idarenin engelli personeline yönelik politikalarını gözden geçirmesi de beklenmektedir. 14.
Yukarıda aktarılan hususlar, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın talebinin reddedilmesi işleminin açıkça hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu, özellikle engellilere yönelik düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda başvurunun kabulü yönünde karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
14. Yukarıda yer verilen değerlendirmeler, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; özellikle engellilere yönelik düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda idarenin personel ihtiyacını gözden geçirerek başvuranın talebinin makul sürede yerine getirilmesi yönünde karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, ancak idarenin başvuran ile ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, haklı beklentiye uygunluk ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Personel ihtiyacının gözden geçirilerek başvuranın nakil talebinin makul sürede yerine getirilmesi hususunda DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞINA tavsiyede bulunulmasına,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin, otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın Başvuran ile DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi