|
ÖZET: Başvuran, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen Devlet Gelir Uzman Yardımcılığı Sözlü Sınavı’nda düşük puan alarak elendiğini ve mülakatın objektif ölçütlere göre yapılmadığını iddia ederek sınavın iptalini talep etmiştir. Ancak, yapılan incelemede, sözlü sınavın ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleştirildiği, komisyon üyeleri tarafından verilen puanların tutanağa geçirildiği ve değerlendirme kriterlerinin belirlendiği tespit edilmiştir.
Kurum, başvuranın itirazını değerlendirirken, mülakatın nesnellik, tarafsızlık ve şeffaflık ilkelerine uygun yapılmadığına dair herhangi bir somut delil bulunmadığını belirtmiştir. Sonuç olarak, başvuranın sözlü sınavının yeniden değerlendirilmesi talebi reddedilmiş, ancak gelecekteki sınavların daha iyi yönetim ilkelerine uygun yapılması için Gelir İdaresi Başkanlığı’na tavsiyelerde bulunulmuştur. Bu bağlamda, sınav sorularının hazırlanması ve adayların cevaplarının kayda geçirilmesi gibi önlemlerin alınması önerilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/90-S.136
BAŞVURU NO : 2019/12161
KARAR TARİHİ : 03/01/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Mülakat sınavına itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06/07/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Gelir İdaresi Başkanlığınca 20 Mart 2019 tarihinde yapılan Devlet Gelir
Uzman Yardımcılığı Sözlü Sınavından düşük puan verilerek elendiğini, mülakat süresince mesleki olarak sorulan üç soruya doğru cevap verdiğini, ancak Kurum tarafından açılan 50 kişilik kadro doldurulmadan yazılı sınavı kazanan ve mülakata katılmaya hak kazanan 64 kişi içinden sadece 38 kişinin başarılı sayıldığını, sözlü sınavın objektif ölçülere göre yapılmadığını belirterek, söz konusu mülakat sınavının iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talebimize istinaden Gelir İdaresi
Başkanlığı tarafından gönderilen, 08/08//2019 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Sözlü sınavın 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve Devlet Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği hükümlerine göre yapıldığı, 2.2. Sözlü sınavda adaylara sınav kurulu tarafından 5345 sayılı Kanunun 29’uncu maddesi ile
Devlet Gelir Uzmanlığı Yönetmeliğinin 12’nci maddesinde yer alan her bir unsura [a-) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, b-) Liyakati, temsil kabiliyeti, bilgi düzeyi, davranış ve tepkilerinin mesleğe veya göreve uygunluğu, c-) özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, ç-) Genel yetenek ve genel kültürü, d-) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı] ilişkin puanlar verildiği, 2.3. 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 29’uncu maddesinde yer alan “…Sınav kurulu, adaylar hakkında yukarıda yazılı özelliklerin her biri için değerlendirme yapar. Yapılan değerlendirmeye göre verilen puanlar tutanağa geçirilir. Bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz.” hükmü gereğince söz konusu sınavla ilgili olarak sözlü sınav tutanağı haricinde başka bir tutanak veya kayıt tutulmadığı, 2.4. Sözlü sınavların ilgili mevzuat hükümlerine göre yapıldığı, soruların önceden hazırlanmadığı, sözlü sınava ilişkin bir cevap anahtarı bulunmadığı ve sorulan sorular ile cevapları hakkında bir kayıt sistemi kullanılmadığı, 2.5. 04 Ağustos 2018 tarihinde 2. Grup (Mühendislik) için yapılan Devlet Gelir Uzman
Yardımcılığı Giriş Sınavının yazılı bölümünde başarılı olan 64 kişiden 52 kişinin 20 Mart 2019 tarihinde yapılan sözlü sınava katıldığı, sınav sonucuna göre 38 kişinin başarılı olduğu, 14 kişinin de başarısız olduğu, Bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 23/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı
3 üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır:
…Kariyer: B) Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânını sağlamaktır. Liyakat: C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır. ” 6. Devlet Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği’nin, 6.1. “Sınav kurulu” başlıklı 7 inci maddesinin birinci fıkrasında, “(1) Sınav kurulu, Başkan veya görevlendireceği Başkan Yardımcısı veya İnsan Kaynakları Daire Başkanlığından sorumlu Daire Başkanının başkanlığında, Daire Başkanları ile Grup Başkanları arasından seçilecek en az beş asil ve iki yedek üyeden oluşur. İnsan Kaynakları Daire Başkanlığından sorumlu Daire Başkanı, sınav kurulunun tabii üyesidir.” 6.2. “Sözlü sınavın yapılması ve değerlendirilmesi” başlıklı 12 inci maddesinde, “(1) Sözlü sınav, yazılı sınav sonucunun duyurulmasından en az 15 gün sonra yapılır.
r.
(2) Sözlü sınav, adayların; a) Yazılı sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, c) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, d) Genel yetenek ve genel kültürü, e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirilir.
(3) Adaylar, kurul tarafından ikinci fıkranın (a) bendi için 50 puan, (b) ila (e) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için 10 puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir.
(4) Sözlü sınavda başarılı sayılmak için, sınav kurulu başkan ve üyelerinin 100 tam puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az 70 olması şarttır.
(5) Sınav Kurulu sözlü sınav sonuçlarını bir tutanakla tespit eder ve bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmi Tavsiye Kısmi Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle; Gelir İdaresi Başkanlığınca 20 Mart 2019 tarihinde yapılan Devlet Gelir
Uzman Yardımcılığı Sözlü Sınavından düşük puan verilerek elendiğini, mülakat süresince mesleki olarak sorulan üç soruya doğru cevap verdiğini, ancak Kurum tarafından açılan 50 kişilik kadro doldurulmadan yazılı sınavı kazanan ve mülakata katılmaya hak kazanan 64 kişi içinden sadece 38 kişinin başarılı sayıldığını, sözlü sınavın objektif ölçülere göre yapılmadığını belirterek, söz konusu mülakat sınavının iptal edilmesini talep etmektedir.
9. Başta 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu olmak üzere ilgili diğer mevzuatta sözlü veya mülakat sınavlarıyla ilgili olarak, adaylara komisyon başkan ve üyelerince verilen puanların ayrı ayrı tutanağa geçirileceği, bunun dışında sınavla ilgili herhangi bir kayıt sisteminin kullanılmayacağı hükümlerine yer verilmiştir. Diğer bir anlatımla, idare mülakatın hukuk devleti ilkesine uygun olacak şekilde gerçekleştirilmesiyle yükümlü tutulmakta, bunu sağlamak için kullanılacak araçların seçiminde (teknolojik imkânların kullanılması, soruların kura usulüyle seçilmesi vb.) serbest bırakılmaktadır. İdarenin Kurumumuza sunmuş olduğu bilgi ve belgelerden, her bir komisyon üyesi tarafından Devlet Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği’nin 12 inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında hazırlanmış değerlendirme formlarının ayrı ayrı doldurulup tutanak altına alındığı, komisyon üyelerinin verdiği puanların ortalamasının adayın almış olduğu nihai puanı belirlediği görülmüştür.
10. Her bir komisyon üyesince başvuran için doldurulup imza altına alınan değerlendirme formlarının incelenmesinden, komisyon tarafından verilen puanların ortalamasının hesaplanmasında başkanı da dahil olmak üzere komisyon üyelerinin verdikleri not ağırlıklarının eşit olarak değerlendirildiği, komisyon üyeleri ve başkanının başvuran için verdikleri puanlar arasında dikkat çekici farklılıklar bulunmadığı, mülakatta başvuranın eşit olmayan bir değerlendirmeye tabi tutulduğunu ortaya koyacak somut bilgi ve belgeler tespit edilememiştir.
11. Vergi Müfettişliği sözlü sınavına yapılan itiraz üzerine Danıştay 2 nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve sayılı Kararı’nda da “178 sayılı Maliye
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’nın “Sözlü sınav” başlıklı Ek-33 üncü maddesi ile 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 60 ncı maddesi uyarıca maddesi uyarınca yapılacak giriş sınavlarının sözlü aşaması ile 42’nci maddenin (c) fıkrası uyarınca yapılacak sınavların sözlü aşamasının, adayın; a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünün, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, bilgi düzeyi, davranış ve tepkilerinin mesleğe veya göreve uygunluğunun, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının, ç) Genel yetenek ve genel kültürünün, d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının, değerlendirilmesi suretiyle yapılacağı, sınav komisyonunun, adaylar hakkında yukarıda yazılı özelliklerin her biri için değerlendirme yapacağı, yapılan değerlendirmeye göre verilen puanların tutanağa geçirileceği, bunun haricinde sözlü sınavla ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmayacağı hususları hükme bağlanmıştır. Yukarıda yer alan mevzuat hükmünün incelenmesinden değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.
12. Gözlem ve kanaate dayalı bir mülakatın yapıldığı başvuru konusu olayda, başvuranın verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin değerlendirme tutanağında ayrı ayrı gösterildiği, verilen puanlar arasında şüpheye yer bırakacak farklıklar bulunmadığı belirlenmiştir. Değerlendirme tutanağındaki puanlamaya ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı ve sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir saptama yapılamamıştır.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın katılmış olduğu 18 Mart – 9
Nisan 2019 tarihleri arasında sözlü bölümü yapılan Devlet Gelir Uzman Yardımcılığı Giriş
Sınavına ilişkin idarenin iş ve işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
İdarenin, başvuru sahibine verdiği cevapta hangi sürede hangi merciye başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
15. Ayrıca, Devlet Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği çerçevesinde belirlenen değerlendirme kriterlerinin gözlem ve kanaate dayalı olduğu açık olsa da, mülakat öncesinde sınav sorularını hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve cevapların kayda geçirilmesi, sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin değerlendirme formunda ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi mülakatın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden komisyon üyelerince verilen puanların ayrı ayrı değerlendirme tutanağına geçirildiği, bunun dışında sınav sorularının hazırlanmadığı, adaya sorulan sorular ile adayın verdiği cevapların kayda geçirilmediği, ayrıca soru ve cevaplara ilişkin herhangi bir gerekçeli kayıt tutulmadığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi, ret kararının başvurana tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede
Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın, sözlü sınavının yeniden değerlendirilmesi talebinin REDDİNE, Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde adaylara sorulacak soruların hazırlanması, adaylara sorulan sorular ile adayların verdiği cevapların kayda geçirilmesi ve adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alınması yönünde GELİR
İDARESİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Gelir İdaresi
Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi