TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/722-S.1074
BAŞVURU NO : 2019/4149
KARAR TARİHİ : 11/04/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın can güvenliği mazereti nedeniyle yer değişikliği talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, evlilik birliği kuracağı nişanlısının işinin Şanlıurfa’da olması dolayısıyla Sağlık
Bakanlığı’nın sözleşmeli personel istihdamını sağlamaya yönelik yapılan 657 sayılı Devlet memurları Kanunu’nun 4. maddesinin (B) fıkrası ile 663 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 45/A maddesi kapsamında gerçekleştirilen 2018/4 ataması ile Şanlıurfa İl Sağlık
Müdürlüğü/Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı bünyesine atanarak 20.07.2018 tarihi itibariyle kadrosunda göreve başladığını, zaman içerisinde anlaşmazlıklar yaşayarak nişanlısı ile ayrılmaya karar verdiklerini, yaşanan tartışmalar dolayısıyla 14.01.2019 tarihinde eski nişanlısından şikayetçi olduğunu, anılan kişi hakkında 3 ay süre ile uzaklaştırma kararı verildiğini, 23.01.2019 tarihinde can güvenliği nedeniyle ailesinin ikamet ettiği İstanbul iline tayininin gerçekleşmesi için Sağlık Bakanlığı’na başvurduğunu, talebinin 663 sayılı Sağlık
Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin 45/A maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca reddedildiğini, ancak atamasının 657 sayılı Kanunun 4. maddesinin (B) fıkrası ile 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 45/A maddesi kapsamında gerçekleştiğini, dolayısıyla can güvenliği dolayısıyla tayin talebinin sadece 663 sayılı KHK’ya dayanılarak reddedilemeyeceğini, Sağlık Bakanlığı ve Bağlı
Kuruluşları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 21. Maddesi (C) fıkrasında yer alan
“Personelin herhangi bir nedenle görev yaptığı ilde kendisinin, eşinin veya bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının can güvenliğinin tehlikeye düştüğünü adlî veya mülkî idare makamlarınca verilen belgeyle belgelendirmek suretiyle talepleri doğrultusunda bir defaya mahsus olmak üzere standardın uygun olması hâlinde atanabilirler.” hükmü doğrultusunda tayin olabileceğini iddia ederek, ilgili idarenin can güvenliği sebebiyle yer değiştirme talebini reddeden yazısının iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Sağlık
Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 26/03/2019 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1. 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin 45/A maddesinin üçüncü fıkrası gereğince sözleşmeli personelin; anılan fıkrada belirtilen haller dışında, sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren en az dört yıl, sözleşme yaptığı Kurumun hizmet biriminde görev yapması gerekmekte olduğu, anılan fıkrada belirtilen haller dışında başka bir yere atanmasının mümkün olmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın,
3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” 5’inci maddesinde, “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”
3.2. “Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü” 11’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.”
3.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” 17’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”
3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “İstihdam şekilleri” başlıklı 4 üncü maddesinde; “… bu Kanuna tâbi kamu idarelerinde ve dış kuruluşlarda belirli bazı hizmetlerde çalıştırılacak personelin de zorunlu hallerde sözleşme ile istihdamları caizdir.”
6. 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname’nin “ Sözleşmeli sağlık personeli istihdamı” başlıklı 45/A maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Bu madde uyarınca atanan sözleşmeli sağlık personeli dört yıl süreyle başka bir yere atanamaz. Aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmelerde bu madde uyarınca istihdam edilen personelin eşi bu personele tabidir. Ancak sözleşmeli sağlık personelinin bulunduğu ilde bir yıl görev yapması ve vizeli pozisyon bulunması durumunda; eşlerin her ikisinin de Bakanlık ve bağlı kuruluşlarında sözleşmeli veya eşlerden birinin sözleşmeli, diğerinin Bakanlık ve bağlı kuruluşlarında veya diğer bir kamu kurum veya
kuruluşunda kadrolu statüde istihdam ediliyor olması halinde hizmet ihtiyacının daha fazla olduğu yere atamaları yapılabilir.” hükümleri düzenlenmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; kişinin maddi ve manevi varlığının korunması hakkının Anayasa ile teminat altına alındığı, koruma kararının geçerlilik süresinin 15/04/2019 tarihinde sona erecek olması hususları göz önünde bulundurularak, başvuranın can güvenliğinin sağlanmasını teminen yer değişikliği talebinin kadro imkanları doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi hususunda idareye tavsiyede bulunulması gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, ayrıldığı nişanlısı hakkında şiddete yönelik tehditleri sebebiyle 3 ay süre ile uzaklaştırma kararı verildiğini belirterek, can güvenliği nedeniyle ailesinin ikamet ettiği
İstanbul iline tayininin gerçekleşmesini talep etmektedir.
9. Başvuranın, nişanlısının işinin Şanlıurfa’da olması sebebiyle Sağlık Bakanlığının 2018/4 ataması ile Şanlıurfa İl Sağlık Müdürlüğü/Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı bünyesine atandığı, ancak ilerleyen süreçte aralarında yaşanan anlaşmazlıklar sebebi ile nişanlılık sürecinin sona erdiği, başvuranın eski nişanlısının başvurana yönelik şiddet içerikli tehditleri sebebiyle başvuranın lehine Şanlıurfa 1. Aile Mahkemesinin 15/01/2019 tarihli no’lu kararı ile 6284 sayılı Kanun uyarınca 3 aylık koruma kararı verildiği anlaşılmaktadır.
10. 663 sayılı Sağlık Alanında Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 45/A hükmü uyarınca, öncelikle personel istihdamında güçlük çekilen yerlerde, personel ihtiyacını karşılamak üzere sözleşmeli personel istihdam edileceği öngörülmekte, süre ve yer değiştirme yönünden kısıtlamalar getirilmektedir. Buna göre, bu madde uyarınca atanan sözleşmeli sağlık personelinin dört yıl süreyle başka bir yere atanamayacağının hüküm altına alındığı, sadece aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmelere ilişkin istisnai düzenlemelere yer verildiği görülmektedir.
11. Memur statüsünden farklı olarak sözleşmeli personel statüsü, tarafların özgür iradeleri ile önceden belirlenmiş sözleşme hükümleri ile bağlı olduğu, diğer bir anlatımla kişilerin kendilerine uygulanacak esasları bilerek belirli bir süre için istihdam edilmeyi seçtikleri bir statüdür. Bir başka deyişle, sözleşmeli personel statüsünde çalışan personel hak ve yetkileri daha önceden belirlenmiş hukuki statüye kendi istek ve iradeleriyle girmekte ve idare ile sözleşme aşamasında bütün bu hususlardan haberdar olarak sözleşme imzalamaktadırlar. Bu bağlamda, 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin bahse konu 45/A maddesinde düzenlenen süre ve yer değiştirme yönünden kısıtlamalar da dikkate alındığında anılan mevzuat kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personelin sözleşmeyle sahip olduğu veya olmadığı hakların bilincinde olması beklenmektedir.
12. Bu kapsamda, personel istihdamında güçlük çekilen yerlerde, personel ihtiyacını karşılamak üzere sözleşmeli personel istihdam etmeyi amaçlayan 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
hükümlerine göre sözleşmeli sağlık personellerinin bu statüye mevcut mevzuat hükümlerini (sözleşmeli sağlık personelinin 4 yıl boyunca atandıkları yerde çalışmak zorunda oldukları ve bu süre zarfında mazerete bağlı olarak yer değişikliği talebinde bulunamayacakları hususunu)
bilerek başvurdukları göz önünde bulundurulduğunda başvuranın can güvenliği mazeretiyle tayin talebinin idarece reddi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
13. Öte yandan bireylerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına doğuştan sahip olduğu hususuna Anayasanın başlangıç kısmında yer verildiği, Anayasanın 5’inci maddesinde söz konusu hakkın korunması ve gelişimi için gerekli şartları hazırlamanın devletin görevleri arasında bulunduğunun ifade edildiği, 17’inci maddesi ile de bireylerin maddi ve manevi varlığının koruma hakkının müstakil olarak teminat altına alındığı görülmektedir. Bu kapsamda her ne kadar başvuran can güvenliği nedeniyle tayin talebinde bulunmuş ise de; dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgeler incelendiğinde eski nişanlısının şiddet içerikli tehditleri sebebiyle başvuranın lehine Şanlıurfa 1. Aile Mahkemesince verilen 15/01/2019 tarihli no’lu karar dışında kişinin can güvenliği bakımından yakın ve gerçek bir tehdit altında olduğuna ilişkin resmi bir bilgi veya bulgu tespit edilememiştir.
14. Tüm bu açıklamalar kapsamında Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın can güvenliği nedeniyle yer değiştirme talebinin reddine yönelik idari işlemde 663 sayılı KHK’nın 45/A maddesi uyarınca hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden (varsa) kalan süre işlemeye devam edecek olup Şanlıurfa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi