|
ÖZET: Başvuran, Kocaeli Kartepe İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nde tekniker olarak görev yapmakta ve %78 engelli sağlık raporu ile İzmit İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne tayin talep etmektedir. İdare, tayin talebini, görev yaptığı birimde personele ihtiyaç olduğu gerekçesiyle reddetmiştir. Ancak, ilgili mevzuatta engelli personelin tayin taleplerinin değerlendirilmesinde kurumun personel durumunun göz önünde bulundurulması gerektiğine dair bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle, idarenin tayin talebini reddetmesi hukuka aykırı bulunmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, engelli memurların yer değiştirme taleplerinin karşılanması gerektiğini belirten düzenlemeleri göz önünde bulundurarak, başvuranın tayin talebinin kabul edilmesi gerektiği sonucuna varmıştır. Engellilerin çalışma hayatında karşılaştıkları zorlukların ortadan kaldırılması amacıyla yapılan düzenlemelerin, başvuranın sağlık durumu ve engel oranı dikkate alındığında, tayin talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle, başvuranın İzmit İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne tayin edilmesi hususunda Tarım ve Orman Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
hüküm altına alındığı, sürekli kontrole gitmesi gerektiği, ancak Kartepe İlçesinde tam teşekküllü bir hastane bulunmadığını ifade ederek, İzmit İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne tayin olmayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Bilgi – belge isteme yazımıza istinaden Kocaeli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün
29.08.2009 tarih ve sayılı cevabi yazısında; “Başvuranın 29.11.2019 tarihli olup %78
oranında engelli olduğunu belirten sağlık raporu bulunduğunu, 2012 yılında Kartepe İlçe
Müdürlüğü’nde memur olarak göreve başladığını ve 2018 yılında Bakanlık bünyesinde gerçekleştirilen görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavında başarılı olarak 28.03.2019 tarihinde Tekniker (Tarım) kadrosuna atandığını, yeni görevine doğum sonrası başladığı, başvuranın 2019 yılında yaptığı tayin taleplerinin “personelin mesaisine ihtiyaç olduğu” gerekçesiyle reddedildiği, diğer taraftan başvuranın ikamet ettiği adresin Kartepe İlçe Tarım
Müdürlüğü’ne çok yakın olduğu, halbuki, başvuranın ikamet ettiği adres ile tayin olmak istediği
İzmit arasında 10-12 kilometre mesafe olduğu, bu bağlamda, hizmetin aksamaması ve kamu yararı göz önünde bulundurularak başvuranın tayin talebi olumlu sonuçlandıralamadığı” ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. “18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 01/07/2005 tarih ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun “İstihdam” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Engellilerin iş gücü piyasası ve çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamı için kendi işini kurmaya rehberlik ve mesleki danışmanlık hizmetlerinin geliştirilmesi de dâhil olmak üzere gerekli tedbirler alınır. İşe başvuru, alım, önerilen çalışma süreleri ve şartları ile istihdamın sürekliliği, kariyer gelişimi, sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları dâhil olmak üzere istihdama ilişkin hiçbir hususta engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarda bulunulamaz. Çalışan engellilerin aleyhinde sonuç doğuracak şekilde, engelinden dolayı diğer kişilerden farklı muamelede bulunulamaz. Çalışan veya iş başvurusunda bulunan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerindeki önlemlerin alınması ve engellilerin çalıştığı iş yerlerinde makul düzenlemelerin, bu konuda görev, yetki ve sorumluluğu bulunan kurum ve kuruluşlar ile işverenler tarafından yapılması zorunludur. (…)”,
6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun(DMK);
6.4. “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinde; “İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre … engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır…”,
7. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in;
7.1. “Engellilik Durumuna Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı Ek 3’üncü maddesi uyarınca: “
İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar …engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilir. Bu kapsamdaki talepler bu Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır”,
hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebine ilişkin tavsiye karar önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran Kocaeli Kartepe İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nde tekniker olarak görev yapmakta olup, engel durumuna binaen İzmit İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne tayin olmayı talep etmektedir.
10. Bireylerin temel hak ve hürriyetlerinin düzenlendiği Anayasada sosyal hukuk devleti, adalet ve eşitlik başta olmak üzere farklı ilkeler doğrultusunda engellilerin de içinde yer aldığı toplumun dezavantajlı gruplarına yönelik tedbirler içeren özel koruyucu hükümlere yer verilmiştir. Bu bakımdan özellikle sosyal devlet ilkesinin temel niteliği; devletin toplumdaki dezavantajlı gruplar lehine müdahalede bulunması ve bu gruplara dahil bireylere yönelik fırsat eşitliğini sağlayacak şekilde eşitsizlikleri giderici önlemler alması olarak kabul edilmektedir.
Ayrıca Anayasada devlet, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmakla; kanun önünde eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla; sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri almakla; bedeni yetersizliği olanların çalışma şartları bakımından özel olarak korunmasıyla yükümlü kılınmaktadır. Bu doğrultuda Anayasada, dezavantajlı gruplar içinde engellilere de yer verilerek engelliler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı belirtilmek suretiyle engelliler lehindeki düzenlemeler anayasal güvence altına alınmıştır. Çalışma hayatı açısından devletin çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları koruma ve bedeni yetersizliği olanların çalışma şartları bakımından özel olarak korunmalarına ilişkin hükümler bulunmaktadır. Bu doğrultuda
Engelliler Hakkında Kanunda engellilerin haklarını diğer bireylerle eşit kullanabilmesi için ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri ifade eden makul düzenleme yapılması; çalışan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerindeki önlemlerin alınması hususları düzenlenmiştir.
11. Anayasa Mahkemesi’nin 19.6.2008 tarihli E:2006/101, K: 2008/126 sayılı kararında; “Anayasa’nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen sosyal hukuk devleti, insan haklarına dayanan, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirmek ve ekonomik önlemler alarak çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygun hayat sürdürmelerini sağlayan, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için gereken önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir. Çağdaş devlet anlayışı sosyal hukuk devletinin tüm kurum ve kurallarıyla Anayasa’nın özüne ve ruhuna uygun biçimde kurularak işletilmesini, bu yolla bireylerin refah, huzur ve mutluluğunun sağlanmasını gerekli kılar. (…)
Özürlü ve eski hükümlü çalıştırma yükümlülüğü, ruhsal veya fiziksel açıdan yetersizliği nedeniyle yahut işlemiş olduğu bir suç dolayısıyla aldığı cezadan dolayı iş bulma imkanını önemli ölçüde yitirenleri koruma düşüncesine dayanmaktadır. Anayasa’nın 50. maddesinin ikinci fıkrasındaki “Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar.” hükmü özürlülerin özel olarak himaye edilmesini güvence altına aldığından kural, özürlüler bakımından Anayasa’nın 50. maddesinin bir gereğidir.
Kuralla getirilen yükümlülük, özürlü ve eski hükümlü olmalarından dolayı çalışmahayatındadezavantajlıkonumdaolankişilerinçalışmahayatınakazandırılarakinsanonurun a yaraşır hayat sürmelerini amaçladığından Anayasa’nın 2. maddesindeki sosyal devlet ilkesinin bir sonucudur.(…)”denilmektedir.
12. Engelliler ile ilgili düzenlemelere çerçeve olarak 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunda yer verilmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 72 nci maddesinde ise; engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılacağı kuralı yer almaktadır. Söz konusu kurala istinaden Devlet
Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin Ek-3 üncü maddesinde “Sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurların bu mazeretine binaen yer değişikliği talebinde bulunabileceği” düzenlenmiştir.
13. Devlet Personel Başkanlığı’nın 24.03.2015 tarih ve 2048 sayılı Görüş yazısında: “… Genel
Müdürlüğünüz kadro imkanı ve teşkilat yapısı dikkate alınarak Kurumunuzda görev yapmakta olan engelli personelin söz konusu maddeye istinaden yer değiştirme suretiyle atanma talebinde bulunmaları halinde bu taleplerin Genel Müdürlüğünüzce karşılanması gerektiği ve aday memurların da bu madde hükmünden yararlanabileceği” mütalaa edilmiştir.
14. İdare tarafından gönderilen cevabi yazıda; Başvuranın görev yaptığı birimde personele ihtiyaç olduğu bu nedenle tayin talebinin reddedildiği ifade edilmiş olmakla beraber, ilgili mevzuatta engelli personellerin tayin taleplerinde “ilgili kurumun personel durumunun göz önünde bulundurulması” hususunun hüküm altına alınmadığı, bu bağlamda tayin talebinin reddedilmesi hususundaki İdarenin açıklamasının ilgili mevzuata uygun olmadığı anlaşılmıştır.
15. “Engelliler Kanunu’nun sorumlu kurum ve kuruluşların engellilerin iş hayatında karşılaşabileceği güçlükleri ortadan kaldıracak düzenlemeleri yapma ve tedbirleri alması gerektiğini hüküm altına aldığı”,
15.1. “Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atamalarına İlişkin Yönetmelikte en az yüzde 40 engelli olduğu sağlık kurulu raporları ile tespit edilen engelli memurların yer değiştirme taleplerinin karşılanacağı dolayısıyla yüzde 40 oranında engele sahip olmanın temel kriter olarak belirtildiği başvuranın engel oranının %78 olması nedeniyle bu kriteri karşılaması”,
15.2. “Devlet Personel Başkanlığının aday memur konumunda olan engellilerin yer değiştirme taleplerinin karşılanması hususunda verdiği mütalaası”,
15.3. “Avrupa İstihdam Stratejisine uyum sağlama kapsamında hazırlanan 2014-2023 yıllarını kapsayan Ulusal İstihdam Stratejisinde, özel politika gerektiren gruplar olarak tanımlanan dezavantajlı grupların istihdamının önündeki engellerin kaldırılması öncelikli hedef olarak belirlenmesi”,
15.4. “Başvuranın %78 oranında engelli olması ve yeni doğum yapmış olmasına rağmen tayin talebinin reddedildiği, bu hususun ise Engelliler Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen
“…sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları dâhil olmak üzere istihdama ilişkin hiçbir hususta engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarda bulunulamaz” hükmüne tezat teşkil ettiği,
15.5. Hususları bütün dosya içeriğiyle beraber değerlendirildiğinde; Engellilere yönelik pozitif ayrımcılığın devlet memurlarına ilişkin mevzuatla korunmakta olduğu, mezkur mevzuatın Engelliler Hakkında Kanun ile beraber yorumlanmasından “ilgili mevzuatta engelli devlet memurlarını koruyucu ve destekleyici tedbirlere yer verildiği”nin anlaşıldığı, söz konusu düzenlemelerin “engellilerin istihdamı ve çalışma hayatı” hususlarında koruyucu tedbirler alınması ve engellilerin çalışma hayatında yaşadığı sorunları ortadan kaldırma amacıyla yapıldığı, dolayısıyla engellilerin çalıştığı iş yerlerinde çalışmasını zorlaştıracak ve sağlık durumunu tehlikeye atacak şekilde mezkur düzenlemelerin yorumlanması ve uygulamalara gidilmesinin gerek DMK’nın ilgili maddeleri gerekse Engelliler Hakkında Kanunun ruhuna aykırılık teşkil edeceği, bu bağlamda başvuranın tayin talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu, başvurunun kabulü yönünde karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
İdareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İdare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kocaeli İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Başvuranın İzmit İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne tayinin gerçekleştirilmesi hususunda TARIM ve ORMAN BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA, TARIM ve ORMAN BAKANLIĞINA ve KOCAELİ İL TARIM
VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, TARIM ve ORMAN
BAKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi