|
ÖZET: Trabzon Üniversitesi Senatosu tarafından kabul edilen “Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama ve Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar” çerçevesinde, tez danışmanlığı için son iki yılda yayın yapma zorunluluğu getirilmesi, başvuran tarafından hukuka aykırı olduğu iddiasıyla geri alınması talep edilmiştir. Danışmanlık kriterinin, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve ilgili yönetmeliklere dayandığı belirtilmiş, bu durumun öğretim üyelerinin bilimsel faaliyetlerini teşvik etmek amacı taşıdığı ifade edilmiştir.
Danışmanlık için belirlenen yayın şartının, öğretim üyelerinin bilimsel çalışmalarını artırma ve kalitesini yükseltme amacına hizmet ettiği değerlendirilmiştir. Başvuranın, bu kriterin angarya ve kanunilik ilkesine aykırı olduğu yönündeki iddiaları, mevzuat çerçevesinde yerinde bulunmamış ve başvurunun reddine karar verilmiştir. Sonuç olarak, Trabzon Üniversitesi Senatosu’nun kararının hukuka uygun olduğu tespit edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/9751-S.22.15010
BAŞVURU NO : 2022/2473
KARAR TARİHİ : 02/08/2022
RET KARARI
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : TRABZON ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Başvuranın, “danışman atanabilmek için son iki yılda yayın
BAŞVURUNUN KONUSU :
zorunluluğu” kararının geri alınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16/02/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 16.02.2022 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda , özetle;
Trabzon Üniversitesi Senatosu tarafından 06.11.2021 tarihli ve sayılı toplantıda “Lisansüstü Eğitim
Programları Danışman Atama ve Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar” çerçevesinde yüksek lisans ve doktora programlarında tez danışmanı seçiminde esas alınacak olan niteliklerin belirlendiğini, sözü edilen
Senato kararına istinaden Trabzon Üniversitesi Lisans Üstü Eğitim Enstitüsünün de Senato kararını uygulamak üzere yürürlüğe koyduğunu ifade etmekte ve Senatonun belirlediği ve Enstitünün de uygulamaya koyduğu bu niteliklere göre son iki yılda yayımlanmış eseri olmayan öğretim üyelerine “tez danışmanlığı” verilmeyeceğini, dolayısıyla tez danışmanlığını kabul etmek isteyen her öğretim üyesinin, kanuni dayanağı olmayan idari bir işlemle, zorunlu olarak, her iki yılda bir yayın yapma yükümlülüğü altına sokulmuş olduğunu iddia etmekte ve kanunda herhangi bir dayanağı olmayan, açıkça Anayasa’ya aykırı ve
“İdarenin Kanuniliği” ilkesine aykırı bir işlem ile “maddi ve manevi yaptırım veya ceza mahiyetinde olan” söz konusu “danışman atanabilmek için son iki yılda yayın zorunluluğu” kararının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle “geri alınması”nı (yapıldığı tarihten itibaren yürürlükten kaldırılmasını) talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 21.02.2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına cevaben Trabzon
Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Müşavirliğinin 09.03.2022 tarihli ve sayılı yazısında;
2.1) Üniversite Senatosunun 6.11.2020 tarihli ve sayılı toplantısında alınan numaralı kararda,
Trabzon Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama ve Değişikliğine İlişkin Usul ve
Esaslar’ının kabul edildiği, Usul ve Esasların 2021-2022 Eğitim ve Öğretim Yılı Güz Döneminde yürürlüğe
/
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
giren 1 inci maddesine göre, tezli yüksek lisans ve doktora programlarında danışmanlık yapabilecek öğretim üyelerinin belirlenmesine ilişkin kriterlerin, 2547 sayılı Kanun’un 44 üncü maddesinin (c) bendinin son cümlesi gereğince çıkarılan 20.4.2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Lisansüstü
Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin tezli yüksek lisansa ilişkin olarak 8 inci maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesi ve doktoraya ilişkin olarak 18 inci maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesi gereğince belirlendiği, anılan düzenlemede, niteliklerin belirlenmesi konusunda yetkinin Senatoya verildiğinin görüldüğü, başvuranın bu durumun hukuka aykırı olduğunu, tez danışmanlığı yapmak isteyen öğretim elemanlarının kanunda belirtilmeyen bir yükümlülükle sorumlu tutulamayacağını ileri sürdüğü, kanuni dayanağı olmayan, kanunda açıkça belirtilmeyen idari işlemin varlığından bahsetmenin mümkün olmadığı,
2547 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin (c) bendinin son cümlesinde lisansüstü eğitim ile ilgili usul ve
esasların Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesine yer verildiği, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi ile 18 inci maddesinin tez danışmanı niteliklerinin Senato tarafından belirlenmesini hüküm altına aldığı, ayrıca 2547 sayılı Kanun’un
14 üncü maddesinin (b) bendinin birinci fıkrasındaki “Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve
yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak” hükmünde Senatonun yetkisinin bulunduğunun görüldüğü, açıkça kanuni dayanağı bulunan idari işlemin yasaya ve usule uygun olduğunun izahtan vareste olduğu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 4 üncü maddesinin (c) bendindeki “Yükseköğretim kurumları olarak yüksek düzeyde bilimsel çalışma ve araştırma yapmak, bilgi ve teknoloji üretmek, bilim verilerini yaymak, ulusal alanda gelişme ve kalkınmaya destek olmak, yurt içi ve yurt dışı kurumlarla işbirliği yapmak suretiyle bilim dünyasının seçkin bir üyesi haline gelmek, evrensel ve çağdaş gelişmeye katkıda bulunmaktır.” ile 12 nci maddesinin (a) bendindeki “Çağdaş uygarlık ve eğitim – öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde, toplumun ihtiyaçları ve kalkınma planları ilke ve hedeflerine uygun ve ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim – öğretim, bilimsel araştırma, yayım ve danışmanlık yapmak,” yükseköğretim ve yükseköğretim kurumlarının amaçları arasında yer aldığı, bu amaçların yerine getirilmesi amacıyla ve iyi yönetim ilkeleri gözetilerek başvuru konusu idari işlemin tesis edildiği,
2.2) Üniversite Senatosunun 6.11.2020 tarihli ve sayılı toplantısında alınan numaralı kararın
bilimsel gerekçesinin Trabzon Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsünün 4.3.2022 tarihli ve sayılı yazısında açıklandığı, aynı yazıda, öğrencilerin mağduriyeti oluştuğu iddiasına da cevap verildiği;
2.2.1) Lisansüstü Eğitim Enstitüsünün 4.3.2022 tarihli ve sayılı yazısında; Enstitünün,
Trabzon Üniversitesi (TRÜ) kurumsal iç değerlendirme raporunun hazırlanması ve stratejik planın belirlenmesindeki en önemli paydaşlardan biri olduğu, Enstitünün eğitimde kalitenin arttırılması ve bu raporlarda belirtilen amaç ve hedefler doğrultusunda tedbirler (yayına teşvik etmek ve yayın sayısını arttırmak, çeşitli indekslerde üniversitemizin etkin değer katsayısını yükseltmek, proje kabul sayısını artırmak vb.) almakta ve uygulamakta olduğu, bilindiği üzere yalnızca tez çalışmalarında değil tüm bilimsel yazıların yayına dönüştürülmesinde (bilimsel dergiler tarafından kabulünde) güncellik ve özgünlüğün temel öğeler olduğu, lisansüstü öğrencilerin tez çalışmalarının bu öğeleri barındırıyor olmasının güncelliğini koruyan öğretim üyelerinin danışmanlığı ile mümkün olacağı, bu doğrultuda, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nin 8/2 maddesinde yer alan “Tez danışmanı, senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir…” hükmüne istinaden, TRÜ senatosu tarafından 06.01.2020 tarihli ve sayılı
Senato toplantısında “lisansüstü eğitim programları danışman atama ve değişikliğine ilişkin usul ve esasları” çerçevesinde, tez danışmanı seçiminde esas alınacak olan niteliklerin/kıstasların belirlendiği, bu kararların, TRÜ Senatosu tarafından ölçülü olduğunun değerlendirildiği ve söz konusu kriterlerin Enstitü
Müdürlüğünce tez danışmanı seçiminde uygulanması, öğretim üyelerinin olası bir mağduriyet yaşamaması ve (eğer varsa) eksikliklerini tamamlaması adına iki yıl sonra uygulanmak üzere (06.01.2020 tarihinde)
ertelendiği, tez danışmanı belirlenmesi ile ilgili kıstasların denetiminin hâlihazırda devam etmekte olduğu; başvurusu değerlendirilen 350 öğrenci için öğrenci mağduriyetinin söz konusu olmadığı, Üniversite
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
senatosunun onayladığı kıstasların Enstitü Müdürlüğünce tez danışmanı seçiminde uygulanmakta/denetlenmekte olduğu, Senatonun almış olduğu karara uygun hareket edildiğinde herhangi bir mağduriyetin söz konusu olmayacağı, bu nedenle dilekçede konu edilen hususlara yönelik öğretim üyelerini bilgilendirme ve kendilerini bu karar doğrultusunda gelişim sağlamalarını isteme dışında herhangi bir işlem yapma lüzumu görülmediği;
2.3) Başvuranın yayın listesinin, başvuran ile ilgili yazışmaların ekte yer aldığı ve Senatonun 6.11.2020
tarihli ve sayılı toplantısında alınan numaralı kararının iptali talebiyle açılan derdest davanın bulunmadığı;
Hususlarının açıklandığı görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
3.2) “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130 uncu maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına
dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur… Üniversiteler ile öğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe her türlü bilimsel araştırma ve yayında bulunabilirler. Ancak, bu yetki, Devletin varlığı ve bağımsızlığı ve milletin ve ülkenin bütünlüğü ve bölünmezliği aleyhinde faaliyette bulunma serbestliği vermez… Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, mali işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim kuruluna ve üniversitelere
Devletin sağladığı mali kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir…”
3.3) “Yükseköğretim üst kuruluşları” başlıklı 131 inci maddesinde; “Yükseköğretim kurumlarının
öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim – öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile
Yükseköğretim Kurulu kurulur…”
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 6.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun;
5.1) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin (d) bendinde; “Üniversite: Bilimsel özerkliğe ve kamu
tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim – öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur.”
5.2) “Amaç” başlıklı 4 üncü maddesinin (c) bendinde; “Yükseköğretim kurumları olarak yüksek
düzeyde bilimsel çalışma ve araştırma yapmak, bilgi ve teknoloji üretmek, bilim verilerini yaymak, ulusal alanda gelişme ve kalkınmaya destek olmak, yurt içi ve yurt dışı kurumlarla işbirliği yapmak suretiyle bilim dünyasının seçkin bir üyesi haline gelmek, evrensel ve çağdaş gelişmeye katkıda bulunmaktır.”
5.3) “Ana ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde; “Yükseköğretim, aşağıdaki “Ana ilkeler” doğrultusunda
planlanır, programlanır ve düzenlenir: … d) Eğitim – öğretim plan ve programları, bilimsel ve teknolojik esaslara, ülke ve yöre ihtiyaçlarına göre kısa ve uzun vadeli olarak hazırlanıp sürekli olarak geliştirilir… h)
Yükseköğretim kurumlarının geliştirilmesi, verimlerinin artırılması, genişletilmesi ve bütün yurda yaygınlaştırılması amacına yönelik olarak yenilerinin açılması, öğretim elemanlarının yurt içinde ve dışında yetiştirilmeleri ve görevlendirilmeleri, üretim – insangücü – eğitim unsurları arasında dengenin sağlanması, yükseköğretime ayrılan kaynakların ve ihtisas gücünün dağılımı, milli eğitim politikası ve kalkınma planları ilke ve hedefleri doğrultusunda ülke, çevre ve uygulama alanı ihtiyaçlarının karşılanması, örgün, yaygın, sürekli ve açık eğitim – öğretimi de kapsayacak şekilde planlanır ve gerçekleştirilir.”
5.4) “Senato” başlıklı 14 üncü maddesinin (b/1) bendinde; “b. Görevleri: Senato, üniversitenin
akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak,”
5.5) “Öğretim üyelerinin görevleri” başlıklı 22 nci maddesinde; “a. Yükseköğretim kurumlarında ve bu
kanundaki amaç ve ilkelere uygun biçimde önlisans, lisans ve lisansüstü düzeylerde eğitim – öğretim ve uygulamalı çalışmalar yapmak ve yaptırmak, proje hazırlıklarını ve seminerleri yönetmek, b.
Yükseköğretim kurumlarında, bilimsel araştırmalar ve yayımlar yapmak, c. İlgili birim başkanlığınca düzenlenecek programa göre, belirli günlerde öğrencileri kabul ederek, onlara gerekli konularda yardım etmek, bu kanundaki amaç ve ana ilkeler doğrultusunda yol göstermek ve rehberlik etmek, d. Yetkili organlarca verilecek görevleri yerine getirmek, e. Bu kanunla verilen diğer görevleri yapmaktır.”
5.6) “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar”
başlıklı 44 üncü maddesinin ilgili bentlerinde; “b. Yükseköğretim kurumlarında, … kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı; … eğitim öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir. c. … lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.”
6) 20.04.2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nin;
6.1) “Yüksek lisans programları” “Tez danışmanı atanması” başlıklı 8 inci maddesinin ikinci
fıkrasında; “(2) Tez danışmanı, senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Yükseköğretim kurumunda belirlenen niteliklere sahip öğretim üyesi bulunmaması halinde üniversite senatosunun belirlediği ilkeler çerçevesinde enstitü yönetim kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumundan öğretim üyesi danışman olarak seçilebilir…”
6.2) “Doktora programı” “Tez danışmanı atanması” başlıklı 18 inci maddesinde, “(2) Tez danışmanı,
senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir. Yükseköğretim kurumunda belirlenen niteliklere sahip öğretim üyesi bulunmaması halinde üniversite senatosunun belirlediği ilkeler çerçevesinde enstitü yönetim kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumundan öğretim üyesi danışman olarak seçilebilir. (Değişik cümleler: RG-1/3/2017-29994) Diş hekimliği, eczacılık, tıp ve veteriner fakülteleri anabilim dalları hariç doktora programlarında öğretim üyelerinin tez yönetebilmesi için, başarıyla tamamlanmış en az bir yüksek lisans tezi yönetmiş olması gerekir…
7) 31.08.2020 tarihli ve 31230 sayılı Trabzon Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nin;
7.1) “Yüksek Lisans Programları” “Tez danışmanı atanması” başlıklı 8 inci maddesinin ikinci
fıkrasında; “(2) Tez danışmanı, Senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir.
Üniversitede belirlenen niteliklere sahip öğretim üyesi bulunmaması halinde, Senatonun belirlediği ilkeler çerçevesinde, anabilim/anasanat dalı başkanlığının teklifi ve Enstitü Yönetim Kurulu onayı ile başka bir yükseköğretim kurumundan öğretim üyesi danışman olarak seçilebilir.”
7.2) “Doktora Programı” “Tez danışmanı atanması” başlıklı 18 inci maddesinin ikinci fıkrasında;
“(2) Tez danışmanı, Senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir. Üniversite bünyesinde belirlenen niteliklere sahip öğretim üyesi bulunmaması halinde Senatonun belirlediği ilkeler çerçevesinde Enstitü Yönetim Kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumundan öğretim üyesi danışman olarak seçilebilir. Doktora programlarında öğretim üyelerinin tez danışmanı olarak atanabilmesi için başarıyla tamamlanmış en az bir yüksek lisans tezi yönetmiş olmaları gerekir.”
8) 06.11.2020 tarihli, sayılı Senato toplantısının 5 numaralı karar eki olan Trabzon Üniversitesi
Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama ve Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar’ın;
8.1) “Tezli Yüksek Lisans ve Doktora Programlarında Yeni Danışmanlık Yükü Verilecek Öğretim
Üyelerinde Aranacak Kriterle” başlıklı 1 inci maddesinde; “a) Lisansüstü programlarda yeni danışmanlık yükü verilecek öğretim üyeleri son iki yıl içerisinde aşağıdaki yayınlardan en az birisini yapmış ve bunu YÖKSİS veri tabanına işlemiş olmalıdır. Öğretim üyelerinin yeni danışmanlık alabilmeleri için gerekli olan yayın şartları Enstitü tarafından YÖKSİS veri tabanından kontrol edilir. Yayın bilgilerinin
YÖKSİS veri tabanında aktif olarak bulunması sorumluluğu öğretim üyesine aittir. İlgili yayınlar:
– Hakemli bilimsel dergilerde makale, – Bilimsel toplantılarda sunulmuş ve tam metni basılmış bildiri, – Yurtiçi veya yurtdışında yayımlanmış kitap veya kitap bölüm yazarlığı, – Kitap veya kitap bölümü çevirisi veya hakemli bilimsel dergilerde yayınlanmış makale çevirisi, – Projelerde araştırmacı veya yürütücü olarak görev almış olmak.
Son iki yıl içerisinde öğretim üyesinin mazeret durumu ortaya çıkmışsa (sağlık, farklı bir kurumda uzun süreli görevlendirme vb.) anabilim dalının gerekçeli görüşü doğrultusunda yukarıdaki şartlar aranmaz. Bu konuda karar yetkisi EYK’ya aittir. Öğretim üyesinin Üniversite içerisindeki idari görevi mazeret olarak değerlendirilmez.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
8.2) “Yürürlük” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Bu usul ve esasların 1. maddesi 2021-2022 eğitim-öğretim
yılı güz döneminde, diğer maddeler ise Trabzon Üniversitesi Senatosunca kabul edildiği tarihte yürürlüğe girer.”
Şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranların iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; ilgili idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edildiğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Kurumumuza yapılan başvuruda; 06.11.2020 tarihli ve sayılı Senato toplantısında kabul edilen
Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama ve Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “danışman atanabilmek için son iki yılda yayın zorunluluğu” kararının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle “geri alınması” talep edilmekte olup başvuranın; bu kriterlere göre “son iki yılda yayını olmayan öğretim üyelerine, yüksek lisans ve doktora programlarında öğrenci danışmanlığı verilmeyeceğini, söz konusu belirlemenin Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin “Tez danışmanı, senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir.” hükmüne dayandırıldığı, ancak bu hükümden “son iki yılda yayını olmayana danışmanlık verilmez” sonucunun çıkarılmasının hukuken mümkün olmadığını, bu çerçevede Trabzon Üniversitesi Senatosunun, tez danışmanlığını kabul etmek isteyen her öğretim üyesini, kanuni dayanağı olmayan, kanunda açıkça belirtilmeyen idari bir işlemle, zorunlu olarak, her iki yılda bir yayın yapma yükümlülüğü altına soktuğunu ve öğretim üyesine zorla ödev yüklemiş olduğunu, “son iki yılda yayını olmamanın” tez danışmanlığı yapılamayacağı anlamına gelmeyeceğini, öğretim üyesinin son iki yılda yayını olmamasının bilim dünyasındaki gelişmelerden uzak kaldığı anlamına gelmeyeceğini, Trabzon Üniversitesinde genel kamu hukuku anabilim dalında tek öğretim üyesi olduğunu, Genel kamu hukuku alanında çalışmak isteyen yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin, Senatonun bu keyfi ve hukuksuz kararı karşısında, kendisini danışman olarak seçemeyeceklerini, kararın arkasında kamu yararının olmadığını iddia ettiği anlaşılmıştır.
11) Somut olaya bakıldığında;
11.1) 06.11.2020 tarihli ve sayılı Senato toplantısında Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama
ve Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar’ın kabul edildiği ve başvuruya konu 1 inci maddenin yürürlük tarihinin 2021-2022 eğitim-öğretim yılı güz dönemi olarak belirlendiği;
11.2) Trabzon Üniversitesi Rektörlüğü Lisansüstü Eğitim Enstitüsünün 11.11.2021 tarihli ve
sayılı dağıtımlı yazısıyla 2021-2022 Eğitim Öğretim Yılı Güz Döneminden itibaren danışman atama ve değişikliği işlemlerinin 06.11.2020 tarih ve sayılı senato toplantısında kabul edilen “Lisansüstü Eğitim
Programları Danışman Atama ve Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar” kapsamında yapılacağının, söz konusu usul ve esaslarda yazılı şartları sağlayan öğretim üyelerinin önceden belirlenmesi, öğrencinin tercih ettiği öğretim üyeleri içinden şartı sağlamayan öğretim üyesi olması halinde başvurunun reddedilmesi, başvurusu uygun bulunan öğrenciler için Anabilim Dalı Akademik Kurulunda öğrenci tercihleri ikiye
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
indirilerek önerilerin aşağıda yazılı belgelerle birlikte Enstitüye yapılması hususunda (Güncel Öğrenci
Transkripti, Danışman Seçim Formu, Danışman yeterlik belgeleri (İlgili Öğretim üyesinin YÖKSİS, ARBİS ekran görüntüsü vb.), Akademik Kurul Kararı, Anabilim Dalı Başkanlığı üst yazısı) gereğin rica edildiği;
11.3) Başvuranın “Mevzuatta herhangi bir dayanağı olmayan, açıkça Anayasaya ve İdarenin Kanuniliği
ilkesine aykırı bir işlem ile “maddi ve manevi yaptırım veya ceza mahiyetinde olan” ve işbu dilekçeye konu olan anılan kararın (danışman atanabilmek için son iki yılda yayın zorunluluğu), hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle “geri alınması” (yapıldığı tarihten itibaren yürürlükten kaldırılması) gereken bir işlem” olduğuna ilişkin 12.01.2022 tarihli dilekçesini Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Müdürlüğüne verdiği;
11.4) Lisansüstü Eğitim Enstitüsünün 18.01.2022 tarihli ve sayılı cevabında, 20.04.2016
tarihli ve sayılı Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi ikinci fıkrasında yer alan “Tez danışmanı, senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir…” hükmüne istinaden Üniversite Senatosu tarafından 06.01.2020 tarihli ve sayılı Senato toplantısında
“Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama ve Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar” çerçevesinde tez danışmanı seçiminde esas alınacak olan niteliklerin belirlendiği ve ölçülü olduğu değerlendirilen söz konusu kriterlerin Enstitü Müdürlüğünce tez danışmanı seçiminde uygulanmakta olduğu ve bu doğrultuda herhangi bir işlem yapma lüzumunun görülmediği hususlarının açılandığı;
11.5) Başvuranın Kurumumuza başvurduğu ve söz konusu Usul ve Esasların Senato tarafından belirlendiği,
böylelikle geri alınması hususunda yetkinin de Senato’da olduğu değerlendirilerek ve başvuranın iddialarına ve geri alma talebine ilişkin Senatonun bir cevabının dosya kapsamında olmadığı anlaşılarak
04.02.2022 tarihli Gönderme Kararı ile başvurunun Trabzon Üniversitesi Rektörlüğüne gönderildiği;
11.6) Trabzon Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Müşavirliğinin 14.02.2022 tarihli ve sayılı
cevabi yazısında; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 4 üncü maddesinin (c) bendinde “Yükseköğretim kurumları olarak yüksek düzeyde bilimsel çalışma ve araştırma yapmak, bilgi ve teknoloji üretmek, bilim verilerini yaymak, ulusal alanda gelişme ve kalkınmaya destek olmak, yurt içi ve yurt dışı kurumlarla işbirliği yapmak suretiyle bilim dünyasının seçkin bir üyesi haline gelmek, evrensel ve çağdaş gelişmeye katkıda bulunmaktır.” ile 12 nci maddesinin (a) bendinde “Çağdaş uygarlık ve eğitim – öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde, toplumun ihtiyaçları ve kalkınma planları ilke ve hedeflerine uygun ve ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim – öğretim, bilimsel araştırma, yayım ve danışmanlık yapmak,” yükseköğretim ve yükseköğretim kurumlarının amaçları arasında yer aldığı ve aynı Kanunun 44 üncü maddesinin (c) bendinin son cümlesi gereğince çıkarılan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin tezli yüksek lisansa ilişkin olarak 8 inci maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesi “Tez danışmanı, senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir.” ve doktoraya ilişkin olarak 18 inci maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesi “Tez danışmanı, senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir.” uyarınca hazırlanan “Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama ve
Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar”ın mevzuata uygun görüldüğü ve başvuruda yer alan taleplerin uygun görülmediği hususlarının açıklandığı;
11.7) Bunun üzerine başvuranın yeniden Kurumumuza başvurduğu;
Tespit edilmiştir.
12) Başvuruya konu uyuşmazlığın, Trabzon Üniversitesi Senatosunun 06.11.2020 tarihli ve sayılı
toplantısında kabul edilen Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama ve Değişikliğine İlişkin Usul
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
ve Esaslar çerçevesinde tez danışmanı seçiminde esas alınacak olan kriterlerin hukuka ve hakkaniyete uygunluğu noktasında düğümlendiği anlaşılmıştır.
13) Yapılan değerlendirmede;
13.1) T. C. Anayasası’nda, çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin
ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile üniversitelerin kanunla kurulacağı, üniversitelerin kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip oldukları ve üniversitelerdeki öğretim üyelerinin serbestçe her türlü bilimsel araştırma ve yayında bulunabilecekleri ve ayrıca öğretim elemanlarının uyacakları koşulların ve öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesinin kanunla düzenleneceği; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nda ise üniversitelerin bilimsel özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim – öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan yükseköğretim kurumları olduğu ve yükseköğretim kurumları olarak amacın yüksek düzeyde bilimsel çalışma ve araştırma yapmak, bilgi ve teknoloji üretmek, bilim verilerini yaymak, ulusal alanda gelişme ve kalkınmaya destek olmak, yurt içi ve yurt dışı kurumlarla işbirliği yapmak suretiyle bilim dünyasının seçkin bir üyesi haline gelmek, evrensel ve çağdaş gelişmeye katkıda bulunmak olduğu, üniversitenin akademik organı olarak Senato’nun görevleri arasında üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almanın sayıldığı, ayrıca lisansüstü eğitim usul ve esaslarının Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği; Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde tez danışmanının, senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçileceği, diş hekimliği, eczacılık, tıp ve veteriner fakülteleri anabilim dalları hariç doktora programlarında öğretim üyelerinin tez yönetebilmesi için, başarıyla tamamlanmış en az bir yüksek lisans tezi yönetmiş olması gerektiği; Trabzon Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde ise tez danışmanının, Senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçileceği ve üniversite bünyesinde belirlenen niteliklere sahip öğretim üyesi bulunmaması halinde Senatonun belirlediği ilkeler çerçevesinde Enstitü Yönetim Kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumundan öğretim üyesinin danışman olarak seçilebileceği, doktora programlarında öğretim üyelerinin tez danışmanı olarak atanabilmesi için başarıyla tamamlanmış en az bir yüksek lisans tezi yönetmiş olmaları gerektiği; Trabzon
Üniversitesi Senatosunun kabul ettiği Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama ve
Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar’ında lisansüstü programlarda yeni danışmanlık yükü verilecek öğretim üyelerinin son iki yıl içerisinde belirlenen yayınlardan en az birisini yapmış ve bunu YÖKSİS veri tabanına işlemiş olmaları gerektiği hususlarının hüküm altına alındığı görülmüştür.
13.2) Her ne kadar başvuranın, söz konusu danışman atama kriterlerinin; Anayasa’nın 18 inci maddesindeki
“Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır.” ve 130 uncu maddesinin dördüncü fıkrasındaki
“Üniversiteler ile öğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe her türlü bilimsel araştırma ve yayında bulunabilirler.” hükümlerine aykırı olduğunu, ayrıca 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nda zorla çalıştırmaya ilişkin veya zorla ödev yüklemeye ilişkin kaynak olarak gösterilebilecek herhangi bir düzenleme olmadığından “idarenin kanuniliği ilkesine” de aykırı olduğunu, kanunda olmayan ve hem maddi hem de manevi etkileri olacak olan yaptırım veya ceza mahiyetinde sonucu olan bir işlemin uygulanacak olmasının, idarenin işlemini sakatlayacağını ve yok kılacağını iddia ettiği görülse de yukarıda
13.1 nolu paragrafta yer verilen mevzuat düzenlemeleri ile birlikte 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun
22 nci maddesinde öğretim üyelerinin görevleri arasında eğitim – öğretim ve uygulamalı çalışmalar yapmak
ve yaptırmak, proje hazırlıklarını ve seminerleri yönetmek, bilimsel araştırmalar ve yayımlar yapmak, yetkili organlarca verilecek görevleri yerine getirmek açıkça sayılmış olup söz konusu kriterlere göre danışman olarak atanabilmek için belirlenen, son iki yıl içerisinde “hakemli bilimsel dergilerde makale”, “bilimsel toplantılarda sunulmuş ve tam metni basılmış bildiri”, “yurtiçi veya yurtdışında yayımlanmış kitap veya kitap bölüm yazarlığı”, “kitap veya kitap bölümü çevirisi veya hakemli bilimsel dergilerde
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
yayınlanmış makale çevirisi”nin “bilimsel araştırmalar ve yayımlar yapmak” olarak, “projelerde araştırmacı veya yürütücü olarak görev alma”nın ise “proje hazırlıklarını ve seminerleri yönetmek” olarak açıkça kanunda zikredildiği görülmüştür. Başvuruya konu uyuşmazlıkta ise tez danışmanlığının belirlenmesinde bu görevlerin belli bir sürede yerine getirilmesi yükümlülüğüne, diğer bir ifadeyle belirlenen yayınlardan herhangi birini son iki yılda yapmış olma şartı ile bir öğretim üyesinin danışman olarak atanabilmesine itiraz edildiği, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na göre yükseköğretimde amacın yüksek düzeyde bilimsel çalışma ve araştırma yapmak ile bilgi ve teknoloji üretmek olması karşısında bu belirlemenin kabul edilebilir olduğu, bu belirlemenin bilimsel faaliyetleri ve kaliteyi arttırma noktasında etkili olabileceği karşısında bilimsel gerekçesinin olmadığının söylenemeyeceği ve bu gerekçenin de kanunda belirlenen amaca matuf olduğu, ayrıca Senato’nun üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almakla görevli olması ve ilgili Yönetmeliklere göre de tez danışmanının, Senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçileceği düzenlemesi karşısında idarenin kanuniliği ilkesine aykırılığın da söz konusu olmadığı ve ayrıca yukarıda sayılan öğretim üyelerinin görevleri karşısında başvuranın iddia ettiği gibi belirlenen bu kriterin bir yaptırım, ceza veya zorla çalıştırma, angarya olarak değerlendirilmesinin de yerinde olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
13.3) Diğer yandan, belirlenmiş olan “son iki yılın” söz konusu yayınlardan herhangi birini yapmak için
makul bir süre olduğu, ayrıca olası mazeret durumlarının (sağlık, farklı bir kurumda uzun süreli görevlendirme vb.) göz ardı edilmediği ve bu gibi durumlarda anabilim dalının gerekçeli görüşü doğrultusunda söz konusu şartların aranmayacağının da kurala bağlandığı; Kasım 2020 tarihinde alınan söz konusu kararın yürürlüğe giriş tarihinin ileri bir tarih olarak 2021-2022 eğitim-öğretim yılı güz dönemi olarak belirlenmesi ile de söz konusu şartın sağlanması için süre tanındığı değerlendirilmiştir.
14) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları ve ilgili mevzuat çerçevesinde; yukarıda yer verilen
gerekçelerle, Trabzon Üniversitesi Senatosunun 06.11.2020 tarihli ve sayılı toplantısında kabul edilen
Lisansüstü Eğitim Programları Danışman Atama ve Değişikliğine İlişkin Usul ve Esaslar’da yer alan tez danışmanı seçiminde esas alınacak olan kriterlere ilişkin olarak başvuranın angarya tanımlamasının ve kanunilik ilkesine aykırılık iddiasının yerinde olmadığı değerlendirilmiş ve başvuranın söz konusu kriterin geri alınma talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın itirazı üzerine verilen cevapların ve ayrıca başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin, Üniversite tarafından süresinde ve gerekçeli olarak verildiği; böylelikle “kararların gecikmeksizin bildirilmesi” ve “kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davranıldığı, ayrıca başvurana verilen cevapta “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine de uyulduğu tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Trabzon İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvurunun REDDİNE;
Kararın Başvuran ile TRABZON ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr