|
ÖZET: Başvuran, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından haksız yere 4 ay kısa süreli durdurma cezası aldığını iddia ederek bu cezanın iptalini talep etmiştir. Disiplin Kurulu, başvuranın amirlerini ve mesai arkadaşlarını haksız yere şikâyet ettiğini belirterek ceza vermiştir. Ancak başvuranın yaptığı başvurular, yaşadığı sorunların araştırılması talebinden ibarettir ve bu tür taleplerin daha üst mercilere yapılması mümkündür.
Kamu Denetçiliği Kurumu, disiplin cezasının verilmesinde idarenin takdir hakkını adaletli ve hakkaniyetli kullanmadığını, verilen cezanın gerekçelerinin somut ve denetime elverişli olmadığını tespit etmiştir. Başvuranın şikâyet hakkını kullanmasının disiplin cezası verilmesi için yeterli bir gerekçe olamayacağına karar verilmiştir. Bu nedenle, başvuranın iddialarının doğru olduğunun tespit edilmesi halinde cezanın geri alınması gerektiği sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7472-S.11409
BAŞVURU NO : 2019/8892
KARAR TARİHİ : 23/08/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Disiplin cezasının iptali hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 25/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran yaptığı başvuruda özetle polis memuru olarak görev yaptığını, … … Polis Merkezi
Amirliğinde denetimli serbestlik bölümünde görev yaparken denetimli serbestlik ihlali yapan kişilerle ilgili kanunsuz emir veren emniyet amiri … … ve polis memurları … … ve … …’ın şahsına karşı rencide edici söz ve davranışlarından dolayı Ankara İl Emniyet Müdürlüğüne şikâyette bulunduğunu, denetimli serbestlik ihlalleri, ilgili belgeler, kamera kayıtları ve görev listelerinin incelenmediğini, taleplerinin değerlendirilmediğini, daha sonra CİMER’e başvurduğunu, bu başvurusu sebebiyle 4 ay kısa süreli kademe durdurma cezası verildiğini, engelli çocuğu olduğunu, defalarca görev yerinin değiştirildiğini, verilen cezanın hukuken geçerli bilgi ve belgelere dayanmadığını, belirterek hakkında verilen cezanın iptal edilerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiş, Kurumumuzca verilen 2019/4988 sayılı ‘Gönderme
Kararı’ sonrasında başvuran tarihinde Kurumumuza tekrar başvurarak mağduriyetinin giderilmesini ve hakkındaki idari cezanın iptal edilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Emniyet Genel Müdürlüğüne yazılan yazılara verilen cevaplarda özetle: Başvuranın
polis memuru olarak görev yaptığı, engelli çocuğundan dolayı Başbakanlığın 2010/2 sayılı
Genelgesi, EGM’ nin 13.01.2016 Tarih ve … sayılı Genelgesi ve Devlet Personel Başkanlığının
10.09.2015 tarih ve … sayılı mütalaası gereğince işlem yapıldığı, engelli çocuğundan dolayı
anlayış gösterildiği, başvuran hakkında başvuruya konu eylemleri ile ilgili olarak 26/05/2017 tarih ve … sayılı olur ile disiplin soruşturması açılmasına karar verildiği, düzenlenen 24/07/2017 tarih ve … nolu Disiplin Soruşturma Raporunda başvuran hakkında işlemiş olduğu
“görev sırasında veya dışında mevzuat veya talimatlarla yasaklanan davranışlarda bulunmak, suçu sübuta erdiğinden hakkında eylemine uyan 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 8.maddesi 2. bendinin a fıkrası uyarınca kınama cezası ile tecziye edilmesinin önerildiği, Emniyet Genel Müdürlüğü Merkez Disiplin
Kurulunun 26.11.2018 tarih ve 2018/438 sayılı kararında ise, başvuranın çocuğunun rahatsızlığından kaynaklanan sorunlarının olduğu, çocuğunun rahatsızlığı bilindiğinden dolayı kendisine anlayışla yaklaşıldığı, çocuğunun ihtiyaçlarını gidermesi için kendisine gerektiği zaman izin verildiği, gerekli kolaylığın sağlandığı, büroda çalıştığı zaman evraklarda yaptığı hatalardan dolayı çevre koruma nöbetçisi olarak görevlendirildiği, idarenin takdiri ile de Hassas
Bölgeleri Koruma Şube Müdürlüğüne tayininin yapıldığı, başvuranın 25.04.2017 tarihinde saat
19.36 sıralarında amiri konumundaki emniyet amirini telefonla arayarak, meslek disiplinine
uygun olmayan konuşmalar yaptığı, polis merkezi personelinin ortak olarak kullanmakta olduğu, Whatsapp grubu üzerinden meslek disiplinine uygun olmayan paylaşımlarda bulunduğu, 29.04.2017 tarih ve … sayılı CİMER müracaat formunda ve 01.05.2017 tarihinde
Personel Şube Müdürlüğüne hitaben yazdığı dilekçesinde amirini ve mesai arkadaşlarını haksız yere şikâyet ettiği, hakkında isnat olunan suçlamanın sübuta erdiği, başvuranın yukarıda açıklanan davranışlarıyla “amirlerini, üstlerini, aynı rütbedeki arkadaşlarını, astlarını veya diğer mesai arkadaşlarını haksız yere şikâyet etmek” fiilini işlediği sübuta erdiğinden 31.01.2018 tarih ve 7068 sayılı Kanunun 8/4-a-4 maddesi gereğince “4 ay kısa süreli durdurma” disiplin cezası ile tecziyesine, fiilin işleniş biçimi ve kusurunun ağırlığı dikkate alındığında hakkında aynı kanunun 7/2 inci maddesinin uygulanmasına yer olmadığına, yine aynı kanunun 12/3 üncü maddesi gereğince kısa süreli durdurma disiplin cezasının karşılığı olan 4 ceza puanının özlük dosyasına işlenmesine karar verildiği anlaşılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının ilgili hükümleri:
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” hükmü,
3.2) Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrası:
“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”
3.3) Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence başlıklı 129 uncu
maddesinin ikinci fıkrası: “Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.”
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi “başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Amir durumda olan Devlet memurlarının görev
ve sorumlulukları” başlıklı 10 uncu maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrasında, “Amir, maiyetindeki memurlara hakkaniyet ve eşitlik içinde davranır. Amirlik yetkisini kanun, tüzük ve yönetmeliklerde belirtilen esaslar içinde kullanır. Amir, maiyetindeki memurlara kanunlara aykırı emir veremez ve maiyetindeki memurdan hususi bir menfaat temin edecek bir talepte bulunamaz, hediyesini kabul edemez ve borç alamaz.”
6) 7068 Sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunun ilgili maddeleri:
6.1) Amaç başlıklı 1 inci maddesi: “Bu Kanunun amacı; Emniyet Genel Müdürlüğü,
Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline ilişkin disiplinsizlik ve cezaları, disiplin amirlerini ve kurullarını, disiplin soruşturma usulü ile diğer ilgili hususları düzenlemektir.”
6.2) Takdir hakkının kullanımı başlıklı 6 ncı maddesi: (1) Bu Kanun ile disiplin cezası
vermeye yetkilendirilen disiplin amirleri veya kurulları, disiplin cezası uygulanması ile ilgili takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanırlar.
(2) Takdir hakkı mutlaka gerekçeli olarak kullanılır.
(3) Takdir hakkı kullanılırken; a) Disiplinsizliğin işleniş biçimi, b) Disiplinsizliğin işlendiği zaman ve yer, c) Disiplinsizliğin hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, ç) Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, d) Disiplinsizlik yapan personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı, e) Disiplinsizlik yapan personelin daha önceki disiplin durumu, f) Disiplinsizlik yapan personelin samimi ikrarı ve gösterdiği pişmanlık, gözönüne alınır.
(4) İtiraz üzerine yetkili makamlar tarafından verilen kararlar hariç olmak üzere, hiçbir idari makam tarafından, disiplin cezası ile ilgili takdir hakkının kaldırılması sonucunu doğuran bir karar verilemez veya uygulama yapılamaz.
6.3) Disiplin cezaları başlıklı 7 inci maddesi: (1) Personele verilecek disiplin cezaları
şunlardır:
a) Uyarma cezası: Personele görevinin icrasında veya hal ve hareketlerinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
b) Kınama cezası: Personele görevinin icrasında veya hal ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
c) Aylıktan kesme cezası: Disiplin cezası verilen personelin, fiilin ağırlık derecesine göre zam ve tazminatlar hariç brüt aylığından onbeş günlüğe kadar kesinti yapılmasıdır. Ceza, aylığı tahakkuk ettiren birimce personelin aylığından kesilmek suretiyle yerine getirilir. Aylıktan kesme tam Türk Lirası üzerinden yapılır ve kuruşlar dikkate alınmaz.
ç) Kısa süreli durdurma: Personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay süre ile durdurulmasıdır…
6.4) Disiplin cezası verilecek fiiller başlıklı 8 inci maddesi:
(4) Kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller şunlardır:
а) Dört ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller;
1) Amir ve memurlara görevle ilgili olarak yalan söylemek.
2) Denetim görevini yerine getirmemek.
3) İzinsiz ya da kurumca kabul edilebilir özrü olmaksızın kesintisiz olarak üç günden fazla ve
beş güne kadar (beşinci gün dahil) göreve gelmemek.
4) Amirlerini, üstlerini, aynı rütbedeki arkadaşlarını, astlarını veya diğer mesai arkadaşlarını
haksız yere şikâyet etmek.
5) Astlarını, aynı rütbedeki arkadaşlarını ve diğer mesai arkadaşlarını dövme girişiminde
bulunmak.
6) Toplu olarak sözlü veya yazılı şikâyette bulunmak.
7) Görev sırasında amir veya üstlerine saygısız davranmak.
8) Bu Kanunda ayrıca disiplinsizlik olarak tanımlanmamış olmak kaydıyla astları veya mesai
arkadaşlarına yönelik olarak sürekli ve sistemli her türlü baskı ve taciz uygulamak.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ:
7) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin
kabulü ve tavsiyede bulunulması yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE:
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme:
8) Başvuran, Emniyet Genel Müdürlüğü Merkez Disiplin Kurulu tarafından hakkında haksız
şikâyet gerekçesiyle 4 ay kısa süreli durdurma cezası verildiğini belirterek, söz konusu cezanın iptalini talep etmektedir.
9) İdare ile yapılan yazışmalarda özet olarak, başvurana verilen disiplin cezasının gerekçesi
26.11.2018 tarih ve 2018/438 sayılı Merkez Disiplin Kurulunun “amirlerini, üstlerini, aynı
rütbedeki arkadaşlarını, astlarını veya diğer mesai arkadaşlarını haksız yere şikâyet etmek” fiili olarak tespit edilmiş ve 31.01.2018 tarih ve 7068 sayılı Kanunun 8/4-a-4 maddesi gereğince “4 ay kısa süreli durdurma” disiplin cezası ile tecziyesine, fiilin işleniş biçimi ve kusurunun ağırlığı dikkate alınarak hakkında aynı kanunun 7/2 inci maddesinin uygulanmasına yer olmadığına, yine aynı kanunun 12/3 üncü maddesi gereğince kısa süreli durdurma disiplin cezasının karşılığı olan 4 ceza puanının özlük dosyasına işlenmesine karar verdiği anlaşılmıştır.
10) Disiplin Kurulu kararında, başvurana verilen disiplin cezasının dayanağı “amirlerini,
üstlerini, aynı rütbedeki arkadaşlarını, astlarını veya diğer mesai arkadaşlarını haksız yere şikâyet etmek” fiili olarak belirtilmiştir. Başvuranın Kurumuna verdiği dilekçe ve CİMER’e yaptığı başvurunun, başvuranın çalıştığı birimde yaşadığı problem, yapılan bazı işlemler ve kendisine yönelik olarak yapılan muamelenin araştırılması talebinden ibarettir. Bu tür talep veya şikayetler silsile yoluyla (şikayet edilen) amirlere yapılması niteliği ve içeriği itibarıyla mümkün olmadığından, birim amiri atlanarak (şikayet içeriği gerçeğe aykırı olmamak ve başka bir suç oluşturmamak kaydıyla) daha üst mercilere yapılabilmektedir.
11) 7068 Sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin
Kabul Edilmesine Dair Kanunun 6 ncı maddesinin 1 inci fıkrasında “Bu Kanun ile disiplin cezası vermeye yetkilendirilen disiplin amirleri veya kurulları, disiplin cezası uygulanması ile ilgili takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanırlar.” hükmü ile devamında takdir hakkının kullanılması sırasında uyulması gereken ilkeler de fıkralar halinde düzenlenmiştir. Anayasa’nın 2 nci maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin hukuk devleti olduğu vurgulanmıştır. Bu nedenle, idare, her türlü işlemini Anayasa, yasalar ve diğer mevzuat hükümlerine uygun bir şekilde yapmak ve takdir yetkisini de hukuka, hakkaniyete, adalete ve somut olayın özelliklerine uygun bir şekilde kullanmak zorundadır.
12) 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun Adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi başlıklı 3 üncü
maddesinde “Suç işleyen kişi hakkında işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunur” hükmü düzenlenmiştir. Buradan hareketle, hukuk devletiyle bağlı olmak zorunda olan idarenin de bu temel ilkenin gereklerine uygun davranması ve somut olay ile verilecek ceza arasında adil bir denge sağlaması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, başvurana isnat edilen fiil ile verilecek ceza veya uygulanacak müeyyidenin de hukuk ve kanuna uygun bir şekilde belirlenmesi, fiil ile verilecek cezanın orantılı olması hukuk devletinin ve adalet ilkesinin en önemli gereklerinden birisidir.
12.1) Başvuru dosyasında bulunan 24/07/2017 tarih ve 1298 sayılı Disiplin Soruşturma
Raporunda başvuranın aynı eylemleri için “kınama” cezası önerilirken, Merkez Disiplin Kurulu 26/11/2018 tarih ve 2018/438 sayılı kararında ise “4 kısa süreli durdurma” cezasını uygun görmüş, ancak daha ağır bir ceza verilmesinin somut ve hukuki gerekçelerini ise açıklamamıştır. İdarenin daha hafif bir ceza uygulanması yönünde takdir hakkını başvuran aleyhine kullanmış olması da hakkaniyete uygun olmamış, gerekçe olarak gösterilen “kusurun ağırlığı” ifadesi ise soyut bir ifade olup denetime elverişli olmaktan uzak ve hakkaniyete uygun düşmemiştir. Ayrıca, başvuranın, sırf şikâyet hakkını kullanmak amacıyla dilekçe vermesi veya başvuruda bulunmasının disiplin cezası verilmesi için yeterli ve haklı bir gerekçe olarak kabulü adil bir yaklaşım değildir.
13) Disiplin cezası veren idarenin kararını geri alabilmesi önünde bir hukuki engel
bulunmamaktadır. Eğer idare, verilen disiplin cezasının hukuka aykırı olduğunu tespit ederse, hukuka aykırı olan bu işlemini süreye bağlı olmadan geri alabilir. Disiplin cezasının kesin olmasının yapılan işlemin geri alınmasına da engel olmayacağı değerlendirilmektedir.
14) Dosyadaki bilgi ve belgeler, başvuranın iddiaları ve hukuksal düzenlemeler birlikte
değerlendirildiğinde, başvuranın 4 ay kısa süreli durdurma cezasıyla cezalandırılması işleminin hakkaniyete uygun olmadığı kanaatiyle tekrar incelenmesi ve yapılacak araştırmalar sonucunda başvuranın iddialarının doğru olduğunun tespit edilmesi halinde, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi ve disiplin cezasının geri alınması gerektiği sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme:
15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, yetkili (Ankara) İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, başvurana verilen disiplin cezasının tekrar incelenmesi ve başvuranın iddialarının doğru olduğunun tespiti halinde verilen cezanın geri alınması konusunda Emniyet
Genel Müdürlüğüne TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın bir örneğinin İçişleri Bakanlığına gönderilmesine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrasına uygun
olarak Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, Başvurana, Emniyet Genel Müdürlüğüne ve İçişleri Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi