|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, başvuranın traktör ile orman emvali taşıma faaliyetinin hukuka uygunluğunu ve bu faaliyetle ilgili yaşadığı maddi kaybın giderilmesi talebini incelemektedir. Başvuran, Boyabat Kaymakamlığı ve Jandarma Komutanlığı tarafından faaliyetinin engellendiğini ve bu durumun geçim kaynağını tehdit ettiğini iddia etmiştir. Ancak, yapılan değerlendirmelerde, başvuranın orman emvali taşıma işlemlerinin 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu çerçevesinde zirai faaliyet olarak değerlendirildiği ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun traktörle yapılan taşımaları kapsam dışı bıraktığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, başvuranın kendi traktörü ile orman emvali taşımacılığı yapmasının hukuka uygun olduğu, ancak iki yıllık maddi kaybının giderilmesi talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu karar, orman köylülerinin ve kooperatiflerin faaliyetlerinin hukuki çerçevesini netleştirmekte ve ilgili idarelerin uygulamalarının gözden geçirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/77032-S.20.83759
BAŞVURU NO : 2020/6716
KARAR TARİHİ : 18/09/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BOYABAT KAYMAKAMLIĞI
BOYABAT İLÇE JANDARMA KOMUTANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Traktörle orman emvali nakliyesi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 21/04/2020
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan başvurusunda özetle; Sinop İli Boyabat ilçesi köyü nüfusuna kayıtlı olup halen Boyabat İlçesi köyünde ikamet ettiğini, Kooperatifi üyesi olduğunu, yıllardan beri geçim kaynağı olan orman kooperatifinde kesim ve kendi traktörüyle nakliye işi yaptığını, 19.03.2020 tarihinde plakalı traktörüyle Kabaçam Orman İşletme Şefliğinden Akyörük köyü mevkiinde bulunan Orman İşletmesi Deposuna nakliye yaptığı esnada; yine Akyörük Köyü mevkiinde saat 16:00 sularında Boyabat İlçe Jandarma Komutanlığına bağlı kolluk personeli tarafından durdurulduğunu, kolluk kuvvetlerinin traktörle nakliye yapmasının yasak olduğunu ve bir daha nakliye yapması halinde traktörünü bağlayacaklarını ve tarafına ceza uygulayacaklarını sözlü olarak bildirdiklerini, gerekçesini sorduğunda ise traktörü amaç dışı kullandığını ve ticari iş yaptığını, bu şekilde nakliye yapmasının yasak olduğunu, bu işi bırakması gerektiğini eğer nakliye çekmek isterse kamyon alıp bu işi yapabileceğini söylediklerini, kendisi de kolluk kuvvetlerine bu işin yasal olduğunu traktörün Karayolları
Taşıma Kanununun 2. maddesinde belirttiği gibi traktörün Karayolları Taşıma Kanununa tabi olmadığını, amaç dışı kullanım dediğinin ticari faaliyet olmadığını, Orman İşletme Genel
Müdürlüğü tarafından kendisine verilen Mesleki Yeterlilik Belgesinin ve sevk pusulasının da bunun kanıtı olduğunu söylediğini, kolluk personelinin beni Karayolları Kanunu ilgilendirir diğer kanunlar beni bağlamaz diyerek diğer kanun ve düzenlemeleri yok sayarak faaliyetini iki yıldır yaptırmadığını ve hep sorularını geçiştirdiğini, diğer yakın il ve ilçelerde (Kastamonu ili Hanönü ilçesi Sinop ili Gerze ve Erfelek ilçeleri) nakliye işlerinin traktör ile yapıldığını da söylemesine rağmen kolluk görevlilerinin diğer illerin kendilerini ilgilendirmediğini belirttiğini, karşılaştığı bu durumda kamu görevlilerinin keyfi uygulamasının, geçim kaynağını elinden aldığını, bakmakla yükümlü olduğu üç çocuğu, eşi, anne ve babası olduğundan kendisini hem maddi yönden zor durumda bıraktıklarını hem de manevi yönden psikolojisini kötü yönde etkilediklerini, konuyla ilgili 20.03.2020 tarihli Kaymakamlık Makamına yazmış olduğu dilekçeye 20.04.2020 tarih ve sayılı cevabi yazıda; orman emvali işlerin hangi kanuna dayanarak ticari olduğu belirtilmeden ve traktörün tabi olmadığı 4925 sayılı
Karayolları Taşıma Kanununun maddelerine atıfta bulunularak açık olmayan bir cevap verdiklerini, yine konuyla ilgili 20.03.2020 tarihi sayılı dilekçeyle CİMER’e (Tarım ve Orman Bakanlığı) faaliyetin konusu ile ilgili başvuruda bulunduğunu, cevabi yazıda
Çevre ve Orman Genel Müdürlüğünün 09.12.2009 tarih sayılı görüş yazısı ile yaptığı faaliyetin ve konusunun yasal olduğu, lastik tekerlekli traktör ile nakliyat iş ve işlemlerinin
Karayolları Taşıma Kanunu ve Yönetmeliğine tabi olmadığından devam edeceği ve orman emvali işinin ve taşınmasının zirai kazanç hükümlerine tabi olduğu yasal gerekçesi ile tarafına bildirildiğinin, ayrıca kolluk personeli ve Kaymakamın ticari iş diyerek faaliyetini engellemesinin 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu 37. maddesinde ticari kazancın tarifini tespit eden madde hükmünden de anlaşılacağı üzere üyenin ve şahsının yaptığı işin herhangi bir ticari iş olmadığı; yine aynı Kanunun 52. maddesinde zirai faaliyetin neler olduğu orman ve orman mahsullerinin bu kapsamda değerlendirildiği, CİMER’in cevabi yazısından da görüldüğü gibi işin yasalara uygun olduğunun açıkça anlaşıldığı, fakat Kaymakamlığa ve kolluk personeline tüm bu yasal mevzuatın ve Tarım ve Orman Bakanlığının yazısını göstermesine rağmen Sayın Kaymakamın Bakanlığın yetkisini aştığını böyle bir yazı yazamayacaklarını ve faaliyetine devam ederse cezai işlem uygulatacağını ve traktörünü bağlayacaklarını tarafına bildirdiğini, kendisi ile defalarca görüşmesine rağmen işinin yapılmasını engellediğini ifade ederek, her iki kamu kurumu arasındaki görüş ayrılığının giderilmesini, keyfi ve ikili uygulamaların sonlandırılmasını ve yasal mevzuatının tarafına bildirilmesini, traktör ile nakliye faaliyetinin Kastamonu ili ve Sinop ilinin diğer ilçelerinde yapılmasına rağmen neden kendi ilçelerinde yapılamayacağı bilgisinin tarafına verilmesini ve mağduriyetinin ve iki yıllık maddi kaybının giderilmesini Kurumumuzdan talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Boyabat Kaymakamlığından
19.06.2020 tarih ve E. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen
Kaymakamlığın 14.07.2020 tarih ve E. sayılı cevabi yazısında; 2.1. Orman emvali işlerinin Boyabat Orman İşletme Müdürlüğünün 06.07.2020 tarih ve
E. sayılı yazısında 310 Sayılı Oduna Dayalı Orman Ürünlerinin Üretim İşlerine
Ait Tebliğ hükümlerine göre yapıldığı, ayrıca 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunun 52’nci
Maddesi gereği zirai faaliyet olarak nitelendirildiği, 2.2. Orman emvali işlemlerinin ticari olarak mı yoksa zirai faaliyet olarak mı adlandırılacağı konusunda, ve bağlı olduğu kooperatifin orman emvali kesim, yükleme, nakli ve boşaltma işlemlerinden 2019 ve 2020 yıllarında Boyabat Orman İşletme Müdürlüğüne sunulan hesap föyünden de anlaşılacağı üzere 798.906,08 gelir elde ettiği görüldüğünden yapılan işlemin para kazanmak amacıyla yapıldığı ve ticari faaliyet olarak sayılması gerektiği, bu nedenle 7/(a-b) kanun ve yönetmelikler gereği karayolunda traktör ile orman emvali taşıma işlemini yapamayacağının değerlendirildiği, 2.3. Başvuranın faaliyetinin engellenmediğine dair OİM’den alman ve taşıma yaptığını kanıtlayan sevk pusulalarının ekte sunulduğu, taşıma işleminin nasıl yapılacağı hakkında başvurana bilgi verildiği, 2.4. Boyabat Orman İşletme Müdürlüğünün 06.07.2020 tarih ve E. sayılı yazısı ekinde adı geçen şahsın 2019 ve 2020 yıllarına ait olarak OİM ile sözleşmesi bulunan kooperatif ve şahısların listesinde başvuranın ve bağlı olduğu kooperatifin isminin bulunduğu, 2.5. Başvuranın faaliyetinin engellendiğine yönelik iddialarının tamamen asılsız olduğu, şahsın
Komutanlıkları Trafik Timlerine ve Kaymakamlık Makamına iftira atarak her iki kurumu ve makamı zan altında bıraktığı, 2.6. 20.03.2020 tarihli dilekçesinin Kaymakamlık Makamının 20.03.2020 tarih ve evrak havale sayısı ile Boyabat İlçe Jandarma Komutanlığının cevabi yazısı hakkında ekte sunulan yürütmenin durdurulması ile ilgili yapılan müracaatının Samsun 3. İdare
Mahkemesince / esas ve / kararı ile RED kararı verildiği, (Davacı tarafından dava konusu edilen işlemin lastik tekerlekli traktörler ile kamuya açık karayolu üzerinde taşıma yapılamayacağı, taşıma yapıldığının tespiti halinde işlem yapılacağının bildirilmesine ilişkin olduğu davacı hakkında etki doğuran herhangi bir yaptırım niteliği taşımadığı, bilgilendirme ve bildirim işlemi mahiyetinde olan bu işlemin kesin ve yürütülebilir diğer bir ifade ile icrai olmadığı sonucuna varıldığından idari davaya konu olabilecek nitelikte olmayan işlemin iptali istemiyle açılan davanın esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı, açıklanan nedenlerle 2577 sayılı Yasa’nın 15/1-b maddesi uyarınca davanın incelenmeksizin reddine karar verildiği tespit edilmiştir.)
2.7. Çözüme yönelik olarak adı geçen şahsın bulunduğu kooperatifin traktör ile taşıma yapacaklarına dair dilekçe ile İl Trafik Komisyonuna başvurarak komisyonunun alacağı karara göre taşıma yapmasının gerektiği, Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Boyabat İlçe Jandarma
Komutanlığından 19.06.2020 tarih ve E. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Komutanlığın 10.07.2020 tarih ve E. sayılı cevabi yazısında; 3.1. plakalı traktörü ile 19.03.2020 günü orman emvali (tomruk)
taşıması yaptığı esnada; Komutanlıklarına bağlı Trafik Timi tarafından yapılan denetim sonucunda; 4925 sayılı Karayolları Taşıma Kanunu ve Yönetmeliği ile 2918 sayılı Karayolları
Trafik Kanunu ve Yönetmeliğinde belirtilen belgelerin eksik olması nedeniyle traktörle yapmış olduğu taşıma işleminin bu Kanun ve Yönetmelik kapsamı dışında olduğu için kendisine trafik idari para cezası karar tutanağı tanzim edilmeyerek sözlü olarak ikaz edildiği, 3.2. Bu olaydan sonra başvuranın “kendisinin neden ikaz edildiğinin tarafına bildirilmesi” ile ilgili dilekçesine, cevap verildiği, akıbetinde başvuranın tekrar kurumlarına müracaat ettiği
17.04.2020 tarih ve sayılı yazıları ile Karayolları Taşıma Kanunu 2’nci maddesi
ve Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliğinin 131’nci maddesi gereği taşıma yapamayacağına dair tekrar cevap verildiği, 3.3. Orman kesim ve şahsın traktörüyle nakliye işinin nasıl yapılacağı konusundaki değerlendirmelerinin, a) Traktör ile orman ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme, budama, kesim alanlarında, arazide ve arazi yollarında mevzuatta herhangi bir kısıtlamanın olmadığından bu alanlarda rahatça çalışabileceği, b) Karayolunda traktör ile orman emvali taşıdığında, Karayolları Taşıma Kanunu kapsamında bulunan taşımacılık için gereken yetki belgesi, karayolunda taşıma yapabilmek için mesleki yeterlilik belgesi, her taşıma işi yaptığında orman işletme şefliğinden aldığı sevk pusulası/nakliye teskeresine dayanılarak sevk irsaliyesi kesmesi gerektiği ve bunları yaptığında hazineye harç parası, vergi, vb. vermesi gerektiği, traktör ile taşıma yaptığında bunların hiç birini yapamayacağı ve Hazinenin zarara uğrayacağı, c) Sorumluluk sahalarındaki Arıoğlu köyü dâhil Boyabat ve Saraydüzü ilçelerindeki köylerde, kamyon ve çekici cinsi araçla orman emvali taşıyan şahıslar arasında haksız rekabet ortamı yaratacağı, d) Orman emvali taşıma işlemi Komutanlıklarının sorumluluk sahası olan Boyabat ve
Saraydüzü ilçelerinin genelinde ve isimli şahsın üyesi olduğu kooperatifte de kamyon ve çekici cinsi araçlarla taşındığı, traktörle taşınabilmesi için ilçe ve il trafik komisyonu kararı olması gerektiği, komisyon kararı olduktan sonra traktörle taşıma işleminin yapılabileceği yönünde olduğu, 3.4. isimli şahsın “Orman Üretim İşçisi” olarak Mesleki Yeterlilik Belgesi olduğu, bu belge ile “ormanın korunması, kesim sahalarının düzenlenmesi, ağaç kesme ve boylama işlemlerinin yönetilmesi, emvalin yükleme ve boşaltma işlemlerini yöntemlerine göre gerçekleştirerek iş sağlığı ve güvenliği ile çevre koruma yöntemlerini alır” tanımından da anlaşılacağı üzere bu belgeyle sadece orman kesim alanında iş yeri güvenliği, kesim, yükleme ve boşaltma yapabilmekte olup, karayolunda taşıma izni verilmediği, karayolunda yük taşıyabilmesi için Karayolları Taşıma Kanunu ve Yönetmeliği gereği Ulaştırma Bakanlığından alınan SRC 3-4 (Uluslararası/Yurtiçi eşya ve kargo taşımacılığı) mesleki yeterlilik belgesi olması gerektiği, 3.5. Komutanlıkları sorumluluk sahası olan Boyabat ve Saraydüzü ilçeleri ile yakın zamanda yetki devri yapılan Durağan ilçelerinde orman emvali taşıma işlemlerinin kamyon ve çekici cinsi araçlarla yapıldığı, hatta isimli şahsın üyesi olduğu kooperatifte de kamyon cinsi araçla taşıma yapan şahısların bulunduğu, Kastamonu ilinde Kastamonu İl Trafik
Komisyonu Başkanlığının 08.04.2019 tarihli ve / sayılı kararı gereği “bölgenin yağışlı, yolların ham ve kırıntılı olması nedeniyle kamyon ile taşıma işleminin mümkün olmadığı veya zor olduğu için traktörle taşınmasına izin verilmesi kararı gereğince traktörle” taşındığı, 3.6. Orman emvali işlerinin Boyabat Orman İşletme Müdürlüğünün 06.07.2020 tarih ve
E. sayılı yazısında 310 Sayılı Oduna Dayalı Orman Ürünlerinin Üretim İşlerine
Ait Tebliğ hükümlerine göre yapıldığı, ayrıca 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 52’nci maddesi gereği zirai faaliyet olarak nitelendirildiği, 3.7. ve bağlı olduğu kooperatifin orman emvali kesim, yükleme, nakli ve boşaltma işlemlerinden 2019 ve 2020 yıllarında Boyabat Orman İşletme Müdürlüğünden alınarak sunulan hesap föyünden de anlaşılacağı üzere 798.906,08TL gelir elde ettiği görülmüş olup, yapılan işlemin para kazanmak amacıyla yapıldığından ticari faaliyet sayılacağının değerlendirildiği, 3.8. Kolluk olarak; trafik hizmetlerinin 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve
Yönetmeliğine göre yapıldığı, Kanunun 1-2-5-5/a-6’ncı maddelerine göre Kanun ve
Yönetmelik hükümlerinin yerine getirildiği, Kanun kapsamı karayolu olduğundan karayolu üzerindeki trafik güvenliğini ilgilendiren diğer kanun ve yönetmeliklerin verdiği görevleri yerine getirip yetkilerini kullandıkları, Jandarma Trafik Timlerinin kanunların ve yönetmelikleri yerine getirip bunların verdiği yetkilerin dışına çıkmadıkları, bu çerçevede trafik timleri tarafından; adı geçen şahsın ikazı sırasında iddiasında belirttiği gibi diğer kanunların yok sayılmadığı ve faaliyetinin engellenmediği, faaliyetinin engellenmediğine dair OİM’den alınan ve taşıma yaptığını kanıtlayan sevk pusulalarının Kurumumuza sunulduğu, taşıma işleminin nasıl yapılacağı hakkında başvurana bilgi verildiği, 3.9. Boyabat Orman İşletme Müdürlüğünün 06.07.2020 tarih ve E. sayılı yazısı ekinde adı geçen şahsın 2019 ve 2020 yıllarına ait olarak OİM ile sözleşmesi bulunan kooperatif ve şahısların listesinde başvuranın ve bağlı olduğu kooperatifin isminin bulunduğu, 3.10. Adı geçen şahsın faaliyetinin engellendiğine yönelik iddialarının tamamen asılsız olduğu, şahsın Komutanlıkları Trafik Timlerine ve Kaymakamlık Makamına iftira atarak her iki kurumu ve makamı zan altında bıraktığı, 3.11. 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliği madde 131: “Lastik tekerlekli traktörlerle ve römork takarak ticari amaçla yük taşımak yasaktır. İl Trafik Komisyonu kararı gereğince geçici olarak ticari amaçla yük taşımalarına izin verilebilir.” hükmü bulunduğundan, orman emvalinin yükleme yapılıp orman deposuna getirmesi işleminin yapılabilmesi için ortalama 20km’lik karayolu mesafesinin bulunduğu, traktör ile taşıma yapıldığında, tomruk cinsi ağaçların uzunluğuna göre römorka çıkıntılı olarak yükleme yapılması neticesinde trafik güvenliğini büyük oranda tehlikeye sokması nedeniyle, şahsın yaptığı taşıma işleminin ticari faaliyet olarak değerlendirilerek haksız rekabet ortamına yol açacağı ve hazine zarara uğrayacağından, 4925 sayılı Taşıma Kanunu gereği taşıma işlemlerinde eksik belge ile taşıma yapılacağından, plakalı traktörün tescil kaydında, römorklu azami yüklü ağırlığı 4000 kg. olduğu, traktörün 3500 kg olduğu ve toplam taşıyacağı yükün traktör+römork+orman emvali+şahsın kendisinin toplam ağırlığının 9000 kg olması gerektiği, toplamda bu ağırlığı geçtiğinde 2918 sayılı Karayolu
Trafik Kanunun 65’nci maddesinde belirtilen bentlere göre idari yaptırımı olduğundan, Karayolları Taşıma ve Trafik Kanun ve Yönetmelikleri gereği karayolunda traktör ile orman emvali taşıma işleminin yapılamayacağının değerlendirildiği, 3.12. Çözüme yönelik olarak adı geçen şahsın bulunduğu kooperatifin traktör ile taşıma yapacaklarına dair dilekçe ile İl Trafik Komisyonuna başvurarak komisyonunun alacağı karara göre taşıma yapmasının gerektiği, Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
3.13. Boyabat İlçe Jandarma Komutanlığının 10.07.2020 tarih ve E. sayılı cevabi yazısı eklerinde bulunan Kastamonu Valiliği İl Trafik Komisyonu Başkanlığının 08/04/2019 tarih ve / sayılı Kararında “Orman emvalinin taşındığı yolların büyük bir kısmının ham yol olması, arazinin kırıntılı olması, bölgenin hemen her mevsim yağış alması dolayısı ile yılın en az 9 ayı kamyon nakliyatı yapılmasının mümkün olmadığı veya zor olduğu, kalan 3 ayda ise kamyon ile nakliyat yapmanın kısıtlı olarak mümkün olduğu, sadece kamyonlar ile orman emvalinin taşınmasının mümkün olmayacağı bu sebeple taşımacılık yapan kooperatiflerin orman emvali nakliyelerini zamanında bitiremeyecekleri ve 6831 sayılı Orman Kanunun 34.
Maddesine istinaden doğan haklarının kayba uğrayabileceği, bu gecikme nedeni ile
Orman İşletme Müdürlüğünün de kamu zararına uğrayabileceği, ormanda yapılan üretim ve bu emvallerin taşınması 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 52.’nci Maddesinde “zirai faaliyetten doğan kazanç zirai kazançtır. Zirai faaliyeti arazide, deniz göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların mahsullerinin istihsalini, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınmasını, satılmasını veya bu mahsullerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade eder.” şeklinde ifade edilerek zirai faaliyet olarak belirtildiği yine 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunun 2. Maddesinde “lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yapılan taşımalar bu Kanun hükümlerine tâbi değildir.” ifadesi yer aldığı ve Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 2/b maddesinde “Lastik tekerlekli traktörlerle ve bunların römorklarıyla yapılan ticari olmayan taşımalar.” ibareleri gereği kapsam dışında olduğu, Çevre ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü
Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğünün 09.12.2009 tarih ve sayılı görüş yazısının son paragrafında “Orman köylüleri ve orman kooperatiflerince üretilen emvallerin satış istif yerlerimize (orman depolarına) yine o köylüleri ve orman kooperatiflerince lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yaptıkları taşmalar zirai faaliyet kapsamında olduğu ve ticari faaliyet olmadığı, orman köylüleri veya orman kooperatifleri tarafından satış istif yerlerine lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yapılan taşımaların Karayolu
Taşıma Kanunu Karayolu Taşıma Yönetmeliği ilgili maddeleri gereği kapsam dışı olduğu değerlendirilmiştir.” denilmektedir. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde Orman
Emvalinin 31.12.2023 tarihine kadar aracın ruhsatında belirtilen azami yüklü ağırlığına uyularak, Orman İşletme Müdürlüğünün belirlediği kriterler çerçevesinde Lastik Tekerlekli
Traktörler İle Orman İşletme Deposu veya Orman İşletme Müdürlüğünün uygun gördüğü alana taşınmasının uygun olduğuna oybirliği ile karar verildiği”, tespit edilmiştir.
4. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığından
19.06.2020 tarih ve E. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen
Bakanlığın 20.07.2020 tarih ve E. sayılı cevabi yazısında; 4.1. Oduna dayalı orman ürünlerinin üretim işleri kapsamında Kesme, Sürütme ve Nakliyat
İşleri 6831 Sayılı Orman Kanununun 6,27,40. Maddeleri, 310 sayılı Oduna Dayalı Orman
Ürünlerinin Üretim İşlerine Ait Tebliğ, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun İstisnalar Başlıklı 3.
Maddesi ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu Yedinci Bölüm Eser Sözleşmesi Madde 470’e göre yapılmakta ve yaptırılmakta olduğu, 4.2. Taşıma işlerinin genel anlamda yapılması ile ilgili 310 Sayılı Oduna Dayalı Orman
Ürünlerinin Üretim İşlerine Ait Tebliğin Ek:12’nci maddesinde belirtilen Taşıma Şartnamesi kullanılmakta olup Taşıma Şartnamesi hükümlerince nakliyat yapıldığı, 4.3. Boyabat Orman İşletme Müdürlüğünün Kabaçam Orman İşletme Şefliği sorumluluk alanında daha önce çalışan başvurana ait Mesleki Yeterlilik Belgesinin yazı ekinde sunulduğu, 4.4. Nakliyat işlerinin orman emvali alan firmaların vermiş olduğu vekâletlere göre yapıldığı, ilgili sorumluluk sahalarında üretilen emvallerin nakliyatının büyük bölümünün karayolları kullanılmadan orman depolarına ulaştığı, Tarım Faaliyeti olarak değerlendirilen orman üretimi
sonucunda yapılan orman ürünleri nakliyatının lastik tekerlekli traktörle yapılmasında kanun ve yönetmelik Kastamonu İl Trafik Komisyon Kararları doğrultusunda tekerlekli römorklu traktörle nakliyata engel bir durumun bulunmadığı, trafik kurallarına riayet etmek şartıyla lastik tekerlekli römorklu traktörle orman emvali nakliyatı yapılabileceği, 4.5. Kastamonu Orman Bölge Müdürlüklerinin 09.12.2009 tarih ve sayılı Lastik
Tekerlekli Traktörle Çekilen Römorkla Yapılan Taşımalar konulu görüş yazısı ve Kastamonu
Valiliği İl Trafik Komisyon Başkanlığının 08.04.2019 tarih ve / sayılı kararlarında değerlendirilen 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun 52. Maddesi “Zirai faaliyetten doğan kazanç zirai kazançtır. Zirai faaliyeti arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üretim, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve istihsalini, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınmasını, satılmasını veya bu mahsullerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade eder”ibaresi gereği Orman Emvali taşıma işlerinin ziraai faaliyet olduğu belirtilmiş yine aynı yazılarda 4925 Sayılı Karayolu Taşıma Kanununun 2/b maddesinde “lastik tekerlekli traktörle çekilen römorklarla yapılan taşımlar bu kanun hükümlerine tabi değildir.” ifadesinin yer aldığı aldığı bu sebeple Orman Emvali Taşıma
İşlerinin ticari faaliyet değil zirai faaliyet olduğunun değerlendirildiği, 4.6. Başvuranın bahse konu talebine ilişkin idarelerine yapılan başvurular incelendiğinde;
Cimer kanalıyla 20.03.2020 tarih ve sayılı başvuruda bulunduğu, akabinde konu ile ilgili Boyabat Orman İşletme Müdürlüğünce konu incelettirilerek 30.03.2020 tarihli inceleme raporu ve eklerinin düzenlendiği, 4.7. Başvuru sahibinin kendi traktörü ile taşıma yapıp yapmayacağı konusunda 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanununun 52. Maddesi, Bölge Müdürlüklerinin 09.12.2009 tarih ve – sayılı lastik tekerlekli traktörle römorkla yapılan taşımalar konulu görüş yazısı ve 4925 Sayılı
Karayolu Taşıma Kanunu hükümlerince iş ve işlemlerin yapılmasının uygun olacağı, Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
4.8. Boyabat Orman İşletme Müdürlüğünün 30.03.2020 tarihli inceleme raporunda; “Çevre ve
Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü (Mülga) Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğünün
09.12.2009 tarih ve sayılı görüş yazısının son paragrafında ‘Orman köylüleri ve orman
kooperatiflerince üretilen emvallerin satış istif yerlerimize (orman depolarına) yine orman köylüleri ve orman kooperatiflerince lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yaptıkları taşımalar zirai faaliyet kapsamında olduğu ve ticari faaliyet olmadığı, orman köylüleri veya orman kooperatifleri tarafından satış istif yerlerimize lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yapılan taşımaların Karayolu Taşıma Kanunu, Karayolu Taşıma Yönetmeliği İlgili maddeleri gereği kapsam dışı olduğu değerlendirilmiştir’ denilmektedir. Bunun üzerine İşletme
Müdürlüğümüzün şefliklerinin bazılarından traktörle kooperatif ve şahıslarla imzalanan nakliyat sözleşmelerine uygun olarak İşletme müdürlüğümüze ait depolara nakliyat yapılmakta olduğu görülmüştür. Başvuru metninde belirtildiği gibi tonaj ihlali söz konusu değildir. İşletme
Müdürlüğümüzde, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 52. maddesi, Çevre ve Orman Bakanlığı
Orman Genel Müdürlüğü (Mülga) Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğünün 09.12.2009 tarih ve sayılı görüş yazısı ve Karayolu Taşıma Kanunu, Karayolu Taşıma Yönetmeliğine göre nakliyat iş ve işlemleri devam edecektir.” denilmek suretiyle başvuranın traktörle nakliye yapmasına izin verildiği tespit edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinde; “(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
(2) Ancak; a) (Mülga: 2/7/2018 – KHK/703/110 md.)
b) Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, ç) Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.”
6. 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolları Taşıma Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanun kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacıları, taşıma acentelerini, taşıma işleri komisyoncularını, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerini, taşıma işlerinde çalışanlar ile taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapıları ve benzerlerini kapsar. Ancak, özel otomobillerle ve bunların römorklarıyla yapılan taşımalar, genel ve katma bütçeli dairelerle, il özel idareleri, belediyeler, üniversiteler ve kamu iktisadî teşebbüslerine ait otomobillerle yapılan taşımalar, Türk Silahlı
Kuvvetlerine ait motorlu taşıt ve bunların römorkları ile yapılan taşımalar, lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yapılan taşımalar bu Kanun hükümlerine tâbi değildir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
7. 31.12.1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun “Zirai kazanç, zirai faaliyet, zirai işletme, çiftçi ve mahsulün tarifi” başlıklı 52’nci maddesinde; “Zirai faaliyetten doğan kazanç zirai kazançtır. Zirai faaliyeti arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yollariyle veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların mahsullerinin istihsalini, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınmasını, satılmasını veya bu mahsullerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade eder…” 7.1. “Zirai kazançta vergileme” başlıklı 53’üncü maddesinde; “Çiftçilerin elde ettikleri zirai kazançlar, bu Kanunun 94 üncü maddesine göre hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilir. 54 üncü maddede yazılı işletme büyüklüğü ölçülerini aşan çiftçiler ile bir biçerdövere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca veya on yaşına kadar ikiden fazla traktöre sahip olan çiftçilerin kazançları gerçek usulde (zirai işletme hesabı veya diledikleri takdirde bilanço esasına göre) tesbit olunarak vergilendirilir. Kazançları gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler bu kazançları için beyanname vermezler. (Ek cümle: 30/7/20034962/6 md.) Ancak, çiftçiye ait olmakla beraber ziraî işletmeye dahil edilmeyen biçerdöver veya bu mahiyetteki bir motorlu araç veya on yaşına kadar ikiden fazla traktörün işletilmesinden elde edilen gelirler ticarî kazanç hükümlerine göre vergilendirilir.
8. 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Araçların yüklenmesi” başlıklı 65’nci maddesinde; “Araçların yüklenmesinde, yönetmeliklerle belirlenen ölçü ve esaslara aykırı olarak; a) Taşıma sınırı üstünde yolcu alınması, b) Azami yüklü ağırlığın veya izin verilen azami yüklü ağırlığın aşılması, …d) Karayolu yapısı ve kapasitesi ile trafik güvenliği bakımından tehlikeli olabilecek tarzda yükleme yapılması, …h) Yükün karayoluna değecek, düşecek, dökülecek, saçılacak, sızacak, akacak, kayacak, gürültü çıkaracak şekilde yüklenmesi, i) Yükün, her çeşit yolda ve yolun her eğiminde dengeyi bozacak, yoldaki bir şeye takılacak ve sivri çıkıntılar hasıl edecek şekilde yüklenmesi, …yasaktır.” 9. 18.07.1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik
Yönetmeliğinin “Lastik Tekerlekli Tarım Traktörlerinin Karayolunu Kullanmaları ve Yük ve İnsan Taşıması Esasları” başlıklı 131. Maddesinde; “Lastik tekerlekli traktörlerle ve römork takarak ticari amaçla yük taşımak yasaktır. Bu araçlar ticari araç olarak tescil edilemez. Ancak, il trafik komisyonları kararı ile şehiriçi taşımaları hariç, belli bir konudaki taşımanın yük taşıyıcı araçlarla yapılamayacağından anlaşılmış olması veya mecburi ve geçerli nedenlerle gerek görülmesi hallerinde, taşımanın süresi, zamanı ve güzergâhı belirtilmek şartıyla geçici olarak ticari amaçla yük taşımalarına izin verilebilir.”
10. 31.8.1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 6’ncı maddesinde; “(Değişik:
22/5/1987 – 3373/3 md.) Devlet ormanlarına ve Devlet ormanı sayılan yerlere ait her çeşit işler Orman Genel Müdürlüğünce yapılır ve yaptırılır. Devletten başkasına ait olan bütün ormanlar, bu Kanunun hükümleri dairesinde Orman Genel Müdürlüğünün murakabesine tabidir.” 10.1. 27’nci maddesinde, “(Değişik birinci fıkra: 23/9/1983 – 2896/17 md.) Devlet ormanlarından kesilecek veya herhangi bir sebeple devrilmiş veya kesilmiş ağaçlardan, hangilerinin diplerinin ve hangi ürün çeşidinin kimler tarafından numaralanıp damgalanacağına, orman mahsullerinin kesim, imal, toplama, koruma ve satış icaplarına göre nakil, istif ve ölçme işlerine, nakliye tezkerelerinin tanzim ve kullanılmasına ait şekil ve esaslar Orman Genel Müdürlüğünce tayin ve tespit olunur.” 10.2. 34’üncü maddesinde; “(Değişik : 25/5/2000 – 4570/1 md.) Üretimin Orman İdaresi tarafından yapılması halinde, sınırları içinde Devlet ormanı bulunan köy ve kasabalarda o yer nüfusuna kayıtlı olarak ikamet eden gerçek kişilerin veya sınırları içinde Devlet ormanı bulunan köy ve kasabaların her birinde hane adedinin çoğunluğu tarafından kurulan orman köylerini kalkındırma kooperatiflerinin baltalık ormanlarından birim fiyat (vahidi fiyat) usulü ile kesip, satış istif yerlerine taşıdıkları yakacak odunların yüzde yüzüne kadarı idarece tayin edilecek süre içinde, istedikleri takdirde kendilerine maliyet bedeli üzerinden verilir.
Ağaçlandırılacak, imar ve ihya edilecek sahalarda da baltalık ormanlarda yapılan çalışmalara ait hükümler aynen uygulanır. Hane adedinin en az yüzde ellibiri tarafından kurulan orman köylerini kalkındırma kooperatiflerinin, birim fiyat usulü ile kesip satış istif yerlerine taşıdıkları kerestelik, soymalık ve kesme kaplamalık tomrukların ve sanayi odunlarının ayrı ayrı yüzde yirmibeşine kadarı, istedikleri takdirde satış istif yerlerinden, Orman Bölge
Müdürlüklerinin son açık artırmalı satış ortalaması fiyatlarından yüzde yirmi düşülerek tespit edilecek bedelle, kendilerine satılır. Ancak, hakkını mal olarak almak istemeyen orman köyleri kalkındırma kooperatiflerine, birim fiyat usulü ile kesip, satış istif yerlerine taşıdıkları kerestelik, soymalık, kesme kaplamalık tomruk ve sanayi odunlarının ayrı ayrı yüzde yirmibeşine kadarı için, ilgili orman işletmesince istihsal edilen emvalden, aynı yıl içinde açık artırmalı olarak satılan miktarın genel satış ortalaması ile maliyet bedeli genel ortalaması arasındaki bedel farkı, bilançonun çıkarılmasını müteakip nakden ödenir. Ancak, Orman Bölge
Müdürlüklerinin son açık artırmalı satış ortalaması fiyatlarından yüzde yirmi düşülerek tespit edilecek bedel, maliyet bedelinin üstünde ise orman köylerini kalkındırma kooperatiflerinin hak ettikleri yüzde yirmibeş ürünler kendilerine maliyet bedeli satılır. Devlet ormanlarında istihsalde çalışan gerçek ve tüzel kişilerin, kesip satış istif yerlerine taşıdıkları yapacak ve yakacak emvale ait isitihkak tutarları ayrıca yüzde on fazlası ile kendilerine ödenir. Yukarıdaki fıkralarda yazılı haklardan yararlanabilmek için kesme ve taşıma işinin birim fiyat (vahidi fiyat) kararı ve şartnamelerdeki sürelerle ve esaslara uygun olarak yapılması şarttır. Bu madde kapsamındaki kooperatiflerden veya üst kuruluşlardan yaptıkları işin mahiyeti ve hacmine göre orman mühendisi veya orman teknikeri çalıştırmaları istenebilir. Orman Kanununda değişiklik yapan 23.9.1983 tarihli ve 2896 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi hükümlerinden evvelce yararlanmakta olan orman köylülerine de bu maddedeki bedel ve satış esasları uygulanır. Bu madde hükümlerinin uygulanması ile ilgili esas ve usuller Orman Genel Müdürlüğünce belirlenir.” 10.3. 40’ıncı maddesinde; “Devlet ormanlarında yaptırılan ağaçlandırma, bakım, imar, kesme, toplama, taşıma, imal gibi orman işleri; işyerinin ve işyerinde çalışacakların hangi mülki hudut ve orman teşkilatı hudutları içerisinde kaldığına bakılmaksızın, öncelikle işyerinde veya civarındaki orman köylerini kalkındırma kooperatiflerine ve işyerindeki köylülere veya işyeri civarındaki orman işlerinde çalışan köylülere, işyerine olan mesafeleri ile iş güçleri dikkate alınarak yaptırılır…” 11. 4.1.2002 tarih ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun İstisnalar başlıklı 3’üncü maddesinde, “(Değişik: 30/7/2003-4964/2 md.) a) Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları ile 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince orman köyleri kalkındırma kooperatiflerinden ve köylülerden yapılacak hizmet alımları,” 12. 11.1.2011 tarih ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yedinci Bölüm Eser
Sözleşmesi başlıklı 470’nci maddesinde; “Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.” 13. 27.12.2009 tarihli Oduna Dayalı Orman Ürünlerinin Üretim İşlerine Ait Tebliğin
Taşıma İşleri başlıklı Beşinci Bölüm Satış İstif Yerlerine Taşıma başlıklı 5.2.’nci maddesinde, “Taşıma işi, Sürütme ve Yükleme İşçisi Ulusal Meslek Standardına uygun olarak yapılacaktır. Taşımaya müsait kesim sahalarından (maktadan), sürütme yapılmadan doğrudan istif yerine taşınan ürünler için sürütme ile ilgili belgeler düzenlenmeyecek ve sürütme istihkakı ödenmeyecektir. Doğrudan satış istif yerlerine (satış depolarına) taşınan ürünler ile orman içi istif yerlerinden satış istif yerlerine taşınan ürünler için “Sevk Pusulası” (Ek-24)
düzenlenecektir. Sevk pusulasız ürünlerin nakline kesinlikle izin verilmeyecektir. Sevk pusulaları mutlaka görevli personel tarafından ve yükleme sırasında tanzim edilecektir.
Araçlara her seferinde birer sevk pusulası kesilecek, ancak; aynı araca karışık ürünler yüklendiğinde cins ve nevilerine göre ayrı ayrı sevk pusulaları tanzim edilecektir. Sevk pusulalarına mutlaka cilt ve yaprak numarası verilecek ve kıymetli evrak işlemine tabi tutulacaktır. Sevk pusulaları üç nüsha olarak tanzim edilecektir. Ölçü birimi ster olan ürünlerin yerde ölçümü yapıldıktan sonra sevk pusulasına miktarı kaydedilecek ayrıca, yükleme işi bitirildikten sonra ürünün araç üzerindeki eni, boyu ve yüksekliği de pusulaya ayrıca yazılacaktır. Sevk pusulaları, düzenlenip imzalandıktan sonra iki adedi taşıyıcıya verilecek, diğer bir adedi dip koçanda bırakılacaktır. Taşıyıcıya verilen birinci ve ikinci nüshalar, satış istif yerine gelindiğinde görevli personel tarafından teker teker kontrol edilip arka sayfasına
”Tamamı Teslim Alınmıştır” ibaresi konularak taşıyıcı ile birlikte imzalanıp ikinci nüshası taşıyıcıya verilecektir. Taşıma sırasında ürünlerin boyut ve sınıfını belirleyen işaretlerin bozulması, silinmesi veya çap, boy ve sınıfının doğru yazılmış olduğundan şüphe duyulması halinde, bu gibi ürünler yeniden ölçülerek işaretlenecek, sevk pusulasının birinci ve ikinci nüshalarında da gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra, durum sevk pusulasının arka sayfasına tutanak halinde yazılıp taşıyıcı ile birlikte imzalanacaktır. Yapılan düzeltmeler vakit geçirilmeden ürünleri sevk eden personele bildirilecek ve dip koçanda gerekli düzeltmelerin yapılması sağlanacaktır. Rampadan ürünleri sevk eden personelle satış deposunda teslim alan görevli personel arasında karşılıklı olarak mutabakata varılmadan taşıma alındı tutanağı ve raporu düzenlenmeyecektir. Konuyla ilgili, sevk pusulalarıyla beraber gelen miktarlar ürün cinslerine göre karşılıklı olarak teyit edilerek mutabakat tutanağı düzenlenecektir. Taşıma işinin, işi alan tarafından vekalet vermek suretiyle bir vekile yaptırılması halinde, sevk pusulalarına işi alanın ve vekilinin ismi birlikte yazılacak ve pusula vekile imzalattırılacaktır.
Ürünleri teslim alan personeldeki birinci nüsha taşıma raporuna müstenit edilecektir.
Ürünlerin artırılması ve kayıtlarda görülen ürünlerden daha fazla ürün bulundurulmasına kesinlikle müsamaha gösterilmeyecektir.” 13.1. Ek12 Taşıma Şartnamesinin Nakliyat başlıklı 3’üncü maddesinde, “Nakliyat, Sürütme ve Yükleme İşçisi Ulusal Meslek Standardına uygun olarak yapılacaktır. Orman içi istif yerlerindeki emvalin motorlu araçlara yüklenmesi, nakliyat işini yapacaklar (yükleniciler)
tarafından yapılacaktır. İş tevziatı yapılan gerçek kişiler çalışma konusuyla ilgili eğitim aldıklarını veya mesleki yeterlilik sahibi olduklarını belgelemek zorundadır. İş tevziatı kooperatife yapılmışsa; kooperatif, işi yapacak üyelerinin bu işle ilgili eğitimi aldıklarını veya üyelerinin mesleki yeterliliğe sahip olduğunu belgelemek zorundadır.” 14. Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü’nün 08.07.1999 tarih, sayı ve Orman İdaresine taahhüt karşılığında yapılan ormanların ağaçlandırılması, bakımı, kesimi ve ağaçların toplanması, taşınması işlerinde tarım ağaçlarını ve bu işlerde orman köylülerinin hizmetlerinin zirai hizmet kapsamında değerlendirilip, değerlendirilemeyeceği konulu Özelgesinde; “İlgi yazınızın incelenmesinden, Merkez Birliğinize bağlı bölge birliklerini oluşturan orman köylerinde faaliyette bulunan
Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri tarafından Orman İşletme Müdürlüklerinden vahidi fiyatla alınan orman emvali kesme, sürütme ve depoya taşıma işlerinin ortaklarına işi dağıtmak suretiyle yaptırılmasında kooperatif ortaklarınca depoya taşıma işinin kendi traktörlerini kullanarak yapmaları halinde bu durumun bazı vergi dairelerince ticari faaliyet olarak değerlendirildiği ve söz konusu traktör sahibi orman köylülerinin basit usulde mükellef olmaya zorlandıklarından bahisle bu köylülerce orman idaresine karşı kendi traktörleri ile yapılan taşıma işinin zirai faaliyet kapsamında olup olmadığı ve bu işi yapan traktör sahiplerinin vergi mükellefiyetlerini tesis ettirip ettirmeyecekleri hususunda bilgi istenildiği anlaşılmıştır.
Bilindiği gibi, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 52 inci maddesinin 1 inci fıkrasında, zirai faaliyetten doğan kazancın zirai kazanç olduğu, 2 nci fıkrasında ise zirai faaliyet; arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların ürünlerinin istihsalini, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınmasını, satılmasını veya bu ürünlerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade ettiği, hüküm altına alınmıştır. Bu hüküm gereğince. orman köylülerinin orman idarelerine veya orman idaresine karşı taahhütte bulunan kurumlara ormanların ağaçlandırılması, bakımı, kesimi, ürünün toplanması, taşınması ve benzeri hizmetler gibi yaptıkları işler zirai faaliyet kapsamında ifa edilen hizmet olarak kabul edilmiş ve 4108 sayılı Kanunla Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesinin 11 numaralı bendine eklenen (c) alt bendi ile zirai faaliyet kapsamında ifa edilen hizmetler için yapılan ödemeler de tevkifat kapsamına alınmıştır.
Konuyla ilgili olarak Bakanlığımızca hazırlanıp 15.09.1995 gün ve 22405 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 188 seri no’lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde gerekli açıklamalar yapılmıştır. Buna göre; Orman idaresine karşı orman köylüleri tarafından ormanların ağaçlandırılması, bakımı, kesimi, ağaçların toplanması, taşınması vb. hizmetler için yapılan ödemeler üzerinden, Söz konusu hizmetleri yapmak üzere orman idaresine karşı taahhütte bulunan kooperatifler veya diğer kurumlarca, orman köylülerine yukarıda belirtilen hizmetleri karşılığı yapılan ödemeler üzerinden de kooperatifler veya diğer kurumlarca, % 2 oranında gelir vergisi tevkifatı ve bunun üzerinden % 10 oranında fon payı kesintisi yapılacaktır.
Kooperatiflere veya diğer kurumlara orman idaresi tarafından yapılan ödemeler üzerinden vergi tevkifatı yapılmayacaktır. Bu açıklamalara göre, Kooperatifler ve diğer kurumlar tarafından Orman İdaresine taahhüt karşılığında yapılan ormanların ağaçlandırılması, bakımı, kesimi ve ağaçların toplanması, taşınması işlerinde tarım araçlarını ve el emeklerini kullanmak suretiyle çalıştırılan orman köylülerinin bu hizmetlerinin zirai hizmet kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“Kısmi Tavsiye Kısmi Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
15. Başvuran 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere özetle; traktör ile nakliye yapabilmesi hususunda Çevre ve Orman Genel Müdürlüğü ile Boyabat Kaymakamlığı arasındaki görüş ayrılığının giderilmesini, keyfi ve ikili uygulamaların sonlandırılmasını ve yasal mevzuatının tarafına bildirilmesini, traktör ile nakliye faaliyetinin Kastamonu ili ve Sinop ilinin diğer ilçelerinde yapılmasına rağmen neden kendi ilçelerinde yapılamayacağı bilgisinin tarafına verilmesini, mağduriyetinin ve iki yıllık maddi kaybının giderilmesini Kurumumuzdan talep etmiştir.
16. Boyabat Kaymakamlığı tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda başvuranın ve bağlı olduğu kooperatifin orman emvali kesim, yükleme, nakil ve boşaltma işlemlerinden 2019 ve 2020 yıllarında 798.906,08 gelir elde ettiğinden bahisle yapılan işlemin para kazanmak amacıyla yapıldığı ve ticari faaliyet olarak sayılması gerektiği, bu nedenle kanun ve yönetmelikler gereği karayolunda traktör ile orman emvali taşıma işlemini yapamayacağının değerlendirildiğini ifade etmektedir.
17. Oysaki, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 52 inci maddesinin 1 inci fıkrasında, zirai faaliyetten doğan kazancın zirai kazanç olduğu, 2 nci fıkrasında ise zirai faaliyetin; arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların ürünlerinin istihsalini, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınmasını, satılmasını veya bu ürünlerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade ettiği, hüküm altına alınmıştır. Bu hüküm gereğince orman köylülerinin orman idarelerine veya orman idaresine karşı taahhütte bulunan kurumlara ormanların ağaçlandırılması, bakımı, kesimi, ürünün toplanması, taşınması ve benzeri hizmetler gibi yaptıkları işler zirai faaliyet kapsamında ifa edilen hizmet olarak kabul edilmiştir.
18. Ayrıca Gelirler Genel Müdürlüğü’nün 08.07.1999 tarihli Özelge’sinde kendi traktörleri ile yapılan taşıma işinin zirai faaliyet kapsamında olup olmadığı ve bu işi yapan traktör sahiplerinin vergi mükellefiyetlerini tesis ettirip ettirmeyecekleri hususunda; Kooperatifler ve diğer kurumlar tarafından Orman İdaresine taahhüt karşılığında yapılan ormanların ağaçlandırılması, bakımı, kesimi ve ağaçların toplanması, taşınması işlerinde tarım araçlarını ve el emeklerini kullanmak suretiyle çalıştırılan orman köylülerinin bu hizmetlerinin zirai hizmet kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiş, Söz konusu hizmetleri yapmak üzere orman idaresine karşı taahhütte bulunan kooperatifler veya diğer kurumlarca, orman köylülerine yukarıda belirtilen hizmetleri karşılığı yapılan ödemeler üzerinden de kooperatifler veya diğer kurumlarca, % 2 oranında gelir vergisi tevkifatı ve bunun üzerinden % 10 oranında fon payı kesintisi yapılarak vergilendirme yapılacağına işaret etmiştir. Bu açıklamalar uyarınca
Boyabat Kaymakamlığının elde edilen gelire göre bir faaliyetin ticari amaçla yapıldığına yönelik değerlendirmesinde isabet bulunmadığı tespit edilmiştir.
19. Boyabat İlçe Jandarma Komutanlığı tarafından Kurumumuza verilen cevabi yazıda ise başvuranın karayolunda yük taşıyabilmesi için Karayolları Taşıma Kanunu ve Yönetmeliği gereği Ulaştırma Bakanlığından alınan SRC 3-4 (Uluslararası/Yurtiçi eşya ve kargo taşımacılığı) mesleki yeterlilik belgesi olması gerektiğini ifade etmektedir.
20. Oysaki, 925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununun Kapsam başlıklı 2’nci maddesinde lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yapılan taşımaların Karayolu Taşıma Kanunu hükümlerine tâbi olmadığı hüküm altına alınmıştır. Başvuran traktör ile taşımacılık yaptığından
Ulaştırma Bakanlığından alınan yurt içinde karayolu ile eşya ya da kargo taşımacılığı yapan sürücülerin 4925 sayılı Karayolu Taşıma Yönetmeliği hükümlerine göre alması gereken SRC
4 belgesi almasının gerekmediğine kanaat edilmiştir.
21. Orman Kanununun 6’ncı maddesinde Devlet ormanlarına ve Devlet ormanı sayılan yerlere ait her çeşit işlerin Orman Genel Müdürlüğünce yapılacağı veya yaptırılacağı Devletten başkasına ait olan bütün ormanların bu Kanunun hükümleri dairesinde Orman Genel
Müdürlüğünün murakabesine yani denetim ve gözetimine tabi olduğu, 27’nci maddesinde ise, orman mahsullerinin kesim, imal, toplama, koruma ve satış icaplarına göre nakil, istif ve ölçme işlerine, nakliye tezkerelerinin tanzim ve kullanılmasına ait şekil ve esasların Orman Genel
Müdürlüğünce tayin ve tespit olunacağı hüküm altına alınmıştır.
22. Tarım ve Orman Bakanlığının Kurumumuzca gönderilen bilgi belge talebine verdiği cevapta ise başvuru sahibinin kendi traktörü ile taşıma yapıp yapamayacağı konusunda 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 52. Maddesi, Bölge Müdürlüklerinin 09.12.2009 tarih ve sayılı lastik tekerlekli traktörle römorkla yapılan taşımalar konulu görüş yazısı ve 4925
Sayılı Karayolu Taşıma Kanunu hükümlerince iş ve işlemlerin yapılmasının uygun olacağı ifade edilmiştir.
23. Bölge Müdürlüklerinin 09.12.2009 tarihli görüş yazısına baktığımızda; 193 Sayılı Gelir
Vergisi Kanununun 52. Maddesi gereği Orman Emvali taşıma işlerinin ziraai faaliyet olduğunun belirtildiği ve 4925 Sayılı Karayolu Taşıma Kanununun 2/b maddesinde “lastik tekerlekli traktörle çekilen römorklarla yapılan taşımlar bu kanun hükümlerine tabi değildir.” ifadesi yer aldığından Orman Emvali Taşıma İşlerinin ticari faaliyet değil zirai faaliyet olduğunun değerlendirildiği ifade edilmiştir.
24. Boyabat Orman İşletme Müdürlüğünün 30.03.2020 tarihli inceleme raporunda ise orman köylüleri ve orman kooperatiflerince üretilen emvallerin satış istif yerlerine (orman depolarına)
yine orman köylüleri ve orman kooperatiflerince lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yaptıkları taşımaların zirai faaliyet kapsamında olduğu ve ticari faaliyet olmadığı, orman köylüleri veya orman kooperatifleri tarafından satış istif yerlerine lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yapılan taşımaların Karayolu Taşıma Kanunu, Karayolu Taşıma Yönetmeliği İlgili maddeleri gereği kapsam dışı olduğu değerlendirildiği, İşletme Müdürlükleri şefliklerinin bazılarından traktörle kooperatif ve şahıslarla imzalanan nakliyat sözleşmelerine uygun olarak İşletme Müdürlüklerine ait depolara nakliyat yapılmakta olduğunun görüldüğü, başvuru metninde belirtildiği gibi tonaj ihlalinin söz konusu olmadığı, İşletme Müdürlüklerinde 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 52. maddesi, Çevre ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü (Mülga) Kastamonu Orman Bölge
Müdürlüğünün 09.12.2009 tarih ve sayılı görüş yazısı ve Karayolu Taşıma Kanunu, Karayolu Taşıma Yönetmeliğine göre nakliyat iş ve işlemleri devam edecektir denilmek suretiyle başvuranın traktörle nakliye yapmasına izin verildiği tespit edilmiştir.
25. Yukarıda yapılan açıklamalar ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, Orman
Kanununun 6’ncı ve 27’nci maddelerinde Devlet ormanlarına, Devlet ormanı sayılan yerlere, Devletten başkasına ait olan bütün ormanlara ait her çeşit işlerin Orman Genel Müdürlüğünce yapılacağı veya yaptırılacağı, orman mahsullerinin kesim, imal, toplama, koruma ve satış icaplarına göre nakil, istif ve ölçme işlerine, nakliye tezkerelerinin tanzim ve kullanılmasına ait şekil ve esasların Orman Genel Müdürlüğünce tayin ve tespit olunacağı hüküm altına alındığından ve Orman İşletme Müdürlüğünce nakliyat iş ve işlemlerinin devam edileceği ifade edildiğinden başvuranın kendi traktörü ile orman emvali taşımacılığı yapmasının hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu; bununla birlikte başvuranın iki yıllık maddi kaybının giderilmesi talebinin başvuran ve bağlı olduğu kooperatifin orman emvali kesim, yükleme, nakli ve boşaltma işlemlerinden 2019 ve 2020 yıllarında Boyabat Orman İşletme Müdürlüğüne sunulan hesap föyünden de anlaşılacağı üzere 798.906,08 gelir elde ettiği görüldüğünden reddedilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz
tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiği takdirde, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE; Başvuranın iki yıllık maddi kaybının giderilmesi talebinin REDDİNE, Diğer yandan başvuranın kendi traktörü ile orman emvali taşımacılığı yapabilmesi için gereken kolaylığın sağlanarak tedbirlerin alınması hususunda BOYABAT
KAYMAKAMLIĞI VE BOYABAT İLÇE JANDARMA KOMUTANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Boyabat
Kaymakamlığı ve Boyabat İlçe Jandarma Komutanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana, Boyabat Kaymakamlığına ve Boyabat İlçe Jandarma
Komutanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi