|
ÖZET: Başvuran, Manisa İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü’nde Enformasyon Memuru olarak görev yaparken, 2018 yılı boyunca yaptığı fazla çalışmaların karşılığı olarak hak kazandığı izinlerin kullandırılmasını talep etmiş, ancak bu talep İl Müdürlüğü tarafından reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın fazla çalışma taleplerinin, mevcut mevzuat çerçevesinde nöbet hizmeti olarak değerlendirildiği ve bu nedenle fazla çalışma izni verilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varmıştır.
Kurum, Devlet Memurları Kanunu ve Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik hükümleri gereğince, nöbet hizmetlerinin fazla çalışma olarak sayılmadığını ve dolayısıyla başvuranın talebinin hukuka uygun olmadığını belirtmiştir. Ancak, başvuranın önceki yıllarda hak kazandığı izinlerin kullandırılmasının sağlanmasının hakkaniyet ilkeleri açısından yerinde olacağına dair bir değerlendirme yapılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesi, hukuka ve hakkaniyete aykırı bulunmuş ve izin haklarının kullanımının sağlanması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/3408-S.4874
BAŞVURU NO : 2019/8821
KARAR TARİHİ : 20/05/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞI
Fazla mesaiden kaynaklı izin hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 25/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Manisa İl Afet ve Acil Durum
Müdürlüğü bünyesinde Enformasyon Memuru olarak görev yaptığını, çalışma usulünden kaynaklanan 2018 yılı ocak ayından bu yana yaptığı fazla çalışmaların karşılığında hak kazandığı izinlerin kullandırılması talebiyle kurumuna başvuruda bulunduğunu, ancak talebinin İl Müdürlüğünce reddedildiğini belirterek 2018 yılı içerisinde Dini ve Milli
Bayramlar ve Resmi Tatil günleri dahil 24/72 usulü ile çalıştırılmasından doğan fazla çalışmalarının hesaplanarak 8 saate karşılık 1 gün olacak şekilde izin olarak kullandırılması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu taleple ilgili Kurumumuzca daha önce verilen Tavsiye Kararları ek yapılmak suretiyle verilen Gönderme Kararı üzerine Afet ve Acil Durum Yönetim
Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 05/04/2019 tarih ve … sayılı yazıda; Memurların çalışma sürelerinin, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 99, 100 ve 101 nci maddelerinde düzenlendiği, 99 ncu maddenin birinci fıkrasına göre memurların haftalık çalışma süresinin genel olarak 40 saat olduğu, üçüncü fıkrasındaki hükme istisna getirilerek özel kanunlarla yahut bu Kanun’a veya özel kanunlara dayanılarak çıkarılacak tüzük ve yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit edilebildiği, 101 nci maddenin birinci fıkrasında ise “Günün yirmi dört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir” hükmünün yer aldığı,
2.1 657 sayılı Kanun’un 178 nci maddesinde ise fazla çalışma ücretinin düzenlendiği, maddenin
(A) fıkrasına göre 99 ve 100 ncü madde hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri dışında; a) Salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hallerin olması (Bu hallerin devamı süresince), b) Fabrika, atölye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması, hallerine münhasır olmak üzere, yapılan fazla çalışmaların ücretle karşılanacağının belirtildiği,
2.2 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 178’nci maddesinin (B) fıkrasında ise;
“Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir. Fazla çalışmanın uygulama esas ve usulleri Devlet Personel Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir” hükmü bulunmakta olup, bu kapsamda da; fazla çalışma ve nöbet hizmetlerinin tanımının Yönetmeliğe bırakıldığı,
2.3 3.03.1975 tarihli ve 15176 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 1 inci maddesinde; bu
Yönetmelik’in 657 sayılı Kanunun 178 inci maddesi uyarınca aynı Kanuna tabi memurlar hakkında uygulanacağı; “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “A) Fazla Çalışma: Devlet memurlarının, genel olarak haftalık çalışma süresi olan 40 saatin üstünde yaptıkları çalışma fazla çalışma sayılır.”, “B) Nöbet Hizmeti: Kurumların faaliyeti gereği, güvenliğin veya hizmetin devamını temin amacıyla, normal çalışma saatleri içinde veya dışında yapılan çalışmadır.” hükmü; “Genel Esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinde, “Fazla çalışmanın ücretle karşılanabilmesi için memurun kadrosuna ait görevin normal çalışma günlük saatleri dışında fiilen yapılması gerekir” hükmüne; 5 inci maddesinde ise, ” Çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz” hükümlerine yer verildiği,
2.4 Bu bağlamda, günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırılan
memura yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilebilmesi için yapılan işin fazla çalışma tanımına girmesi gerektiği ancak Fazla Çalışmanın Uygulama
Esaslarını Gösterir Yönetmelikte, fazla çalışma ile nöbet hizmetinin ayrı ayrı tanımlanmak suretiyle yapılan fazla çalışma ile nöbet hizmetinin niteliği ve içeriğinin birbirinden farklı olduğunun belirtildiği, bu kapsamda, mevcut mevzuata göre de nöbet görevi yürüten personele fazla çalışma verilebilmesinin mümkün görülmediği, başvuranın dilekçe ile istemiş olduğu nöbet dâhili çalışma sürelerinin Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik gereği fazla çalışma olarak değerlendirilmesinin ise mümkün olmadığı,
2.5 Netice itibariyle; Başvuranın, Manisa İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü bünyesinde
enformasyon memuru olarak görev yaptığı, çalışma usulünden kaynaklanan 2018 yılı içerisinde Dini ve Milli Bayramlar ve Resmi Tatil günleri dâhil 24/72 usulü ile çalıştırılmasından doğan fazla çalışmalarının hesaplanarak 8 saate karşılık 1 gün olacak şekilde izin olarak kullandırılması talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumuna yaptığı 26.12.2018 tarihli idari başvurusu kapsamında, yukarıda belirtilen gerekçeler nedeniyle, talebinin kabul edilmediği belirtilmiştir.
2.6 Benzer şikayet başvuruları hakkında daha önce görüşüne başvurulan Hazine ve
Maliye Bakanlığının 4/5/2018 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında özetle; “mevcut düzenlemeler çerçevesinde günlük çalışma saatleri dışında ve fazla çalışma ücreti ödenmeksizin çalışanlara bu şekilde yaptıkları çalışmanın her sekiz saati için bir gün izin verilmesi ve bu suretle verilecek iznin de, en çok on günlük kısmının yıllık izinle birleştirilmesine müsaade edilmek kaydıyla, fazla çalışmanın yaptırıldığı ilgili yıl içinde kullandırılmasının öngörüldüğü ve uygulamanın bu çerçevede yürütülmesi gerektiği” açıklamalarına yer verilmiş,
2.7 Devlet Personel Başkanlığının konuya ilişkin 01/02/2017 tarihli ve … sayılı yazısında,
“Fazla çalışma karşılığında hak kazanılan izinlerin tek seferde ne kadar süreyle verilebileceğine dair bir sınırın bulunmadığı, ancak bu iznin en çok on günlük kısmının yıllık izinle birleştirilerek tek seferde kullandırılabileceği, – Fazla çalışma karşılığında verilmesi gereken izinlerin, her sekiz saate karşılık bir gün hesabıyla fazla çalışmanın yaptırıldığı yıl içinde kullandırılması gerektiği, ancak yılın sonuna doğru yaptırılan fazla çalışma neticesinde hak kazanılan iznin kullanımı için yıl içinde yeterli sürenin kalmaması veya hizmet ihtiyacının bulunması sebebiyle iznin kullandırılamaması halinde kullandırılamayan söz konusu iznin ertesi yıl içinde en kısa sürede kullandırılması gerektiği, – Fazla çalışma karşılığında hak edilen izinlerin kullandırılamaması durumunda söz konusu memurlara fazla çalışma ücreti ödenmesinin mümkün bulunmadığı” mütalaa edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının 3.1. “Zorla çalıştırma yasağı” başlıklı 18 inci maddesinde, “Hiç kimse zorla çalıştırılamaz.
Angarya yasaktır. ”, 3.2. “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50 nci maddesinde, “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır. ”, 3.3. “Ücrette adalet sağlanması” başlıklı 55 inci maddesinde, “Ücret emeğin karşılığıdır. ”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. ” hükmü amirdir.
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. ” hükmüne yer verilmiştir.
14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun, 5.1. “Çalışma saatleri” başlıklı 99 uncu maddesinde, “Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir.
Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir.
Ancak bu kanuna, özel kanunlara, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine veya bunlara dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir…”, 5.2. “Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışma saat ve usulünün tesbiti” başlıklı 101 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir. ”, 5.3. “Deyimler” başlıklı 147 nci maddesinde, “Bu Kanunda geçen;.
F) Fazla çalışma ücreti: Kurumların, bu Kanunun 178 inci maddesinde yazılı esaslar çerçevesinde normal çalışma saatleri dışında çalıştırdıkları memurlara, fazla çalışma saati itibariyle ödenen parayı,..
İfade eder. ” 5.4. “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 178 inci maddesinde, “A) 99 ve 100 üncü maddeler hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri dışında; a) Salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hallerin olması (Bu hallerin devamı süresince), b) Fabrika, atelye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması, hallerine münhasır olmak üzere, yapılan fazla çalışmalar ücretle karşılanır.
Yukarıda sayılan hallerde yaptırılacak fazla çalışmanın süresi ve saat başına ödenecek ücret
Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenir.
B) Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.
Fazla çalışmanın uygulama esas ve usulleri Devlet Personel Başkanlığı ile Hazine ve Maliye
Bakanlığınca müştereken belirlenir…” hükmü yer almaktadır.
6. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 13 üncü maddesinde, “Belirli bir sürede bitirilmesi gereken zorunlu ve istisnai işlerden, her defasında ayrıca Cumhurbaşkanı kararı alınması kaydıyla, Cumhurbaşkanınca uygun görülenlerde çalışan 657 sayılı Kanuna tabi personele, ayda elli saati ve bir yılda altı ayı geçmemek üzere yılı merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin beş katını aşmamak kaydıyla
Cumhurbaşkanınca belirlenen çalışma süresi, miktar, usul ve esaslar dahilinde fazla çalışma ücreti ödenebilir. Bu ödeme damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaz. Diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde yaptıkları fazla çalışma karşılığında herhangi bir ad altında ödeme yapılan personele bu madde uyarınca ayrıca fazla çalışma ücreti ödenmez. ” hükmü yer almaktadır.
Kamu Görevlilerinin Geneline Ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali Ve Sosyal Haklara ilişkin 2018 Ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin “Hizmet Kollarına
Yönelik Mali ve Sosyal Haklar” başlıklı Üçüncü Kısımın “Bayındırlık, İnşaat Ve Köy
Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı Yedinci Bölümünde “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 2 nci maddesi, “(1) Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca kurulmuş olan geçici barınma merkezleri ile Başkanlığın afet ve acil durum hallerinde fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç duyulan birimlerinde; normal çalışma saatleri dışında görev yapan memurlar ve sözleşmeli personele, ayda toplam 50 saate kadar yapılan fiili fazla çalışmalar karşılığında yılı merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin üç katı tutarında fazla çalışma ücreti ödenir. ” olarak düzenlenmiştir.
8. Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin 8.1. 3 üncü maddesinde, “A)Fazla çalışma: Devlet Memurlarının, genel olarak haftalık çalışma süresi olan, 40 saatin üstünde yaptıkları çalışma, fazla çalışmadır.
Bu Yönetmeliğin uygulanması yönünden, özel Kanunlarda mevcut yahut Devlet Memurları
Kanunu’na veya Özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve Yönetmeliklerdeki:
a) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten az olan Devlet Memurlarının 40 saatten fazla çalıştıkları süre; b) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten fazla olan Devlet Memurlarının; Özel Kanunlarında mevcut veya Devlet Memurları Kanunu ya da Özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve Yönetmeliklerde belirtilen süreden fazla çalıştıkları süre; Fazla çalışma sayılır.
B) Nöbet Hizmeti: Kurumların faaliyetleri gereği, güvenliğin veya hizmetin devamını temin amacıyla, normal çalışma saatleri içinde veya dışında yapılan çalışmadır. ”, 8.2. 4 üncü maddesinde, “Fazla çalışmanın ücretle karşılanabilmesi için memurun kadrosuna ait görevini normal günlük çalışma saatleri dışında fiilen yapması gereklidir. ”, 8.3. 5 inci maddesinde, “Çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri fazla çalışma sayılmaz. ”, 8.4. 7 nci maddesinde, “Kurum amirleri gerekli gördükleri hallerde Devlet Memurları
Kanununun 99 ve 178 inci maddelerine göre fazla çalışma yaptırabilirler.
Kurum amirleri fazla çalışma yaptıracakları memurlar için düzenleyecekleri “Fazla Çalışma
Cetveli” ne memurun günde yaptığı fazla çalışma süresini kaydederler. Bu cetvel memur ve amir tarafından imzalanarak özel dosyasında saklanır. ” düzenlemesi yer almaktadır.
9. Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliğinin “Afet ve acil durum yönetim merkezleri ve görevleri” başlıklı 4 üncü maddesinde, “(4) İl ve ilçe afet ve acil durum yönetim merkezleri yeterli sayıda personeli ile yirmidört saat esasına göre çalışmalarını yürütür.
” ifadelerine yer verilmiştir.
10. Başkanlık Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi Yönergesinin “Kuruluşu” başlıklı 6
ncı maddesinde, “(1) Başkanlık Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezinin kuruluşu:
Yurtiçinde ve yurtdışında meydana gelen afet ve acil durumlarla ilgili olarak, hazırlık ve müdahale faaliyetlerinde, kamu kurum ve kuruluşları, afet ve acil durum yönetim merkezleri ile sivil toplum kuruluşları arasında, Başbakan adına koordinasyon ve işbirliğini sağlamak amacıyla Başkanlık personelinden oluşan ve 7/24 saat esasına göre çalışan Başkanlık Afet ve
Acil Durum Yönetim Merkezi kurulur. ” hükmüne yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ile tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Manisa İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü bünyesinde Enformasyon Memuru olarak görev yapmakta olan başvuran, 2018 yılı ocak ayından bu yana yaptığı fazla çalışmaların karşılığında hak kazandığı izinlerin kullandırılması talebiyle kurumuna başvuruda bulunduğunu, ancak talebinin İl Müdürlüğünce reddedildiğini belirterek 2018 yılı içerisinde Dini ve Milli Bayramlar ve Resmi Tatil günleri dahil 24/72 usulü ile çalıştırılmasından doğan fazla çalışmalarının hesaplanarak 8 saate karşılık 1 gün olacak şekilde izin olarak kullandırılması talebiyle
Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
13. Bilindiği üzere, Anayasanın 2 nci maddesinde Devletin temel nitelikleri arasında hukuk devleti ilkesine yer verilmiş olup, hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, hukuki düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Ayrıca, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, bir idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerekmekte olup, idari işlemin dayanağı olan sebebin açıkça kanunlarda gösterilerek bağlı yetkinin bulunduğu durumlarda idarenin, kanunun koyduğu sınırlar içinde kalması, sebep ve konu yönünden kanun ile belirtilen koşullara uyması gerekir. (AYM, 17/04/2008 Tarihli, E.2005/5, K.2008/93 sayılı Kararı).
14. Devlet memurlarının çalışma saatlerine ilişkin düzenlemeler çerçevesinde, genel olarak haftalık çalışma süresi 40 saat olarak belirlenmiş olmakla birlikte, kamu kurum ve kuruluşlarına günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde görev yapan memurların çalışma saatlerine ilişkin düzenleme yapma yetkisinin verildiği, belirlenen normal çalışma saatlerini aşan sürelerin ise fazla çalışma olarak değerlendirildiği, fazla çalışmaların ise izin veya ücret olarak karşılanmasının öngörüldüğü, fazla çalışmanın ücretle karşılanmasına ilişkin ilgili kanunlar ve toplu sözleşme hükümleri çerçevesinde kapsamın sınırlı olarak belirlendiği ve bu belirlenenler dışında fazla çalışmanın karşılığında izin verilmesinin benimsendiği anlaşılmaktadır.
15. Ayrıca, Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik ile fazla çalışma ve nöbet hizmetlerine ilişkin tanımların yapıldığı, söz konusu tanımlar ile fazla çalışmanın genel olarak haftalık çalışma süresi olan 40 saatin üstünde veya farklı düzenlemeler ile belirlenen çalışma sürenin üstünde çalışılan süre olarak; nöbet hizmeti ise güvenliğin veya hizmetin devamını temin amacıyla, normal çalışma saatleri içinde veya dışında yapılan çalışma olarak tanımlanmış olup, farklı nitelik ve içerikleri nedeniyle nöbet hizmetlerinin fazla çalışma sayılamayacağı düzenlenmiştir.
16. Konuya ilişkin ilgili idare tarafından, başvuru konusu yapılan çalışma sürelerinin nöbet hizmeti niteliğinde bulunduğu ve bu kapsamda fazla çalışma olarak değerlendirilmeyeceği kanaati çerçevesinde fazla çalışma için öngörülen izin hakkından ilgilinin faydalandırılmadığı görülmektedir.
17. Başvuruya konu olaya ilişkin mevzuat hükümleri gereğince afet ve acil durum yönetimi merkezleri bünyesinde görev yapan personelin 24 saat esasına göre çalışma saatlerinin belirlendiği görülmekle birlikte, söz konusu personelin 24 saat esasına göre çalışma süreleri dikkate alınarak haftalık çalışma sürelerinin hesaplanması gerektiği ve belirlenen haftalık çalışma süresini aşan kısımlarının ilgili mevzuat gereğince nöbet hizmeti olarak değerlendirilemeyeceği, bahsi geçen Yönetmelik hükümleri ile fazla çalışma ve nöbet hizmetleri her ne kadar farklı nitelik ve içerikte değerlendirilse de ilgili personelin haftalık çalışma süresi olarak öngörülen süreyi aşan kısmının fazla çalışma olarak değerlendirilmesinin
657 sayılı Kanun hükümleri açısından daha isabetli olacağı kanaatine varılmıştır.
18. İlgili mevzuat hükümlerinde, günlük çalışma saatleri dışında personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verileceği ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmının yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabileceği düzenlenmiş olup, konuya ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından fazla çalışma karşılığı verilecek iznin ertesi yıla devrinin mümkün olmadığı değerlendirilirken Devlet Personel
Başkanlığı tarafından fazla çalışma karşılığında verilmesi gereken izinlerin, fazla çalışmanın yaptırıldığı yıl içinde kullandırılması gerektiği, ancak yılın sonuna doğru yaptırılan fazla çalışma neticesinde hak kazanılan iznin kullanımı için yıl içinde yeterli sürenin kalmaması veya hizmet ihtiyacının bulunması sebebiyle iznin kullandırılamaması halinde kullandırılamayan söz konusu iznin ertesi yıl içinde en kısa sürede kullandırılması gerektiği yönünde mütalaa verilmiştir.
19. Fazla çalışmaları nedeniyle izne hak kazanan Devlet memurunun, fazla çalışma yaptığı günleri izleyen yakın bir zamanda bu izinleri kullanması, dinlenme gereksinimi bakımından önemli olup ilgili mevzuat hükümleri bu açıdan değerlendirildiğinde, fazla çalışma kapsamında hak kazanılan izinlerin fazla çalışmanın yaptırıldığı yıl içerisinde kullandırılmasının yerinde olacağı ancak izin sürelerinin, parça parça ya da toplu olarak ve ilgili idareler tarafından uygun görülecek zaman ve sürelerle kullanılabileceğinden ilgili idarelerin de takdir yetkisinin bulunduğu göz önüne alınırsa fazla çalışma yapılan yıl içinde kullanılmayan izin sürelerinin, izleyen yılda da kullanılabileceği ve bu hakkın izleyen yıl içerisinde en kısa sürede kullandırılmasının yerinde olacağı değerlendirilmekte olup, aksi yönde yapılacak uygulamanın da Anayasamızın angarya yasağını düzenleyen 18 inci maddesi ile ücretin emeğin karşılığı olduğu hükmüne yer veren 55 inci maddesine aykırılık teşkil edeceği değerlendirilmektedir.
20. Bu kapsamda, başvuranın önceki yıllarda fazla çalışma karşılığında hak kazandığı ancak kullanamadığı izin haklarının kullanımın sağlanmasının, hakkaniyet ilkeleri açısından yerinde olacağı, Toplu Sözleşme Hükümleri çerçevesinde 2018 yılı itibariyle ilgili personele de fazla çalışma ücreti ödenmesine ilişkin hüküm yürürlüğe girmiş bulunsa da, bu kapsamda yer almayan dönem ve personel hakkında yapılacak uygulamaların da yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde sağlanmasının hukuken yerinde olacağı sonucuna varılmıştır.
21. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve Kurumumuzun daha önce verilmiş olan Tavsiye Kararları birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın önceki yıllarda fazla çalışma karşılığı hak kazanılan izinlerinin kullandırılmasına yönelik talebinin reddedilmesinin, hukuka ve hakkaniyet ilkelerine aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği anlaşılmıştır.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Manisa İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile
Başvuranın önceki yıllarda fazla çalışma karşılığında hak kazandığı ancak kullanamadığı izin haklarının kullanımın sağlanması, 2018 ve 2019 yıllarını kapsayan Toplu Sözleşme Hükümleri kapsamında yer almayan dönem ve personel hakkında yapılacak uygulamaların da yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde gerçekleştirilerek İl Müdürlükleri bünyesinde uygulama birlikteliğinin sağlanması yönünde AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Bu kararın, BAŞVURANA ve AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞI’na tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi